{"id":12203,"date":"2012-02-13T06:11:21","date_gmt":"2012-02-13T11:11:21","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=12203"},"modified":"2012-02-13T06:11:21","modified_gmt":"2012-02-13T11:11:21","slug":"cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/","title":{"rendered":"\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f&#8217;teki Kilise Kurtar\u0131lamaz M\u0131?"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify\"><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=12204\" rel=\"attachment wp-att-12204\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-12204\" title=\"\u0549\u0576\u0563\u0578\u0582\u0577 1\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/\u0549\u0576\u0563\u0578\u0582\u0577-1.jpg\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"220\" srcset=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/02\/\u0549\u0576\u0563\u0578\u0582\u0577-1.jpg 640w, https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/02\/\u0549\u0576\u0563\u0578\u0582\u0577-1-300x103.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a>4 Kas\u0131m 2010 tarihinde \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019e (Diyarbak\u0131r) gittim. \u00c7ar\u015f\u0131da, \u00e7ay kenar\u0131nda, tarihi k\u00f6pr\u00fc civar\u0131nda ve kilisenin bulundu\u011fu tepede gezindim. Bol bol foto\u011fraf \u00e7ektim. Gezi s\u0131ras\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm kilise harabesi i\u00e7imi burktu. \u00dcz\u00fcld\u00fcm. Bir kutsal mek\u00e2n, bir tarihi yap\u0131 bu durumda olmamal\u0131yd\u0131. Yak\u0131\u015fm\u0131yor. Hele kilisenin i\u00e7inde bir e\u015fe\u011fin ba\u011fl\u0131 bulunmas\u0131, hi\u00e7 ho\u015f de\u011fildi. K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde cami, kilise ve havralar kutsal mek\u00e2nd\u0131r, tanr\u0131n\u0131n evleridir. B\u00f6yle olmamal\u0131. G\u00fcnaht\u0131r. Bu ay\u0131ptan bir an \u00f6nce kurtulmal\u0131y\u0131z. Diyarbak\u0131r \u0130l \u00d6zel \u0130daresi, \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f Kaymakaml\u0131\u011f\u0131, \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f Belediyesi, \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019\u00fcn ileri gelenleri ve esnaf kurulu\u015flar\u0131 bu tarihi yap\u0131y\u0131 restore edip bir k\u00fclt\u00fcr merkezi veya daha de\u011fi\u015fik hizmet verecek bir ama\u00e7 i\u00e7in kurtarmal\u0131d\u0131r mutlaka. Kollar \u015fimdiden s\u0131vanmal\u0131, yar\u0131n ge\u00e7 olabilir. Kilise, t\u00fcm olumsuzluklara kar\u015f\u0131n \u015fu an dimdik ayakta. Bak\u0131ms\u0131z ve harabe olsa bile tavan\u0131, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 kolonlar\u0131 ve duvarlar\u0131n\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131yla \u201cben burday\u0131m\u201d diyor.\u00a0 Kilisenin restorasyonu ile \u00f6ncelikle kilisenin daha fazla harap olmas\u0131 \u00f6nlenir. Ayr\u0131ca, ay\u0131b\u0131m\u0131z\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndan kurtulmu\u015f, tarihi ve insani g\u00f6revimizi yerine getirmi\u015f oluruz.<br \/>\n\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f gezim s\u0131ras\u0131nda baz\u0131 \u00e7ar\u015f\u0131 esnaf\u0131ndan kilise ile ilgili bilgiler edinmek istedim, ama ne yaz\u0131k ki kilisenin ismi de d\u00e2hil olmak \u00fczere hi\u00e7bir bilgi edinemedim.<br \/>\n\u0130stanbul\u2019a d\u00f6nd\u00fckten sonra k\u00fct\u00fcphanemdeki kitaplar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131m ve kar\u015f\u0131ma tam da arad\u0131\u011f\u0131m bir eser \u00e7\u0131kt\u0131. Arsen Yarman\u2019n\u0131n yay\u0131na haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 Palu- Harput 1878 \u2013\u00c7arsancak, \u00c7emi\u015fgezek, \u00c7apak\u00e7ur, Erzincan, Hizan ve Civar B\u00f6lgeler 1877\u20131878 II. Cilt\/Raporlar ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan kitapta \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019teki kiliseye dair esasl\u0131 bilgiler buldum.<br \/>\n1877\u20131878 Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131 (93 Harbi) sonras\u0131, 1879&#8217;da, Tanzimat&#8217;la vaat edilen reformlar\u0131n ne \u00f6l\u00e7\u00fcde uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek ve mevcut durumu yerinde tespit etmek i\u00e7in \u0130stanbul Ermeni Patrikhanesi Ermenilerin yo\u011fun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerle\u015fim yerlerine 3 Ermeni rahibi g\u00f6revli g\u00f6nderir. Kitap, bu rahiplerin gezdikleri yerler ile ilgili kaleme ald\u0131klar\u0131 raporlardan olu\u015fmakta.<br \/>\n\u00a0Palu- Harput 1878 kitab\u0131nda yer alan \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019le ilgili k\u0131sm\u0131 oldu\u011fu gibi a\u015fa\u011f\u0131da bilgilerinize sunuyorum:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>\u00a0\u201c\u00c7\u0131nku\u015f [\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f]<\/strong>\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00c7ermuk\u2019tan alt\u0131 saat uzakl\u0131kta, da\u011flar aras\u0131nda kayal\u0131k bir tepeye in\u015fa edilmi\u015f, etraf\u0131 yine kayal\u0131klarla kapl\u0131 ve Maden\u2019e ba\u011fl\u0131 olan \u00c7\u0131nku\u015f\u2019a ula\u015ft\u0131k. Tepenin etraf\u0131 ve etekleri g\u00fczel binalar ve a\u011fa\u00e7larla dolu. \u00d6n\u00fcnde bir ova var ve bir su kasabay\u0131 bu ovadan ay\u0131r\u0131yor. Yolu ta\u015fl\u0131 ve korkutucu. \u00d6zellikle de Sakal Tutan denilen mevki. Buna kar\u015f\u0131n pek \u00e7ok yeri de e\u011flenceli. Yolumuz iki saatten daha uzun bir s\u00fcredir lezzetli \u00fcz\u00fcmlerin bulundu\u011fu ba\u011flar aras\u0131nda ilerliyor. Ovan\u0131n giri\u015fine in\u015fa edilmi\u015f olan manast\u0131r kasabadan yar\u0131m saatlik uzakl\u0131kta. Do\u011fruca manast\u0131ra gittik. S\u0131rahayyats Surp Asdvadzadzin diye adland\u0131r\u0131lmakta olan manast\u0131r, ba\u011flar ve a\u011fa\u00e7lar aras\u0131nda derli toplu ve sevimli bir bina. \u00d6n\u00fcndeki tarlalar ona ait. Kap\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde \u00c7\u0131nku\u015flular\u0131n mezarl\u0131\u011f\u0131 bulunuyor. Manast\u0131r ba\u015frahibi Malatyal\u0131 Minas\u2019\u0131n sa\u011fl\u0131k durumu pek de iyi de\u011fil, y\u00fcksek ate\u015fle bo\u011fu\u015fuyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Zavall\u0131 adam iki seneden beri iki g\u00fcnde bir n\u00f6bet ge\u00e7iriyormu\u015f. G\u00fcnd\u00fcz manast\u0131r\u0131n kap\u0131lar\u0131 kapal\u0131yd\u0131. Bizi, as\u0131k suratl\u0131 \u00e7oban k\u00f6pekleri kar\u015f\u0131lad\u0131. Onlar\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 g\u00fcr\u00fclt\u00fcden dama \u00e7\u0131kt\u0131lar, bizi g\u00f6r\u00fcnce de kap\u0131lar\u0131 a\u00e7t\u0131lar. Manast\u0131r binalar\u0131 gibi y\u00f6netimi de g\u00fczel. Geliri, iki de\u011firmenden, tarlalardan ve ba\u011flardan al\u0131nan \u00fcr\u00fcnden sa\u011flan\u0131yor. \u00c7\u0131nku\u015f ve Ati\u015f K\u00f6y bu marhasal\u0131k b\u00f6lgesine dahil.<br \/>\nBir \u00f6nceki manast\u0131r ba\u015frahibi Diyarbak\u0131rl\u0131 Ba\u011fdasar 40 y\u0131l g\u00f6rev yapm\u0131\u015f. Manast\u0131r kilisesi ve di\u011fer binalar onun zaman\u0131nda in\u015fa edilmi\u015f. \u00c7\u0131nku\u015f ve Ati\u015f\u2019teki k\u00e2gir ve g\u00f6steri\u015fli kiliseler kendisine minnettarlar. Yapt\u0131\u011f\u0131 iyilikler ve g\u00fczel i\u015flerle \u015eeyhlerin, T\u00fcrklerin, K\u00fcrtlerin ve Ermenilerin sevgilisi olmu\u015f. Kendisini B\u00fcy\u00fck Dede diye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yorlarm\u0131\u015f. Ermeniler her badarak ayininde \u201ckilise yapanlar\u0131n ruhuna\u201d okunan duada onun da ad\u0131n\u0131 zikrediyorlar. Mezar\u0131 da ziyaretg\u00e2h haline gelmi\u015f. Manast\u0131r tarlalar\u0131 ve de\u011firmenler Rahip Ba\u011fdasar\u2019\u0131n ad\u0131na tapulu oldu\u011fundan \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra el koymu\u015flar. Dava a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, uzun s\u00fcre \u00e7aba sarfedilip masraf yap\u0131lm\u0131\u015f. Patrikhane de bu i\u015f i\u00e7in b\u00fcy\u00fck gayret g\u00f6stermi\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Manast\u0131r ba\u015frahibi ayn\u0131 zamanda ruhani \u00f6nderlik vazifesi de yap\u0131yordu. Ancak ne halk ondan ne de o halktan memnundu. \u0130yi niyetli, ancak zay\u0131ft\u0131. Ger\u00e7i gayretli ve y\u00fcrek olarak \u00e7ok iyi. Manast\u0131rda bir okul a\u00e7maya gayret ediyor, kendi g\u00f6rev d\u00f6neminde baya\u011f\u0131 da bina in\u015fa etmi\u015f. Burada da ihtimamla saklanm\u0131\u015f pek \u00e7ok elyazmas\u0131 var.<br \/>\nKilise kap\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcst k\u0131sm\u0131nda, \u201cKilise etraf\u0131ndaki t\u00fcm binalarla beraber, padi\u015fah Sultan Abd\u00fclmecid\u2019in izni, ruhani \u00f6nder Diyarbak\u0131rl\u0131 Ba\u011fdasar\u2019\u0131n \u00e7abalar\u0131, \u00c7\u0131nku\u015flu ve Ati\u015f\u2019li halk\u0131n, kad\u0131n-erkek, \u00e7oluk-\u00e7ocuk, kire\u00e7, kum tahta ta\u015f\u0131yarak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 sonucu Ermeni tarihiyle 1290\u2019da miladi tarihle 1841\u2019de onar\u0131ld\u0131\u201d \u015feklinde bir kay\u0131t bulunuyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00c7\u0131nku\u015f halk\u0131 asla \u00e7ift\u00e7ilik yapm\u0131yor. Sadece yerel zanaatlar ve ba\u011fc\u0131l\u0131kla me\u015fgul oluyorlar. Hemen hemen her bahar \u00e7e\u015fitli \u015fehir ve k\u00f6ylere da\u011f\u0131larak deri, ayakkab\u0131 vs \u015feylerin ticaretini yap\u0131yor, k\u0131\u015f\u0131n ise evlerinde oturuyorlar.<br \/>\nBurada da t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc su\u00e7lar i\u015fleniyor, anlatmaya dil yetmez.<br \/>\nAti\u015f Ermenilerinin \u00e7o\u011fu \u0130stanbul\u2019a gurbete gidiyor ve \u00e7o\u011funlukla f\u0131r\u0131nc\u0131l\u0131k yap\u0131yorlar.<br \/>\n\u00c7\u0131nku\u015f\u2019ta Ermenilere ait Surp Garabed adl\u0131 bir kilise, 125 talebesi olan bir okul ve 500 hane var.<br \/>\nAti\u015f\u2019te ise Surp Garabed adl\u0131 bir kilise bulunuyor. Kilisenin \u0130stanbul Hask\u00f6y\u2019de bir d\u00fckk\u00e2n\u0131 ve k\u00f6yde de bir de\u011firmeni var.<br \/>\nManast\u0131r mallar\u0131 Harutyun B\u0131\u011fdoynets ad\u0131na kay\u0131tl\u0131. 100 talebeli bir okulu ve 300 hanesi var. Harap bir kilise daha bulunuyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">N\u00fcfus kar\u0131\u015f\u0131k; T\u00fcrk, K\u00fcrt, Ermeniler aras\u0131nda Katolik ve Protestan olanlar da var. Avedaper gazetesi ne yazarsa onu biliyorlar. Ya\u015fl\u0131 ba\u015fl\u0131 erkeklerin kula\u011f\u0131nda k\u00fcpe var. Kad\u0131nlar ise \u00f6lecekleri g\u00fcne kadar y\u00fczlerini pe\u00e7e ile \u00f6rt\u00fcyorlar.<br \/>\nSevarag ve \u00c7\u0131nku\u015f Ar\u011f\u0131n\u2019a eklenerek, \u00c7ermuk ve Agil ile beraber bir marhasal\u0131k b\u00f6lgesi say\u0131lmal\u0131, merkez de mutasarr\u0131f\u0131n ikamet etti\u011fi Ar\u011f\u0131n Maden olmal\u0131. B\u00f6ylece ikinci bir ruhani \u00f6ndere sahip olabilir ve i\u015flerini daha d\u00fczg\u00fcn y\u00fcr\u00fctebilirler. Bunu \u00f6nerdik ve Patrikhaneye tekrar hat\u0131rlat\u0131yoruz.<br \/>\nAd\u0131 ge\u00e7en yerlerin da\u011fl\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc Ar\u011f\u0131n Maden, \u00c7ermuk, Agil, G\u00f6lc\u00fck ve \u00c7\u0131nku\u015f olu\u015fturuyor. Da\u011flar\u0131n isimleri ise Mehrap, Hazar Baba, Siyah Davut, Abd\u0131lmeseh Da\u011f\u0131 (burada azizin ad\u0131yla bir ziyaretg\u00e2h bulunuyor), Harput Da\u011flar\u0131n\u0131n devam\u0131 olan Gomayi da\u011flar\u0131. Ar\u011f\u0131n\u2019a yak\u0131n da\u011flar ise Garmir Kar Ler, Sak\u0131zl\u0131 Da\u011f, Eli Da\u011f vs. Ovalar\u0131; Ar\u011f\u0131n Maden\u2019\u0131n yan\u0131nda Permas Ovas\u0131, Ar\u011f\u0131n\u2019\u0131n \u00f6n\u00fcnde Gevre, \u011e\u0131li\u015f ve Elyan Ovalar\u0131 (B\u00fcy\u00fck Diyarbak\u0131r Ovas\u0131\u2019n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 te\u015fkil ederler). Agil topraklar\u0131n\u0131n ve k\u00f6ylerinin sahibi yerel beyler. Halk ad\u0131na tapulanm\u0131\u015f \u00e7ok az toprak var. Di\u011fer yerler ise beyler ad\u0131na tapulu.<br \/>\nK\u00fc\u00e7\u00fck derecikler d\u0131\u015f\u0131nda Ar\u011f\u0131n Maden Deresi ve Agil nehri Diyarbak\u0131r\u2019daki \u015ead\u2019a kar\u0131\u015f\u0131yor.<br \/>\nHarput\u2019un b\u00fcy\u00fck yolu Maden ve Ar\u011f\u0131n\u2019\u0131n \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7iyor. Maden ve \u00c7ermuk\u2019un havas\u0131 genelde sa\u011fl\u0131ks\u0131z.\u201d (Kaynak: V.Bardizaktsi-B. Natanyan-K. S\u0131rvantsdyants, Palu-Harput 1878, II. Cilt\/Raporlar, Yay\u0131na Haz\u0131rlayan Arsen Yarman, Derlem Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul-2010, s. 519-523.)<\/p>\n<div style=\"text-align: justify\" align=\"center\">\n<table width=\"100%\" border=\"0\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td>\u00a0<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><strong>\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019te iki a\u011fa<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Musa Anter<\/strong><br \/>\n\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f acayip bir yerdir. Volkaniktir, da\u011fl\u0131kt\u0131r. Eski eserlerle doludur ve de \u00e7ok ac\u0131l\u0131 hat\u0131ralar\u0131 vard\u0131r.<br \/>\n1954\u2019de se\u00e7im propagandas\u0131 i\u00e7in Yusuf Azizo\u011flu, Mustafa Ekinci, gazeteci olarak ben ve di\u011fer partililer \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019e gittik. Haliyle G\u00fcll\u00fc A\u011falara (ki \u015fimdi G\u00fcldo\u011fan soyad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015flar) gittik.<br \/>\nBizzat G\u00fcll\u00fc A\u011fa\u2019n\u0131n o\u011flu Mustafa Bey bizi a\u011f\u0131rlad\u0131. Malum eski se\u00e7imlerde meydanlarda halk\u0131 kand\u0131rmaya l\u00fczum yoktu. Yerine g\u00f6re ya \u015feyh, ya a\u011fa ya da patron bu i\u015fleri ayarlard\u0131. \u00a0\u00a0Bizim \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019te Mustafa Bey\u2019i g\u00f6rmemiz kafi idi. Gerisini o ayarlayacakt\u0131. Mustafa Bey, g\u00f6rm\u00fc\u015f ge\u00e7irmi\u015f adamd\u0131, Ricam \u00fczerine bize \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019\u00fcn turistik yerlerini gezdirdi. B\u00fcy\u00fck ve haval\u0131 bir Ermeni kilisesinin harebesi kalm\u0131\u015ft\u0131. Sonra Ermeniler zaman\u0131ndan kalma b\u00fcy\u00fck ve tabii harap daba\u011fhanelere vard\u0131. Mustafa Bey\u2019in dedi\u011fine g\u00f6re \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019te i\u015flenen \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit deri ve k\u00f6sele Hindistan ve Amerika\u2019ya kadar sat\u0131l\u0131ryormu\u015f.<br \/>\n\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f \u00e7ok mamur bir kasaba imi\u015f ama Ermeniler hem \u00e7o\u011funlukta ve hem de y\u00f6reye hakim imi\u015fler.<br \/>\n\u00c7evrede iki-\u00fc\u00e7 Ermeni k\u00f6y\u00fc varm\u0131\u015f ki n\u00fcfuslar\u0131 3-4 bin ki\u015fi imi\u015f. \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019\u00fcn i\u00e7inde de alt\u0131 bin ki\u015fi ya\u015farm\u0131\u015f.<br \/>\nT\u00fcm sanat ve ticaret Ermenilerin elinde imi\u015f.<br \/>\nDa\u011f yama\u00e7lar\u0131n\u0131 bize g\u00f6sterdi Mustafa Bey. Ermeniler zaman\u0131nda hepsi \u00fcz\u00fcm ba\u011f\u0131, badem, incir ve armutmu\u015f. Fakat \u015fimdi t\u00fcm setler y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, erozyon da topra\u011f\u0131 silip s\u00fcp\u00fcrm\u00fc\u015f, ne ba\u011f kalm\u0131\u015f ne badem. Bak\u0131ms\u0131zl\u0131ktan tam ba\u011f, da\u011f olmu\u015f. Hatta da\u011f da de\u011fil kaya olmu\u015f.<br \/>\nSonra Mustafa Bey bizi \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019ten iki kilometre uzakta olan bir volkan kraterine g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Ad\u0131, Du deng idi. Ad\u0131 da \u015furdan geliyormu\u015f: \u0130\u00e7ine ba\u011f\u0131r\u0131nca ayni ses sana aksediyordu. Denedim, aynen \u00f6yle idi. Malum, du deng, K\u00fcrt\u00e7ede \u201ciki ses\u201d demektir. O kadar derin ki i\u00e7ine ta\u015f att\u0131m, sesi duyulmad\u0131. K\u0131\u015f\u0131n i\u00e7ine bir dere ak\u0131yormu\u015f. Derenin suyu 10 kilometre uzakl\u0131ktaki F\u0131rat nehrine kar\u0131\u015f\u0131yormu\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Mustafa Bey, izahlar\u0131n\u0131n ho\u015fuma gitti\u011fini g\u00f6r\u00fcnce, ya\u015fl\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen co\u015ftu. Diyarbak\u0131r\u2019a kadar bizi yolcu etti. Ayn\u0131 arabada yan yana oturduk ve bana bir \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc anlatt\u0131.<br \/>\nK\u0131z\u0131l sa\u00e7l\u0131 Efendi Memet ad\u0131ndaki o vakit gen\u00e7 olan o\u011flu da bu \u00f6yk\u00fcn\u00fcn \u015fahididir. \u0130n\u015fallah Memet G\u00fcldo\u011fan Bey hayattad\u0131r ve bu yaz\u0131lar\u0131 okur.<br \/>\n\u015eimdi Mustafa G\u00fcldo\u011fan bey anlat\u0131yor:<br \/>\n\u201cEfendim o vakit \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019te iki a\u011fa vard\u0131. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n a\u011fas\u0131 babam G\u00fcll\u00fc A\u011fa idi. (Burada s\u00f6z\u00fcn\u00fc kestim, \u2018Efendim M\u00fcsl\u00fcman ve T\u00fcrklerde a\u011fa yok, yoksa baban K\u00fcrt m\u00fcyd\u00fc?\u2019 G\u00fcld\u00fc ve \u2018Kar\u0131\u015ft\u0131rma Anter!\u2019 dedi.) Ermenilerin b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc de Kirkor Efendi idi. Babam, Ermeni \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden \u00e7ok rahats\u0131z oluyordu. Derken 1. D\u00fcnya Harbi koptu. O vakit \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f kaza, Bak\u0131rmaden mutasarr\u0131f ve Diyarbak\u0131r da vilayet idi. Diyarbak\u0131r valisi me\u015fhur \u0130ttihat\u00e7\u0131 Doktor Re\u015fit idi. Ermenilerin tehciri i\u00e7in ferman \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. Her yerde Ermeniler toplu halde \u015furaya buraya s\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. Gerekli m\u00fcstahaklar\u0131n\u0131 buluyorlard\u0131. Ancak \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f b\u00f6lgesinde kuvvetli olduklar\u0131 i\u00e7in kimse onlara dokunam\u0131yordu. Nihayet babam, mutasarr\u0131f ve vali Dr. Re\u015fit Bey \u015f\u00f6yle bir plan haz\u0131rlad\u0131lar. Bug\u00fcn \u00f6zel idare dedi\u011fimiz te\u015fkilat\u0131n se\u00e7imini yapt\u0131lar. Bile bile hep Ermeniler se\u00e7tik. Ondan sonra Kirkor Efendi, be\u015f Ermeni b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc daha ve tabii se\u00e7kin yirmi Ermeni genci de muhaf\u0131z olarak mazbatalar\u0131n\u0131 almak i\u00e7in Maden\u2019e gittiler. Resmi muamele bitti. Mutasarr\u0131f onlar\u0131 tebrik etti. Ve onlardan \u015fu ricada bulundu: \u201cKirkor Efendi, Dr Re\u015fit Bey sizi \u00e7ok g\u00f6rmek istiyor. Bu vesile ile hem ziyaret edersin ve hem de te\u015fekk\u00fcr edersin.\u201d Kirkor Efendi teklifi masum buldu. T\u00fcm kafilesiyle Diyarbak\u0131r\u2019a hareket etti. Tabii o vakit araba yok, atla gidiliyordu. Yanlar\u0131nda g\u00fcya muhaf\u0131z zaptiyeler yani jandarmalar vard\u0131r. Bunlar Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n Seyrantepe mevkiine gelince, bunlar\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fc Siverek yoluna \u00e7eviriyorlar. Ve daha \u00f6nce al\u0131nan tedbirle, b\u00fcg\u00fcn Pirin\u00e7lik dedi\u011fimiz yere gelince, hepsi aniden kur\u015funa diziliyor. \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f kald\u0131 m\u0131 ba\u015fs\u0131z! Ondan sonra her gece, kaps\u00fcls\u00fcz bir dizi bomba ve fi\u015fek ve patlamaz t\u00fcfekler Ermeni ileri gelenlerinin evine b\u0131rak\u0131l\u0131yordu ve sanki aramada bu silahlar orada bulunmu\u015f gibi, se\u00e7me Ermeniler o g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz kilisede hapsediliyordu. Gece olunca bunlar al\u0131n\u0131r, diri diri du deng\u2019e at\u0131l\u0131rlard\u0131. Be\u015f on g\u00fcn i\u00e7inde \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019te Ermenilerin beli k\u0131r\u0131ld\u0131. Ondan sonra t\u00fcm Ermenileri \u015fehirden \u00e7\u0131kar\u0131p hepsini du deng\u2019e att\u0131k. Ancak Kirkor\u2019un g\u00fczel bir k\u0131z\u0131 vard\u0131. Babam onu \u00f6ld\u00fcrmedi, bana ald\u0131. Bir g\u00fcn du deng\u2019in \u00f6n\u00fcnden gidiyorduk, aniden arkamdan attan atlad\u0131 ve du deng\u2019e do\u011fru ko\u015ftu. Zor yakalad\u0131m. \u201cNe yap\u0131yorsun k\u0131z?\u201d dedim. \u201cNe yapaca\u011f\u0131m! Annemin, babam\u0131n yan\u0131na gidece\u011fim!\u201d dedi. Fakat \u00e7ok ya\u015famad\u0131. Bir y\u0131l i\u00e7inde verem oldu ve \u00f6ld\u00fc. Biz bunlar\u0131 du deng\u2019e atarken, du deng\u2019in kenar\u0131nda i\u00e7erlek bir yer vard\u0131. Demek \u00fc\u00e7-be\u015f sportmen Ermeni oraya girmeyi becermi\u015fler. Zaten babam du deng\u2019in \u00f6n\u00fcnde n\u00f6bet\u00e7i bekletiyordu. Gece olunca n\u00f6bet\u00e7iler bir sesler duymu\u015flar. Me\u011fer gen\u00e7ler \u00e7\u0131k\u0131p ka\u00e7mak istiyorlarm\u0131\u015f. Tabii derhal n\u00f6bet\u00e7iler onlar\u0131 da geberttiler&#8230; Bak Anter, enteresan bir olay daha vard\u0131r. \u0130stersen onu da anlatay\u0131m.\u201d<br \/>\n\u00a0\u201cHay hay!\u201d dedim.<br \/>\n\u201cEfendim malum kefere(kafirler) zengin adamlard\u0131. Babam \u00fcst ba\u015f\u0131 onlar\u0131n olsun diye, bunlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in adamlar\u0131na b\u00f6l\u00fcyordu. Bir g\u00fcn adamlar\u0131m\u0131z, \u201cSeninki \u00e7oktur, benimki azd\u0131r\u201d diye silahl\u0131 kavgaya giri\u015ftiler. Babam zor bela olay\u0131 \u00f6nledi. Hani derler ya, koyun can derdinde, kasap et derdinde. Kimse adamlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordu, elbiseleri i\u00e7in kavga ediyorlard\u0131.\u201d<br \/>\nDedim ya, hat\u0131ralar\u0131mda i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131 hi\u00e7bir \u015fey bulamazs\u0131n\u0131z.<br \/>\n\u0130\u015fte bu \u00f6yk\u00fc de b\u00f6ylece burada bitsin. \u00c7\u00fcnk\u00fc elimden geldi\u011fi kadar da olay\u0131 sans\u00fcr ettim.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong><em>http:\/\/team-aow.discuforum.info\/t8141-Cungus-teki-Kilise-Kurtar-lamaz-M.htm<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>4 Kas\u0131m 2010 tarihinde \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019e (Diyarbak\u0131r) gittim. \u00c7ar\u015f\u0131da, \u00e7ay kenar\u0131nda, tarihi k\u00f6pr\u00fc civar\u0131nda ve kilisenin bulundu\u011fu tepede gezindim. Bol bol foto\u011fraf \u00e7ektim. Gezi s\u0131ras\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm kilise harabesi i\u00e7imi burktu. \u00dcz\u00fcld\u00fcm. Bir kutsal mek\u00e2n, bir tarihi yap\u0131 bu durumda olmamal\u0131yd\u0131. Yak\u0131\u015fm\u0131yor. Hele kilisenin i\u00e7inde bir e\u015fe\u011fin ba\u011fl\u0131 bulunmas\u0131, hi\u00e7 ho\u015f de\u011fildi. K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde cami, kilise ve havralar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,27],"tags":[],"class_list":["post-12203","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haberler","category-manastirlar-kiliseler"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f&#039;teki Kilise Kurtar\u0131lamaz M\u0131? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f&#039;teki Kilise Kurtar\u0131lamaz M\u0131? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"4 Kas\u0131m 2010 tarihinde \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019e (Diyarbak\u0131r) gittim. \u00c7ar\u015f\u0131da, \u00e7ay kenar\u0131nda, tarihi k\u00f6pr\u00fc civar\u0131nda ve kilisenin bulundu\u011fu tepede gezindim. Bol bol foto\u011fraf \u00e7ektim. Gezi s\u0131ras\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm kilise harabesi i\u00e7imi burktu. \u00dcz\u00fcld\u00fcm. Bir kutsal mek\u00e2n, bir tarihi yap\u0131 bu durumda olmamal\u0131yd\u0131. Yak\u0131\u015fm\u0131yor. Hele kilisenin i\u00e7inde bir e\u015fe\u011fin ba\u011fl\u0131 bulunmas\u0131, hi\u00e7 ho\u015f de\u011fildi. K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde cami, kilise ve havralar [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-02-13T11:11:21+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/\",\"name\":\"\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f'teki Kilise Kurtar\u0131lamaz M\u0131? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"datePublished\":\"2012-02-13T11:11:21+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f&#8217;teki Kilise Kurtar\u0131lamaz M\u0131?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f'teki Kilise Kurtar\u0131lamaz M\u0131? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f'teki Kilise Kurtar\u0131lamaz M\u0131? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"4 Kas\u0131m 2010 tarihinde \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f\u2019e (Diyarbak\u0131r) gittim. \u00c7ar\u015f\u0131da, \u00e7ay kenar\u0131nda, tarihi k\u00f6pr\u00fc civar\u0131nda ve kilisenin bulundu\u011fu tepede gezindim. Bol bol foto\u011fraf \u00e7ektim. Gezi s\u0131ras\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm kilise harabesi i\u00e7imi burktu. \u00dcz\u00fcld\u00fcm. Bir kutsal mek\u00e2n, bir tarihi yap\u0131 bu durumda olmamal\u0131yd\u0131. Yak\u0131\u015fm\u0131yor. Hele kilisenin i\u00e7inde bir e\u015fe\u011fin ba\u011fl\u0131 bulunmas\u0131, hi\u00e7 ho\u015f de\u011fildi. K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde cami, kilise ve havralar [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2012-02-13T11:11:21+00:00","author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"12 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/","name":"\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f'teki Kilise Kurtar\u0131lamaz M\u0131? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"datePublished":"2012-02-13T11:11:21+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/13\/cungusteki-kilise-kurtarilamaz-mi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f&#8217;teki Kilise Kurtar\u0131lamaz M\u0131?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12203","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12203"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12203\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12203"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12203"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12203"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}