{"id":11910,"date":"2012-02-04T01:59:45","date_gmt":"2012-02-04T06:59:45","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=11910"},"modified":"2012-02-04T01:59:45","modified_gmt":"2012-02-04T06:59:45","slug":"verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/","title":{"rendered":"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 36 (37)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>37 (37)<\/p>\n

\u011eAZAR \u011eAZAR GEVORGYAN’IN ANLATTIKLARI<\/p>\n

1907<\/p>\n

VAN<\/p>\n

HAYOTS DZOR<\/p>\n

HINDISTAN K. DO\u011eUMLU<\/p>\n

Atalar\u0131m\u0131z Van Vilayeti’nin Hayots Dzor b\u00f6lgesinin H\u0131nd\u0131stan K\u00f6y\u00fc’nde ya\u015fam\u0131\u015flar. O, Kho\u015fap Nehri’ne bir kilometre mesafedeki yar\u0131 yayla bir alana yay\u0131l\u0131rd\u0131. O nedenle de k\u00f6y\u00fcm\u00fcz\u00fcn kuzeyinde ve g\u00fcneyinde kollara ayr\u0131lan Kho\u015fap Nehri’nin sular\u0131 H\u0131nd\u0131stan’\u0131 sulak ve verimli yapm\u0131\u015ft\u0131. K\u00f6y\u00fcn meyve bah\u00e7eleri vard\u0131. Bunlar\u0131n aras\u0131nda ba\u011flar da vard\u0131; ama T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti’nin boyunduru\u011fu alt\u0131nda oldu\u011fundan Ermenilerin haklar\u0131 \u00e7i\u011fneniyordu. K\u00fcrt ba\u015f\u0131bozuklar y\u00fcz\u00fcnden de meyve bah\u00e7eleri \u0131ss\u0131zla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Meyve bah\u00e7esi sahibi Ermeni k\u00f6yl\u00fc bile art\u0131k bah\u00e7esiyle ilgilenmiyordu. Bizim k\u00f6ye ait topra\u011f\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 iki k\u0131sma ayr\u0131l\u0131yordu : ba\u011f ve bostanlar\u0131n bulundu\u011fu oval\u0131k kesim ve \u0131l\u0131man iklim sayesinde k\u00f6y sakinlerinin koyun \u00e7obanl\u0131\u011f\u0131yla i\u015ftigal etti\u011fi da\u011fl\u0131k kesim.<\/p>\n

1913 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re k\u00f6y, d\u00f6rd\u00fc K\u00fcrt geri kalan\u0131 Ermeni olmak \u00fczere 38 haneden olu\u015fuyordu.<\/p>\n

1894 Sasun katliam\u0131 s\u0131ras\u0131nda Sultan Hamid’in T\u00fcrk katliamc\u0131lar\u0131 yak\u0131p y\u0131kmak i\u00e7in bizim k\u00f6ye de ak\u0131n etmi\u015fler. Dedemin ailesi 11 fertten olu\u015fuyormu\u015f. T\u00fcrk ve K\u00fcrt \u00e7eteler Hayots Dzor’a girip s\u0131rayla korumas\u0131z k\u00f6yleri yak\u0131p y\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015flar. Bizim k\u00f6y\u00fcm\u00fcz en sonuncusuymu\u015f. \u00d6nceki katliamlardan mucize eseri olarak kurtulanlar haber salm\u0131\u015flar. Bizim k\u00f6yl\u00fcler bunu duyup k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131 ula\u015f\u0131lmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131z da\u011fl\u0131k yerlere \u00e7\u0131karmaya ve saklamaya karar vermi\u015fler. T\u00fcrk katliamc\u0131lar\u0131na direni\u015f g\u00f6stererek, T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti’nin katliamc\u0131 K\u00fcrt ve T\u00fcrklerin faaliyetlerini engelleyece\u011fi ve kendilerinin de 3-5 g\u00fcn dayanacaklar\u0131 umuduyla kendilerini savunmaya ba\u015flam\u0131\u015flar. Ama T\u00fcrk makamlar\u0131 cereyan eden olaylar\u0131 \u00e7ok iyi biliyor ve hi\u00e7bir \u015feyden haberdar de\u011filmi\u015f gibi Ermenileri katlettiriyormu\u015f. Tabii ki bu ilk olay de\u011fildi. Bu t\u00fcr olaylar bir\u00e7ok defa cereyan etmi\u015fti. T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti bir Ermeni neslinin yeti\u015fmesini, \u00e7al\u0131\u015f\u0131p memleketi g\u00fczelle\u015ftirmesini bekliyordu ve bir bireyin kendilerine itaat etmemesi gibi ufac\u0131k bir sebeple devletin makamlar\u0131 K\u00fcrt a\u015firet reisleriyle gizlice ba\u011flant\u0131 kurup K\u00fcrt e\u015fk\u0131yay\u0131 Ermenilere ait hayvan s\u00fcr\u00fclerini gasp etmeye ya da bah\u00e7elerdeki meyveleri \u00e7almaya, a\u011fa\u00e7lar\u0131 kesmeye, onlar\u0131n evini bark\u0131n\u0131 ve mallar\u0131n\u0131 yok etmeye te\u015fvik ediyordu.<\/p>\n

\u0130\u015fte bizim b\u00f6yle bir olay da bizim k\u00f6yde oldu ve k\u00f6y\u00fcm\u00fcz direndi. Ama yirmi-otuz ki\u015fi T\u00fcrk ve K\u00fcrt kalabal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 ne yapabilirdi? Onlar k\u00f6y ahalisini zorla evlerine sokmu\u015flar ve hem erkekleri, hem de s\u00fct \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n bile can\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131\u015flamadan kad\u0131nlar\u0131 diri diri yakm\u0131\u015flar.<\/p>\n

T\u00fcrk askeri bebe\u011fi s\u00fcng\u00fcn\u00fcn ucuna ge\u00e7irerek 5-6 metre uza\u011fa f\u0131rlat\u0131yor ve durup yapt\u0131\u011f\u0131na hayran kal\u0131yormu\u015f. Bu katliam s\u0131ras\u0131nda da dedemin ailesinden 9 ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f. \u0130ki ki\u015fi, bir k\u0131z ve bir erkek karde\u015f hayatta kalm\u0131\u015flar. Onlardan biri sekiz, di\u011feri on d\u00f6rt ya\u015f\u0131ndaym\u0131\u015f. O\u011flan, Gevorg benim babam olmu\u015f, k\u0131z karde\u015fi ise Voskehat (Kako) benim halam. B\u00f6ylece dedem 45 ya\u015f\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f.<\/p>\n

1908’de T\u00fcrk makamlar\u0131 Ermenilerin dikkatini da\u011f\u0131tmak amac\u0131yla, s\u00f6zde herkesi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kavu\u015fturan “Anayasa”y\u0131 ilan ettiler.<\/p>\n

1907’de ben do\u011fdum; ama babam Gevorg 25 ya\u015f\u0131nda g\u00fcc\u00fc kuvveti yerinde bir gen\u00e7 oldu\u011fundan kendi \u015fehit yak\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00f6c\u00fcn\u00fc almak i\u00e7in fedayi olmu\u015f. O Khan \u00e7etesiyle \u00e7at\u0131\u015fm\u0131\u015f ve gen\u00e7 ya\u015fta hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f.<\/p>\n

1914’te Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 patlak verdi. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu da o sava\u015f\u0131n i\u00e7ine \u00e7ekilmi\u015fti. Hi\u00e7bir Ermeni evi o sava\u015f\u0131n deh\u015fet verici olaylar\u0131ndan muaf tutulmad\u0131. T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti b\u00fct\u00fcn Ermeni askerlerini amele taburlar\u0131na g\u00f6nderirdi.<\/p>\n

Halam Kako g\u00fcvenlik kayg\u0131s\u0131yla beni ve annemi, annemin amcas\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Van \u015eehri’ne g\u00f6nderdi.<\/p>\n

Rus-T\u00fcrk sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Van valisi Cevdet Pa\u015fa’yd\u0131. O Halil Pa\u015fa’yla temasta bulunarak \u015f\u00f6yle bir anla\u015fma yapm\u0131\u015ft\u0131: Halil Pa\u015fa, \u00c7ernozubov komutas\u0131ndaki \u00c7arl\u0131k Rusya Ordusu taraf\u0131ndan korunan \u0130ran’\u0131n Dilman, Tebriz ve Khoy \u015fehirlerini i\u015fgal eder etmez, yani Halil Pa\u015fa Almanya’dan al\u0131nan o sava\u015f plan\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi takdirde, Cevdet de Van Vilayeti s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisindeki b\u00fct\u00fcn Ermeni b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan Ermenilerin Der-Zor’da hayat\u0131n\u0131 kaybeden 1.5 milyon Ermeniyle ayn\u0131 kaderi payla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131.<\/p>\n

Aram Pa\u015fa, \u0130\u015fkhan, Vramyan ve Vardan ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki, Van Vilayeti’nin Ermeni devrimci kurulu\u015flar\u0131 Cevdet’in kurnazca planlar\u0131n\u0131 tahmin ederek ta\u015fradaki Ermenileri Van’a nakledip ba\u015fl\u0131ca savunma mevzii olarak da Aygestan Mahallesini se\u00e7erek Ermeni g\u00f6n\u00fcll\u00fc birlikleri ve Rus Ordusu gelene kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc savunma imk\u00e2nlar\u0131 kulland\u0131lar. Halil’in ba\u015far\u0131yla Dilman’a vard\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanan Cevdet, Van’da konu\u015flanm\u0131\u015f T\u00fcrk komutanlara kendilerine d\u00fc\u015fen su\u00e7lar\u0131 i\u015flemeleri emrini verdi. Ama Vanl\u0131lar ta\u015fradan gelen k\u00f6yl\u00fclerle beraber iyi \u00f6rg\u00fctlenip T\u00fcrk Ordusu’na kar\u015f\u0131 darbeler indirmeye ba\u015flad\u0131. \u0130syan bir ay s\u00fcrd\u00fc. \u00c7ok say\u0131da kahramanca davran\u0131\u015f sergilendi.<\/p>\n

O ku\u015fatma s\u0131ras\u0131nda biz Van \u015eehri’ndeydik. Bizim di\u011fer akrabalar\u0131m\u0131z da bizimle birlikteydiler; \u00f6yle ki, marangoz day\u0131m Vardan’\u0131n evinde 45 ki\u015fi ya\u015f\u0131yordu. Mevsim yazd\u0131. Avluda uyuyorduk. Erza\u011f\u0131m\u0131z \u00e7ok \u00e7abuk t\u00fckendi. \u015eehirle k\u00f6y aras\u0131ndaki ba\u011f kopmu\u015ftu; Cevdet’in askerleri yolu kapatm\u0131\u015flard\u0131. Ama becerikli halam Kako erkek elbisesi giyip t\u00fcfe\u011fini yan\u0131na alarak bir k\u00f6ye gitti ve bir g\u00fcn i\u00e7erisinde beraberinde bu\u011fday y\u00fckl\u00fc iki \u00f6k\u00fcz getirerek geri d\u00f6nd\u00fc. O erzakla Van kurtulana kadar hayatta kalabildik.<\/p>\n

Van’\u0131n kurtulu\u015fundan sonra tekrar k\u00f6ye d\u00f6nd\u00fck. Yarat\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma, bir daha de\u011fi\u015fiklik olmayaca\u011f\u0131 umuduyla yeniden ba\u015flad\u0131. Andranik ve Nazarbekov’un Ermeni g\u00f6n\u00fcll\u00fc birlikleri Rus ordular\u0131yla birlikte Bitlis ve Erzurum’a kadar ilerlediler. T\u00fcrk ordusu d\u00f6rt vilayeti terk ederek geri \u00e7ekildi.<\/p>\n

Halam Kako k\u00f6ye d\u00f6nerek kendi sakin ev i\u015flerine yeniden ba\u015flad\u0131. Ben ve annem de Kako’ya umut ba\u011flayarak ya\u015f\u0131yorduk.<\/p>\n

Andranik geldi\u011fi zaman Kako K\u00fcrt k\u00f6ylerinden 500 koyun, 15 inek, 4 \u00f6k\u00fcz ve iki at \u00e7al\u0131p bu \u015fekilde kendi \u015fehitlerinin intikam\u0131n\u0131 ald\u0131.<\/p>\n

Birka\u00e7 ay sonra I\u011fd\u0131r ve Yerevan’a kadar tamamen geri \u00e7ekilmemiz i\u00e7in genel bir emir geldi.<\/p>\n

G\u00f6\u00e7 bize korkun\u00e7 mahrumiyetler ve eziyetler getirdi. Kako, annem ve ben (o zaman 6-7 ya\u015f\u0131ndayd\u0131m) g\u00f6\u00e7 ettik. O eziyetleri 60 ya\u015f\u0131nda oldu\u011fum \u015fu g\u00fcnlere kadar hat\u0131rlar\u0131m, unutamam. B\u00fct\u00fcn Van Vilayeti’nin n\u00fcfusu, ka\u011fn\u0131lardan tutun da insan s\u0131rt\u0131nda y\u00fck ta\u015f\u0131maya kadar sahip oldu\u011fu t\u00fcm ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanarak en de\u011ferli ve gerekli e\u015fyalar\u0131n\u0131 al\u0131p uzakla\u015ft\u0131. Geride kalan koyun ve b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan s\u00fcr\u00fclerini ise her k\u00f6yde \u00f6zel g\u00fcvenilir insanlara emanet edip, mallar\u0131 da kuyularda b\u0131rakarak tekrar geri d\u00f6nme umuduyla g\u00f6\u00e7 yolunu tuttuk.<\/p>\n

Kho\u015fap Nehri’ni ge\u00e7erek bat\u0131daki s\u0131rada\u011flardan Vark Da\u011f\u0131’na t\u0131rmand\u0131k; kuzeye, Van’a y\u00f6neldik. \u015eehirden \u00e7\u0131k\u0131nca yol Van G\u00f6l\u00fc boyunca kuzeydo\u011fuya do\u011fru, ta Berkri denilen k\u00f6ye kadar uzan\u0131yor, ondan sonra da Bandimahi Nehri’nin akt\u0131\u011f\u0131 Berkri’nin Gayli ad\u0131 verilen ge\u00e7idine giriyordu. Bu nehir kuzeydo\u011fudan gelip Van G\u00f6l\u00fc’ne d\u00f6k\u00fcl\u00fcyordu. Be\u015f g\u00fcn y\u00fcr\u00fcd\u00fckten sonra, Zilan isimli K\u00fcrt a\u015firetlerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131n Van’dan ka\u00e7an Ermeni muhacirlerini soymak i\u00e7in Bandimahi Nehri k\u00f6pr\u00fcs\u00fcn\u00fc i\u015fgal ettikleri haberi halk aras\u0131nda yay\u0131ld\u0131. Vanl\u0131lar zengindi; \u00e7ok miktarda alt\u0131n ve de\u011ferli e\u015fyalar\u0131, ayr\u0131ca koyun ve b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan s\u00fcr\u00fcleri vard\u0131.<\/p>\n

Bu \u015fekilde Ermeni muhacirler b\u00f6lge b\u00f6lge, k\u00f6y k\u00f6y kendi yak\u0131nlar\u0131 ve dostlar\u0131yla kendilerini bekleyen tehlikeden habersiz yava\u015f yava\u015f ilerliyorlard\u0131. Muhacirlerden baz\u0131lar\u0131 k\u00f6pr\u00fcy\u00fc ge\u00e7erek Berkri ovas\u0131na varm\u0131\u015f, di\u011fer bir k\u0131sm\u0131 ise yava\u015f bir \u015fekilde ilerliyordu. K\u00f6pr\u00fc dar oldu\u011fundan s\u0131rayla ge\u00e7iyorlard\u0131.<\/p>\n

G\u00fcne\u015f batarken aniden ge\u00e7idin g\u00fcney taraf\u0131ndan silah sesleri ve Zilanl\u0131 K\u00fcrtlerin “Vurun! Ermenileri vurun!” diye ba\u011f\u0131rt\u0131lar\u0131 duyuldu. Onlar k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 kestiler. Baz\u0131lar\u0131 da kervan\u0131n arkas\u0131ndan gelenlerin yolunu kestiler; Zilanl\u0131lar\u0131n belirli bir k\u0131sm\u0131 da kayalar\u0131n arkas\u0131na saklan\u0131p, yoldan ge\u00e7en muhacirlerin savunmaya ge\u00e7erek mallar\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p ka\u00e7aca\u011f\u0131 kendilerinin de mallar\u0131 kapaca\u011f\u0131 \u00fcmidiyle \u00fczerlerine ate\u015f ediyordu. Ama o ana kadar Hamidiye \u00e7etelerine kar\u015f\u0131 \u015ferefini koruyabilmi\u015f olan Van Vilayeti’nin kahraman halk\u0131 b\u00fcy\u00fck kay\u0131plar vermesine ra\u011fmen umutsuzlu\u011fa kap\u0131lmad\u0131. Fakat, kar\u015f\u0131 k\u0131y\u0131ya ula\u015fma \u00fcmidiyle kendilerini Bandimahi’nin h\u0131zl\u0131 ak\u0131nt\u0131s\u0131na b\u0131rakan insanlar da oldu; ancak dalgalar onlar\u0131 al\u0131p g\u00f6t\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n

Silahl\u0131 muhacirler hemen mevzi ald\u0131lar. Ama K\u00fcrtler \u00f6nceden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp kayalar\u0131n arkas\u0131na mevzilenmi\u015fti; y\u00fcksek bir yerde ve g\u00f6r\u00fcn\u00fclmez olduklar\u0131ndan bi\u00e7are muhacirlerin \u00fcst\u00fcne ate\u015f ediyorlard\u0131. Bir\u00e7ok ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetti. \u00d6len hayvanlar da oldu. Bu durum Berkri K\u00f6y\u00fc’nde dinlenen bir Kazak garnizonu yard\u0131ma yeti\u015finceye kadar iki saat boyunca s\u00fcrd\u00fc. K\u00f6pr\u00fc kurtar\u0131ld\u0131. Muhacirler o gece istirahat etmeden yollar\u0131na devam etti.<\/p>\n

Sanki \u015fans y\u00fcz\u00fcm\u00fcze g\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Becerikli olan Kako k\u00f6ydeki birka\u00e7 gen\u00e7le birlikte hayvanlar\u0131n bak\u0131m\u0131yla me\u015fgul oluyordu. Ben ve annem ise \u00f6k\u00fcz s\u0131rt\u0131nda k\u00f6yl\u00fclerle birlikte ilerliyorduk. Berkri’ye var\u0131nca, art\u0131k ilerlememize izin vermediler. Garnizon komutan\u0131 takviye kuvvet g\u00f6nderildi\u011fini bildirdi; birka\u00e7 saatten yol kurtar\u0131lacakt\u0131. Berkri’de bir gece kald\u0131k. Ertesi sabah yolumuza devam ettik. Biz hareket edene kadar Kako koyun s\u00fcr\u00fcleriyle geldi ve yeniden g\u00f6\u00e7 yolunu tuttuk.<\/p>\n

K\u00f6pr\u00fcden ge\u00e7erken muhacir yak\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n cesetlerini g\u00f6rd\u00fck. Nas\u0131l bir manzara oldu\u011funu hat\u0131rlamak dahi insana deh\u015fet veriyor; asl\u0131nda Ermeniler, T\u00fcrk barbarlar taraf\u0131ndan o t\u00fcr manzaralara tan\u0131k olmaya bir \u00e7ok kez lay\u0131k g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Sadece bir ki\u015fiyle ilgili bir olay\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. O ki\u015fi zaman\u0131nda bizim b\u00f6lgede n\u00fcfuz sahibi bir sima ve k\u00f6y\u00fcm\u00fcz\u00fcn sahibi olmu\u015ftu; ad\u0131 M\u0131k\u0131rti\u00e7 A\u011fa’yd\u0131. Van \u015eehri’nde oturuyordu. Kendisi toprak sahibi oldu\u011fundan bizim k\u00f6y\u00fcm\u00fcz onun atalar\u0131n\u0131n m\u00fclk\u00fcyd\u00fc. K\u00f6yde, harika bir bi\u00e7imde in\u015fa edilmi\u015f iki katl\u0131 bir ev-kalesi vard\u0131. G\u00f6\u00e7 ba\u015flay\u0131ncaya kadar o evin \u00fc\u00e7 metre y\u00fcksekli\u011finde duvarlarla \u00e7evrili 5-6 hektarl\u0131k bir meyve bah\u00e7esi vard\u0131. K\u00f6y\u00fcn gelirinin yar\u0131s\u0131 ona aitti. K\u00f6yde ona M\u0131ko ad\u0131 verilirdi (M\u0131ko’nun Duvar\u0131, M\u0131ko’nun meyve bah\u00e7eleri, vs.) \u0130\u015fte g\u00f6\u00e7 yolunda onunla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k; bir ka\u011fn\u0131ya binmi\u015fti, ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde de bir \u015femsiye vard\u0131. G\u00f6\u00e7 yolunda serseri bir kur\u015funa kurban gitti. Tan\u0131nm\u0131\u015f toprak sahibinin \u00f6l\u00fcm\u00fc yoldan ge\u00e7en b\u00fct\u00fcn muhacirlere kendi kaybettikleri i\u00e7in hay\u0131flanmamalar\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6steriyordu.<\/p>\n

Bandimahu K\u00f6pr\u00fcs\u00fc’nden ge\u00e7erken biz sanki tehlikelerden kurtuldu\u011fumuzu hissettik. Yapaca\u011f\u0131m\u0131z yolculuktan \u00f6nce g\u00fc\u00e7 toplamak i\u00e7in biraz dinlendik. Ka\u00e7 g\u00fcnden I\u011fd\u0131r’a vard\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 art\u0131k hat\u0131rlam\u0131yorum. Rus Ermenistan\u0131’ndaki I\u011fd\u0131r’a vard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda birka\u00e7 y\u00fck hayvan\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki hayvanlar\u0131m\u0131z\u0131 yerli Ermenilere satmaya ba\u015flad\u0131k. Y\u00fck hayvanlar\u0131na yiyeceklerimizi y\u00fckleyerek H\u00fck\u00fcmet’in \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fekilde Yerevan Vilayeti’ne ba\u011fl\u0131 bir dizi b\u00f6lgeye do\u011fru ilerledik.<\/p>\n

Bizi G\u00f6k\u00e7e’ye (Marduni b\u00f6lgesinde) Yukar\u0131 Ad\u0131yaman’a verdiler. K\u00f6yl\u00fc hem\u015ferilerimizle birlikte I\u011fd\u0131r’dan Yerevan, Plani Glukh’a ta\u015f\u0131nd\u0131k.<\/p>\n

Plani Glukh hakk\u0131nda birka\u00e7 s\u00f6z:: g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn Aboyan Soka\u011f\u0131 eskiden Astafyan Soka\u011f\u0131 ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Astafyan’daki Po\u011fos-Petros Kilisesi’nden soka\u011f\u0131n sonuna kadar, Kanaker’e do\u011fru giden yolun etraf\u0131nda ba\u011flar ve meyve bah\u00e7eleri vard\u0131. Sokak kil duvarlar\u0131n aras\u0131ndan ge\u00e7iyordu; yaln\u0131z, \u015fimdi oldu\u011fu gibi o zaman da orda Devlet \u00dcniversitesi’nin eski siyah binas\u0131 ve Bir Numaral\u0131 Hastane vard\u0131. Bizi Plani Glukh’taki barakalara yerle\u015ftirdiler ve muhacirleri gidecekleri b\u00f6lgenin makamlar\u0131n\u0131n nakletmesi gerekti\u011fine karar verdiler. K\u0131\u015f\u0131n G\u00f6k\u00e7e’den ka\u011fn\u0131lar gelip bizi Yukar\u0131 Ad\u0131yaman’a nakletti. Orda k\u00f6y\u00fcm\u00fczden 15 aile ya\u015fayacakt\u0131. K\u00f6yl\u00fcler her aileyi bir eve yerle\u015ftirdiler. Biz Murad Ruben ad\u0131ndaki bir gencin annesi olan Gule isimli ya\u015fl\u0131 bir kad\u0131n\u0131n evine yerle\u015ftik. O ya\u015fl\u0131 kad\u0131n\u0131n Glaz isimli bir gelini vard\u0131. O\u011flu Ruben ise, D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’na kat\u0131lm\u0131\u015f Rus-Alman cephesinde g\u00f6rev yap\u0131yordu.<\/p>\n

\u0130yi kalpli ve uzak g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc bir kad\u0131n oldu\u011fundan Gule Ana kendi mal\u0131n\u0131 bizimkine katt\u0131 ve evin idaresini eline ald\u0131; gelinine bizimle kendileri aras\u0131nda fark g\u00f6zetmemesi emrini verdi. Ve o \u015fekilde biz kendimizi evimizdeymi\u015f gibi hissediyorduk.<\/p>\n

Kako “evimizin erke\u011fi” oldu\u011fundan evdeki a\u011f\u0131r i\u015fleri yapmaya giri\u015fti. 1916 y\u0131l\u0131n\u0131n ilkbahar\u0131nda T\u00fcrkiye’deki topraklar\u0131m\u0131z\u0131n kurtar\u0131ld\u0131\u011f\u0131, isteyenlerin k\u00f6ylerine geri d\u00f6nebilece\u011fi haberi bize ula\u015ft\u0131. Bilindi\u011fi gibi, insan\u0131n do\u011fdu\u011fu yer sihirli bir g\u00fc\u00e7 gibi bir g\u00fcce sahiptir; \u00e7ekim g\u00fcc\u00fc onu kendi vatan\u0131na do\u011fru \u00e7eker. \u015eehit d\u00fc\u015fen yak\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n mezarlar\u0131 bizi kendilerine \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yordu. \u00d6k\u00fczlerimizin s\u0131rt\u0131na y\u00fcklerimizi yeniden yerle\u015ftirip \u00f6nce Yerevan’a, ordan da do\u011fdu\u011fumuz yerlere d\u00f6nd\u00fck.<\/p>\n

Yerevan’dan Van’a trenle gidecektik. Tren So\u011fuksu denilen yerle\u015fim yerine kadar gidiyordu. Orda \u00f6teye de arabalarla gidiliyordu.<\/p>\n

1916 y\u0131l\u0131n\u0131n ilkbahar\u0131nda k\u00f6y\u00fcm\u00fcze, H\u0131nd\u0131stan’a vard\u0131k. Nas\u0131l ki, k\u0131rlang\u0131\u00e7 eski yuvas\u0131n\u0131 yeniden in\u015fa ederse, ayn\u0131 \u015fekilde biz de eve d\u00f6nd\u00fck. Evimizi b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z durumda bulduk. G\u00f6\u00e7 s\u0131ras\u0131nda Kako ta\u015f\u0131namayacak ev e\u015fyalar\u0131ndan bir\u00e7o\u011funu evin kuyusuna saklam\u0131\u015ft\u0131. Bunlar\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131p zor hayat\u0131m\u0131za yeniden ba\u015flad\u0131k.<\/p>\n

Tabii Van Vilayeti’nin b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgelerindeki Ermeniler geri d\u00f6nmedi; sadece bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f yapt\u0131.<\/p>\n

Daha D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerde bir K\u0131z\u0131lha\u00e7 kurulu\u015fu vard\u0131. O kurulu\u015f 1916’da Van \u015eehri’nde, sava\u015fta hayat\u0131n\u0131 kaybedenlerin \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in K\u0131z\u0131lha\u00e7 Yetimhanesi’ni kurdu. Ben de o yetimhaneye kabul edilme \u015fans\u0131n\u0131 elde ettim. O g\u00fcn\u00fc hat\u0131rl\u0131yorum : Kako ve day\u0131m Harutyun gidip okuma yazma \u00f6\u011frenmem i\u00e7in beni ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131; orda iyi giysilerim olacakt\u0131.<\/p>\n

Ve b\u00f6ylece 1916 y\u0131l\u0131n\u0131n g\u00fczel bir May\u0131s sabah\u0131 Harutyun day\u0131m beni Van’a g\u00f6t\u00fcr\u00fcp yetimhaneye teslim etti. Yetimhanenin kurallar\u0131na uymak zorunda kald\u0131\u011f\u0131mdan kendimi diken \u00fcst\u00fcnde hissediyordum; ama orda \u00fc\u00e7 ay kald\u0131ktan sonra her \u015feyin b\u00f6yle olmas\u0131 gerekti\u011fine ikna oldum. Ama talih hayatta hangi yetimin y\u00fcz\u00fcne g\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ki, bana g\u00fcls\u00fcn. 1917 ilkbahar\u0131 geldi. Sonra Rusya’da Ekim Devrimi patlak verdi. Yetimhanemizin, Van K\u0131z\u0131lha\u00e7 Yard\u0131m Komitesi’nin ba\u015fkan\u0131 Kostin Hambardzumyan (sporcu Sergo Hambardzumyan’\u0131n erkek karde\u015fi) genel siyasi durumu dikkate alarak 1917 sonbahar\u0131nda yetimhanemizdeki 1500 yetim ve \u00f6ks\u00fcz\u00fc Alekpol’a (Leninakan) nakletti. O g\u00fcnden itibaren yak\u0131nlar\u0131m\u0131 bir daha g\u00f6rme umudumu kestim. \u00c7ok mahrumiyet \u00e7ektim; a\u00e7l\u0131k, pislik, art\u0131k ne akl\u0131n\u0131za gelirse. Alekpol’a vard\u0131ktan sonra bizi \u00e7e\u015fitli binalara yerle\u015ftirdiler. Ama burda durmak bile bize k\u0131smet olmad\u0131. Sava\u015f tehlikesi Alekpol’u da tehdit ediyordu. Bu y\u00fczden orda bir k\u0131\u015f ge\u00e7irdikten sonra bizi Calalo\u011flu’na (Stepanavan) naklettiler. \u00c7ok k\u00f6t\u00fc g\u0131dalarla besleniyorduk; sabah iki y\u00fcz gram ekmek, bir bardak az \u015fekerli \u00e7ay; \u00f6\u011fleyin sadece \u00e7orba veya ekmek, yani s\u0131cak su ama farkl\u0131 bir renkte; ak\u015fam ise iki b\u00fcy\u00fck ha\u015flanm\u0131\u015f patates. \u0130\u015fte yiyece\u011fimiz buydu. Bunlar unutamayaca\u011f\u0131m eziyetli g\u00fcnlerdi; \u015fimdi bile o kara g\u00fcnleri hat\u0131rl\u0131yorum..<\/p>\n

May\u0131s ya da Haziran 1918’de Andranik Pa\u015fa’n\u0131n g\u00f6n\u00fcll\u00fcler ordusu Vehip Pa\u015fa’ya kar\u015f\u0131 sava\u015farak Calalo\u011flu’na ula\u015ft\u0131; orda birka\u00e7 g\u00fcn dinlenmek ve yerel askeri birlik sayesinde sava\u015fan g\u00fc\u00e7lerini yeniden olu\u015fturmak niyetindeydi. Ama hesaplar\u0131nda yan\u0131ld\u0131. Yerel askeri birlik Vehip Pa\u015fa’n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir orduyla Calalo\u011flu’na do\u011fru ilerledi\u011fini g\u00f6r\u00fcnce panik ve firar olaylar\u0131 ba\u015f g\u00f6sterdi. Andranik’in ald\u0131\u011f\u0131 sert tedbirlere ra\u011fmen kitlesel firarlar\u0131 engellemek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131; zira Bol\u015fevik Devrimi’nin dalgalar\u0131 Transkafkasya’ya varm\u0131\u015f, her k\u00f6ye, her haneye ve insanlar\u0131n bilincine girmi\u015fti.<\/p>\n

Andranik Calalo\u011flu’nda on be\u015f g\u00fcn kalarak, her sabah korumas\u0131 olan askerlerle ata binip Calalo\u011flu \u00e7evresindeki da\u011f zirvelerini inceliyor ve direnip Vehip’in ordular\u0131n\u0131 durdurabilmek ve aniden ortaya \u00e7\u0131kan bir tehlike an\u0131nda halk\u0131n g\u00f6\u00e7 etmesini sa\u011flayabilmek i\u00e7in uygun mevziler se\u00e7iyordu.<\/p>\n

Ben \u015fahsen o g\u00fcnleri ya\u015fayan ve eziyet \u00e7eken bir g\u00f6rg\u00fc tan\u0131\u011f\u0131 oldum. Andranik’in ordusu bin s\u00fcvari ve bin piyade askerden olu\u015fuyordu. On be\u015f g\u00fcnl\u00fck istirahatleri s\u0131ras\u0131nda biz \u00f6ks\u00fcz ve yetimlere yiyecek veriyorlard\u0131. Ordu, okul binas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan ba\u011flara yerle\u015fmi\u015fti, kararg\u00e2h ise okul binas\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n

Bulutlu karanl\u0131k bir g\u00fcnd\u00fc. Andranik kararg\u00e2htayd\u0131 ve bir askeri toplant\u0131 yap\u0131l\u0131yordu. Bir ulak geldi; Andranik balkona \u00e7\u0131kt\u0131; n\u00f6bet\u00e7iye at\u0131n\u0131 haz\u0131r tutmas\u0131n\u0131 emretti. Sonra alay doktoru Bonapartyan’a ve askeri isti\u015fare i\u00e7in toplanm\u0131\u015f komutanlar S\u0131mbat’a ve di\u011ferlerine d\u00f6nerek s\u00fcvari birli\u011fini d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131karmalar\u0131n\u0131, piyadelerin ise g\u00fcneydeki tepeye \u00e7\u0131k\u0131p kendi hizmetk\u00e2r\u0131n\u0131n getirece\u011fi haberi beklemelerini emretti.<\/p>\n

Ondan sonra Andranik at\u0131na binip vadiye giden yolda ilerledi; birlikleri nehri ge\u00e7erek a\u00e7\u0131k alanda alaylara ayr\u0131l\u0131p Vehip Pa\u015fa’n\u0131n \u00fcst\u00fcne h\u00fccum ettiler. Calalo\u011flu zor saatler ya\u015f\u0131yordu. Gece Andranik halk\u0131n Kolageran’a, Tiflis’e do\u011fru g\u00f6\u00e7 etmesini emretti. Biz yetim ve \u00f6ks\u00fczler ise anas\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f kuzular gibi a\u011flay\u0131p s\u0131zl\u0131yor, bak\u0131ms\u0131z kald\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan a\u00e7l\u0131k ve \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hissetmiyorduk. Ama nereye gidecektik? De\u011fil mi ki, Kolageran’a y\u00fcr\u00fcyerek gitmeye g\u00fcc\u00fcm\u00fcz yetmezdi. Ya\u011fmurlu bir g\u00fcnd\u00fc; her yer \u00e7amurdu; y\u00fcr\u00fcmek bizim gibi k\u00fc\u00e7\u00fck yetimler i\u00e7in imk\u00e2ns\u0131zd\u0131. \u0130\u015fte umutlar\u0131m\u0131z\u0131n t\u00fckendi\u011fi o anda Andranik biz yetimleri de hat\u0131rlay\u0131p istasyona nakletmek i\u00e7in 60 ki\u015filik bir s\u00fcvari taburu g\u00f6nderdi. Ak\u015fam\u00fczeri Kolageran istasyonu’na ula\u015ft\u0131k. Gelecek treni bekliyorduk; ama istasyon \u015fefi Ermenistan-G\u00fcrcistan s\u0131n\u0131r istasyonu Sadakhlu’nun Bor\u00e7alu T\u00fcrklerinin eline ge\u00e7mi\u015f oldu\u011funu ve Tiflis’le ba\u011flant\u0131n\u0131n kesildi\u011fini bildirdi. Vehip Pa\u015fa Kafkasya’daki T\u00fcrk n\u00fcfusla temasa ge\u00e7ip ordusunu Calalo\u011flu ve Karakilise do\u011frultusunda ilerleterek, demiryolu hatt\u0131n\u0131 kesmeyi arzulamakta, yerel T\u00fcrk isyanc\u0131lar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Ermenistan’\u0131n G\u00fcrcistan ile olan ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 keserek hem b\u00fcy\u00fck bir zafer elde etmek, hem de Rus ordular\u0131n\u0131n cepheden d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcne engel olmak istiyordu.<\/p>\n

Lori vadileri Debed boyunca muhacirlerle dolup ta\u015f\u0131yordu. Biz \u00f6ks\u00fczleri demiryolunu takip ederek Kolageran’dan Alaverdi’ye g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler; Alaverdi’ye giden \u015foseden ge\u00e7erek Tiflis’e gittik. B\u00fcy\u00fckler y\u00fcr\u00fcyerek gittiler. Ancak Alaverdi’de bizi ay\u0131rd\u0131lar. Biz, 9-11 ya\u015flar\u0131ndakiler, yakla\u015f\u0131k 400-500 ki\u015fi Alaverdi \u0130stasyonu’nda kald\u0131k; daha b\u00fcy\u00fckler ise yola devam etti. \u00dc\u00e7 g\u00fcn bak\u0131ms\u0131z bir halde muhacirler aras\u0131nda dola\u015f\u0131p ekmek dileniyorduk; ama kendileri a\u00e7l\u0131ktan \u00f6l\u00fcrken biz \u00f6ks\u00fczlere kim ac\u0131yacakt\u0131? \u0130lkbahar mevsimiydi. Bitkiler yeni ye\u015fermi\u015fti ve biz ot yiyerek beslendik. \u0130nsan g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc hayvanlara d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fck. Arkada\u015f\u0131m Patur’la yiyecek bir \u015fey bulmak i\u00e7in muhacirler aras\u0131nda bo\u015funa dola\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z o g\u00fcnleri hayat\u0131m boyunca asla unutmayaca\u011f\u0131m. Kemi\u011fi al\u0131p ta\u015f\u0131n \u00fcst\u00fcne koyuyor ve ba\u015fka bir ta\u015fla ufal\u0131yorduk; ufalanm\u0131\u015f par\u00e7alar\u0131 yiyorduk; ama tutumlulukla. G\u00f6zlerim devaml\u0131 yere bak\u0131yordu. Bir g\u00fcn demiryolu hatt\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde bir boh\u00e7a bulup i\u00e7inde elbise var sand\u0131k. A\u00e7t\u0131k; i\u00e7inde k\u0131rk par\u00e7a \u015feker, f\u0131nd\u0131k ve ceviz i\u00e7i, kuru dut ve \u00fcz\u00fcm vard\u0131. \u00d6nce g\u00f6zlerimize inanamad\u0131k; r\u00fcya sand\u0131k; ama birka\u00e7 g\u00fcn bunlar\u0131 yiyerek hayatta kald\u0131k. Bir sabah, s\u0131radan bir sabah erzak toplamak i\u00e7in yeniden da\u011flara t\u0131rmand\u0131k ve insanda sayg\u0131 uyand\u0131ran bir ses duyduk. Bu Tiflis K\u0131z\u0131lha\u00e7’\u0131 ve Ermeni Yard\u0131m Kurulu\u015fu \u00fcyesi Ermeni zengin Mirzoyan’\u0131n sesiydi. Orta boylu, biraz kumral, kal\u0131n ka\u015fl\u0131, h\u0131zl\u0131 konu\u015fan bir adamd\u0131. Bulundu\u011fumuz yerden ayr\u0131lmamam\u0131z\u0131, Sanahin K\u00f6y\u00fc’ne gidece\u011fimizi s\u00f6yledi. Ordaki manast\u0131rda bizi iyi bir hayat ve yiyecek bekliyordu.<\/p>\n

Mirzoyan, Alaverdi \u0130stasyonu’ndan Sanahin’e uzanan b\u00f6lgedeki b\u00fct\u00fcn \u00f6ks\u00fczleri toplad\u0131 ve Sanahin’e g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Bizi orda bir kiliseye yerle\u015ftirdiler ve Tiflis’ten gelen zeytinya\u011f\u0131 ve bulgurla beslemeye ba\u015flad\u0131lar. Ama o kadar eziyet ve pislikten dolay\u0131 tif\u00fcs salg\u0131n\u0131 ba\u015f g\u00f6stermi\u015fti. G\u00fcn ge\u00e7miyordu ki, sabah kalkt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kilisenin i\u00e7inde, has\u0131rlar \u00fcst\u00fcne serilmi\u015f 10-15 \u00e7ocuk cesedi bulunmas\u0131n. Bu felaketi g\u00f6r\u00fcp ben ve ya\u015f\u0131t\u0131m olan birka\u00e7 \u00e7ocuk kiliseden \u00e7\u0131k\u0131p Ha\u011fpat ve Vornak isimli k\u00f6ylere dilenmeye gittik. K\u00f6y sakinleri halimizi g\u00f6r\u00fcp yanlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131 teklif ettiler. Seve seve orda kalmay\u0131 kabul ettik. \u0130\u00e7imizden biri buza\u011f\u0131lar\u0131 otlat\u0131yordu; bir di\u011feri koyun \u00e7oban\u0131 oldu; ormandan eve e\u015fek s\u0131rt\u0131nda odun da getiriyorduk. O \u015fekilde 1919’a kadar ya\u015fad\u0131k. \u0130\u015fte o tarihte \u0130ngilizler Tiflis’ten ayr\u0131l\u0131p Bak\u00fc’ye hareket ettiler; yol a\u00e7\u0131ld\u0131 ve bir g\u00fcn K\u0131z\u0131lha\u00e7 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve Amerikan Yak\u0131n Do\u011fu Yard\u0131m Komitesi’nin yard\u0131m\u0131yla bir sa\u011fl\u0131k treni Alaverdi \u0130stasyonu’nda durdu. Bu trende hamam, mutfak, yemekhane ve \u00fc\u00e7 yolcu vagonu vard\u0131. Mirzoyan’\u0131n \u00e7abalar\u0131yla bizi \u00e7evre k\u00f6ylerden toplad\u0131lar; Sanahin K\u00f6y\u00fc’ndeki kilisede kalan \u00e7ocuklar\u0131n say\u0131s\u0131 bir ay i\u00e7erisinde 500’den 230’a inmi\u015fti. \u0130yice y\u0131kay\u0131p karn\u0131m\u0131z\u0131 doyurduktan sonra bizi Tiflis, Navtlu\u011f’a naklettiler.<\/p>\n

Mirzoyan Tiflis’in Ermeni zenginlerindendi; Ortacala b\u00f6lgesinde, Kura Nehri’nin g\u00fcneyinde, Adelkhanov Deri Fabrikas\u0131’n\u0131n yukar\u0131s\u0131nda g\u00fczel bir k\u00f6\u015fk\u00fc vard\u0131. \u00dc\u00e7 katl\u0131 bina bir saraya benziyordu. Do\u011fu taraf\u0131nda \u00fc\u00e7 hektarl\u0131k bir meyve bah\u00e7esi yay\u0131l\u0131yordu; her iki yan\u0131nda \u00fcz\u00fcm ba\u011flar\u0131 y\u00fckseliyordu. Bah\u00e7eyi sulamak i\u00e7in 20 metre eninde, 50 metre boyunda ve 10 metre derinli\u011finde g\u00fczel bir havuz in\u015fa edilmi\u015fti. Telet’ten akan bir da\u011f deresi o havuzu dolduruyordu. A\u011fz\u0131na kadar dolduktan sonra artan su a\u015fa\u011f\u0131 ak\u0131yor, toplanan su ise havuzun dibindeki \u00f6zel bir donat\u0131mla saray\u0131n balkonlar\u0131n\u0131n yak\u0131n\u0131nda bulunan bir ba\u015fka havuza \u00e7\u0131k\u0131yordu. Sabah g\u00fcne\u015fin \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 havuzdaki suya yans\u0131d\u0131\u011f\u0131nda g\u00fczel, b\u00fcy\u00fcleyici bir manzara olu\u015fuyordu. Rus \u00c7ar Naibi Nikolay i\u015fte bu sarayda ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u0130\u015fte biz \u00f6ks\u00fczler 1918 yaz\u0131ndan 1920 y\u0131l\u0131n\u0131n A\u011fustosu’na kadar burda ya\u015fad\u0131k. Tiflis’te iki y\u0131l kald\u0131k; hem iyi besleniyor hem de iyi e\u011fitim al\u0131yorduk. Ama bu durum da k\u0131sa s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n

1920’de bizi Kars’a naklettiler ve bir k\u0131\u015flaya yerle\u015ftirdiler. Bu \u00fc\u00e7 katl\u0131 bir yap\u0131yd\u0131; i\u00e7ine 2500 \u00f6ks\u00fcz yerle\u015ftirdiler. K\u00f6t\u00fc g\u00fcnler yeniden ba\u015flad\u0131; a\u00e7l\u0131k, pislik. Yetimhanemizin y\u00f6neticisi \u015eatakhl\u0131 bir Amerikan misyoneriydi; ona Arzumanyan ad\u0131n\u0131 vermi\u015flerdi. \u0130yi \u0130ngilizce bildi\u011finden Amerikal\u0131 y\u00f6neticilere ya\u015fam\u0131m\u0131zdan memnun oldu\u011fumuzu bildiriyordu. Kars’ta kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6rt be\u015f ay boyunca neler g\u00f6rd\u00fck neler…<\/p>\n

1920’de Kars d\u00fc\u015ft\u00fckten sonra bizi yetimhaneye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan Aleksandrapol poligonlar\u0131na naklettiler. Onlar, y\u00f6neticisi Mr. Yaro isimli bir Amerikal\u0131 olan Amerikan Yard\u0131m Komitesinin himayesi alt\u0131nda bulunuyorlard\u0131. Bu ki\u015fi Ermenistan’da Sovyet iktidar\u0131n\u0131n kurulu\u015funu g\u00f6rerek kad\u0131n, erkek birka\u00e7 Amerikal\u0131yla birlikte gitti. Biz \u00f6ks\u00fczler korumas\u0131z kald\u0131k. Fare yuvalar\u0131n\u0131 y\u0131k\u0131p bu\u011fday bulmak i\u00e7in tarlalara gittik; o fareler ise tif\u00fcs mikrobu ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131yd\u0131 ve \u00e7o\u011fumuz hastal\u0131\u011fa yakaland\u0131. Birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7erisinde tif\u00fcsten \u00f6len arkada\u015f\u0131m\u0131z Murad bunlardan biriydi. Biz \u00f6ks\u00fczler yak\u0131nlar\u0131 olarak onu takip ediyorduk. \u0130ki mezarc\u0131 onun sedyesini getirdi; Murad aniden sedyenin \u00fcst\u00fcnde do\u011fruldu; mezarc\u0131lar korkudan ka\u00e7t\u0131lar; ama biz onu hastaneye g\u00f6t\u00fcrd\u00fck; orda iyile\u015fti ve \u00f6l\u00fcmden kurtuldu. Sonra, \u015faka olsun diye ona Hayalet Murad ad\u0131n\u0131 takm\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n

1920 sonlar\u0131nda Ermenistan’da Sovyet iktidar\u0131 kuruldu. Art\u0131k Amerikal\u0131lar\u0131n himayesi alt\u0131nda de\u011fildik. \u00d6ks\u00fczlerin bak\u0131m\u0131yla Ermenistan’daki Sovyet iktidar\u0131 ilgilendi.<\/p>\n

1921’de \u00fclkeye ilk g\u00f6\u00e7 ba\u015flad\u0131; bunlar 1917’de \u0130ran yoluyla Van Vilayeti’nden Irak’a g\u00f6\u00e7 edenlerdi. \u00dclkeye ilk d\u00f6n\u00fc\u015f yapanlarla birlikte annem Ye\u011fisabet ve halam Kako da gelmi\u015f, Beca\u011flu K\u00f6y\u00fc’ne iyi kalpli bir kad\u0131n\u0131n, Zartar Ana’n\u0131n evine yerle\u015fmi\u015flerdi.<\/p>\n

1921 ilkbahar\u0131nda Ermenistan’da a\u00e7l\u0131k h\u00fck\u00fcm s\u00fcr\u00fcyordu; etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar ve i\u00e7 sava\u015f vard\u0131. \u011eamarlu’da da a\u00e7l\u0131k ba\u015f g\u00f6stermi\u015fti.<\/p>\n

1917 Ekim Devrimi Rusya’da yay\u0131larak Transkafkasya’ya vard\u0131. Rus askeri birlikleri T\u00fcrk cephesini terk edip Rusya’ya d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n

Ermenistan ordusu ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc birlikleri savunamad\u0131klar\u0131 T\u00fcrk Ermenistan\u0131 cephesini terk ettiler. Rus askeri birlikleri geri \u00e7ekildi. Karabekir Pa\u015fa, Van Vilayeti’ndeki Ermenileri tehdit ederek T\u00fcrkiye ve Yerevan aras\u0131ndaki yolu kesti. 1916’da Van Vilayeti’ne geri d\u00f6nm\u00fc\u015f 40-50 bin Ermeni, Karabekir taraf\u0131ndan kendilerine y\u00f6neltilen tehlikeyi g\u00f6r\u00fcp Kostin Hambardzumyan, Levon \u015ea\u011foyan, S\u00fcryanilerin dini \u00f6nderi Mar\u015fumon ve 60 bin S\u00fcryaniyle birlikte \u00f6nceden Van Vilayeti’nden \u0130ran topraklar\u0131ndaki Dilman’a g\u00f6\u00e7 ettiler; burdan da o s\u0131rada \u0130ngilizler taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015f olan Ba\u011fdat’a y\u00f6neldiler.<\/p>\n

Ama \u00e7e\u015fitli K\u00fcrt e\u015fk\u0131ya a\u015firetlerinin ve ba\u015fka T\u00fcrk liderlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0130ran-T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131ndan ge\u00e7en o kadar yolu katetmek kolay de\u011fildi.<\/p>\n

Kostin, Levon’un ve Mar\u015fumon’un yard\u0131m\u0131yla yollar\u0131n g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in silahl\u0131 birlikleri d\u00f6rt k\u0131sma ayr\u0131rarak savunma ve ke\u015fif birlikleri olu\u015fturdu; halk\u0131 ortalar\u0131na alarak ilerlemeye ba\u015flad\u0131lar. Her a\u015firetin arazisinden ge\u00e7erken yol g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nceden uyar\u0131yor, aksi takdirde yolu zor kullanarak ge\u00e7ecekleri tehdidinde bulunuyorlard\u0131.<\/p>\n

Dilman yak\u0131nlar\u0131nda S\u0131mko isimli bir K\u00fcrt e\u015fk\u0131ya \u00e7etesiyle dola\u015f\u0131yor; iyi bir “av” buldu\u011fu her yerde ya\u011fma yap\u0131yordu. O \u015fekilde bizim Ermeni ve S\u00fcryani muhacirlere de sald\u0131rd\u0131; onlar ise kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131da bulundular.<\/p>\n

Culamerik’te muhacirler Musul’a gitmek i\u00e7in kendilerine yol verilmesini rica etmi\u015fler, Kostin Hambardzumyan ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda bir delegasyon g\u00f6ndermi\u015flerdi; ama T\u00fcrk delegasyon Kostin’i kalle\u015f\u00e7e vurdu. Levon ve Mar\u015fumon Musul’daki \u0130ngiliz makamlar\u0131yla telgrafla temasa ge\u00e7ip Kostin’in kalle\u015f\u00e7e \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bildirdiler. Ertesi sabah \u0130ngiliz u\u00e7aklar\u0131 Culamerik \u00fczerinde u\u00e7arak Ermenilerin Irak topraklar\u0131ndan ge\u00e7erek Musul’a ula\u015fmas\u0131na izin verilmedi\u011fi takdirde T\u00fcrk ve K\u00fcrt makamlar\u0131n\u0131 bombalamakla tehdit ettiler.<\/p>\n

Irak \u0130ngiliz hakimiyeti alt\u0131ndayd\u0131. Muhacirler Musul’a vard\u0131ktan sonra halk Musul, Ba\u011fdat ve Basra \u015fehirlerine da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Annem ve Kako halam erkek elbiseleri giyip d\u00f6rt y\u0131l Basra’da kal\u0131p \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Ama benim Ermenistan’daki bir yetimhanede oldu\u011fumu bildiklerinden Ermenistan’a gelmek isterler. Yap\u0131lan ilk \u00e7a\u011fr\u0131dan sonra ilk kervanla Basra K\u00f6rfezi, Arap K\u00f6rfezi, K\u0131z\u0131ldeniz, S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131, Akdeniz, Ege Denizi, \u00c7anakkale ve \u0130stanbul Bo\u011fazlar\u0131’\u0131ndan ge\u00e7ip Karadeniz yoluyla Batum’a ula\u015f\u0131rlar. Batum’dan da Ermenistan’a, Arta\u015fat b\u00f6lgesinin Becazlu K\u00f6y\u00fc’ne gelip yerle\u015firler. Gelip beni yetimhaneden alarak onlar\u0131n yan\u0131na g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n

Ama k\u0131sa zamanda, annem bula\u015f\u0131c\u0131 bir hastal\u0131\u011fa yakalan\u0131p \u00f6ld\u00fc. Kako halam beni daha 15 ya\u015f\u0131ndayken Knarik isimli bir d\u00fcn\u00fcr Ko\u00e7o (yani g\u00f6\u00e7 etmi\u015f, vatana d\u00f6nm\u00fc\u015f) ailesinin k\u0131z\u0131yla evlendirdi. Y\u0131llar ge\u00e7tik\u00e7e ailemiz geni\u015fledi. Ama ailemizden on bir ki\u015fi kay\u0131p verdi\u011fimizi unutam\u0131yordum.<\/p>\n

\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131 ve 1945’e kadar orduda g\u00f6rev yapt\u0131m. Yaraland\u0131m; ama kalabal\u0131k aileme geri d\u00f6nd\u00fcm.<\/p>\n

1896’da T\u00fcrk Sultan Hamid’in hayvanca davran\u0131\u015flar\u0131 sonucunda dedemin 12 fertten olu\u015fan ailesinin yok olmas\u0131ndan sonra, dedemin kaybetti\u011fi on iki aile ferdinin yerini doldurman\u0131n ve \u00f6c\u00fcm\u00fcz\u00fc o \u015fekilde alman\u0131n 1915’teki B\u00fcy\u00fck Felaket’ten kurtulan, be\u015f y\u0131l Tiflis yetimhanelerinde, Kars ve Aleksandrapol’da gezen, dayan\u0131lmaz mahrumiyetler \u00e7ekip bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klara yakalanan, yetim ve sahipsiz kalan bana nasip olaca\u011f\u0131n\u0131 kim bilebilirdi ki?<\/strong><\/p>\n

http:\/\/ermeni.hayem.org\/turkce\/vkayutyun.php?tp=ea&lng=tr&nmb=37<\/strong><\/p>\n

Her Cumartesi ve Pazar g\u00fcnleri devam\u0131 var.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

37 (37) \u011eAZAR \u011eAZAR GEVORGYAN’IN ANLATTIKLARI 1907 VAN HAYOTS DZOR HINDISTAN K. DO\u011eUMLU Atalar\u0131m\u0131z Van Vilayeti’nin Hayots Dzor b\u00f6lgesinin H\u0131nd\u0131stan K\u00f6y\u00fc’nde ya\u015fam\u0131\u015flar. O, Kho\u015fap Nehri’ne bir kilometre mesafedeki yar\u0131 yayla bir alana yay\u0131l\u0131rd\u0131. O nedenle de k\u00f6y\u00fcm\u00fcz\u00fcn kuzeyinde ve g\u00fcneyinde kollara ayr\u0131lan Kho\u015fap Nehri’nin sular\u0131 H\u0131nd\u0131stan’\u0131 sulak ve verimli yapm\u0131\u015ft\u0131. K\u00f6y\u00fcn meyve bah\u00e7eleri vard\u0131. Bunlar\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":11911,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,14,22],"tags":[],"class_list":["post-11910","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-haberler","category-kitaplar-elestiriler"],"yoast_head":"\nVERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 36 (37) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 36 (37) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"37 (37) \u011eAZAR \u011eAZAR GEVORGYAN’IN ANLATTIKLARI 1907 VAN HAYOTS DZOR HINDISTAN K. DO\u011eUMLU Atalar\u0131m\u0131z Van Vilayeti’nin Hayots Dzor b\u00f6lgesinin H\u0131nd\u0131stan K\u00f6y\u00fc’nde ya\u015fam\u0131\u015flar. O, Kho\u015fap Nehri’ne bir kilometre mesafedeki yar\u0131 yayla bir alana yay\u0131l\u0131rd\u0131. O nedenle de k\u00f6y\u00fcm\u00fcz\u00fcn kuzeyinde ve g\u00fcneyinde kollara ayr\u0131lan Kho\u015fap Nehri’nin sular\u0131 H\u0131nd\u0131stan’\u0131 sulak ve verimli yapm\u0131\u015ft\u0131. K\u00f6y\u00fcn meyve bah\u00e7eleri vard\u0131. Bunlar\u0131n […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-02-04T06:59:45+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/02\/Verjine-Svazlian.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"150\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"150\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"25 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/\",\"name\":\"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 36 (37) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/02\/Verjine-Svazlian.jpg\",\"datePublished\":\"2012-02-04T06:59:45+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/02\/Verjine-Svazlian.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/02\/Verjine-Svazlian.jpg\",\"width\":150,\"height\":150},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 36 (37)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 36 (37) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 36 (37) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"37 (37) \u011eAZAR \u011eAZAR GEVORGYAN’IN ANLATTIKLARI 1907 VAN HAYOTS DZOR HINDISTAN K. DO\u011eUMLU Atalar\u0131m\u0131z Van Vilayeti’nin Hayots Dzor b\u00f6lgesinin H\u0131nd\u0131stan K\u00f6y\u00fc’nde ya\u015fam\u0131\u015flar. O, Kho\u015fap Nehri’ne bir kilometre mesafedeki yar\u0131 yayla bir alana yay\u0131l\u0131rd\u0131. O nedenle de k\u00f6y\u00fcm\u00fcz\u00fcn kuzeyinde ve g\u00fcneyinde kollara ayr\u0131lan Kho\u015fap Nehri’nin sular\u0131 H\u0131nd\u0131stan’\u0131 sulak ve verimli yapm\u0131\u015ft\u0131. K\u00f6y\u00fcn meyve bah\u00e7eleri vard\u0131. Bunlar\u0131n […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2012-02-04T06:59:45+00:00","og_image":[{"width":150,"height":150,"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/02\/Verjine-Svazlian.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"25 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/","name":"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 36 (37) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/02\/Verjine-Svazlian.jpg","datePublished":"2012-02-04T06:59:45+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/02\/Verjine-Svazlian.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2012\/02\/Verjine-Svazlian.jpg","width":150,"height":150},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2012\/02\/04\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-36-37\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 36 (37)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11910","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11910"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11910\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11911"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11910"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11910"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11910"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}