{"id":10646,"date":"2011-12-17T04:35:21","date_gmt":"2011-12-17T09:35:21","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=10646"},"modified":"2011-12-17T04:35:21","modified_gmt":"2011-12-17T09:35:21","slug":"nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/","title":{"rendered":"Nakhicevan \u00d6zerk Cumhuriyeti (N\u00d6C)"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify\"><strong><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=10647\" rel=\"attachment wp-att-10647\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-large wp-image-10647\" title=\"Nakhichevan_detail_map\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/Nakhichevan_detail_map-600x468.png\" alt=\"\" width=\"555\" height=\"432\" \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Azerbaycan Cumhuriyeti b\u00fcnyesinde.<\/strong> 1991 y\u0131l\u0131nda te\u015fkil edilmi\u015ftir. Transkafkasya\u2019n\u0131n g\u00fcneyinde bulunup, Ermenistan Cumhuriyeti, \u0130ran ve T\u00fcrkiye\u2019ye s\u0131n\u0131rda\u015ft\u0131r. Y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 5500 kilometrekare olup, n\u00fcfusu 300 bindir (1999). Ba\u015fkenti, Nakhicevan \u015fehri (n\u00fcfusu 62500).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Tarihsel bak\u0131\u015f<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">B\u00f6lgede bulunan maddi k\u00fclt\u00fcr varl\u0131klar\u0131, yeni ta\u015f devrinden (neolitik) itibaren insanlar\u0131n burada ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. K\u00fcltepe K\u00f6y\u00fc ve \u015eortepe yerle\u015fim yerindeki \u00f6reninde bulunan eski eserler, Ermeni Platosu\u2019nda bulunan di\u011fer \u00f6ren yerlerinden (Elar, \u015eengavit vs.) \u00e7\u0131kar\u0131lan buluntulara benzemektedir. M.\u00d6. IX.-M.\u00d6. V. y\u00fczy\u0131llar\u0131nda b\u00f6lge Ararat Krall\u0131\u011f\u0131 (Urartu), daha sonra ise Yervantuni, Arta\u015fesyan ve Ar\u015fakuni Ermeni krall\u0131klar\u0131 b\u00fcnyesinde bulunup Ararat eyaletinin \u015earur; S\u00fcnik\u2019in \u00c7ahuk, Yer\u0131ncak, \u015eahaponk; Vaspurakan\u2019\u0131n Nakh\u00e7avan ve Go\u011ft\u0131n b\u00f6lgesine ba\u011fl\u0131 olmu\u015ftur. Antik d\u00f6nemde Muratsan, Mardapetakan, Ardsruni ve S\u00fcnik beylik s\u00fclalelerine ait olmu\u015ftur. Farkl\u0131 d\u00f6nemlerde b\u00f6lgede kurulan Nakh\u00e7avan, Tambat, Agulis, Voskio\u011fa, Dajguynk, Yer\u0131ncak, V\u0131rancunik, Kh\u0131ram, Khor\u015fakunik ve di\u011fer kaleler, b\u00f6lgenin g\u00fcvenli savunma noktalar\u0131 olmu\u015ftur. Yaz\u0131l\u0131 Ermeni edebiyat\u0131n\u0131n en eski \u00f6rnekleri olan \u201cGo\u011ftan Yerger\u201d (Go\u011ft\u0131n \u015fark\u0131lar\u0131) bu b\u00f6lgede yarat\u0131l\u0131p korunmu\u015flard\u0131r. I. Grigor Lusavori\u00e7 (ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 Grigor) ve b\u00fcy\u00fck kral III. T\u0131rdat, IV. y\u00fczy\u0131lda \u00f6ncelikle bu b\u00f6lgenin Ermenilerini yeni inanca, H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa d\u00f6nd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Mesrop Ma\u015ftots, daha alfabeyi yeniden d\u00fczenlemeden \u00f6nce Go\u011ft\u0131n b\u00f6lgesini faaliyetinin merkezi yapm\u0131\u015f, Ermeni alfabesini ve okullar\u0131 burada yaymaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6lge, V.-VII. y\u00fczy\u0131llarda Marzpan Ermenistan\u2019\u0131, VII.-IX. y\u00fczy\u0131llarda ise Arap Arminia krall\u0131\u011f\u0131 b\u00fcnyesinde bulunmu\u015ftur. XI. y\u00fczy\u0131lda b\u00f6lgeye Sel\u00e7uklular ak\u0131n etmi\u015f, daha sonra Tatar-Mo\u011fol egemenli\u011fi (XII.-XIV. yy.) kurulmu\u015ftur. B\u00f6lge XV. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Karakoyunlu ve Akkoyunlular\u0131n y\u00f6netimi alt\u0131nda bulunup, XVI.-XVIII. y\u00fczy\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Osmanl\u0131-\u0130ran sava\u015flar\u0131na sahne olmu\u015ftur. 1604-05 y\u0131llar\u0131nda \u0130ran \u015fah\u0131 I. Abbas, \u00e7ok say\u0131da Ermeni\u2019yi Go\u011ft\u0131n, Nakhicevan, Yer\u0131ncak, \u00c7ahuk, Cu\u011fa ve \u00e7ok say\u0131da Ermeni k\u00f6ylerinden tehcir ettirmi\u015f, zengin Cu\u011fa \u015fehrini soyup tamamen y\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yerlerinden edilen Ermenilerin yerle\u015fim yerlerine M\u00fcsl\u00fcman g\u00f6\u00e7menler yerle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00dclkelerinde kalan Ermeniler, diktat\u00f6rlerin bask\u0131s\u0131 ve a\u011f\u0131r vergi y\u00fck\u00fc alt\u0131nda da milli k\u00fclt\u00fcrlerini geli\u015ftirmeye, kiliseler in\u015fa etmeye, ruhani merkezler kurmaya, say\u0131s\u0131z yaz\u0131m merkezleri ve okullar a\u00e7maya devam etmi\u015flerdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Nadir \u015fah\u0131n hanedanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan (1747) sonra, XVIII. y\u00fczy\u0131l ortas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan Nakhicevan hanl\u0131\u011f\u0131, 1826-1828 Rus-\u0130ran sava\u015flar\u0131ndan sonra, 1828 T\u00fcrkmen\u00e7ay Antla\u015fmas\u0131\u2019yla Rusya\u2019ya ge\u00e7mi\u015ftir (1828-40 y\u0131llar\u0131nda Yerevan hanl\u0131\u011f\u0131 ve Ordubad b\u00f6lgesiyle birlikte Ermeni eyaletini olu\u015fturmu\u015f, 1849-1918 y\u0131llar\u0131nda Yerevan Eyaleti\u2019ne d\u00e2hil olmu\u015ftur). Zorla \u0130ran\u2019a s\u00fcr\u00fclen binlerce Ermeni ailesi vatanlar\u0131na d\u00f6nm\u00fc\u015flerdir. Nakhicevan b\u00f6lgesi 1917 Mart\u0131ndan 1918 Mart\u0131na kadar \u00f6nce Transkafkasya \u00f6zel komitesinin, daha sonra ise Transkafkasya Komiserli\u011fi h\u00e2kimiyetinde bulunmu\u015ftur. 1918-1920 y\u0131llar\u0131nda Ermenistan Cumhuriyeti\u2019ne ait olmu\u015ftur. 1918 Haziran\u0131nda Kemalist ordular b\u00f6lgeye sald\u0131rm\u0131\u015f, fakat Aprakunis yak\u0131nlar\u0131nda General Andranik\u2019e kar\u015f\u0131 verdikleri meydan sava\u015f\u0131nda yenilmi\u015flerdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><a href=\"http:\/\/akunq.net\/am\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/02.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"02\" src=\"http:\/\/akunq.net\/am\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/02.jpg\" alt=\"\" width=\"533\" height=\"419\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">1920 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk-Bol\u015fevik \u00e7abalar\u0131 sonucunda b\u00f6lgede Sovyet y\u00f6netimi kurulmu\u015ftur. Sovyet y\u00f6netiminin Azerbaycan\u2019da yerle\u015fmesinden (Nisan 1920) sonra, Azerbaycan devrim komitesi ba\u015fkan\u0131 N. Narimanov, Ermenistan Cumhuriyeti\u2019nin g\u00fc\u00e7lenmesine izin vermemek i\u00e7in, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek bahanesiyle Nakhicevan\u2019\u0131n (Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f ve Zangezur\u2019la birlikte) Azerbaycan\u2019a ba\u011flanmas\u0131n\u0131 talep eder. Bu b\u00f6lgenin Ermenistan\u2019a terk edilmesinin, Azerbaycan\u2019da Sovyet y\u00f6netimini tehlikeye sokaca\u011f\u0131 ve rejimin \u0130ran ile T\u00fcrkiye\u2019ye yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrer. Sovyet rejiminin Ermenistan\u2019da tesisinden (29 Kas\u0131m 1920) sonra, Azerbaycan devrim komitesi 1 Aral\u0131k 1920 tarihli \u00f6zel bildirisiyle Ermenistan\u2019la olan t\u00fcm tart\u0131\u015fmal\u0131 b\u00f6lgelerden feragat etti\u011fini, \u201cDa\u011fl\u0131k Karaba\u011f, Zangezur ve Nakhicevan\u2019\u0131 Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti\u2019nin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131\u201d olarak tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar. Ayn\u0131 y\u0131l\u0131n Aral\u0131k ay\u0131n\u0131n 2\u2019sinde Yerevan\u2019da Ermenistan Cumhuriyeti ve Rusya aras\u0131nda yap\u0131lan antla\u015fmayla Rusya, Sovyet Ermenistan\u2019\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerle birlikte Yerevan Eyaleti ve buna d\u00e2hil olan Nakhicevan B\u00f6lgesi \u00fczerinde hakk\u0131n\u0131 tan\u0131maktayd\u0131. Lakin Kemalist T\u00fcrkiye, kendini devrimci ve Kom\u00fcnist sloganlarla kamufle edip, Rusya\u2019n\u0131n da deste\u011fini alarak, Nakhicevan\u2019\u0131n Azerbaycan\u2019a teslim edilmesini talep eder. Devrim komitesinin 1 Aral\u0131k 1920 tarihli, yukarda belirtilen karar\u0131ndan sonra Nakhicevan\u2019da bulunan Azerbaycan devrim komitesi \u00fcyesi \u015eahtakhtinski, Azerbaycan devrim komitesinin, Nakhicevan\u2019\u0131 Ermenistan\u2019a terk ederek ihanet etmi\u015f oldu\u011funu bildirip, b\u00f6lge M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131na T\u00fcrkiye\u2019ye y\u00f6nelmeleri \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapar. T\u00fcrkiye\u2019nin deste\u011fini al\u0131p, Rusya\u2019n\u0131n zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131ndan faydalanan Azerbaycan y\u00f6netimi, Nakhicevan\u2019\u0131n Azerbaycan b\u00fcnyesinde kalmas\u0131n\u0131 talep eder. Aksi takdirde, \u201cHalk Komiserleri Kurulu sorumlulu\u011fu \u00fczerine almamaktad\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc olaylar\u0131n benzer geli\u015fmesi durumunda Azerbaycan\u2019da anti Sovyet gruplar\u0131n tekrar ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f olaca\u011f\u0131z\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">B\u00f6lge, 1921 y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131ndan itibaren Sovyet Rusya ve T\u00fcrkiye aras\u0131nda gizli ve a\u00e7\u0131k diplomasi ve payla\u015f\u0131mlar \u00f6\u011fesine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Rusya, T\u00fcrkiye\u2019nin yard\u0131m\u0131yla \u201culuslar aras\u0131 devrim\u201d projesini ger\u00e7ekle\u015ftirebilmek amac\u0131yla 16 Mart 1921 Moskova Antla\u015fmas\u0131yla, Kars ve Surmalu (S\u00fcrmeli) b\u00f6lgelerini T\u00fcrkiye\u2019ye teslim etmekle kalmam\u0131\u015f, T\u00fcrkiye\u2019nin bask\u0131s\u0131yla, Nakhicevan b\u00f6lgesini, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u00fclkeye teslim edilmemesi \u015fart\u0131yla Azerbaycan\u2019a vermi\u015fti. Moskova\u2019n\u0131n bu gayrihukuki i\u015flemi, ayn\u0131 y\u0131l\u0131n 13 Ekiminde imzalanan Kars Antla\u015fmas\u0131yla desteklenir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=10650\" rel=\"attachment wp-att-10650\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-10650\" title=\"01\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/01.jpg\" alt=\"\" width=\"540\" height=\"381\" srcset=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/12\/01.jpg 540w, https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/12\/01-300x212.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">1923\u2019te Nakhicevan \u00d6zerk B\u00f6lgesi kurulur, 9 \u015eubat 1924\u2019te ise Azerbaycan SSC b\u00fcnyesinde, \u00d6zerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyet\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr ve Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin SSCB\u2019den ayr\u0131lmas\u0131ndan (30 A\u011fustos 1991) sonra Nakhicevan \u00d6zerk Cumhuriyeti, N\u00d6C olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Siyasi \u00e7\u0131karlardan dolay\u0131 bu \u00f6zerk cumhuriyet zaman-zaman Azerbaycan\u2019dan ayr\u0131l\u0131p T\u00fcrkiye\u2019yle birle\u015fme veya ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet yaratma e\u011filimleri g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Rus kaynaklar\u0131n\u0131n sundu\u011fu istatistiki verilere istinaden, 1873 y\u0131l\u0131nda bu b\u00f6lge 58758 (farkl\u0131 verilere g\u00f6re 66776), 1902\u2019de 116269, 1912\u2019de 128489 n\u00fcfusa sahip olmu\u015ftur. Bu say\u0131n\u0131n % 50\u2019si M\u00fcsl\u00fcman Tatarlar, % 45\u2019i Ermeniler ve % 5\u2019i di\u011fer milletlerden olu\u015fmaktayd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">T\u00fcrkmen\u00e7ay Antla\u015fmas\u0131\u2019ndan sonra, 1828-1830 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Tavriz (Tebriz), \u0130ran\u2019\u0131n Khoy (Hoy), Salmast ve Urmiya (Urumiye) b\u00f6lgelerinden 13160 Ermeni Nakhicevan b\u00f6lgesindeki k\u00f6ylere yerle\u015fmi\u015ftir. Sovyet rejiminin kurulmas\u0131ndan sonra, Azerbaycan y\u00f6netiminin planl\u0131 Ermeni d\u00fc\u015fman\u0131 siyaseti sonucunda Ermeniler toplu halde vatanlar\u0131n\u0131 terk etmeye mecbur olmu\u015flard\u0131r. \u00d6zellikle 1960-80\u2019li y\u0131llarda Ermenilerin say\u0131s\u0131 son derece azalarak b\u00f6lge n\u00fcfusunun sadece % 1,5-2\u2019sini te\u015fkil etmekteydi. Irk\u00e7\u0131 Azerbaycanl\u0131lar 1988-89 y\u0131llar\u0131nda, kalan son birka\u00e7 Ermeni k\u00f6ylerini bo\u015faltm\u0131\u015f, bu insanlar Ermenistan\u2019a yerle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>E\u011fitim: <\/strong>Nakhicevan b\u00f6lgesinde e\u011fitim antik d\u00f6nemden beri var olmu\u015ftur (pagan ayinlerinin e\u011fitimi).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ermeni alfabesinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na kadar mabetlerde yaz\u0131m ve edebiyat var olmu\u015f, kaya resimleri yaz\u0131lar\u0131 geli\u015fmi\u015ftir. Ermeni alfabesinin \u00f6\u011fretildi\u011fi ilk okullar da burada kurulmu\u015ftur. E\u011fitim ve okul i\u015fleri \u00f6zellikle Orta\u00e7a\u011fda geli\u015fmi\u015f olup, 30\u2019un \u00fczerinde yaz\u0131m merkezi ve okul faaliyet g\u00f6sterip, \u00e7ok say\u0131da elyazmalar\u0131 (140\u2019\u0131 Yerevan\u2019daki Matenadaran\u2019da saklanmaktad\u0131r) yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">XVII. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131nda, Agulis\u2019teki Havari Surb Tovma manast\u0131r\u0131n\u0131n do\u011fu k\u0131sm\u0131nda 200-250 \u00f6\u011frencili manast\u0131r okulu tesis edilmi\u015ftir. \u00c7ok say\u0131da elyazmas\u0131 burada istinsah edilmi\u015ftir. Peder Andreas ve III. Movses Tatevatsi deste\u011finde Agulis\u2019te Surb Hovhannes M\u0131k\u0131rti\u00e7 kilisesinde ikinci bir okul a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu okul, d\u00fcnyevi ve modern \u015fekle d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f halde g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar devam etmi\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Agulis\u2019in kiliseye ba\u011fl\u0131 okulu (o\u011flanlar\u0131n k\u0131sm\u0131 1846\u2019da, k\u0131zlar\u0131n ise 1861\u2019de kurulmu\u015ftur) Do\u011fu Ermenistan ve Kafkasya\u2019n\u0131n ilk okullar\u0131ndan bir olmu\u015ftur. 1908 y\u0131l\u0131nda okul karma e\u011fitime d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1867\u2019de, P. Pro\u015fyan\u2019\u0131n \u00e7abalar\u0131yla Agulis\u2019in Ermeni ruhani (\u00fcnl\u00fc Ermeni edebiyat\u00e7\u0131 Raffi de burada e\u011fitmenlik yapm\u0131\u015ft\u0131r) ve Haykanu\u015fyan k\u0131z okullar\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 okullar\u0131n (Agulis\u2019te, Nakhicevan\u2019da ve Ordubad\u2019da) k\u00fct\u00fcphaneleri mevcuttu. XIX. y\u00fczy\u0131lda, bu okullarda din dersleri haricinde Ermenice, Rus\u00e7a, Frans\u0131zca, matematik, tarih, co\u011frafya, takvim bilgisi, biyoloji, resim, m\u00fczik, eli\u015fi vs. \u00f6\u011fretilmi\u015ftir. Sovyet rejiminin tesisine kadar Nakhicevan\u2019da 45 ilkokul (2 bin dolay\u0131nda \u00f6\u011frencili) vard\u0131. Sovyet rejimi y\u0131llar\u0131nda N\u00d6C\u2019nde 3 Ermeni ortaokulu, 30 kadar ilkokul bulunmaktayd\u0131. Bask\u0131lar sonucunda Ermenilerin b\u00f6lgeyi terk etmesiyle birlikte, sonuncusu 1988 y\u0131l\u0131nda olmak \u00fczere, okullar ard\u0131-ard\u0131na kapanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=10651\" rel=\"attachment wp-att-10651\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-large wp-image-10651\" title=\"nakhichevan-map\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/nakhichevan-map1-600x469.gif\" alt=\"\" width=\"555\" height=\"433\" \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Mimari:<\/strong> Nakhicevan b\u00f6lgesinde bronz, ta\u015f ve topraktan yap\u0131lm\u0131\u015f e\u015fyalar, kiklopik yap\u0131lar\u0131n (M.\u00d6. II.-I. biny\u0131llar) kal\u0131nt\u0131lar\u0131 bulunmu\u015ftur. \u00dcnl\u00fc Orta\u00e7a\u011f yap\u0131lar\u0131ndan Astapat\u2019\u0131n Karmir (k\u0131z\u0131l, XVII. yy.) ve Surb Vardan (XVII. yy.), Kuki\u2019nin Surb N\u0131\u015fan (XIII.-XIV. yy.), Aprakunis\u2019in Surb Karapet (XII.-XVIII. yy.), Paraka\u2019n\u0131n Surb Hakob Hayrapet (XI.-XVIII. yy.) manast\u0131rlar\u0131, Yer\u0131ncak, \u015eahaponk Arba, \u00c7ahuk kalelerini sayabiliriz. Dini yap\u0131lar genellikle \u00fc\u00e7 apsitli veya d\u00f6rt ni\u015fli kubbeli bazilik yap\u0131lar olmu\u015flard\u0131r. Birinci tip yap\u0131lardan Bist\u2019in Surb Astvadsadsin (1687) ve Surb N\u0131\u015fan (XVII. yy.), \u015e\u0131rcu\u2019nun (XVII. yy.), Nirgud\u2019un (XVIII. yy.), Paraka\u2019n\u0131n Surb \u015e\u0131mavon (1680), \u015eorot\u2019un Surb Lusavori\u00e7 (1708) kiliselerini vs. sayabiliriz. Kubbeli baziliklerden ise Odsot\u2019un Surb Astvadsadsin (XII.-XVII. yy.), Ga\u011f\u2019\u0131n Surb Grigor, Ts\u0131\u011fna\u2019n\u0131n Surb Astvadsadsin manast\u0131rlar\u0131, Mesropavan\u2019\u0131n Surb Grigor Lusavori\u00e7 manast\u0131r\u0131, Agulis\u2019in Surb Hovhannes M\u0131k\u0131rti\u00e7, Surb Kristapor, Surb Yerrordutyun (XII.-XVII. yy.) kiliselerini \u00f6rnek g\u00f6stermek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Katl\u0131 absitli sunak ve ta\u015f ile tu\u011flan\u0131n birlikte kullan\u0131lmas\u0131, Orta\u00e7a\u011f Ermeni mimarl\u0131\u011f\u0131 Nakhicevan okulunun \u00f6zelliklerinden biridir. Kubbeli bazilik kiliselerin esas boyutu kesilmi\u015f t\u00fcf ta\u015f\u0131ndan in\u015fa edilip, y\u00fckselen davulu ve sivri u\u00e7lu \u00e7at\u0131s\u0131 tu\u011fladan (Agulis\u2019in Surb Kristapor, Surb Yerrordutyun, \u015eorot\u2019un Surb Hakob kiliseleri vs.) \u00f6r\u00fclmekteydi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Cu\u011fa mezarl\u0131\u011f\u0131, binlerce ha\u00e7ta\u015f ve ko\u00e7 fig\u00fcrl\u00fc mezar ta\u015flar\u0131yla, ge\u00e7 Orta\u00e7a\u011f d\u00f6neminin a\u00e7\u0131k hava m\u00fczesiydi. Araks (Aras) \u00fczerinde kurulu Cu\u011fa, XVI.-XVII. y\u00fczy\u0131lda Giran, Yer\u0131ncak, Nakhicevan, Arba ve di\u011fer nehirler \u00fczerinde kurulmu\u015f olan Aza\u2019n\u0131n be\u015f kemerli, \u015eahkert\u2019in, Agulis\u2019in, Paraka\u2019n\u0131n, Bist\u2019in, Vo\u011fohi\u2019nin ve di\u011fer yerlerdeki tek kemerli ve iki kemerli k\u00f6pr\u00fcler \u00f6zellikle dikkate \u015fayand\u0131r. Agulis evleri (XVII.-XIX. yy.) Ermeni halk mimarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferli yap\u0131lar\u0131ndand\u0131r. \u015eehirli tipindeki bu evler 2-3 katl\u0131, bodrumlu, ta\u015f veya tu\u011fladan yap\u0131lm\u0131\u015f, d\u00fcz daml\u0131 olup, her bir katta odalar kemerli ve geni\u015f localar etraf\u0131nda k\u00fcmelenmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>G\u00fczel sanatlar:<\/strong> Nakhicevan, eski \u00e7a\u011flardan itibaren co\u011frafi konumu ve transit ticaret yollar\u0131n\u0131n ana arterlerinde bulunmas\u0131 sayesinde g\u00fczel sanatlar\u0131n geli\u015fti\u011fi merkezlerden biri olmu\u015ftur. Nakhicevan\u2019\u0131n tuz madenleri, K\u00fcltepe, Astapat Karmir manast\u0131r, \u015earur Ovas\u0131\u2019n\u0131n \u015eahtakht \u00f6ren yeri, Yer\u0131ncak, Giran, Azat yerle\u015fimlerinde ve di\u011fer yerlerdeki kaz\u0131lar ve tead\u00fcf\u00fc buluntular sayesinde M.\u00d6: III.-I. biny\u0131llara ve erken Orta\u00e7a\u011f d\u00f6nemine ait \u00e7ok say\u0131da ve \u00e7e\u015fitli g\u00fczel sanat eserleri, topraktan heykeller, i\u015f aletleri, renkli ve basit \u00e7\u00f6mlekler (bk. Navasar) vs. g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011fa \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">G\u00fcndelik kullan\u0131m e\u015fyalar\u0131 halk sanat\u0131, kuyumculuk, de\u011ferli ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011fi, oyac\u0131l\u0131k, ipek i\u015f\u00e7ili\u011fi, hal\u0131c\u0131l\u0131k, yaz\u0131m sanat\u0131, minyat\u00fcr resim sanat\u0131, cilt\u00e7ilik ve fresk sanat\u0131 antik d\u00f6nemden beri bu b\u00f6lgede k\u00f6k salm\u0131\u015ft\u0131r. Nakhicevan, Cu\u011fa, Agulis, Ordubad ve \u015eorot \u015fehirleri ve kasabalar\u0131, Astapat, \u00c7ahuk, Ts\u0131\u011fna, \u015eahkert ve di\u011fer yerle\u015fim yerleri Orta\u00e7a\u011fda (\u00f6zellikle XV.-XVIII. yy.) g\u00fczel sanatlar ve k\u00fclt\u00fcr a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00f6ze \u00e7arpan merkezler olmu\u015ftur. Kuyumculuk, g\u00fcm\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u00fck ve de\u011ferli ta\u015f i\u015flemecili\u011fi (Nakhicevan, Cu\u011fa, Agulis), bak\u0131rc\u0131l\u0131k (\u015eahkert), \u00e7\u00f6mlek\u00e7ilik ve seramik\u00e7ilik (Atapat, \u015eorot ve \u00c7ahuk), ipek\u00e7ilik (Agulis, Ordubad ve Ts\u0131\u011fna), basmac\u0131l\u0131k (\u015eorot ve Agulis) ve di\u011fer sanat dallar\u0131 ve at\u00f6lyeleri \u00fcnlenmi\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Agulis, Atapat, Ts\u0131\u011fna, Paraka, \u015eorot, Ramis, Aprakunis, Odsop ve di\u011fer yerle\u015fim yerlerindeki kiliselerin duvarlar\u0131ndaki XVI.-XVIII. y\u00fczy\u0131ldan kalma freskler ve betimlemeler, ha\u00e7ta\u015flar ve g\u00fcndelik ya\u015fam tasvirli mezar ta\u015flar\u0131, y\u00fcksek heykelt\u0131ra\u015f sanat\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan eserlerdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">1648 y\u0131l\u0131nda, h\u00e2len korunmu\u015f 10 bin civar\u0131nda ha\u00e7ta\u015flara sahip olan (1990\u2019a kadar 3500 civar\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131) Cu\u011fa\u2019n\u0131n \u00fcnl\u00fc mezarl\u0131\u011f\u0131 \u00f6zellikle dikkate \u015fayand\u0131r. Ta\u00e7 giymi\u015f Meryem anan\u0131n ve \u0130sa Mesih\u2019in ha\u00e7a gerilme sahnesinin canland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Ts\u0131\u011fna\u2019n\u0131n Surb Astvadsadsin manast\u0131r\u0131 ve \u00e7an kulesinin kabartmalar\u0131 \u00f6zeldir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Agulis\u2019in Havari Surb Tovma manast\u0131r\u0131, Surb Kristapor, Anapat\u2019\u0131n Surb Vardan, Nakhicevan\u2019\u0131n Surb Gevorg ve di\u011fer kiliselerinde de sanat de\u011feri y\u00fcksek kabartmalar bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Nakhicevan minyat\u00fcr okulu, Ermeni minyat\u00fcr sanat\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcn bir kolunu olu\u015fturmakta olup, XII.-XVII. y\u00fczy\u0131llarda \u00e7ok say\u0131da eser vermi\u015ftir. Bu yaz\u0131m merkezlerinde deri veya k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ok say\u0131da elyazmas\u0131n\u0131n sayfalar\u0131nda, y\u00fczlerce yetenekli yaz\u0131c\u0131lar\u0131n haricinde, XIV.-XV. y\u00fczy\u0131llarda Simeon ressam, yaz\u0131c\u0131 Vardan, Mateos Cu\u011fayetsi, Hakob B\u0131stetsi, s\u00fcslemeci Karapet, Gavazan, yaz\u0131c\u0131 Hakob, din adam\u0131 Markos, s\u00fcslemeci Manuel, peder Kha\u00e7atur, s\u00fcslemeci filozof Hovhannes, s\u00fcslemeci Barse\u011f, XVI.-XVII. y\u00fczy\u0131llarda bayan ressam Mariam, Hakob Cu\u011fayetsi, bayan yaz\u0131c\u0131lar Margarit, \u015eu\u015fan ve Gohar, nakka\u015f Hovnatan, minyat\u00fcr ressam\u0131 Kozma, muganni Vardan ve daha bir\u00e7oklar\u0131 gibi bir dizi \u00fcnl\u00fc ressam da g\u00fczel fig\u00fcrler ve minyat\u00fcrler yaratm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Son belirtilen sanat\u00e7\u0131lar\u0131n minyat\u00fcr resim sanat\u0131, geleneksel ve Cu\u011fa, Agulis, \u015eorot ile Nakhicevan minyat\u00fcr ekol\u00fcne dayand\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131, canl\u0131 ve tematik \u00e7e\u015fitlilik, zengin renk \u00e7e\u015fitlili\u011fiyle donanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Nakhicevan b\u00f6lgesinde yarat\u0131lan g\u00fczel sanatlar\u0131n tarihinde fresk sanat\u0131 \u00f6nemli bir yer tutmaktad\u0131r. Orta\u00e7a\u011f\u2019dan ba\u015flayarak, manast\u0131r ve kiliselerin haricinde, saraylar ve konutlar da (Cu\u011fa, Agulis ve Nakhicevan) fresklerle bezenmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fm\u0131\u015f freskler XVII.-XIX. y\u00fczy\u0131llardan kalma olup, genelde Hovnatanyan ailesine mensup ressamlar taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Hovnatanyanlar, XVII.-XVIII. y\u00fczy\u0131llar\u0131 Ermeni resim sanat\u0131na yeni konular ve yorumlar getirerek, \u00e7ok say\u0131da ressama yol g\u00f6sterici olacak yeni sanat anlay\u0131\u015f\u0131 yarat\u0131p, yeni bir mimari ve resim sanat\u0131 kalitesi getirmi\u015flerdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Agulis\u2019in Havari Surb Tovma manast\u0131r\u0131, Surb Kristapor kilisesi (1680, Nakka\u015f Hovnatan) \u00a0, Aprakunis\u2019in Surb Karapet manast\u0131r\u0131 (1740, Hakob ve Harutyun Hovnatanyanlar), \u015eorot\u2019un Surb Lusavori\u00e7 ve Surb Astvadsadsin (XVII. y\u00fczy\u0131l, Nakka\u015f Hovnatan), Astapat\u2019\u0131n Karmir manast\u0131r\u0131, Aznaberd\u2019in Surb Grigor, \u00c7ahuk\u2019un Surb Hovhannes (XVI.-XIX. yy.) ve di\u011fer manast\u0131r ve kiliselerin freskleri bu sanat\u0131n \u00f6zellikle g\u00f6ze batan \u00f6rnekleridir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Agulis\u2019te bulunan Havari Surb Tovma manast\u0131r\u0131n\u0131n giri\u015f kap\u0131s\u0131n\u0131n \u00fczerindeki \u201cTovmas\u2019\u0131n imans\u0131zl\u0131\u011f\u0131\u201d betimlemesinin (\u0130sa Mesih\u2019in ve Tovma\u2019n\u0131n kabartmalar\u0131, Maria Magdalena ve tanr\u0131 freskleriyle ustaca birle\u015ftirilmi\u015ftir) \u00f6ze bir yeri vard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Y\u0131ld\u0131zl\u0131 bir g\u00f6k hayali yaratan, kilisenin kubbesindeki fresk de \u00f6zg\u00fcn bir \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>M\u00fczik:<\/strong> Nakhicevan b\u00f6lgesi, Ermeni m\u00fczik ve \u015fark\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn en eski merkezlerinden olmu\u015ftur. Ermeni halk m\u00fczi\u011fi ve \u015fark\u0131s\u0131 tarihine bir g\u00f6z atmak, Go\u011ft\u0131n b\u00f6lgesinde s\u00f6ylenen-geleneksel \u201cGo\u011ftan \u015fark\u0131lar\u201d\u0131 g\u00f6rmek demektir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Movses Korenatsi\u2019nin anlat\u0131m\u0131yla \u201c\u2026 duydu\u011fum kadar\u0131yla, \u015farab\u0131bol Go\u011ft\u0131n b\u00f6lgesinin insanlar\u0131, b\u00fcy\u00fck bir zevkle eski \u015fark\u0131lar\u0131 do\u011fru bir \u015fekilde s\u00f6yl\u00fcyorlar\u201d halk\u0131n dertleri, bilgeli\u011fi, h\u00fcrriyetperver duygular\u0131 pandir \u00e7alg\u0131s\u0131 e\u015fli\u011finde takdim edilmektedir. Antik halk \u015fark\u0131lar\u0131 ve efsaneleri gusan (ozan) anlat\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan tiyatro olarak da sunulmaktayd\u0131. Bu sahnelemelerde dans sanat\u0131na \u00f6nemli bir yer ayr\u0131lmaktayd\u0131. VIII. y\u00fczy\u0131ldan ba\u015flayarak Go\u011ftan ve civar\u0131nda, di\u011fer \u015farakanlarla (Ermeni kilisesine \u00f6zg\u00fc dini \u015fark\u0131lar) birlikte, Go\u011ftanl\u0131 Khosrov Bey\u2019in o\u011flu, Damaskos\u2019ta (\u015eam) Araplar taraf\u0131ndan kafas\u0131 kesilen Vahan Go\u011ftnetsi\u2019ye (701-737) ithaf edilen \u201cZarmanali e inds\u201d (hayret uyand\u0131ran) \u00f6vg\u00fc-\u015farakan yayg\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bu \u015farakan\u0131n bestecisinin, Vahan\u2019\u0131n k\u0131zkarde\u015fi ve ilk kad\u0131n \u015fair-m\u00fczisyen olarak kabul edilen Khosrovidukht oldu\u011fu kabul edilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Antik pagan ve erken Orta\u00e7a\u011f d\u00f6nemi \u015fark\u0131lar\u0131 ile romantik eserlerin haricinde, kiliselerde, saraylarda ve halk aras\u0131nda, \u00e7e\u015fitli vesilelerle ifa edilen, dini ve d\u00fcnyevi \u015fark\u0131lar da Nakhicevan b\u00f6lgesinde \u00e7ok yayg\u0131n olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Hambardzum (\u0130sa\u2019n\u0131n g\u00f6\u011fe y\u00fckseli\u015fi), Vardavar, Barekendan (karnaval) ve Dsa\u011fkazard (\u0130sa\u2019n\u0131n Kud\u00fcs\u2019e girmesi) yortular\u0131 ve di\u011fer halk bayramlar\u0131 Nakhicevan\u2019da eski zamanlardan beri m\u00fczik e\u015fli\u011finde kutlanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bunlar yaz\u0131l\u0131 belgelerde yer bulmu\u015f olmas\u0131n\u0131n haricinde, Cu\u011fa mezarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n XVI.-XVII. y\u00fczy\u0131llardan kalma ha\u00e7ta\u015flar\u0131 ve mezar ta\u015flar\u0131 \u00fczerindeki g\u00fcndelik ya\u015fama ait tasvirlerde (m\u00fczisyenler, dans edenler ve \u00e7alg\u0131lar) de betimlenmi\u015ftir. XII.-XVIII. y\u00fczy\u0131l Ermeni m\u00fczik ve \u015fark\u0131 sanat\u0131n\u0131n zengin tecr\u00fcbesi temelinde, \u00fcnl\u00fc manast\u0131rlar\u0131n okullar\u0131nda, \u00f6zel m\u00fczik aletleri yard\u0131m\u0131yla ve bir bilim dal\u0131 olarak m\u00fczik e\u011fitimi verilmi\u015f, m\u00fczik tarihi ile teorisi \u00f6\u011fretilmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">XVII.-XVIII. y\u00fczy\u0131llarda profesyonel halk m\u00fczi\u011finin geli\u015fiminin yeni etab\u0131, a\u015f\u0131klar ve \u015fark\u0131 s\u00f6yleyicilerle belirlenmektedir. Bunlar\u0131n en yeteneklisi ve tan\u0131nm\u0131\u015f\u0131 Nakka\u015f Hovnatan olmu\u015ftur. Hovnatan\u2019\u0131n \u201cTa\u011f i vera nra garnan urakhutyan\u201d (onun bahar co\u015fkusu \u015fark\u0131s\u0131) \u015fark\u0131s\u0131n\u0131n melodisi g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelmi\u015ftir. Ermenistan Eyaleti hakk\u0131nda yazan \u0130. \u015eopen\u2019in verilerine g\u00f6re, XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda Nakhicevan \u015fehrinin 9 ve \u00e7evre k\u00f6ylerdeki 10 m\u00fczisyenlerin t\u00fcm\u00fc ile Ordubad b\u00f6lgesindeki 6 m\u00fczisyenden 5\u2019i Ermeni olmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Nakhicevan\u2019\u0131n XIX. y\u00fczy\u0131l \u00e2\u015f\u0131klar\u0131ndan en tan\u0131nm\u0131\u015flar\u0131 Miskin-Burci, Maro (Mariam), Panahi (Stepan) olmu\u015f, Miskin-Burci\u2019nin \u201cE\u015fkhits\u0131d cunun darads\u201d (a\u015fk\u0131ndan deliye d\u00f6nd\u00fcm) \u015fark\u0131s\u0131n\u0131n melodisi g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. XIX. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131ndan itibaren Nakhicevan b\u00f6lgesindeki k\u00fclt\u00fcr hayat\u0131n\u0131n yeni geli\u015fimiyle birlikte m\u00fczik sanat\u0131nda da, merkezi Agulis \u015fehri olan belirli bir geli\u015fme g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. 1851 y\u0131l\u0131nda Agulis\u2019te a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir okulda, daha sonra da P. Pro\u015fyan\u2019\u0131n \u00e7abalar\u0131yla 1867 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131lan Agulis\u2019in dini ve Haykanu\u015fyan k\u0131z okulunda d\u00fczenli ve y\u00fcksek kaliteli, d\u00fcnyevi ve dini m\u00fczik e\u011fitimi verilmekteydi. Genelde bu okullar\u0131n (1-3 ve 1-5 s\u0131n\u0131fl\u0131) mezunlar\u0131ndan olu\u015fturulan koro, Agulis\u2019in Havari Surb Tovma manast\u0131r\u0131, Surb Kristapor ve di\u011fer kiliselerin ayinlerine aktif olarak kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Agulis\u2019in korosu, Agulis\u2019te \u201cTiyatroseverler Grubu\u201d taraf\u0131ndan 1868\u2019de, 1873\u2019te, 1875\u2019te sahnelenen temsillere (H. Karenyan\u2019\u0131n \u201c\u015eu\u015fanik\u201d, M. Ter-Grigoryan\u2019\u0131n \u201cEs el ki motsiklutin\u201d, K. Sundukyan\u2019\u0131n \u201cPepo\u201d vs.) kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">XIX. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131ndan itibaren Nakhicevan Ermenileri peyderpey, Transkafkasya\u2019n\u0131n Ermeni k\u00fclt\u00fcr merkezlerinde, Tiflis\u2019te, Yerevan\u2019da, Bak\u00fb\u2019de, \u015eu\u015fi\u2019de ve ayr\u0131ca Moskova ile Peterburg\u2019da toplanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Komitas (Komitas\u2019\u0131n atalar\u0131 XVII. y\u00fczy\u0131l sonunda Ts\u0131\u011fna kasabas\u0131ndan Kutina\u2019ya\/K\u00fctahya g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdir), A. Kha\u00e7aturyan (ebeveynleri XIX. y\u00fczy\u0131l sonunda Aza k\u00f6y\u00fcnden Tiflis\u2019e yerle\u015fmi\u015flerdir), A. Merangulyan ve daha ba\u015fkalar\u0131 Go\u011ftanl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">En yayg\u0131n m\u00fczik enstr\u00fcmanlar\u0131 pandir, po\u011f (trompet), t\u0131mbuk (davul), tavi\u011f (lir), \u00e7oban kaval\u0131, zurna, duduk, tar, kaman\u00e7a (kabak kemaneye benzeyen bir m\u00fczik aleti), saz ve parkapzuk (tulum) olmu\u015ftur. XIX. y\u00fczy\u0131lda piyano ve keman da Agulis\u2019te yay\u0131lmaya ba\u015flar, 1876\u2019da ise Nakhicevan\u2019a org gelir. 1938 y\u0131l\u0131nda Nakhicevan\u2019da m\u00fczik okulu a\u00e7\u0131l\u0131r. Ordubad, \u015eahbuz, \u015earur ve Culfa \u015fehirlerinde de m\u00fczik okullar\u0131 bulunmaktayd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Tiyatro:<\/strong> Ermeni tiyatro sanat\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131yla hakk\u0131ndaki bilinen kaynaklar Nakhicevan b\u00f6lgesiyle ilgilidir. Tarihi Go\u011ft b\u00f6lgesinin gusanlar\u0131 ve vardzaklar\u0131 (dans\u00e7\u0131lar) \u015fark\u0131, dans ve sohbetleriyle temsiller d\u00fczenleyip mitolojik-efsaneleri tiyatro \u015feklinde nesilden-nesle aktarm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Movses Korenatsi\u2019nin \u201cErmeni tarihi\u201d eserinde yer alan (gusanlardan al\u0131nt\u0131lanm\u0131\u015f) y\u00fcksek sanat de\u011ferine sahip edebi \u00f6rnekler, belli bir geli\u015fim d\u00fczeyine ula\u015fm\u0131\u015f teatral \u00f6\u011feler bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Ermeni tarih\u00e7ilerin anlat\u0131mlar\u0131na g\u00f6re, gusanlar\u0131n sanat\u0131, kilisenin kar\u015f\u0131 koymas\u0131na ra\u011fmen y\u00fczy\u0131llar boyu s\u00fcregelmi\u015ftir. Tiyatro hayat\u0131 XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda R\u00f6nesans ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Nakhicevan\u2019daki ilk temsiller, 1850 y\u0131l\u0131nda Aramyan Tiyatrosu\u2019nda sergilenmi\u015ftir. Yerel g\u00fc\u00e7lerle meydana getirilen ilk temsil, 1866 y\u0131l\u0131nda Agulis\u2019te (Kh. Galfayan\u2019\u0131n \u201cII. Ar\u015fak\u201d piyesi) sahneye konmu\u015ftur. P. Pro\u015fyan, 1868 y\u0131l\u0131nda H. Karenyan\u2019\u0131n \u201c\u015eu\u015fanik\u201d piyesini sahnelemi\u015f, bu temsilde \u015eu\u015fanik rol\u00fcn\u00fc Zaruhi Papazyan (ileride, Aleksandrapol\u2019un ba\u015f aktrisi Z. G\u00fcl\u00fcmyan) \u00fcstlenmi\u015f, Ordubad ve Cu\u011fa\u2019da da temsiller sahnelenmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Yerel tiyatrosevenler haricinde, M. A\u011fayan, S. Safrazyan, V. Mirzoyan, O. Sevumyan, Hasmik, M. Manvelyan ve daha ba\u015fka oyuncular Nakhicevan\u2019da sahneye \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. A. Parzyan\u2019\u0131n \u00e7abalar\u0131yla 1913 y\u0131l\u0131ndan itibaren, Tiflis Ermeni Dramatik Cemiyeti\u2019nin bir \u015fubesi Nakhicevan\u2019da faaliyet g\u00f6stermi\u015ftir. 1917 y\u0131l\u0131nda A. Tigranyan\u2019\u0131n \u201cAnu\u015f\u201d operas\u0131 (rejis\u00f6r V. Buni, Anu\u015f rol\u00fcnde Satenik Gasparbekyan) sahnelenir. 1939 y\u0131l\u0131nda, yerel g\u00fc\u00e7lerle olu\u015fturulan Devlet Dramatik Tiyatrosu\u2019nun (L. Mikayelyan\u2019\u0131n \u201cGo\u015f\u201d temsiliyle a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 yap\u0131l\u0131r) faaliyeti k\u0131sa s\u00fcrer. Artistler S. Safrazyan, G. Ve Kh. Petrosyanlar, Hasmik, M. Manvelyan, V. Mirzoyan, O. Sevumyan, O. Buniatyan, S. Gasparbek, oyun yazarlar\u0131 V. A\u011fasyan, L. Manvelyan, Parnakes ve daha ba\u015fkalar\u0131 Nakhicevanl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>K\u00fc\u00e7\u00fck Ermeni Ansiklopedisi, III. cilt, Yerevan, 1993.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Azerbaycan Cumhuriyeti b\u00fcnyesinde. 1991 y\u0131l\u0131nda te\u015fkil edilmi\u015ftir. Transkafkasya\u2019n\u0131n g\u00fcneyinde bulunup, Ermenistan Cumhuriyeti, \u0130ran ve T\u00fcrkiye\u2019ye s\u0131n\u0131rda\u015ft\u0131r. Y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 5500 kilometrekare olup, n\u00fcfusu 300 bindir (1999). Ba\u015fkenti, Nakhicevan \u015fehri (n\u00fcfusu 62500). Tarihsel bak\u0131\u015f B\u00f6lgede bulunan maddi k\u00fclt\u00fcr varl\u0131klar\u0131, yeni ta\u015f devrinden (neolitik) itibaren insanlar\u0131n burada ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. K\u00fcltepe K\u00f6y\u00fc ve \u015eortepe yerle\u015fim yerindeki \u00f6reninde bulunan eski eserler, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":10647,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[38],"tags":[],"class_list":["post-10646","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarihi-nakhicevan"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Nakhicevan \u00d6zerk Cumhuriyeti (N\u00d6C) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Nakhicevan \u00d6zerk Cumhuriyeti (N\u00d6C) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Azerbaycan Cumhuriyeti b\u00fcnyesinde. 1991 y\u0131l\u0131nda te\u015fkil edilmi\u015ftir. Transkafkasya\u2019n\u0131n g\u00fcneyinde bulunup, Ermenistan Cumhuriyeti, \u0130ran ve T\u00fcrkiye\u2019ye s\u0131n\u0131rda\u015ft\u0131r. Y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 5500 kilometrekare olup, n\u00fcfusu 300 bindir (1999). Ba\u015fkenti, Nakhicevan \u015fehri (n\u00fcfusu 62500). Tarihsel bak\u0131\u015f B\u00f6lgede bulunan maddi k\u00fclt\u00fcr varl\u0131klar\u0131, yeni ta\u015f devrinden (neolitik) itibaren insanlar\u0131n burada ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. K\u00fcltepe K\u00f6y\u00fc ve \u015eortepe yerle\u015fim yerindeki \u00f6reninde bulunan eski eserler, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-12-17T09:35:21+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/12\/Nakhichevan_detail_map.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"759\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"593\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"19 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/\",\"name\":\"Nakhicevan \u00d6zerk Cumhuriyeti (N\u00d6C) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/12\/Nakhichevan_detail_map.png\",\"datePublished\":\"2011-12-17T09:35:21+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/12\/Nakhichevan_detail_map.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/12\/Nakhichevan_detail_map.png\",\"width\":759,\"height\":593},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Nakhicevan \u00d6zerk Cumhuriyeti (N\u00d6C)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Nakhicevan \u00d6zerk Cumhuriyeti (N\u00d6C) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Nakhicevan \u00d6zerk Cumhuriyeti (N\u00d6C) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Azerbaycan Cumhuriyeti b\u00fcnyesinde. 1991 y\u0131l\u0131nda te\u015fkil edilmi\u015ftir. Transkafkasya\u2019n\u0131n g\u00fcneyinde bulunup, Ermenistan Cumhuriyeti, \u0130ran ve T\u00fcrkiye\u2019ye s\u0131n\u0131rda\u015ft\u0131r. Y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 5500 kilometrekare olup, n\u00fcfusu 300 bindir (1999). Ba\u015fkenti, Nakhicevan \u015fehri (n\u00fcfusu 62500). Tarihsel bak\u0131\u015f B\u00f6lgede bulunan maddi k\u00fclt\u00fcr varl\u0131klar\u0131, yeni ta\u015f devrinden (neolitik) itibaren insanlar\u0131n burada ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. K\u00fcltepe K\u00f6y\u00fc ve \u015eortepe yerle\u015fim yerindeki \u00f6reninde bulunan eski eserler, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2011-12-17T09:35:21+00:00","og_image":[{"width":759,"height":593,"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/12\/Nakhichevan_detail_map.png","type":"image\/png"}],"author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"19 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/","name":"Nakhicevan \u00d6zerk Cumhuriyeti (N\u00d6C) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/12\/Nakhichevan_detail_map.png","datePublished":"2011-12-17T09:35:21+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/12\/Nakhichevan_detail_map.png","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/12\/Nakhichevan_detail_map.png","width":759,"height":593},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/12\/17\/nakhicevan-ozerk-cumhuriyeti-noc\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Nakhicevan \u00d6zerk Cumhuriyeti (N\u00d6C)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10646","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10646"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10646\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10647"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10646"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10646"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10646"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}