{"id":13054,"date":"2012-03-15T07:12:06","date_gmt":"2012-03-15T12:12:06","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=13054"},"modified":"2012-03-15T07:12:06","modified_gmt":"2012-03-15T12:12:06","slug":"ermenilerin-nurembergi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/","title":{"rendered":"Ermeniler&#8217;in Nuremberg&#8217;i"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify\" align=\"center\"><strong>Ay\u015fe H\u00fcr<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=13055\" rel=\"attachment wp-att-13055\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-full wp-image-13055\" title=\"AY\u015eE H\u00dcR\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/AY\u015eE-H\u00dcR1.jpg\" alt=\"\" width=\"212\" height=\"238\" \/><\/a>Bug\u00fcn 1915 Ermeni Tehciri\u2019nin mimarlar\u0131ndan Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Berlin\u2019de Soghomon Tehliryan adl\u0131 bir Ermeni taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc. Talat Pa\u015fa ile birlikte \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7an yedi ki\u015fiden, Harbiye Naz\u0131r\u0131 Enver Pa\u015fa, Bahriye Naz\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa, Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa\u2019n\u0131n Do\u011fu B\u00f6lgesi sorumlusu Dr. Bahaeddin \u015eakir, Trabzon Valisi Cemal Azmi, eski Polis Umum M\u00fcd\u00fcr\u00fc Bedri, \u0130TC\u2019nin Merkez Komitesi \u00fcyelerinden Dr. Naz\u0131m ve Dr. Rusuhi\u2019den ilk be\u015fi de benzer \u015fekilde \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. (Dr. Naz\u0131m 1926\u2019da \u0130zmir Suikast\u0131 Davas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla Ankara\u2019da idam edildi.)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">S\u00f6z konusu suikastlar\u0131n \u00e7o\u011fu hen\u00fcz tam anlam\u0131yla ayd\u0131nlanm\u0131\u015f de\u011fil. Bu y\u00fczden de \u0130ttihat\u00e7\u0131 \u00f6nderlere y\u00f6nelik suikastlar konusunda ger\u00e7ekle efsane birbirine kar\u0131\u015fm\u0131\u015f durumda. Ermeni taraf\u0131n\u0131n genel e\u011filimi, bu suikastlar\u0131n tamam\u0131n\u0131 \u00fcstlenmekten yana. B\u00f6ylece gelecek ku\u015faklara, Ermeni halk\u0131na kar\u015f\u0131 i\u015flenen b\u00fcy\u00fck su\u00e7u cezas\u0131z b\u0131rakmad\u0131klar\u0131 mesaj\u0131n\u0131 iletiyorlar. T\u00fcrk taraf\u0131 da bu efsaneye halel getirmiyor \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6ylece dikkatleri \u2018Ermeni tedhi\u015f\u00e7i\u2019 kavram\u0131na \u00e7ekip, bu suikastlar\u0131n tarihsel arka plan\u0131n\u0131 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmay\u0131 hedefliyorlar. Bu hafta, bu suikastlardan en iyi bilinenine g\u00f6z ataca\u011f\u0131z.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Devrim ve kar\u015f\u0131 devrimlerin Almanyas\u0131<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Almanya\u2019n\u0131n sava\u015f\u0131 kaybedece\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda 40 bin denizcinin 29 Ekim-3 Kas\u0131m 1918\u2019de Kiel liman\u0131n\u0131 i\u015fgal etmesiyle ba\u015flayan devrimci ayaklanma sonucu Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin m\u00fcttefiki Kayzer II. Wilhelm, Almanya\u2019y\u0131 terk ederek Hollanda\u2019ya yerle\u015fmi\u015f, iktidar\u0131n ger\u00e7ek h\u00e2kimleri olan ve Almanya\u2019n\u0131n yenilmedi\u011fini, aksine Masonlar, Yahudiler ve Cizvitler taraf\u0131ndan \u2018arkadan vuruldu\u011funu\u2019 s\u00f6yleyen Ludendorff ve Hindenburg g\u00f6revlerinden ayr\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. Tarihe \u2018Kas\u0131m Devrimi\u2019 olarak ge\u00e7en hareketin \u00f6nderi Almanya\u2019n\u0131n Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndaki konumuna \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan ve sosyalist bir devrim \u00f6ng\u00f6ren Spartakistler adl\u0131 gruptu. (Grubun ad\u0131 Spartakusbriefen = Spartak\u00fcs\u2019ten Mektuplar ba\u015fl\u0131kl\u0131 risaleden geliyordu, Spartak\u00fcs ise tarihin ilk devrimcisi idi.)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">1919\u2019dan 1933\u2019e kadar s\u00fcrecek bu yeni d\u00f6neme \u2018Weimer Cumhuriyeti\u2019 denildi. Ancak sosyalistlerin iktidar\u0131 \u0131l\u0131ml\u0131larla payla\u015fmay\u0131 reddetmeleri \u00fczerine i\u015fler ters gitmeye ba\u015flad\u0131. 4 Ocak 1919\u2019da Berlin\u2019de Spartakistlerin ayaklanma te\u015febb\u00fcs\u00fc 19 Ocak 1919\u2019da a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 Berlin Muhaf\u0131z T\u00fcmeni taraf\u0131ndan bast\u0131r\u0131ld\u0131, Karl Liebknecht ve Rosa Luxemburg 1919\u2019un 15 Ocak\u2019\u0131 16 Ocak\u2019a ba\u011flayan gece i\u015fkence ile \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcler. 13 Mart\u2019ta Wolfgang Kapp adl\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 bir gazetecinin \u00f6nderli\u011findeki \u2018Kapp Darbesi\u2019 ya\u015fand\u0131. Darbe ba\u015far\u0131s\u0131z oldu ancak 1920 Oca\u011f\u0131ndan itibaren uygulanmaya ba\u015flayan a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 Versailles Antla\u015fmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden Almanya adeta \u0130ngilizlerin kontrol\u00fcne girmi\u015fti. \u0130\u015fte b\u00f6yle karanl\u0131k bir ortamda, Berlin\u2019de g\u00fcndeme bomba gibi d\u00fc\u015fen bir olay ya\u015fand\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>\u201cBen yabanc\u0131y\u0131m, o da&#8230;\u201d<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Daha sonra e\u015finin anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Berlin\u2019in Charlottenburg semtindeki Hardenberger Soka\u011f\u0131\u2019ndaki 4 numaral\u0131 evde ikamet eden Talat Pa\u015fa 15 Mart 1921 sabah\u0131 \u00e7ok tedirgindi. Saat 11\u2019e do\u011fru t\u00fct\u00fcn ve eldiven almak i\u00e7in evinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f, birka\u00e7 kez geri d\u00f6n\u00fcp evine bakm\u0131\u015ft\u0131. Sokak boyunca y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flam\u0131\u015f, sonra kald\u0131r\u0131m de\u011fi\u015ftirmi\u015fti. 17 numaral\u0131 evin \u00f6n\u00fcne vard\u0131\u011f\u0131nda, kar\u015f\u0131s\u0131ndan gelen gri paltolu bir gen\u00e7 \u00f6nce Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n kendisini ge\u00e7mesine izin vermi\u015f, ard\u0131ndan d\u00f6n\u00fcp revolverinin teti\u011fine basm\u0131\u015ft\u0131. Talat Pa\u015fa ensesinden giren tek kur\u015funla yere y\u0131\u011f\u0131l\u0131rken, gen\u00e7 adam silah\u0131 at\u0131p ka\u00e7maya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Caddeden ge\u00e7enler adam\u0131n \u00fczerine atlay\u0131p yere yat\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. Etraf\u0131ndakiler kendisini tekmelerken gen\u00e7 adam k\u0131r\u0131k d\u00f6k\u00fck bir Almancayla \u201cBen yabanc\u0131y\u0131m, o da yabanc\u0131! Sizle ilgili bir durum yok!\u201d demi\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Su\u00e7 mahallini terk<br \/>\n<\/strong><br \/>\n1\/2 Kas\u0131m 1918 gecesi bir Alman denizalt\u0131s\u0131 (ya da torpidosuyla) \u0130stanbul\u2019dan ka\u00e7an Talat Pa\u015fa ve \u015f\u00fcrek\u00e2s\u0131 \u00f6nce Sivastopol yak\u0131nlar\u0131ndaki G\u00f6zleve\u2019ye (Evpatorya), oradan Almanlar\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir trenle Almanya\u2019ya ge\u00e7mi\u015f, Alman H\u00fck\u00fcmeti\u2019nce \u00f6nce Berlin\u2019in 50 km. uza\u011f\u0131nda, Postsdam kenti yak\u0131nlar\u0131nda \u00fcnl\u00fclerin sayfiye yeri olan Neubabelsberg\u2019e yerle\u015ftirilmi\u015flerdi. Olay \u0130stanbul\u2019da duyulunca, yeni h\u00fck\u00fcmeti kuran Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa Almanlardan \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n hi\u00e7 de\u011filse asker\u00ee kanad\u0131ndan olan Enver ve Cemal Pa\u015falar\u0131n iade edilmesini talep etmi\u015fti. Ancak Alman H\u00fck\u00fcmeti \u00f6zellikle Talat Pa\u015fa\u2019y\u0131 iade etmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Talat Pa\u015fa hem \u00fcst d\u00fczey Alman y\u00f6neticileriyle dostluklar kurmu\u015ftu, hem de Alman kamuoyu kendisini, Osmanl\u0131 Devleti\u2019ni modernle\u015ftirmek i\u00e7in u\u011fra\u015fan bir devrimci ve kadim Alman dostu olarak tan\u0131yordu. Talat Pa\u015fa bir s\u00fcre sonra e\u015fi Hayriye Han\u0131m\u2019la birlikte Berlin\u2019in \u015f\u0131k semti Charlottenburg\u2019daki dokuz odal\u0131 geni\u015f eve yerle\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>\u0130htirasl\u0131 ve kay\u0131ts\u0131z<br \/>\n<\/strong><br \/>\n\u2018Cafer Sa\u00ee\u2019, \u2018Ali Sa\u00ee\u2019, \u2018Mehmed Sa\u00ee\u201d gibi takma adlar alt\u0131nda bu adreste \u00fc\u00e7 y\u0131l ya\u015fayan Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u0130stanbul\u2019dan ka\u00e7arken \u201cBizim siyasi \u00f6mr\u00fcm\u00fcz art\u0131k sona ermi\u015ftir\u201d dedi\u011fini unutmu\u015fa benziyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u00fc\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde evi yaln\u0131z Almanya\u2019daki de\u011fil, Avrupa\u2019daki eski J\u00f6n T\u00fcrklerin bulu\u015fma yeri olmu\u015f, Talat Pa\u015fa Avrupa\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli k\u00f6\u015felerine da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olan \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131 \u00f6rg\u00fctlemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, \u0130svi\u00e7re ve \u0130talya\u2019da \u00fcst d\u00fczeyde siyasi temaslarda bulunmu\u015ftu. Bankeri Davidoff arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u0130ngilizlerle Anadolu hareketinin ba\u015f\u0131na ge\u00e7mek i\u00e7in pazarl\u0131klar yapm\u0131\u015f, Mustafa Kemal\u2019e ve TBMM\u2019deki baz\u0131 \u0130ttihat\u00e7\u0131lara mektuplar yazm\u0131\u015ft\u0131. O Sal\u0131 sabah\u0131 Talat Pa\u015fa son nefesini verirken y\u0131llard\u0131r sarf etti\u011fi \u201cBen yata\u011f\u0131mda \u00f6lmeyece\u011fim\u201d c\u00fcmlesinin ac\u0131 bir \u015fekilde do\u011fruland\u0131\u011f\u0131n\u0131 akl\u0131ndan ge\u00e7irmi\u015f olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ki saat kadar yerde kalan cesedin \u00fczerinden \u2018Mehmed Sa\u00ee\u2019 ad\u0131na d\u00fczenlenmi\u015f bir kimlik \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 ancak ger\u00e7ek kimli\u011fini yak\u0131nlardaki t\u00fct\u00fcnc\u00fc d\u00fckk\u00e2n\u0131n\u0131 i\u015fleten eski \u0130ttihat\u00e7\u0131lardan Dr. Naz\u0131m ve Dr. Bahaeddin \u015eakir te\u015fhis ettiler. Ceset morga kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve tahnitlenerek ge\u00e7ici olarak Neuk\u00f6lln\u2019deki T\u00fcrk mezarl\u0131\u011f\u0131na defnedildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>D\u00fcnya bas\u0131n\u0131ndaki tepkiler<br \/>\n<\/strong><br \/>\nOlay L\u00fcbnan\u2019dan ABD\u2019ye kadar Ermenilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyada b\u00fcy\u00fck heyecan, T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131nda ise b\u00fcy\u00fck \u00fcz\u00fcnt\u00fc uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Fransa\u2019daki La Figaro, \u0130ngiltere\u2019deki The Outlook, The Times, ABD\u2019deki The Public Ledger of Philadelphia, Osmanl\u0131 Devleti\u2019ndeki Peyam-\u0131 Sabah ve Journal d\u2019Orient gibi gazetelerde suikast\u0131 onaylayan yaz\u0131lar \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. ABD\u2019deki New York Times ise16 mart tarihli say\u0131s\u0131nda tehciri eski b\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Morgenthau\u2019nun a\u011fz\u0131ndan \u00f6zetliyor, 18 marttaki say\u0131s\u0131nda Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Berlin\u2019de \u00e7ok konforlu bir hayat s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, iddialara g\u00f6re bir Berlin bankas\u0131nda 10 milyon mark\u0131n\u0131n oldu\u011funu belirtiyordu. (Bu iddia, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n yanlar\u0131nda b\u00fcy\u00fck miktarda para ile ka\u00e7t\u0131klar\u0131 iddias\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyordu. Ancak e\u015fi Hayriye Han\u0131m y\u0131llar sonra \u201cBerlin\u2019de be\u015f paras\u0131z kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnlerimiz oldu. Parma\u011f\u0131mdaki y\u00fcz\u00fckleri satt\u0131k. Nihayet kendisine verilen son hat\u0131ralar\u0131 ve ni\u015fanlar\u0131 bile\u201d diyecekti.)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Karakolda itiraflar<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Cinayeti i\u015fleyen Soghomon Tehliryan, 24 ya\u015f\u0131nda bir \u00fcniversite \u00f6\u011frencisiydi. Yakaland\u0131\u011f\u0131nda cebinde 12 bin mark bulunmu\u015ftu. Bir bastonun ba\u015f\u0131nda yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 20 santimlik derin yaradan dolay\u0131 kan kaybeden ve o gece ate\u015fler i\u00e7inde k\u0131vranarak ge\u00e7iren Tehliryan ertesi g\u00fcn, cinayet masas\u0131ndan M\u00fcfetti\u015f von Manteuffel taraf\u0131ndan bir terc\u00fcman arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sorgulanm\u0131\u015f ve sorgusunda \u201c&#8230;Almanya\u2019ya sadece Talat Pa\u015fa\u2019y\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in geldim&#8230; Ailem Ermeni tehcirinde \u00f6ld\u00fc. Ben tesad\u00fcf eseri \u00f6l\u00fcmden d\u00f6nd\u00fcm. Daha o zaman Talat Pa\u015fay\u0131 \u00f6ld\u00fcrmeye ant i\u00e7tim&#8230; Ermeni as\u0131ll\u0131 baz\u0131 vatanda\u015flar bana Talat Pa\u015fa\u2019y\u0131 \u00f6ld\u00fcrmem i\u00e7in para verdi&#8230; Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc duyan vatanda\u015flar\u0131m, rahat bir nefes alacak ve bu ba\u015far\u0131mdan \u00f6t\u00fcr\u00fc benimle iftihar edeceklerdir. Bunu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce seviniyorum. Cinayeti sadece bu duyguyu tatmak i\u00e7in i\u015fledim\u201d demi\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>\u201cBir insan \u00f6ld\u00fcrd\u00fcm ama katil de\u011filim!\u201d<br \/>\n<\/strong><br \/>\nTehliryan 2 Haziran 1921 g\u00fcn\u00fc saat 9.30\u2019da Charlottenburg \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Eyalet Mahkemesi\u2019ne \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Onu savunmak i\u00e7in, b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc Avrupa\u2019daki ve ABD\u2019deki Ermeni diasporas\u0131 taraf\u0131ndan toplanan 426 bin Mark ile Almanya\u2019n\u0131n en \u00fcnl\u00fc \u00fc\u00e7 avukat\u0131 tutulmu\u015ftu. Yarg\u0131\u00e7 Dr. Lehmberg \u015fahitlere ve avukatlara, davan\u0131n Ermenistan\u2019da de\u011fil Berlin\u2019de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hat\u0131rlat\u0131p, politik yorumlara girmemelerini, iddialar\u0131n\u0131 hukuk s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde tutmalar\u0131n\u0131 s\u00f6yledikten sonra duru\u015fma ba\u015flad\u0131. Yarg\u0131\u00e7, Tehliryan\u2019a \u201cTalat Pa\u015fa\u2019y\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek istediniz mi,\u201d diye sordu\u011funda, Tehliryan\u2019\u0131n cevab\u0131 \u201cSoruyu anlam\u0131yorum. \u00d6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc s\u00f6yledim ya!\u201d olmu\u015ftu. Yarg\u0131c\u0131n \u201cPi\u015fman m\u0131s\u0131n\u0131z,\u201d sorusunu ise san\u0131k, \u201cHay\u0131r\u201d diye yan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131, \u201cbir insan \u00f6ld\u00fcrd\u00fcm, ama katil de\u011filim.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>San\u0131klar yer de\u011fi\u015ftiriyor<br \/>\n<\/strong><br \/>\nSan\u0131\u011f\u0131n o g\u00fcne dek ya\u015fad\u0131klar\u0131, tan\u0131k ve uzman tan\u0131klar\u0131n ifadeleri dinlendik\u00e7e davan\u0131n rengi de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. 3 Haziran 1921 tarihli New York Times gazetesinin yazd\u0131\u011f\u0131 gibi, san\u0131k sandalyesinde art\u0131k Soghomon Tehliryan de\u011fil \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin g\u00fc\u00e7l\u00fc adam\u0131, son Osmanl\u0131 Sadrazam\u0131 Talat Pa\u015fa ve \u0130ttihat\u00e7\u0131 zihniyet oturuyordu. Nitekim dava o g\u00fcnden sonra \u2018Tehliryan Davas\u0131\u2019 olarak de\u011fil \u2018Talat Pa\u015fa Davas\u0131\u2019 olarak bilinecekti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Mahkemede anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re Soghomon Tehliryan 2 Nisan 1897\u2019de \u0130ran\u2019daki Pakari\u015f\u2019de do\u011fmu\u015ftu. D\u00f6rt ya\u015f\u0131na geldi\u011finde, t\u00fcccar olan babas\u0131 Erzincan\u2019a g\u00f6\u00e7 etmi\u015fti. O zamanlar Erzincan 20 bin kadar Ermeni\u2019yle 20-25 bin civar\u0131nda T\u00fcrk\u2019\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir \u015fehirdi. Protestan olan Tehliryan ailesi Erzincan\u2019da 14 y\u0131l boyunca rahat bir hayat s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Soghomon\u2019un iki a\u011fabeyi, evli ve bir \u00e7ocuklu ablas\u0131, biri 15, di\u011feri 16 ya\u015f\u0131nda iki k\u0131z karde\u015fi vard\u0131. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda ortanca a\u011fabeyi askere al\u0131nm\u0131\u015f, 1915\u2019te Sogomon 18 ya\u015f\u0131ndayken, Tehliryan Ailesi Erzincan\u2019daki ve \u00fclkenin di\u011fer b\u00f6lgelerindeki Ermenilerle birlikte Der Zor\u2019a do\u011fru \u00f6l\u00fcm yolculu\u011funa ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Kafile \u015fehirden hen\u00fcz ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ki, jandarma ve ahaliden olu\u015fan gruplar konvoyu soymaya ba\u015flam\u0131\u015f, ard\u0131ndan da jandarma konvoya ate\u015f a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. K\u0131z karde\u015flerinden biri jandarmalar taraf\u0131ndan \u00e7al\u0131l\u0131klara g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, orada tecav\u00fcze u\u011fram\u0131\u015ft\u0131. Ba\u015f\u0131na bir darbe yiyen Sogomon iki g\u00fcn sonra kendine geldi\u011finde a\u011fabeyinin \u00f6l\u00fcs\u00fcn\u00fc \u00fczerinde bulmu\u015ftu. Ba\u015f\u0131 baltayla par\u00e7alanm\u0131\u015f olan a\u011fabeyinin b\u00fct\u00fcn kan\u0131 \u00fczerine akm\u0131\u015ft\u0131. Yol cesetlerle doluydu. Cesetlerin aras\u0131nda annesi de vard\u0131. Kafilenin \u00f6n taraflar\u0131nda y\u00fcr\u00fcyen babas\u0131n\u0131n ve a\u011fabeyinin, kuca\u011f\u0131nda bebe\u011fi ile y\u00fcr\u00fcyen ablas\u0131n\u0131n ak\u0131betlerini ise o g\u00fcnden beri bilmiyordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Ac\u0131l\u0131 bir hayat hik\u00e2yesi<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Sonras\u0131 uzun hik\u00e2yeydi. Ya\u015fl\u0131 bir K\u00fcrt kad\u0131n\u0131 onu saklam\u0131\u015ft\u0131. Yaralar\u0131 iyile\u015ftikten sonra, K\u00fcrt giysilerine b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f ve \u0130ran\u2019a do\u011fru yola \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Dersim\u2019de iki ay saklanm\u0131\u015f, Harput katliam\u0131ndan kurtulan iki Ermeniyle birlikte g\u00fcnd\u00fczleri saklan\u0131p geceleri yol alarak, ot ve bitki k\u00f6kleriyle kar\u0131nlar\u0131n\u0131 doyurarak s\u00fcrekli do\u011fuya y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015flerdi. Arkada\u015flar\u0131ndan biri ot zehirlenmesinden \u00f6lm\u00fc\u015f, kalan iki arkada\u015f iki ay y\u00fcr\u00fcd\u00fckten sonra Rus askerlerine s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131. \u00d6nce \u0130ran\u2019da Salmast\u2019a, sonra G\u00fcrcistan\u2019da Tiflis\u2019e ge\u00e7mi\u015flerdi. Tiflis\u2019te uzun s\u00fcre hasta yatan Soghomon bir y\u0131l sonra Rus ordular\u0131n\u0131n Erzincan\u2019\u0131 i\u015fgal etmesi \u00fczerine cesaretlenip Erzincan\u2019a gelmi\u015f, harabe halindeki evlerini bulmu\u015f, ailesinin eve saklad\u0131\u011f\u0131 4.800 alt\u0131n\u0131 al\u0131p Tiflis\u2019e geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. 1919 \u015eubat\u2019\u0131nda \u0130stanbul, Selanik, S\u0131rbistan, tekrar Selanik, Paris, Cenevre yoluyla 1920 ba\u015f\u0131nda Berlin\u2019e varacak olan Soghomon Tehliryan bu seyahatleri s\u0131ras\u0131nda s\u0131k s\u0131k sara n\u00f6betleri ge\u00e7irmi\u015fti. \u0130ddias\u0131na g\u00f6re ilk n\u00f6bet Erzincan\u2019daki y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f evlerini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde gelmi\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Mahkemede farkl\u0131 tav\u0131r<br \/>\n<\/strong><br \/>\nTehliryan mahkemedeki ifadesinde, polis sorgusundayken s\u00f6ylediklerini hat\u0131rlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Berlin\u2019de ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmedi\u011fini, kendisini cinayetten be\u015f hafta \u00f6nce tesad\u00fcfen g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, o tarihten beri annesinin s\u0131k s\u0131k r\u00fcyas\u0131na girerek \u201cBiliyorsun, Talat burada, ama sen buna ald\u0131rm\u0131yorsun. Art\u0131k benim o\u011flum de\u011filsin\u201d dedi\u011fini anlatt\u0131. R\u00fcyalar s\u0131kla\u015f\u0131nca 5 Mart 1921\u2019de Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Hardenberger Soka\u011f\u0131\u2019ndaki evinin tam kar\u015f\u0131s\u0131ndaki 37 numaral\u0131 Bayan Dittman\u2019\u0131n evine ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. 15 Mart Sal\u0131 sabah\u0131, odas\u0131nda kitap okuyup volta atarken, Talat Pa\u015fa\u2019y\u0131 \u00f6nce balkonda, sonra soka\u011fa \u00e7\u0131karken g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Annesinin hayali tekrar g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcne gelmi\u015f ve bavulundaki silah\u0131 kapt\u0131\u011f\u0131 gibi yola d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Hayvanat Bah\u00e7esi\u2019ne do\u011fru y\u00fcr\u00fcyen Talat Pa\u015fa\u2019y\u0131 tek kur\u015funla \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Tutukland\u0131\u011f\u0131nda cebinde bulunan 12 bin mark, Erzincan\u2019dan getirdi\u011fi 4.800 alt\u0131ndan arta kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Tan\u0131klar, iddialar<br \/>\n<\/strong><br \/>\n\u0130lk g\u00fcn suikast\u0131n g\u00f6rg\u00fc tan\u0131klar\u0131, Tehliryan\u2019\u0131 tan\u0131yanlar ve uzman tan\u0131klar dinlendi. Tehliryan\u2019\u0131n iki ev sahibi san\u0131\u011f\u0131n sessiz, terbiyeli, d\u00fczenli bir gen\u00e7 oldu\u011funu, dans ve dil dersleri ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, geceleri karanl\u0131kta mandoliniyle ac\u0131kl\u0131 \u015fark\u0131lar s\u00f6yledi\u011fini, arada d\u00fc\u015f\u00fcp bay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, baz\u0131 geceler uyuyamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Uzman tan\u0131klardan 1890\u2019l\u0131 y\u0131llardan beri Do\u011fu Anadolu\u2019da g\u00f6rev yapan Protestan rahibi Johannes Lepsius, 1890\u2019lardan ba\u015flayarak 1915\u2019e kadarki d\u00f6nemi \u00f6zetleyen uzun konu\u015fmas\u0131nda Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde ya\u015fayan 1.850.000 Ermeni\u2019den 1.400.000\u2019inin tehcir edildi\u011fini bunlar\u0131n y\u00fczde 80\u2019inin yollarda ve Der Zor\u2019da imha edildi\u011fini anlatt\u0131. Ard\u0131ndan, tehcir s\u0131ras\u0131nda \u0130zmir\u2019de ordu kumandan\u0131 olan Alman General Liman von Sanders dinlendi. Sanders, Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n tehcirin sorumlusu oldu\u011funu ancak Talat Pa\u015fa\u2019dan \u00f6ld\u00fcrmelerle ilgili herhangi bir emir almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. 24 Nisan 1915\u2019te \u0130stanbul\u2019da tutuklanarak \u00c7ank\u0131r\u0131 ve Aya\u015f\u2019a g\u00f6nderilen 280 Ermeni toplum liderinden biri olan Metropolit Krikoris Balakian ise, sadece 16 ki\u015finin sa\u011f kurtuldu\u011fu o \u00f6l\u00fcm yolculu\u011funu anlatt\u0131. Aram Andonyon adl\u0131 tan\u0131k, Halep\u2019te iken Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 tehcir emrini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlatt\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Farkl\u0131 yorumlar<br \/>\n<\/strong><br \/>\nMahkemenin tayin etti\u011fi Berlin\u2019in en \u00fcnl\u00fc psikolog ve n\u00f6rologlar\u0131 Tehliryan\u2019\u0131n sara hastas\u0131 oldu\u011funda mutab\u0131k kalmakla birlikte, cinayet s\u0131ras\u0131nda bilincinin yerinde olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda \u00e7eli\u015fik g\u00f6r\u00fc\u015fler bildirdiler. Bu konu \u00f6nemliydi \u00e7\u00fcnk\u00fc y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki 1870 tarihli Alman Ceza Kanunu\u2019na g\u00f6re \u00f6ld\u00fcrme fiili kasten i\u015flendiyse 211. maddeye g\u00f6re \u00f6l\u00fcm cezas\u0131 verilirdi. \u00d6ld\u00fcrme kas\u0131tl\u0131 de\u011filse 212. maddeye g\u00f6re be\u015f y\u0131ldan hafif olmamak kayd\u0131yla a\u011f\u0131r hapis cezas\u0131, \u00f6ld\u00fcrme a\u011f\u0131r tahrik alt\u0131nda i\u015flenmi\u015fse 213. maddeye g\u00f6re alt\u0131 aya kadar hapis cezas\u0131na h\u00fckmedilirdi. 51. maddeye g\u00f6re ise, san\u0131k cinayeti i\u015fledi\u011fi anda \u015fuursuz veya a\u011f\u0131r ak\u0131l hastas\u0131 ise \u2018\u00f6zg\u00fcr iradesinin \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131\u2019 (cezai ehliyetinin olmad\u0131\u011f\u0131) kabul edilerek serbest b\u0131rak\u0131labilirdi. Ertesi g\u00fcn 12 ki\u015filik halk j\u00fcrisi karar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131: San\u0131k 51. maddeye g\u00f6re beraat ettirilmi\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Tehliryan neden beraat etti?<br \/>\n<\/strong><br \/>\nYarg\u0131laman\u0131n \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrmesi, tan\u0131k se\u00e7imi ve bunlar\u0131n \u00e7ok az\u0131n\u0131n dinlenmesi, san\u0131\u011f\u0131n polis sorgusundaki ifadeleriyle mahkemedeki ifadeleri aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkilerin \u00fczerine gidilmemesi, olay\u0131n arkas\u0131nda bir \u00f6rg\u00fct olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n sorgulanmamas\u0131, san\u0131\u011f\u0131n ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 konusundaki \u00e7eli\u015fik bilirki\u015fi raporlar\u0131na ra\u011fmen katilin su\u00e7suz bulunmas\u0131, savc\u0131n\u0131n temyize gitmekle birlikte daha sonra yeterli belge olmad\u0131\u011f\u0131 ve Tehliryan Almanya\u2019y\u0131 terk etti\u011fi i\u00e7in temyizden vazge\u00e7mesi Alman yarg\u0131s\u0131yla ilgili ku\u015fkular yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu karar\u0131n Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan yeni d\u00fcnya d\u00fczeniyle ili\u015fkisi oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bunun bir kan\u0131t\u0131 savc\u0131l\u0131k makam\u0131n\u0131n Prusya Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na g\u00f6nderdi\u011fi 26 May\u0131s 1921 tarihli yaz\u0131d\u0131r. Yaz\u0131da savc\u0131 davan\u0131n politik bir boyut kazanabilece\u011fi, savunma makam\u0131 taraf\u0131ndan suikasta yol a\u00e7an motifin \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131, hatta Almanya\u2019n\u0131n 1915 Tehciri\u2019ndeki rol\u00fcn\u00fcn bile sorgulanabilece\u011fi, bununsa Almanya\u2019yla T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki ili\u015fkileri zedeleyece\u011fi ihtimalinin alt\u0131 \u00e7iziyordu. Nitekim san\u0131k avukatlar\u0131 m\u00fcvekkillerini savunurken, Alman \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 da kollayan bir yol izlemi\u015flerdi. Ayr\u0131ca, Tehliryan\u2019\u0131n, arkada\u015flar\u0131n\u0131n ve uzman tan\u0131klar\u0131n anlat\u0131mlar\u0131 j\u00fcri \u00fcyelerini derinden etkilemi\u015fti. Bu arada eklemek laz\u0131m: J\u00fcri sisteminin yarg\u0131lama usullerine eklenmesi 1919\u2019da olmu\u015ftu yani hen\u00fcz bu konuda hukuksal normlar olu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131. J\u00fcrinin karar\u0131n\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6stermeden alabilmesi de karar\u0131 etkilemi\u015f olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Tarihin mahkemeden \u00fcst\u00fcn iradesi<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Peki, Tehliryan\u2019\u0131n \u015fu veya bu nedenle hukuk ilkelerine ayk\u0131r\u0131 bi\u00e7imde beraat ettirilmesi, Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Ermeni toplumuna kar\u015f\u0131 i\u015fledi\u011fi korkun\u00e7 su\u00e7u ge\u00e7ersiz, Talat Pa\u015fa\u2019y\u0131 masum mu k\u0131lard\u0131? \u00dclkesinde yarg\u0131lanmamak i\u00e7in Almanya\u2019ya ka\u00e7an, g\u0131yab\u0131nda idama mahk\u00fbm oldu\u011fu halde Almanya taraf\u0131ndan \u00fclkesine iade edilmeyece\u011finden emin olan, mimar\u0131 oldu\u011fu trajediden zerrece pi\u015fmanl\u0131k duymad\u0131\u011f\u0131 her davran\u0131\u015f\u0131ndan belli olan birinden kim, nas\u0131l hesap soracakt\u0131?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bunun cevab\u0131n\u0131 mahkemeyi yak\u0131ndan izleyen, s\u0131hhiye subay\u0131 olarak T\u00fcrkiye\u2019de bulunmu\u015f olan ve tehcir s\u0131ras\u0131nda sekiz bin foto\u011fraf \u00e7eken yazar Armin T. Wegner \u2018Adil Bir Karar\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda \u015f\u00f6yle cevaplam\u0131\u015ft\u0131: \u201c&#8230;\u00c7elimsiz Ermeni \u00f6\u011frenci ve geni\u015f omuzlu Talat Pa\u015fa bu davada arka pl\u00e2nda kalm\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6n pl\u00e2na \u00e7\u0131kan yar\u0131s\u0131na yak\u0131n\u0131 imha edilmi\u015f bir halk\u0131n mezar\u0131ndan aya\u011fa kalk\u0131p, sava\u015f\u0131n \u00e7irkinli\u011fine ve onun cell\u00e2tlar\u0131na \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f elleriyle uzanmalar\u0131 ve bu mahkemenin trib\u00fcnlerinde o tan\u0131mlanamaz ac\u0131y\u0131 d\u00fcnyaya hayk\u0131rmalar\u0131yd\u0131. \u0130\u015fte bu durum, bu davay\u0131 Almanya\u2019n\u0131n bu g\u00fcne dek g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en \u00f6nemli davas\u0131 haline getirmi\u015ftir. Burada anlat\u0131lan olaylar\u0131n g\u00fcc\u00fc \u00f6ylesine b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ki, j\u00fcri apa\u00e7\u0131k bir cinayete ra\u011fmen beraat karar\u0131 vermi\u015ftir&#8230; T\u00fcrk devlet adam\u0131n\u0131n Ermeni halk\u0131n\u0131n yok edilmesindeki su\u00e7tan pay\u0131na d\u00fc\u015feni hayat\u0131yla \u00f6demesi haks\u0131z bir yarg\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnmekle beraber, kendisinin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 felaket \u00f6yle korkun\u00e7tur ki; katilin, b\u00fct\u00fcn benzer olaylarda oldu\u011fu gibi k\u0131namam\u0131z gereken su\u00e7u, bir halk\u0131n umutsuzluktan kurtulma \u00e7abas\u0131 olarak alg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r&#8230; \u00d6ld\u00fcr\u00fclen bakan\u0131n kara \u00e7ar\u015faf\u0131, kalk\u0131k pe\u00e7esiyle adliye koridorlar\u0131nda hayalet gibi dola\u015fan kar\u0131s\u0131 i\u00e7in de, en az kocas\u0131n\u0131n felakete s\u00fcr\u00fckledi\u011fi y\u00fcz binlerce kad\u0131n kadar \u00fcz\u00fcnt\u00fc duymaktay\u0131z. Ne var ki halklardan da \u00fcst\u00fcn olan tarihin iradesi, Talat\u2019\u0131n idam\u0131n\u0131, kendi kurbanlar\u0131ndan biri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile infaz ederek yerine getirmi\u015ftir.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Suikast sonras\u0131<br \/>\n<\/strong><br \/>\nTalat Pa\u015fa\u2019dan dokuz ay sonra, 18 Temmuz 1921\u2019de eski Ba\u011f\u0131ms\u0131z Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin Dahiliye Naz\u0131r\u0131 Behbud Han Cevan\u015fir, \u0130stanbul Beyo\u011flu\u2019nda Pera Palas Oteli \u00f6n\u00fcnde Misak Torlakyan adl\u0131 bir Ermeni taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Torlakyan \u0130stanbul\u2019da \u0130ngiliz subaylar\u0131ndan olu\u015fan bir mahkemede yarg\u0131land\u0131 ve aynen Tehliryan davas\u0131nda oldu\u011fu gibi, Cevan\u015fir\u2019in Dahiliye Naz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Ermenilere kar\u015f\u0131 i\u015fledi\u011fi su\u00e7lar vurguland\u0131 ve Torlakyan\u2019\u0131n cinayeti sara hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131nda i\u015fledi\u011fi kabul edilerek beraat ettirildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Said Halim Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi<br \/>\n<\/strong><br \/>\n6 Aral\u0131k 1921\u2019de, Talat Pa\u015fa\u2019dan \u00f6nceki Sadrazam Said Halim Pa\u015fa, Roma\u2019da faili me\u00e7hul bir cinayete kurban gitti. Daha sonra bu olay\u0131 Ar\u015favir \u015e\u0131rac\u0131yan \u00fcstlendi.Ancak 1931\u2019de Ku\u015f\u00e7uba\u015f\u0131 E\u015fref, Atina\u2019da kendisini ziyaret eden M\u0131s\u0131r H\u0131divi Abbas Hilmi Pa\u015fa\u2019n\u0131n mutemedi Nafi Bey\u2019e, 1914\u2019te Abbas Hilmi Pa\u015fa\u2019ya y\u00f6nelik suikast giri\u015fimiyle ne Said Halim Pa\u015fa\u2019n\u0131n ne de \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n rol\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011finde, Nafi Bey\u2019in \u00fcz\u00fcnt\u00fc i\u00e7inde \u2018Vah vah&#8230; Bir masumun kan\u0131na girildi&#8230; Yaz\u0131k oldu&#8230; Hata ettik\u201d dedi\u011fini anlatacakt\u0131. Said Halim Pa\u015fa\u2019y\u0131, \u0130talyan Karbonari \u00f6rg\u00fct\u00fc taraf\u0131ndan yeti\u015ftirilmi\u015f, \u0130talyan uyru\u011funa ge\u00e7mi\u015f bir Bulgar \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu i\u015f i\u00e7in Bulgaristan h\u00fck\u00fcmetine de bir miktar para \u00f6denmi\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Bahaeddin \u015eakir ve Cemal Azmi<br \/>\n<\/strong><br \/>\n17 Nisan 1922\u2019de Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa liderlerinden Dr. Bahaeddin \u015eakir ve Trabzon\u2019un \u2018Sopal\u0131 Mutasarr\u0131f\u2019 lakapl\u0131 valisi Cemal Azmi, Berlin\u2019de, Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n kar\u0131s\u0131 Hayriye Han\u0131m ve Dr. Rusuhi adl\u0131 bir \u0130ttihat\u00e7\u0131 ile \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir ak\u015fam gezisi s\u0131ras\u0131nda kimli\u011fi belirlenemeyen ki\u015filer taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Suikast\u00e7\u0131lar\u0131n Ermeni \u0130ntikam Birli\u011fi\u2019ne ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu tahmin etti\u011fini s\u00f6yleyen Alman polisi failleri bulmak i\u00e7in 50 bin Mark \u00f6d\u00fcl koydu ama kimse yakalanamad\u0131. Daha sonra suikasti Aram Yerganian ve Ar\u015fak \u015e\u0131rac\u0131yan da olay\u0131 \u00fcstlendi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Tehliryan ne oldu?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u2018Ermeni Ulusal Kahraman\u0131\u2019 ilan edilen Tehliryan beraat ettikten sonra Soghomon Melkian ad\u0131n\u0131 alarak izini kaybettirdi. 1956 y\u0131l\u0131nda, Ta\u015fnaklar\u0131n 1919 bahar\u0131nda Erivan\u2019da yap\u0131lan 9. D\u00fcnya Kongresi\u2019nde Ermeni toplumuna kar\u015f\u0131 su\u00e7 i\u015fleyen 101 ki\u015finin listesinin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131ndan sonra bu konuda \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015feni yapman\u0131n kendisinde bir obsesyon haline geldi\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. 64 ya\u015f\u0131ndayken 23 May\u0131s 1960\u2019da ABD\u2019nin San Fransisco \u015fehrinde \u00f6ld\u00fc ve Fresno \u015fehrindeki Ararat Mezarl\u0131\u011f\u0131\u2019na g\u00f6m\u00fcld\u00fc. Bug\u00fcn baz\u0131 Ermeni kaynaklar\u0131nda, Tehliryan\u2019\u0131n 1920\u2019de \u0130stanbul\u2019a u\u011frad\u0131\u011f\u0131nda, M\u0131g\u0131rd\u0131\u00e7 Harutunyan (veya Harutun M\u0131g\u0131rdi\u00e7yan) adl\u0131 Ermeni\u2019yi de \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc belirtiliyor. \u0130ddialara g\u00f6re Harutunyan Osmanl\u0131 gizli polisine ba\u011fl\u0131yd\u0131 ve 24 Nisan 1915\u2019te \u0130stanbul\u2019dan s\u00fcr\u00fclen Ermeni liderlerinin ad\u0131n\u0131 o polise vermi\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n kemikleri<br \/>\n<\/strong><br \/>\nMurat Bardak\u00e7\u0131\u2019n\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n e\u015fi Hayri Han\u0131m, 1931\u2019de aile dostlar\u0131, eski Deutche Bank M\u00fcd\u00fcr\u00fc Wasserman\u2019dan bir mektup ald\u0131. Wasserman, Alman kanunlar\u0131na g\u00f6re bir cenazenin g\u00f6m\u00fclmeden en fazla on sene bekleyebilece\u011fini s\u00f6yleyerek, m\u00fcddetin dolmak \u00fczere oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131yordu. Hayriye Han\u0131m, mektubu al\u0131p \u015e\u00fckr\u00fc Sara\u00e7o\u011flu\u2019na gitti. Sara\u00e7o\u011flu \u201cKonu beni a\u015far\u201d diyerek kendisini Atat\u00fcrk\u2019le g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. \u00c7ankaya\u2019da ba\u015flayan g\u00f6r\u00fc\u015fme ak\u015fam Tahsin Uzer\u2019in evinde devam etti. Baz\u0131 bakanlar\u0131n da i\u015ftirak etti\u011fi konu\u015fman\u0131n sonunda Atat\u00fcrk \u201cCenazesinin naklini benden \u015fu anda istemeyin, Almanya ile bu konuda g\u00f6r\u00fclecek hesab\u0131m\u0131z var, izin verin \u015fimdi g\u00f6m\u00fcls\u00fcn, zaman\u0131 gelince onu bizzat ben getirtirim\u201d dedi ama s\u00f6z\u00fcn\u00fc tutamad\u0131. Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n kemikleri \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, Adolf Hitler\u2019in T\u00fcrk-Alman ili\u015fkilerini s\u0131cakla\u015ft\u0131rmak istemesi sayesinde Almanya\u2019dan getirildi. 25 \u015eubat 1943 g\u00fcn\u00fc Sirkeci Gar\u0131\u2019ndan al\u0131nan tabut \u00f6nce \u015ei\u015fli S\u0131hhat Yurdu\u2019na getirildi, ertesi g\u00fcn g\u00f6rkemli bir asker\u00ee t\u00f6renle \u015ei\u015fli\u2019deki H\u00fcrriyet-i Ebediye Tepesi\u2019ne g\u00f6m\u00fcld\u00fc. T\u00f6ren k\u0131tas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde Reisicumhur \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn \u00e7elengi vard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Kaynak\u00e7a: Mustafa \u00c7olak, \u201cTehcir Olay\u0131n\u0131\u2019n\u0131n Propaganda S\u00fcrecindeki Doruk Noktas\u0131: \u2018Talat Pa\u015fa Davas\u0131\u2019\u201d, Atat\u00fcrk Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Dergisi, Say\u0131 58, Cilt: XX, Mart 2004; The Caseof Soghomon Tehlirian, Yay. Haz. Vartkes Yeghiayan, Glendale, California, 2006; Hasan Babacan, Mehmed Talat Pa\u015fa 1874-1921(Siyasi Hayat\u0131 ve \u0130craat\u0131), TTK Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 2005; Talat Pa\u015fa Davas\u0131, Tutanaklar, Yay. Haz. Do\u011fan Akhanl\u0131, Belge Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2003; Dilek Zapt\u00e7\u0131o\u011flu, \u201cTalat Pa\u015fa Davas\u0131\u201d, Cumhuriyet, 23 Nisan 1993. <strong><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong><em><a href=\"http:\/\/www.hyetert.com\/yazi3.asp?Id=407&amp;DilId=1\">http:\/\/www.hyetert.com\/yazi3.asp?Id=407&amp;DilId=1<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ay\u015fe H\u00fcr Bug\u00fcn 1915 Ermeni Tehciri\u2019nin mimarlar\u0131ndan Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Berlin\u2019de Soghomon Tehliryan adl\u0131 bir Ermeni taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc. Talat Pa\u015fa ile birlikte \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7an yedi ki\u015fiden, Harbiye Naz\u0131r\u0131 Enver Pa\u015fa, Bahriye Naz\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa, Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa\u2019n\u0131n Do\u011fu B\u00f6lgesi sorumlusu Dr. Bahaeddin \u015eakir, Trabzon Valisi Cemal Azmi, eski Polis Umum M\u00fcd\u00fcr\u00fc Bedri, \u0130TC\u2019nin Merkez Komitesi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":13055,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,14],"tags":[],"class_list":["post-13054","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-haberler"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Ermeniler&#039;in Nuremberg&#039;i - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ermeniler&#039;in Nuremberg&#039;i - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ay\u015fe H\u00fcr Bug\u00fcn 1915 Ermeni Tehciri\u2019nin mimarlar\u0131ndan Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Berlin\u2019de Soghomon Tehliryan adl\u0131 bir Ermeni taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc. Talat Pa\u015fa ile birlikte \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7an yedi ki\u015fiden, Harbiye Naz\u0131r\u0131 Enver Pa\u015fa, Bahriye Naz\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa, Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa\u2019n\u0131n Do\u011fu B\u00f6lgesi sorumlusu Dr. Bahaeddin \u015eakir, Trabzon Valisi Cemal Azmi, eski Polis Umum M\u00fcd\u00fcr\u00fc Bedri, \u0130TC\u2019nin Merkez Komitesi [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-03-15T12:12:06+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/\",\"name\":\"Ermeniler'in Nuremberg'i - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/03\/AYSE-HUR1.jpg\",\"datePublished\":\"2012-03-15T12:12:06+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/03\/AYSE-HUR1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/03\/AYSE-HUR1.jpg\",\"width\":212,\"height\":238},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ermeniler&#8217;in Nuremberg&#8217;i\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ermeniler'in Nuremberg'i - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Ermeniler'in Nuremberg'i - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Ay\u015fe H\u00fcr Bug\u00fcn 1915 Ermeni Tehciri\u2019nin mimarlar\u0131ndan Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Berlin\u2019de Soghomon Tehliryan adl\u0131 bir Ermeni taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc. Talat Pa\u015fa ile birlikte \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7an yedi ki\u015fiden, Harbiye Naz\u0131r\u0131 Enver Pa\u015fa, Bahriye Naz\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa, Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa\u2019n\u0131n Do\u011fu B\u00f6lgesi sorumlusu Dr. Bahaeddin \u015eakir, Trabzon Valisi Cemal Azmi, eski Polis Umum M\u00fcd\u00fcr\u00fc Bedri, \u0130TC\u2019nin Merkez Komitesi [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2012-03-15T12:12:06+00:00","author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"21 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/","name":"Ermeniler'in Nuremberg'i - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/03\/AYSE-HUR1.jpg","datePublished":"2012-03-15T12:12:06+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/03\/AYSE-HUR1.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/03\/AYSE-HUR1.jpg","width":212,"height":238},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/03\/15\/ermenilerin-nurembergi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ermeniler&#8217;in Nuremberg&#8217;i"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13054","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13054"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13054\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13055"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13054"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13054"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13054"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}