\u0130ttihat\u00e7\u0131 T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi’nin ‘hem gayri T\u00fcrk, hem de gayrim\u00fcslim’ ekseninde olu\u015fturdu\u011fu politik anlay\u0131\u015f\u0131n egemenli\u011fi bug\u00fcne kadar s\u00fcregeldi; yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlar da…
\n1910’un ilk yar\u0131s\u0131nda \u0130ttihat ve Terakki iktidar\u0131n\u0131n Bat\u0131 Anadolu’da Bulgar m\u00fcbadelesi ve Rum s\u00fcrg\u00fcn\u00fc ile ba\u015flayan Anadolu’yu T\u00fcrkle\u015ftirme politikas\u0131, Ermeni k\u0131r\u0131m\u0131yla devam etti.. Bunun ekonomi politi\u011fi de m\u00fclkiyetin T\u00fcrkle\u015ftirilmesi olarak ya\u015fand\u0131..
\n1920’lerin birinci yar\u0131s\u0131nda Erzurum Kongresi’yle ba\u015flayan, Ekim 1919’da Amasya Protokol\u00fc ve 27 Haziran 1921’de BMM Reisi Mustafa Kemal imzal\u0131 5 maddelik ‘K\u00fcrdistan hakk\u0131nda BMM Vekiller Heyeti’nin Elcezire Cephesi Kumandanl\u0131\u011f\u0131’na talimat\u0131’yla s\u00fcren ve Lozan’da g\u00fcndeme gelen K\u00fcrt sorununu \u00e7\u00f6zmeye y\u00f6nelik tav\u0131r, 1920’lerin ikinci yar\u0131s\u0131nda k\u0131r\u0131lmayla K\u00fcrtler’in s\u00fcrg\u00fcn\u00fc ve operasyonlarla ya\u015fanan s\u00fcrece d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc; ve devam etti.
\n1930’larda Yahudilere y\u00f6nelik operasyonlar ile Dersim K\u0131r\u0131m\u0131 ve S\u00fcrg\u00fcn\u00fc, 1940’larda ve 1950’lerde gayri M\u00fcslimlere kar\u015f\u0131 Varl\u0131k Vergisi ve 6-7 Eyl\u00fcl imhas\u0131, 1960 cuntas\u0131 ve Rum s\u00fcrg\u00fcn\u00fc ve 12 bin k\u00f6y ad\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi, 12 Mart devam\u0131nda gayri M\u00fcslim vak\u0131f mallar\u0131n\u0131n gasp\u0131 ve binlerce gencin sivil fa\u015fistler taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ve Mara\u015f Alevi k\u0131r\u0131m\u0131, 12 Eyl\u00fcl toplumsal ve sosyal k\u0131r\u0131m\u0131, 1990’larda 3 milyon K\u00fcrt’\u00fcn s\u00fcrg\u00fcn\u00fc, Sivas Yang\u0131n\u0131, \u00e7eyrek as\u0131rd\u0131r s\u00fcren ‘d\u00fc\u015f\u00fck yo\u011funluklu sava\u015f’ ve faili me\u00e7hullerle ya\u015fanagelindi 2010’a…
\nBu topraklar, demokrasiye hep hasret kald\u0131..
\nAnadolu’nun, Mezopotamya’n\u0131n ta\u015f\u0131, topra\u011f\u0131 \u015fahittir!
\nBelge Yay\u0131nlar\u0131’n\u0131n 634’\u00fcnc\u00fc kitab\u0131nda, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan temellendirilen ve cumhuriyette devam eden T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fin ekonomi politi\u011finin olu\u015fum s\u00fcreci inceleniyor. T\u00fcrk burjuvazisinin sermaye birikiminde, ‘\u00f6teki’nin ekonomik kayna\u011f\u0131 \u00f6nemli bir yekunu olu\u015fturdu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. El konulan ‘\u00f6teki’nin mal\u0131, i\u015fgal edilir, da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r ve sat\u0131l\u0131r…
\nGazeteci Nevzat Onaran, ‘Emv\u00e2l-i metr\u00fbke Olay\u0131, Osmanl\u0131’da ve cumhuriyette Ermeni ve Rum Mallar\u0131n\u0131n T\u00fcrkle\u015ftirilmesi’ adl\u0131 kitab\u0131nda, 1915’te ve sonras\u0131nda Anadolu’da neler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131n ekonomik politi\u011fini analiz ediyor. Alt\u0131 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan incelemenin ana materyali, kanun ve y\u00f6netmenlikler, bunlarla ilgili Meclis’te yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerdir.
\n\u0130lk d\u00f6rt b\u00f6l\u00fcmde Osmanl\u0131 ve cumhuriyet d\u00f6nemi inceleniyor. Yasa ve y\u00f6netmenliklerden olu\u015fan ‘Belgeler’ be\u015finci ve Meclis’teki tart\u0131\u015fmalar da ‘Ekler’ de alt\u0131nc\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fc olu\u015fturuyor.<\/p>\n
ANADOLU ‘S\u00dcRG\u00dcN TOPRA\u011eI’<\/p>\n
Fiilen ba\u015flat\u0131lan Ermeni s\u00fcrg\u00fcn\u00fc, bildik ad\u0131yla 27 May\u0131s 1915 tarihli Tehcir Kanunu’yla k\u0131l\u0131f\u0131na uydurulur… 4 maddelik kanun gere\u011fi ‘Hiyanetini hissettim’ ifadesiyle bir ki\u015fiyi, bir aileyi ve bir k\u00f6y\u00fc, bir kasabay\u0131 t\u00fcmden s\u00fcrmeye aranan gerek\u00e7e yarat\u0131labilir… Ordu tamamen hakim olup, insanlar\u0131n hayat\u0131, bir onba\u015f\u0131n\u0131n iki duda\u011f\u0131 aras\u0131ndad\u0131r…
\n‘Hadi 24 saatte nakl ediliyorsunuz…’ mealinde bir amirin karar\u0131yla Ermeniler, t\u00fcm Anadolu illerinden s\u00fcr\u00fcld\u00fc…
\nResmi s\u00f6ylemdeki, Ruslar’la sava\u015fta ‘g\u00fcvenlik gere\u011fi’ s\u00fcrg\u00fcn yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131n\u0131n bir palavradan \u00f6te anlam\u0131 yoktur. Ermeniler’in t\u00fcm Anadolu illerinde s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ger\u00e7e\u011fi, Devlet Ar\u015fivleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’n\u00fcn ‘Osmanl\u0131 Belgeleri’nde Ermeniler’ kitab\u0131nda dahi aynen yer al\u0131r.<\/p>\n
‘ERMEN\u0130 MALLARI YA\u011eMALANDI’<\/p>\n
27 May\u0131s 1915 tarihli S\u00fcrg\u00fcn Kanunu’yla evinden, yurdundan ve topra\u011f\u0131ndan s\u00fcr\u00fclmesiyle ‘can g\u00fcvenli\u011fi’ sorunu ya\u015fayan Ermeniler, 26 Eyl\u00fcl 1915 tarihli (bildik ad\u0131) Tasfiye Kanunu’yla da evine, ba\u011f\u0131na, bah\u00e7esine, tarlas\u0131na ve fabrikas\u0131na Hazine ad\u0131na el konmas\u0131yla ‘mal g\u00fcvenli\u011fi’ sorunu ya\u015far…
\n11 maddelik Tasfiye Kanunu, \u0130ttihat ve Terakki’nin ilk kurucu \u00f6nderlerinden Ahmet R\u0131za’n\u0131n \u00f6nergesiyle, \u0081yan’da 13 Aral\u0131k 1915’te tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. M\u00fclke zorla el koyman\u0131n, 1876 tarihli Anayasa’n\u0131n 21’inci maddesine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu belirten Ahmet R\u0131za, ‘Bu emvalin sahibi olan Ermeniler, mallar\u0131n\u0131 isteyerek terk etmemi\u015flerdir… Ermeniler’in mal\u0131 k\u0131smen ya\u011fma edildi’ de\u011ferlendirmesini yapar. Ahmet R\u0131za’n\u0131n tespitiyle Ermeni mallar\u0131nda Aral\u0131k 1915’te ‘k\u0131smen’ olan ya\u011fmalama, sonras\u0131nda t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsar… 1970’lere gelindi\u011finde ‘\u00f6teki’nin ekonomik g\u00fcc\u00fcn\u00fc tasfiye y\u00f6ntemine, s\u00fcrg\u00fcn edilenlerin m\u00fclk\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda bir mal grubu daha eklenir; TC vatanda\u015f\u0131 Ermeni ve Rumlar’\u0131n y\u00f6netimindeki vakf\u0131n tasarrufundaki mallara da aranan gerek\u00e7enin bulunmas\u0131yla el konur ve tasfiyesine y\u00f6nelik uygulamalara giri\u015filir.<\/p>\n
‘S\u00dcRG\u00dcN DEFTERLER\u0130’ A\u00c7IKLANSIN<\/p>\n
\u0130ttihat ve Terakki’nin 1915’te Ermeni ve Rumlar\u0131 s\u00fcrg\u00fcn ettikten sonra mal ve m\u00fclklerine el koymaya imkan veren 26 Eyl\u00fcl 1915 tarihli Tasfiye Kanunu, \u0130stanbul H\u00fck\u00fcmeti’nin 8 Ocak 1920 tarihli kararnamesiyle y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131l\u0131r. Bununla, mallar\u0131n sahiplerine geri iade edilmesi ve ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemle ilgili zarar\u0131n tazmini de hedeflenir.
\nB\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, \u00f6nce gizli ve ard\u0131ndan aleni celsede yap\u0131lan tart\u0131\u015fma sonucunda kabul edilen 14 Eyl\u00fcl 1922 tarihli karar\u0131yla, bu kararnameyi kald\u0131r\u0131r ve 15 Nisan 1923 tarihli 333 no’lu kanunla da \u0130ttihat\u00e7\u0131 tasfiye sistemine tam d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc sa\u011flar.
\nCumhuriyet d\u00f6neminde, \u0130ttihat\u00e7\u0131 iktidar y\u0131llar\u0131nda oldu\u011fu gibi Ermeni ve Rum mallar\u0131n\u0131 tasfiye i\u015flemini yapmakla g\u00f6revli Tasfiye Komisyonu faaliyete ba\u015flar. Kanun Kas\u0131m 1988 y\u0131l\u0131na kadar 73 y\u0131l y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kal\u0131r; b\u00f6ylece Anayasa be\u015f kere de\u011fi\u015fmi\u015f olsa da bu Tasfiye Kanunu hep y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kal\u0131r. Bu bile irade birli\u011finin ne denli g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funun ifadesidir.
\nKanun gere\u011fi Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet d\u00f6neminde faaliyet g\u00f6steren Tasfiye Komisyonlar\u0131’n\u0131n, tuttu\u011fu ‘cari ve esas’ defterinin hi\u00e7 biri g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lmad\u0131. Bu defterler \u00fczerindeki resmi perdenin kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla, ne k\u0131ymette ve ne kadar ‘\u00f6teki’nin mal\u0131n\u0131n tasfiye veya transfer edildi\u011fi belirlenmi\u015f olacakt\u0131r. Osmanl\u0131’da 33 komisyon vard\u0131; Cumhuriyet’te ne kadar kuruldu\u011fu hi\u00e7 bilinmiyor. 33 komisyonun birer ‘esas ve cari’ defteri olsa en az 66 tane defterin olmas\u0131 gerekiyor; ama yok(mu\u015f)!..<\/p>\n
‘VATANDA\u015e’ ERMEN\u0130’YE \u00d6DEME YOK <\/em><\/p>\n T\u00fcrk Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda 5 A\u011fustos 1921’de BMM Reisi ve Ba\u015fkumandan Mustafa Kemal’in emriyle al\u0131nan harp vergisine kar\u015f\u0131l\u0131k verilen mazbatalar\u0131n \u00f6denmesi, 3 Nisan 1924 tarihli 459 no’lu Mahsubi Umumi Kanunla sa\u011flan\u0131r. Fakat \u00f6demede vatanda\u015f Rum ve Ermeniler istisna tutulur. Bu istisnay\u0131 sa\u011flayan 2’inci maddeyle ilgili Meclis gizli celsede milletvekillerine bilgi veren Enc\u00fcmen Reisi Hasan Fehmi (eski Maliye Vekili, G\u00fcm\u00fc\u015fane mebusu), b\u00f6yle bir madde haz\u0131rlaman\u0131n gerek\u00e7esini, \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klar: ‘KAN BEDEL\u0130’ OLARAK DA\u011eITILIR <\/em><\/p>\n Kanunda belirtilen ifadeyle Ermeni mallar\u0131, Ermeni soyk\u0131r\u0131m fiilinin faili olarak bilinen yurtd\u0131\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclen ve i\u00e7erde idam edilen \u0130ttihat\u00e7\u0131 \u015feflere bir nevi ‘kan bedeli’ olarak da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. \u0130zmir Suikast\u0131 Davas\u0131 (26 Haziran 1926) \u00f6ncesinde, 31 May\u0131s 1926 tarihli 882’no’lu kanunla Tal\u00e2t Pa\u015fa, Cemal Pa\u015fa, Bahattin \u015eakir dahil 12 \u0130ttihat\u00e7\u0131 ailesine kuru\u015f almadan 20 bin lira de\u011ferinde Ermeni mal\u0131 hibe edilir. Bu mallara 10 y\u0131ll\u0131k sat\u0131lmama yasa\u011f\u0131 getirilir. Ermeni mal\u0131 verilecek \u0130ttihat\u00e7\u0131 aile listesinde \u0130ttihat ve Terakki’nin Talat ve Cemal pa\u015falar d\u0131\u015f\u0131nda, bilinen \u00fc\u00e7 liderinden biri olan Enver Pa\u015fan\u0131n ismi yer almaz. \u0130\u00e7erdeki kimi \u0130ttihat\u00e7\u0131 da, \u0130zmir Suikast\u0131 davas\u0131 sonras\u0131nda idam edilir. <\/em><\/p>\n BULGAR\u0130STAN’A TOPRAK ‘BA\u011eI\u015eI’ <\/em><\/p>\n Osmanl\u0131 Meclisi’ndeki Rum mebuslar\u0131n \u00f6nergelerinde, Ermeniler ve Rumlar’\u0131n neler ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Bat\u0131 Trakya’da Bulgaristan’a toprak verilmesi de g\u00fcndeme gelir… G\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda maalesef T\u00fcrk mebuslar bu konuyu es ge\u00e7er.. FEDERAL\u0130ZME, CUMHUR\u0130YET’LE TASF\u0130YE <\/em><\/p>\n Cumhuriyet, Anayasa’da ilgili kanuni de\u011fi\u015fikli\u011fin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 29 Ekim 1923’te ilan edilir. 1921 Anayasas\u0131’n\u0131n ‘iller d\u00fczeyinde \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc federal sistem’ ilga edilerek, Cumhuriyet’in hukuksal temeli at\u0131l\u0131r. Federal sistemde sa\u011fl\u0131ktan, ekonomiye, tar\u0131ma, e\u011fitime ve bay\u0131nd\u0131rl\u0131\u011fa kadar pek \u00e7ok alanda i\u00e7 i\u015flerinde kendi karar\u0131n\u0131 vermesini i\u00e7eren h\u00fck\u00fcmler, Cumhuriyet’e ge\u00e7i\u015fi sa\u011flayan 364 no’lu kanunla yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikle 1921 Anayasas\u0131’ndan \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece 1921 Anayasas\u0131’n\u0131n o tarihe kadar uygulanmam\u0131\u015f, ama tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f olan bu demokratik h\u00fck\u00fcmleri (madde 11 ve 12), Cumhuriyet ilan\u0131n\u0131 sa\u011flayan de\u011fi\u015fiklikle ilga edilir. <\/em><\/p>\n ‘S\u00dcRG\u00dcN\u00dcN PARASI’ B\u00dcT\u00c7EDE <\/em><\/p>\n S\u00fcrg\u00fcn edilenlerin mallar\u0131n\u0131n sat\u0131\u015f\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131yla ilgili d\u00fczenlemeler 1930’lu y\u0131llara do\u011fru yo\u011funla\u015f\u0131r. 1915’deki k\u0131ymetinden sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren d\u00fczenlemeden (13 mart 1926 tarihli 781 no’lu kanun) sonra, g\u00fcndemde bu mallar\u0131 alan veya i\u015fgal eden ad\u0131na tapuya kaydedilmesi vard\u0131r. Bunun da kanuni d\u00fczenlemeleri yap\u0131l\u0131r. 1929 krizinin yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde, el konulan bir kaynak da, Maliye’de s\u00fcrg\u00fcn edilen ki\u015fi ad\u0131na ’emanet’te toplanan parad\u0131r. 24 May\u0131s 1928 tarih 1349 no’lu kanunla, emanetten b\u00fct\u00e7eye 300 bin lira aktar\u0131l\u0131r.
\n‘Maddeden maksat tehcir ve tegayy\u00fcp (s\u00fcrg\u00fcn edilen ve kaybolan) Rumlar\u0131n ve Ermenilerin Tekalifi Milliye ve harbiye (milli ve harp vergisi) mazbatalar\u0131n\u0131 (tutanaklar\u0131n\u0131) mahsup etmemektir… Rumlar\u0131 ve Ermeniler’i bu Tekalifi Milliye mazbatalar\u0131n\u0131n bedellerinden m\u00fcstefit etmemek (faydalanmamas\u0131) i\u00e7in bir \u00e7are d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Fakat bunu a\u00e7\u0131k olarak Rum ve Ermeni diyemezdik. Muhtelif \u015fekiller ve form\u00fcller yaz\u0131ld\u0131… Nihayet en az mahzurlu veyahut mahzursuz bu \u015fekli bulduk…’
\n\u0130fade bu kadar net. Maliye Vekili Mustafa Abd\u00fclhalik (s\u00fcrg\u00fcnde Bitlis Valisi ve Talat Pa\u015fa’n\u0131n bacana\u011f\u0131), ‘Bize mensup olmayanlara m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar m\u00fc\u015fkilat g\u00f6sterece\u011fiz’ ifadesiyle tart\u0131\u015fmaya noktay\u0131 koyar. <\/em><\/p>\n
\n1915’de Ermeni s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn\u00fcn yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 Haziran-Temmuz aylar\u0131nda, Bulgaristan-Osmanl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin sonucunda, 65 bin n\u00fcfusun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 2 bin 600 kilometrekarelik Bat\u0131 Trakya’daki ‘Osmanl\u0131 topra\u011f\u0131’ Alman saf\u0131nda sava\u015fa kat\u0131lmas\u0131n\u0131n promosyonu olarak Bulgaristan’a verilir… D\u00fcnyada b\u00f6yle ‘babas\u0131n\u0131n mal\u0131 gibi’ \u00fclke topra\u011f\u0131n\u0131 veren \u0130ttihat\u00e7\u0131 T\u00fcrk Milliyet\u00e7isi gibi bir iktidar\u0131n oldu\u011funu sanm\u0131yoruz. Ve bug\u00fcn, b\u00f6yle bir milliyet\u00e7ilikten beslenen ve ‘\u00e7ak\u0131l ta\u015f\u0131’ edebiyat\u0131 yapan fa\u015fizmin halinin de siz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn… <\/em><\/p>\n
\nKi bu para, sadece b\u00fct\u00e7enin rakamsal art\u0131\u015f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bug\u00fcn\u00fcn 300 milyonu (trilyon) liras\u0131d\u0131r. Bu, transfer sonraki y\u0131llarda da devam eder. 27 Haziran 1921 tarihli BMM Reisi Mustafa Kemal imzal\u0131 5 maddelik ‘K\u00fcrdistan hakk\u0131nda BMM Vekiller Heyeti’nin Elcezire Cephesi Kumandanl\u0131\u011f\u0131’na talimat\u0131’ 1925’e gelmeden unutulur. Talat Pa\u015fa, 26 May\u0131s 1915 tarihli Dahiliye Naz\u0131r\u0131 tezkeresinde, kanun \u00e7\u0131kmadan ve kabine karar\u0131 al\u0131nmadan Ermeni s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn\u00fc ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n