{"id":87149,"date":"2026-09-04T01:22:15","date_gmt":"2026-09-04T06:22:15","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=87149"},"modified":"2026-09-04T01:22:16","modified_gmt":"2026-09-04T06:22:16","slug":"bellek-mekan-olarak-madimak-hafiza-merkezi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=87149","title":{"rendered":"Bellek Mek\u00e2n Olarak Mad\u0131mak Haf\u0131za Merkezi"},"content":{"rendered":"\n

Do\u00e7. Dr. \u0130hsan Kolua\u00e7\u0131k<\/strong><\/p>\n\n\n\n

20. y\u00fczy\u0131l; sava\u015flar, soyk\u0131r\u0131mlar, etnik temizlik politikalar\u0131 ve kitlesel insan haklar\u0131 ihlalleri nedeniyle insanl\u0131k tarihinin en travmatik d\u00f6nemlerinden biri olarak de\u011ferlendirilebilir. \u00d6zellikle \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda ya\u015fanan soyk\u0131r\u0131mlar, yaln\u0131zca milyonlarca insan\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirmesine neden olmam\u0131\u015f; ayn\u0131 zamanda toplumlar\u0131n kolektif haf\u0131zalar\u0131nda ku\u015faklar boyunca aktar\u0131lan derin k\u0131r\u0131lmalar yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan travmatik olaylar\u0131n unutulmamas\u0131, hakikatlerin korunmas\u0131 ve toplumsal y\u00fczle\u015fmenin sa\u011flanmas\u0131 amac\u0131yla d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde an\u0131tlar, m\u00fczeler, haf\u0131za merkezleri kurulmu\u015ftur. Soyk\u0131r\u0131m ve kitlesel insan haklar\u0131 ihlallerine ili\u015fkin hayata ge\u00e7irilen haf\u0131za mek\u00e2nlar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yaln\u0131zca fiziksel m\u00fczelerden ibaret de\u011fildir. Dijital teknolojilerin geli\u015fmesiyle birlikte bu kurumlar, \u00e7evrimi\u00e7i sergiler, sanal turlar, dijital ar\u015fivler ve etkile\u015fimli veri tabanlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte eri\u015filebilir hale gelmi\u015f ve birer dijital haf\u0131za merkezi niteli\u011fi kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda \u201cAmerika Birle\u015fik Devletleri Holokost An\u0131 M\u00fczesi (United States Holocaust Memorial Museum), \u0130srail\u2019deki Yad Va\u015fem D\u00fcnya Holokost Anma Merkezi (Yad Vashem World Holocaust Remembrance Center), Ruanda\u2019daki Kigali Soyk\u0131r\u0131m An\u0131t\u0131 (Kigali Genocide Memorial), Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 M\u00fczesi (Armenian Genocide Museum-Institute) ve Srebrenica Anma Merkezi (Srebrenica Memorial Center) gibi kurumlar\u2026\u201d, g\u00fc\u00e7l\u00fc dijital altyap\u0131lar\u0131 sayesinde ge\u00e7mi\u015fin farkl\u0131 ku\u015faklara aktar\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan sanal haf\u0131za mek\u00e2nlar\u0131 olarak da i\u015flev g\u00f6r\u00fcrler. B\u00f6ylelikle travmatik ge\u00e7mi\u015f, co\u011frafi s\u0131n\u0131rlar\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131n\u0131r ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n fiziksel olarak o mek\u00e2nlarda bulunmaks\u0131z\u0131n tarihsel \u201cger\u00e7eklerle\u201d kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131na olanak sa\u011flar. Sanal m\u00fczeler, yaln\u0131zca tarihsel belgelerin muhafaza edildi\u011fi dijital ar\u015fivler olmaktan \u00e7\u0131karken; kolektif belle\u011fin yeniden \u00fcretildi\u011fi, toplumsal y\u00fczle\u015fmenin desteklendi\u011fi ve hakikat taleplerinin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131 yeni haf\u0131za alanlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Sanal m\u00fczeler ve dijital haf\u0131za merkezleri, yaln\u0131zca ge\u00e7mi\u015fi koruyan teknik ara\u00e7lar de\u011fil; unutmaya kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen etik ve siyasal m\u00fcdahaleler olarak de\u011ferlendirilir. Ayn\u0131 zamanda bu yap\u0131lar, benzer insanl\u0131k su\u00e7lar\u0131n\u0131n tekrar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesine y\u00f6nelik kolektif fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n olu\u015fmas\u0131na katk\u0131da bulunarak \u201cbir daha asla\u201d ilkesinin dijital \u00e7a\u011fdaki ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 haline gelir. \u00d6zellikle travmatik ge\u00e7mi\u015fe sahip topluluklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan dijital haf\u0131za mek\u00e2nlar\u0131, resm\u00ee tarih anlat\u0131lar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda alternatif bellek alanlar\u0131 olu\u015fturarak bir diren\u00e7 i\u015flevi g\u00f6r\u00fcrler.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

BELLEK \u00c7ALI\u015eMALARI A\u00c7ISINDAN MEK\u00c2NIN \u0130\u015eLEV\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bellek \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 literat\u00fcr\u00fcnde \u201cmek\u00e2n\u201d, ge\u00e7mi\u015fin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi fiziksel bir zemin olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7erek bireysel ve kolektif belle\u011fin \u00fcretildi\u011fi, yeniden kuruldu\u011fu ve gelecek ku\u015faklara aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 toplumsal bir yap\u0131 olarak de\u011ferlendirilir. Hat\u0131rlama, zihinsel bir s\u00fcre\u00e7 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra belirli mek\u00e2nlar, nesneler ya da rit\u00fceller arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da somutla\u015f\u0131r. Bireyler ve topluluklar, ge\u00e7mi\u015flerini \u00e7o\u011fu zaman belirli mek\u00e2nlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla hat\u0131rlarken; ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00e7evreye y\u00fckledikleri anlamlar \u00fczerinden ortak bir aidiyet geli\u015ftirirler. Maurice Halbwachs\u2019\u0131n kolektif bellek yakla\u015f\u0131m\u0131, bireysel haf\u0131zan\u0131n toplumsal \u00e7er\u00e7eveler i\u00e7erisinde \u015fekillendi\u011fini ortaya koyar. Halbwachs\u2019a g\u00f6re mek\u00e2nlar, toplumsal gruplar\u0131n s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flar. Bir k\u00f6y meydan\u0131nda her y\u0131l ayn\u0131 bayram kutlamalar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131, o meydan\u0131 yaln\u0131zca fiziksel bir alan olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131r; k\u00f6y halk\u0131n\u0131n ortak ge\u00e7mi\u015fini ve aidiyet duygusunu ta\u015f\u0131yan bir bellek mek\u00e2n\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Fiziksel \u00e7evre de\u011fi\u015fmedi\u011fi s\u00fcrece ge\u00e7mi\u015f deneyimler de toplumsal bilin\u00e7te canl\u0131 kalabilir. Bu nedenle kentler, mahalleler, ibadet mek\u00e2nlar\u0131 veya an\u0131tlar yaln\u0131zca fiziksel yap\u0131lar de\u011fil; ayn\u0131 zamanda kolektif belle\u011fin maddi ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131d\u0131r (Halbwachs, 1992). Mek\u00e2n ve bellek ili\u015fkisini sistematik bi\u00e7imde ele alan Pierre Nora ise modern toplumlarda belle\u011fin belirli sembolik alanlarda somutla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrer. Nora\u2019n\u0131n \u201chaf\u0131za mek\u00e2nlar\u0131\u201d olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu alanlar; an\u0131tlar, mezarl\u0131klar, m\u00fczeler, ar\u015fivler, ibadethaneler, sava\u015f alanlar\u0131 ve tarihsel yap\u0131lar gibi kolektif belle\u011fin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan fiziksel mek\u00e2nlar\u0131 kapsar. Haf\u0131za mek\u00e2nlar\u0131 yaln\u0131zca ge\u00e7mi\u015fe ait izlerin muhafaza edildi\u011fi yerler de\u011fil; ayn\u0131 zamanda kimlik, aidiyet ve toplumsal s\u00fcreklilik duygusunun yeniden \u00fcretildi\u011fi sembolik alanlard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bellek ile mek\u00e2n aras\u0131ndaki ili\u015fki, ge\u00e7mi\u015fin aktar\u0131lmas\u0131 ve kolektif kimli\u011fin in\u015fas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirleyici bir i\u015fleve sahiptir. Ancak dijital teknolojilerin geli\u015fmesiyle birlikte bellek ve mek\u00e2n aras\u0131ndaki geleneksel ili\u015fki yeni bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecine girmi\u015ftir. Fiziksel haf\u0131za mek\u00e2nlar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli siyasal, toplumsal veya mek\u00e2nsal nedenlerle olu\u015fturulamad\u0131\u011f\u0131 durumlarda, dijital platformlar alternatif haf\u0131za alanlar\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Sanal m\u00fczeler, dijital ar\u015fivler ve \u00e7evrimi\u00e7i belgesel projeleri, ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan travmatik deneyimlerin fiziksel s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015farak ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan travmatik deneyimlerin daha geni\u015f kitlelere ula\u015fmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. B\u00f6ylece haf\u0131za, belirli bir co\u011frafi mek\u00e2na ba\u011fl\u0131 olmaktan \u00e7\u0131karak dijital a\u011flar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yeniden \u00fcretilen ve dola\u015f\u0131ma giren dinamik bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

B\u0130R HAFIZA MEK\u00c2NI OLARAK S\u0130VAS-MADIMAK<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Haf\u0131za mek\u00e2nlar\u0131 yaln\u0131zca ge\u00e7mi\u015fi belgeleyen yap\u0131lar de\u011fil; ayn\u0131 zamanda hakikat, adalet ve y\u00fczle\u015fme taleplerinin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale geldi\u011fi kamusal alanlar olarak de\u011ferlendirilir. Alevilerin yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyalardan biri olan Sivas, Aleviler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir haf\u0131za mek\u00e2n\u0131d\u0131r ve \u00e7o\u011fu zaman Alevilerin Mad\u0131mak\u2019ta maruz kald\u0131\u011f\u0131 katliamla an\u0131l\u0131r. Sivas Katliam\u0131, 2 Temmuz 1993 tarihinde ya\u015fanm\u0131\u015f m\u00fcnferit bir olay olarak de\u011fil, tarihsel bellekte s\u00fcreklilik g\u00f6steren daha geni\u015f bir \u015fiddet tarihinin par\u00e7as\u0131 olarak alg\u0131lan\u0131r. Alevi toplumunun kolektif haf\u0131zas\u0131nda yer alan Yavuz Sultan Selim d\u00f6nemindeki k\u0131y\u0131mlardan Dersim, Mara\u015f ve \u00c7orum Katliamlar\u0131na kadar uzanan tarihsel deneyimler, Sivas Katliam\u0131\u2019n\u0131n ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan travmalarla birlikte hat\u0131rlanmas\u0131na neden olur. Bu nedenle Sivas, Alevilerin toplumsal belle\u011finde tarihsel s\u00fcreklili\u011fe sahip travmatik bir k\u0131r\u0131lma noktas\u0131 olarak \u00f6zel bir yere sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

Devlet g\u00f6zetiminde Sivas\u2019ta ya\u015fanan katliam sonras\u0131nda Mad\u0131mak Oteli\u2019nin bir \u201cUtan\u00e7 M\u00fczesi\u201dne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi y\u00f6n\u00fcndeki talep, Alevi \u00f6rg\u00fctleri, ma\u011fdur yak\u0131nlar\u0131 ve demokratik kamuoyu taraf\u0131ndan uzun y\u0131llar boyunca s\u00fcrekli olarak dile getirilmi\u015ftir. Bu talep, yaln\u0131zca fiziksel bir yap\u0131n\u0131n m\u00fczeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesinden ibaret olmay\u0131p, ayn\u0131 zamanda ge\u00e7mi\u015fle y\u00fczle\u015fmeyi, hakikatin tan\u0131nmas\u0131n\u0131 ve toplumsal adalet aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 da kapsar. Ancak bu talebin kar\u015f\u0131l\u0131k bulmamas\u0131, bununla birlikte katliam\u0131n faillerine y\u00f6nelik devletin cezas\u0131zl\u0131k politikas\u0131, bellek politikalar\u0131na ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar\u0131 da beraberinde getirmi\u015ftir. Mithat Sancar\u2019\u0131n Ge\u00e7mi\u015fle Hesapla\u015fma<\/em> (2007) kitab\u0131nda belirtti\u011fi gibi, ge\u00e7mi\u015fle hesapla\u015fman\u0131n ertelendi\u011fi toplumlarda \u00e7e\u015fitli \u201cunutturma siyasetleri\u201d devreye girer ve travmatik olaylar kamusal haf\u0131zadan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te olaylar aras\u0131ndaki tarihsel ba\u011flar\u0131n kopar\u0131lmas\u0131, ma\u011fduriyetlerin g\u00f6r\u00fcnmez hale getirilmesi ve y\u00fczle\u015fme taleplerinin marjinalle\u015ftirilmesi, toplumsal amnezinin olu\u015fmas\u0131na zemin haz\u0131rlar. Buradan hareketle hat\u0131rlama kadar unutman\u0131n da iktidar\u0131n tercihleri<\/strong> taraf\u0131ndan \u015fekillendirilen bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n

Mad\u0131mak Oteli, 33 ayd\u0131n\u0131n diri diri yak\u0131larak can verdi\u011fi katliamdan hemen sonra, hi\u00e7bir onar\u0131m, anma, yas veya y\u00fczle\u015fme s\u00fcreci i\u015fletilmeden h\u0131zla tadilattan ge\u00e7irilmi\u015f ve yeniden ticari bir otel olarak kullan\u0131ma a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Alevi toplumu ve katliama kar\u015f\u0131 duyarl\u0131l\u0131k g\u00f6steren farkl\u0131 toplumsal kesimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan binan\u0131n giri\u015f kat\u0131nda uzun y\u0131llar boyunca bir kebap restoran\u0131n\u0131n i\u015fletilmesi, mek\u00e2n\u0131n sembolik anlam\u0131na ili\u015fkin en \u00f6nemli tart\u0131\u015fma ba\u015fl\u0131klar\u0131ndan birini olu\u015fturmu\u015ftur. \u0130nsanlar\u0131n ate\u015fe verilerek katledildi\u011fi bir mek\u00e2n\u0131n alt kat\u0131nda et pi\u015firilip sat\u0131lan bir restoran a\u00e7\u0131lmas\u0131, ma\u011fdur yak\u0131nlar\u0131, Alevi toplumu ve katliama kar\u015f\u0131 duran her kesim taraf\u0131ndan katliam\u0131n bir nevi mek\u00e2nsal boyutta me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, kurbanlar\u0131n hat\u0131ras\u0131na dair a\u011f\u0131r bir sayg\u0131s\u0131zl\u0131k ve \u015fiddetin sembolik olarak s\u00fcreklili\u011finin sa\u011flanmas\u0131 olarak alg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, mek\u00e2n\u0131n bizatihi ikincil bir travma kayna\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesine neden olmu\u015ftur. Alevi dernekleri, demokratik kitle \u00f6rg\u00fctleri, ayd\u0131nlar, sanat\u00e7\u0131lar, katledilenlerin yak\u0131nlar\u0131, mek\u00e2n\u0131n insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015f su\u00e7lar kapsam\u0131nda \u201cUtan\u00e7 M\u00fczesi\u201d olmas\u0131 i\u00e7in y\u0131llarca eylemler d\u00fczenleyip; taleplerini ilgili kurumlara iletmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar ancak her seferinde talepler, devlet taraf\u0131ndan g\u00f6rmezden gelinmi\u015f ya da reddedilmi\u015ftir. 2010 y\u0131l\u0131nda devlet geri ad\u0131m atarak mek\u00e2n\u0131 kamula\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, kebap restoran\u0131n\u0131 kapatm\u0131\u015f ancak yine de Utan\u00e7 M\u00fczesi olmas\u0131na izin vermeyerek kendince bir form\u00fcl \u00fcretip mek\u00e2n\u0131n Sivas Bilim ve K\u00fclt\u00fcr Merkezi ad\u0131 alt\u0131nda a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Devletin temel amac\u0131, Mad\u0131mak Oteli\u2019ni ge\u00e7mi\u015fle y\u00fczle\u015filecek bir haf\u0131za mek\u00e2n\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek de\u011fil; aksine, mek\u00e2na yeni bir i\u015flev kazand\u0131rarak sahte bir normalle\u015fme alg\u0131s\u0131 yaratmakt\u0131r. Aleviler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu durum, devletin kendi sorumlulu\u011funun izlerini silerek mek\u00e2n\u0131 sterilize etme \u00e7abas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ayn\u0131 zamanda devletin Alevilere y\u00f6nelik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131 olan bu m\u00fcdahaleyle ge\u00e7mi\u015fin k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirilmesi, ya\u015fananlar\u0131n unutturulmas\u0131 ve toplumsal amnezinin kal\u0131c\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 hedeflenmi\u015ftir. Bu mek\u00e2nsal m\u00fcdahalenin en vahim ve kabul edilemez boyutu ise binan\u0131n i\u00e7inde olu\u015fturulan g\u00f6stermelik an\u0131 k\u00f6\u015fesidir. Bu an\u0131 k\u00f6\u015fesinde, katliamda ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirenlerin isimlerinin yan\u0131na, oteli ku\u015fatarak ate\u015fe veren grupta yer alan ve olaylar s\u0131ras\u0131nda \u00f6len iki sald\u0131rgan\u0131n ad\u0131 da eklenmi\u015f; b\u00f6ylece \u201cortak ac\u0131\u201d s\u00f6ylemi \u00fczerinden katiller ile kurbanlar e\u015fitlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcstelik bu tablo, ge\u00e7mi\u015fle y\u00fczle\u015fme ad\u0131na at\u0131lm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck bir ad\u0131m gibi medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sunularak Alevi toplumundan durumu kabullenmesi beklenmi\u015ftir. Burada as\u0131l vurgulanmas\u0131 gereken nokta, kendi sorumlulu\u011fundan ka\u00e7mak, ya\u015fanan utanc\u0131 \u00f6rtbas etmek ve katliam\u0131 s\u0131radan bir asayi\u015f olay\u0131na indirgemek amac\u0131yla devletin bu mek\u00e2nsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc sistematik bir \u201cunutturma rejiminin\u201d par\u00e7as\u0131 haline getirdi\u011fi ger\u00e7e\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

KAR\u015eI HAFIZA G\u0130R\u0130\u015e\u0130M\u0130 OLARAK MADIMAK KATL\u0130AMI HAFIZA MERKEZ\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Fiziksel mek\u00e2n \u00fczerindeki bellek m\u00fccadelesinin istenen bi\u00e7imde sonu\u00e7lanmamas\u0131, alternatif haf\u0131za alanlar\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131na zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7evrimi\u00e7i haf\u0131za merkezleri ve dijital platformlar, resm\u00ee tarih anlat\u0131lar\u0131nda yeterince ve adilce temsil edilmeyen topluluklar\u0131n kendi tarihlerini g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmalar\u0131na olanak tan\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle dijital haf\u0131za merkezleri, Michel Foucault\u2019nun kavramsalla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u201ckar\u015f\u0131-haf\u0131za\u201dn\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki yeni bi\u00e7imleri olarak de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n\n\n\n

Mad\u0131mak Oteli\u2019nin ma\u011fdur yak\u0131nlar\u0131n\u0131n ve Alevi toplumunun uzun y\u0131llar boyunca dile getirdi\u011fi \u201cUtan\u00e7 M\u00fczesi\u201dne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmemesi, bellek m\u00fccadelesinin yeni mecralara ta\u015f\u0131nmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Fiziksel haf\u0131za mek\u00e2n\u0131 \u00fczerindeki taleplerin kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z kalmas\u0131 sonras\u0131nda Alevi toplumu, d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde \u00f6rnekleri bulunan dijital haf\u0131za merkezleri ve sanal m\u00fczeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla alternatif bir hat\u0131rlama-unutturmama prati\u011fi geli\u015ftirmi\u015ftir. B\u00f6ylece bellek m\u00fccadelesi, fiziksel co\u011frafyan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015farak dijital alana ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f ve toplumsal amneziye kar\u015f\u0131 yeni bir diren\u00e7 bi\u00e7imi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Avrupa Alevi Birlikleri Konfederasyonu\u2019nun giri\u015fimiyle Sivas Katliam\u0131\u2019n\u0131n otuzuncu y\u0131l\u0131nda hayata ge\u00e7irilen ve 29 Eyl\u00fcl 2023 tarihinde kamuoyuna a\u00e7\u0131lan Mad\u0131mak Katliam\u0131 Haf\u0131za Merkezi (madimak.info), yukar\u0131da isimleri zikredilen soyk\u0131r\u0131m, katliam ya da insan haklar\u0131 ihlallerine kar\u015f\u0131 olu\u015fturulan sanal m\u00fczeler gibi yaln\u0131zca bir dijital ar\u015fiv de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir \u201ckar\u015f\u0131-an\u0131t\u201d i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr. Fiziksel bir an\u0131t\u0131n yoklu\u011funda ortaya \u00e7\u0131kan bu dijital yap\u0131; sanal m\u00fcze, s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, belgeseli, web belgeseli ve dijital k\u00fct\u00fcphanesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Sivas Katliam\u0131\u2019n\u0131n kolektif bellekteki yerini korumakla birlikte unutmaya kar\u015f\u0131 bir diren\u00e7 alan\u0131 olu\u015fturur ve ge\u00e7mi\u015fle y\u00fczle\u015fme talebini dijital ortamda s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Mad\u0131mak Katliam\u0131 Haf\u0131za Merkezi\u2019nin giri\u015f ekran\u0131, katliamda ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirenlerin isimlerinin an\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir intro ile a\u00e7\u0131l\u0131r. Katliam mek\u00e2n\u0131n\u0131n d\u0131\u015ftan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, katliam\u0131 yapanlar ve sonras\u0131nda otelin i\u00e7inde kaybedilen 33 ki\u015finin foto\u011fraflar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu ortak bir antre yer al\u0131r ve Mustafa Alabora\u2019n\u0131n seslendirmesiyle birlikte katliama dair bilgiler verilirken ekranda \u201cSanal M\u00fcze\u201d, \u201cWeb Belgesel\u201d, \u201cBelgesel\u201d, \u201cMad\u0131mak K\u00fct\u00fcphanesi\u201d, \u201cS\u00f6zl\u00fc Tarih G\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ve \u201cR\u00f6portajlar\u201d (canl\u0131 tan\u0131kl\u0131klar) b\u00f6l\u00fcmleri yer al\u0131r. 360 derece olarak tasarlanan sayfada gezinti yap\u0131larak ilgili alanlara eri\u015fim sa\u011flanabilir, katliam g\u00fcn\u00fcnde ve \u00f6ncesinde \u00e7ekilen foto\u011fraflar g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenebilir.<\/p>\n\n\n\n

\u201cSanal M\u00fcze\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fc de benzer bi\u00e7imde \u00fc\u00e7 boyutlu ve etkile\u015fimli bir yap\u0131ya sahiptir. Katliamda ya\u015fam\u0131n\u0131 yitiren her birey i\u00e7in olu\u015fturulan odalara girildi\u011finde \u015fu ifade yer al\u0131r; \u201cBu oda Mad\u0131mak Oteli\u2019nde katledilen can\u0131m\u0131z onuruna kurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Onun sesi ve solu\u011fu bu odada yank\u0131lanmaktad\u0131r, ondan geriye kalan izler bu odada sakl\u0131d\u0131r. O sesi duyup o izleri takip etti\u011fimizde, can\u0131m\u0131z i\u015fte o zaman Mad\u0131mak\u2019\u0131n k\u00fcllerinden yeniden do\u011facak ve devri hep daim olacakt\u0131r\u201d. Odalar, ziyaret\u00e7iyi yaln\u0131zca tarihsel bilgiyle de\u011fil, ki\u015fisel hik\u00e2yeler ve duygusal anlat\u0131larla da kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rak\u0131r. Oda i\u00e7erisinde yer alan m\u00fczik aletleri, kitaplar, foto\u011fraflar, tablolar veya ki\u015fisel e\u015fyalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ziyaret\u00e7iler, ya\u015fam\u0131n\u0131 yitiren ki\u015filerin biyografileri, hayalleri ve ya\u015fam pratikleri hakk\u0131nda bilgi sahibi olabilir. Bu temsil bi\u00e7imi, bireylerin do\u011frudan deneyimlemedikleri tarihsel olaylarla duygusal ve etik ba\u011f kurmalar\u0131na olanak tan\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcm b\u00f6ylece katliam ma\u011fdurlar\u0131n\u0131 anonim rakamlar veya istatistiksel veriler olmaktan \u00e7\u0131kararak onlar\u0131 ya\u015famlar\u0131, idealleri, sanatsal \u00fcretimleri ve ki\u015fisel hik\u00e2yeleri olan bireyler olarak yeniden g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar. B\u00f6ylece ziyaret\u00e7iler yaln\u0131zca ge\u00e7mi\u015f hakk\u0131nda bilgi edinmez, ayn\u0131 zamanda travmatik deneyimle empatik bir ili\u015fki kurabilir.<\/p>\n\n\n\n

Mad\u0131mak Katliam\u0131 Haf\u0131za Merkezi, kamusal alanda g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc s\u0131n\u0131rlanan bir haf\u0131zan\u0131n dijital ortamda yeniden dola\u015f\u0131ma sokulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir m\u00fcdahale alan\u0131 olu\u015fturur. Bu y\u00f6n\u00fcyle platform, unutmaya kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen aktif bir hat\u0131rlama prati\u011fi ve kolektif belle\u011fin s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flayan dijital bir haf\u0131za mek\u00e2n\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Mad\u0131mak Katliam\u0131 Haf\u0131za Merkezi i\u00e7erisinde yer alan \u201cWeb Belgeseli\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fc Sivas, Ankara, \u0130stanbul ve Berlin \u015fehirlerini imleyerek kronolojik anlamda \u201c2 Temmuz 1993\u2019te ne oldu?\u201d sorusunun \u00f6tesine ge\u00e7er ve katliam\u0131n aylar \u00f6ncesinden nas\u0131l kurguland\u0131\u011f\u0131n\u0131, haz\u0131rl\u0131k s\u00fcre\u00e7lerini, katliam\u0131n ard\u0131nda yatan tarihsel, toplumsal, politik ve teolojik nedenleri derinlemesine ele al\u0131r. Bununla birlikte \u00f6ncesinde ya\u015fanm\u0131\u015f olan Alevilere y\u00f6nelik katliamlarla da ba\u011flant\u0131lar kurar. Katliam \u00f6ncesinden ba\u015flay\u0131p katliam sonras\u0131nda yurtd\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7\u0131r\u0131lan san\u0131klara kadar iz s\u00fcrerek kronolojik bir ak\u0131\u015fla s\u00fcrece tan\u0131kl\u0131k eder. Katliam\u0131n t\u00fcm boyutlar\u0131n\u0131 gazete kup\u00fcrleri, r\u00f6portajlar, g\u00f6rsel ve i\u015fitsel materyaller, raporlar, resm\u00ee belgeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ziyaret\u00e7ilerin \u00e7oklu okuma yapmalar\u0131na olanak sa\u011flayacak bi\u00e7imde sunar. Web Belgeseli; farkl\u0131 medya bi\u00e7imlerinin bir araya gelmesini ve kolektif haf\u0131zan\u0131n tek bir anlat\u0131 \u00fczerinden de\u011fil, \u00e7oklu temsil bi\u00e7imleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yeniden \u00fcretilmesini sa\u011flar. Kullan\u0131c\u0131lar, farkl\u0131 belgeler aras\u0131nda kendi ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 kurarak ge\u00e7mi\u015fi yeniden yorumlama imk\u00e2n\u0131 bulur. Bununla birlikte Web Belgeseli, ge\u00e7mi\u015fin sabit ve tamamlanm\u0131\u015f bir anlat\u0131 olarak sunulmas\u0131 yerine, s\u00fcrekli dola\u015f\u0131m halinde olan dinamik bir bellek alan\u0131 olu\u015fturur. Bu yap\u0131, iktidarlar taraf\u0131ndan belirlenen tek y\u00f6nl\u00fc tarih anlat\u0131lar\u0131n\u0131n yerine, kullan\u0131c\u0131 kat\u0131l\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131k \u00e7o\u011ful haf\u0131za bi\u00e7imlerinin geli\u015fmesine olanak tan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Platform i\u00e7erisinde yer alan ve \u00dcmit K\u0131van\u00e7 taraf\u0131ndan y\u00f6netilen \u201c\u00c7ok K\u00f6t\u00fc Bir \u015eey Oldu: Mad\u0131mak Katliam\u0131 ve \u00d6tesi \u00dczerine Bir Film<\/em>\u201d isimli belgesel ise g\u00f6rsel tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemli \u00f6rneklerinden biri olarak dikkat \u00e7eker. \u0130ki b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan ve yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt bu\u00e7uk saat s\u00fcren bu \u00e7al\u0131\u015fma, yaln\u0131zca katliam\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi an\u0131 de\u011fil ayn\u0131 zamanda olay sonras\u0131nda geli\u015fen siyasal s\u00f6ylemleri, toplumsal tepkileri ve y\u00fczle\u015fme tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 da kay\u0131t alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece belgesel, bireysel tan\u0131kl\u0131klarla tarihsel belgeleri bir araya getirerek kolektif haf\u0131zan\u0131n g\u00f6rsel ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 i\u015flevini \u00fcstlenir.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u011f\u0131ms\u0131z bir mod\u00fcl olarak ula\u015f\u0131lan Mad\u0131mak K\u00fct\u00fcphanesi ise bug\u00fcne dek Sivas Katliam\u0131\u2019na dair t\u00fcm birikimi da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131ktan kurtararak bir \u00e7at\u0131 alt\u0131nda toplam\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde y\u0131llara ve konular\u0131na g\u00f6re tasnif edilmi\u015f, 1893 gazete haberi, 607 foto\u011fraf, 486 hukuki metin, 401 efemera, 217 s\u00fcreli yay\u0131n, 116 akademik kaynak, 75 rapor, 54 video ar\u015fiv ve 33 biyografi yer al\u0131r. Toplamda tam 3.882 adet kaynak kamuya a\u00e7\u0131larak payla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu devasa ar\u015fiv; ge\u00e7mi\u015fin statik, tamamlanm\u0131\u015f ve tozlu bir deposu de\u011fil; aksine her an b\u00fcy\u00fcmeye, ele\u015ftiriye ve sivil katk\u0131ya a\u00e7\u0131k dinamik bir yap\u0131ya sahiptir. Kullan\u0131c\u0131lara sunulan \u201cKoleksiyona Katk\u0131 Yap\u0131n\u201d se\u00e7ene\u011fi sayesinde ar\u015fiv, s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcyen ve kolektif kat\u0131l\u0131ma a\u00e7\u0131k bir platforma d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bu y\u00f6n\u00fcyle ar\u015fiv, resm\u00ee kurumlar\u0131n tekelindeki bilgi \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerini a\u015farak belle\u011fin demokratikle\u015fmesine katk\u0131da bulunur.<\/p>\n\n\n\n

Mad\u0131mak Katliam\u0131 Haf\u0131za Merkezi\u2019nin en \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcmlerinden birini olu\u015fturan \u201cS\u00f6zl\u00fc Tarih G\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ve R\u00f6portajlar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ise ya\u015fayan haf\u0131zan\u0131n korunmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6zel bir \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Aile \u00fcyelerinden avukatlara, sanat\u00e7\u0131lardan siyaset\u00e7ilere, akademisyenlerden katliam tan\u0131klar\u0131na kadar \u00e7ok farkl\u0131 akt\u00f6rlerle ger\u00e7ekle\u015ftirilen y\u00fczlerce saatlik g\u00f6r\u00fc\u015fme, yaln\u0131zca tarihsel bilgi \u00fcretmekle kalmaz ayn\u0131 zamanda travman\u0131n bireysel ve toplumsal boyutlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getirir. S\u00f6zl\u00fc tarih kay\u0131tlar\u0131, resm\u00ee tarih anlat\u0131lar\u0131nda g\u00f6r\u00fcnmez hale gelen bireysel deneyimlerin korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan alternatif bir haf\u0131za alan\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n

SONU\u00c7<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sivas Katliam\u0131 sonras\u0131nda Mad\u0131mak Oteli etraf\u0131nda \u015fekillenen bellek m\u00fccadelesi, dijital \u00e7a\u011fda haf\u0131za mek\u00e2nlar\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc g\u00f6steren \u00f6nemli \u00f6rneklerden birini olu\u015fturur. Pierre Nora\u2019n\u0131n haf\u0131za mek\u00e2nlar\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131, belle\u011fin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde fiziksel yap\u0131lar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc varsayar. Ancak Sivas \u00f6rne\u011finde fiziksel mek\u00e2n\u0131n ma\u011fdur topluluklar\u0131n taleplerine uygun bi\u00e7imde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmemesi, belle\u011fin yeni mecralara ta\u015f\u0131nmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Bu durum, dijital teknolojilerin geli\u015fmesiyle birlikte fiziksel co\u011frafyan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fan yeni bir \u201cdijital haf\u0131za mek\u00e2n\u0131\u201d bi\u00e7iminin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131t\u0131 gibidir. Mad\u0131mak Katliam\u0131 Haf\u0131za Merkezi, devlet taraf\u0131ndan in\u015fa edilen resm\u00ee an\u0131t anlay\u0131\u015f\u0131ndan farkl\u0131 olarak, kat\u0131l\u0131mc\u0131, \u00e7o\u011fulcu ve s\u00fcrekli yeniden \u00fcretilen bir kar\u015f\u0131-an\u0131t niteli\u011fi ta\u015f\u0131r. Platform, ge\u00e7mi\u015fi dondurmak yerine onu s\u00fcrekli tart\u0131\u015fmaya a\u00e7makta ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131 bellek s\u00fcrecinin aktif \u00f6znesi haline getirir. Sanal m\u00fcze, web belgeseli ve s\u00f6zl\u00fc tarih kay\u0131tlar\u0131, Sivas Katliam\u0131n\u0131 do\u011frudan ya\u015famam\u0131\u015f bireylerin de travmatik ge\u00e7mi\u015fle ba\u011f kurmalar\u0131na olanak sa\u011flar. Bu s\u00fcre\u00e7, bireyleri \u201c\u00f6tekinin yerine ge\u00e7meye\u201d de\u011fil, ge\u00e7mi\u015f kar\u015f\u0131s\u0131nda ahlaki sorumluluk geli\u015ftirmeye y\u00f6nelten bir empatik y\u00fczle\u015fme prati\u011fi \u00fcretir. Mad\u0131mak Katliam\u0131 Haf\u0131za Merkezi\u2019nin yaln\u0131zca bir ar\u015fiv de\u011fil; farkl\u0131 medya bi\u00e7imlerinin bir araya geldi\u011fi, s\u00fcrekli g\u00fcncellenen ve evrensel anlamda dola\u015f\u0131ma a\u00e7\u0131k bir bellek a\u011f\u0131 olu\u015fturdu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. B\u00f6ylece haf\u0131za, belirli bir mek\u00e2na ba\u011fl\u0131 olmaktan \u00e7\u0131karak dijital a\u011flar i\u00e7erisinde yeniden \u00fcretilen dinamik bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bu y\u00f6n\u00fcyle madimak.info, dijital \u00e7a\u011fda bellek, mek\u00e2n ve hakikat ili\u015fkilerinin yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesini gerekli ve olanakl\u0131 k\u0131lan \u00f6nemli bir \u00f6rnek olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131 Alevilerin Sesi dergisinin 304. say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em> <\/p>\n\n\n\n

\n
Do\u00e7. Dr. \u0130hsan Kolua\u00e7\u0131k: Bellek Mek\u00e2n Olarak Mad\u0131mak Haf\u0131za Merkezi<\/a><\/blockquote>