{"id":86782,"date":"2026-07-28T04:52:17","date_gmt":"2026-07-28T09:52:17","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=86782"},"modified":"2026-07-28T04:52:19","modified_gmt":"2026-07-28T09:52:19","slug":"israilin-karari-vesilesiyle-ermeni-soykirimi-nasil-bir-silah","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=86782","title":{"rendered":"\u0130srail\u2019in Karar\u0131 Vesilesiyle; ERMEN\u0130 SOYKIRIMI NASIL B\u0130R S\u0130LAH?"},"content":{"rendered":"\n

Hovsep Hayreni <\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n

28 Haziran g\u00fcn\u00fc \u0130srail H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin oybirli\u011fiyle Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131 tan\u0131y\u0131p kendi parlamentosunda onaylatmaya dair i\u015faret de vermesi bu konunun bir silah olarak kullan\u0131lmas\u0131na dair tepki ve tart\u0131\u015fmalar\u0131 her zamankinden fazla depre\u015ftirdi.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu defa bir ilk olarak Ermenistan y\u00f6netimi de olay\u0131n bu y\u00f6n\u00fcne vurgu yapt\u0131 ve memnuniyet belirtmedi. \u0130nk\u00e2rc\u0131l\u0131k buradan kendine bir do\u011frulanma pay\u0131 \u00e7\u0131kartman\u0131n derdine d\u00fc\u015ft\u00fc. Bu y\u00fczden ana ba\u015fl\u0131kta bu teman\u0131n sorgulanmas\u0131 gere\u011fine dikkat \u00e7ekmek istedim.<\/p>\n\n\n\n

Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 i\u00e7inde hayata ge\u00e7irilmi\u015f bir soyk\u0131r\u0131m\u0131n, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda soyk\u0131r\u0131ma u\u011frat\u0131lan bir ba\u015fka ulusun devleti taraf\u0131ndan \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 e\u015fi\u011finde ve Ankara\u2019daki NATO Zirvesi\u2019nin \u00f6ng\u00fcn\u00fcnde jeopolitik denklemin i\u00e7ine ate\u015fleyici bir fitil gibi sokulmak istenmesi ilgin\u00e7tir. Tarihin bir ironisi say\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n

Netanyahu\u2019nun \u00e7ok elzem g\u00f6rmedik\u00e7e a\u00e7maya niyetli olmad\u0131\u011f\u0131 kilitli kutudan titizlikle se\u00e7ilmi\u015f bir zamanda bu kart\u0131 \u00e7\u0131kartmas\u0131, \u00f6nemli etkiler yapma potansiyeline sahip olmakla birlikte i\u00e7 tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve politik hesap hatalar\u0131yla kendini etkisizle\u015ftirme ihtimali de mevcut olan bir hamleydi. Nitekim \u00e7ok ge\u00e7meden yap\u0131lan geri manevra ile bu ihtimal has\u0131l oldu.<\/p>\n\n\n\n

NATO Zirvesi\u2019nin \u00f6ng\u00fcn\u00fcnde bir h\u0131\u015f\u0131mla \u00e7ekilen k\u0131l\u0131\u00e7, Erdo\u011fan\u2019\u0131n Trump\u2019\u0131 kendi saray\u0131nda a\u011f\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ve ondan bir hayli iltifat da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc NATO Zirvesi\u2019nin bitiminden sonra ayn\u0131 h\u0131zla k\u0131n\u0131na geri sokuldu. Peki o k\u0131l\u0131\u00e7 neden \u00e7ekilmi\u015fti?<\/p>\n\n\n\n

ERDO\u011eAN-NETANYAHU D\u00dcELLOSUNDA HATIRLANAN 1915<\/h4>\n\n\n\n

Bilindi\u011fi gibi son y\u0131llarda \u0130srail ile T\u00fcrkiye Ortado\u011fu\u2019da yerel hegemon g\u00fc\u00e7 olmak i\u00e7in yar\u0131\u015fan devletler. Bu ba\u011flamda \u00e7\u0131karlar\u0131 gittik\u00e7e daha \u00e7ok kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geliyor. Erdo\u011fan\u2019\u0131n Filistinlilere sahip \u00e7\u0131kma \u015fovlar\u0131 ve Gazze\u2019de soyk\u0131r\u0131mc\u0131 olarak niteledi\u011fi Netanyahu\u2019dan hesap sorma n\u00f6betleri bu kar\u015f\u0131 hamleyi davet etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

On y\u0131llar boyu ABD\u2019de Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in kendi lobileriyle T\u00fcrkiye\u2019ye destek \u00e7\u0131kan \u0130srail\u2019in bug\u00fcn tam tersi bir ad\u0131m\u0131 bizzat atmas\u0131, o tahrik siyasetine okkal\u0131 bir cevap verme arzusunun yan\u0131nda \u00e7eli\u015fkiyi kendi taraf\u0131ndan k\u0131z\u0131\u015ft\u0131rma ihtiyac\u0131n\u0131n da \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Netanyahu, Erdo\u011fan\u2019\u0131n 70 binlik salvolar\u0131na kar\u015f\u0131 onun tarihindeki 1,5 milyonluk Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 ile misilleme yaparken, ayn\u0131 y\u0131l Asuri-S\u00fcryanilerin ve daha sonra Pontos Rumlar\u0131n\u0131n da soyk\u0131r\u0131ma u\u011frat\u0131lmalar\u0131n\u0131 \u00fczerine eklese yeriydi. B\u00f6ylece 2,5 milyona ula\u015fan kadim Hristiyan halklar\u0131n \u00e7o\u011funlukla kendi \u00f6z yurtlar\u0131nda k\u00f6klerinin kaz\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011funu vurgulamak daha b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir ayna tutma olurdu.<\/p>\n\n\n\n

\u0130srail\u2019in 1915 kozunu ileri s\u00fcrme tarz\u0131 \u00e7ok bariz bir kullanma oldu\u011fu i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019nin ona bu noktadan kar\u015f\u0131l\u0131k vermesi kolayd\u0131r. Karar\u0131 ciddiye almad\u0131\u011f\u0131 hissini vermeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 da anla\u015f\u0131l\u0131r. Ama bunu yaparken asl\u0131nda pek\u00e2l\u00e2 \u00f6nemsedi\u011fi ve derinden endi\u015felendi\u011fi de belli olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Azerbaycan\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019den daha heyecanl\u0131 tepki vermesi ise bu olay\u0131n ekstra bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yaln\u0131z \u0130srail ve T\u00fcrkiye\u2019nin krizi de\u011fil, her ikisi gibi kriminal ve her ikisiyle en \u00fcst d\u00fczeyde ortak olan Azerbaycan\u2019\u0131n krizidir. \u015eimdiye kadar T\u00fcrkiye-\u0130srail aras\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00e7eli\u015fkilere ra\u011fmen ikisiyle de \u00e7ok iyi ortakl\u0131k eden Aliyev\u2019in bu yar\u0131lma kar\u015f\u0131s\u0131nda birinden birini se\u00e7me mecburiyetiyle o konforu yitirece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdilik ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015f olan g\u00fcndemin, \u0130srail\u2019deki se\u00e7imler sonras\u0131 yeni d\u00f6nem parlamentosunda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclme ihtimaline ba\u011fl\u0131 olarak T\u00fcrkiye ve Azerbaycan i\u00e7in ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 olmaya devam etmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Ve bu olay\u0131n do\u011fal olarak, bir de Ermenistan\u2019\u0131 ilgilendiren y\u00f6n\u00fc var. B\u00fct\u00fcn \u00f6nceki \u00f6rneklerde tan\u0131ma kararlar\u0131n\u0131 memnuniyetle kar\u015f\u0131lam\u0131\u015f ve te\u015fekk\u00fcr etmi\u015f olan Ermenistan Cumhuriyeti\u2019nin, ilk defa mesafeli durmay\u0131 tercih etmesi ve ele\u015ftirel tav\u0131r sergilemesi, iki T\u00fcrk devletinin k\u0131skac\u0131nda iradesi ba\u011flanm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n sonucudur.<\/p>\n\n\n\n

YEREVAN\u2019A YAPILAN KUMKAPI MUAMELES\u0130<\/h4>\n\n\n\n

24 Nisan 2021\u2019de ABD Ba\u015fkan\u0131 Joe Biden Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131 resmen tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 zaman, \u00e7ok taze olan \u0130kinci Karaba\u011f Sava\u015f\u0131\u2019ndaki yenilgiye ra\u011fmen Ermenistan Ba\u015fbakan\u0131 Pa\u015finyan bug\u00fcnk\u00fc \u00e7ekingenli\u011fi g\u00f6stermemi\u015f, karar\u0131 \u201chakikat ve tarihi adalet yolunda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ad\u0131m\u201d ve \u201cpaha bi\u00e7ilemez bir destek\u201d olarak nitelemi\u015f, ayr\u0131ca \u201cSoyk\u0131r\u0131m\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131n Ermenistan i\u00e7in sadece bir tarih meselesi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir g\u00fcvenlik meselesi oldu\u011funu\u201d vurgulam\u0131\u015ft\u0131. (1)<\/p>\n\n\n\n

Bu defa ise, Artsakh\u2019\u0131n tamamen yitimi ve Syunik \u00fczerine y\u00f6nelmi\u015f tehdit nedeniyle Ermenistan\u2019\u0131n g\u00fcvenli\u011fi \u00e7ok daha sallant\u0131l\u0131 hale gelmi\u015fken, Ba\u015fbakan Pa\u015finyan\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 tek k\u0131sa a\u00e7\u0131klama \u201cBiz bir yank\u0131 verme gere\u011fi g\u00f6rm\u00fcyoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc san\u0131yoruz ki, Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n silahla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 konusuna girmemek Ermenistan Cumhuriyeti\u2019nin \u00e7\u0131karlar\u0131 gere\u011fidir\u201d \u015feklinde oldu. (2)<\/p>\n\n\n\n

Suskunlukla kar\u0131\u015f\u0131k bu diplomatik dil, her ne kadar Ermenistan\u2019\u0131n kendi yarar\u0131na olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f ve ifade edilmi\u015fse de, o d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131 bask\u0131lara boyun e\u011fmenin sonucu oldu\u011fu i\u00e7in, diyebiliriz ki \u00f6z\u00fcnde T\u00fcrk kom\u015fular\u0131n\u0131n ortak beklentisini kar\u015f\u0131lamaya odaklanm\u0131\u015f ve asl\u0131nda Ermenistan\u2019\u0131n zarar\u0131na olacak bir \u015feydi.   <\/p>\n\n\n\n

1965\u2019ten itibaren Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n d\u0131\u015f d\u00fcnyada her g\u00fcndem olu\u015fu T\u00fcrkiye\u2019de rehine muamelesi g\u00f6ren Ermeni az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n T\u00fcrkl\u00fck yarar\u0131na reaksiyon vermesi i\u00e7in vesile yap\u0131l\u0131r, h\u00fck\u00fcmetin seferber etti\u011fi gazeteciler solu\u011fu Kumkap\u0131\u2019da al\u0131r, mikrofonu T\u00fcrkiye Ermenileri Patri\u011fi\u2019ne ve ba\u015fka cemaat \u00f6nde gelenlerine dayat\u0131rlard\u0131: \u201cNe diyeceksiniz?\u201d. Al\u0131nan cevaplar\u0131n ortak ruhu diasporaya k\u0131zg\u0131nl\u0131k, haf\u0131zay\u0131 bast\u0131rma ve devlete sadakat olurdu. (3)<\/p>\n\n\n\n

Bunun dilden dile anlat\u0131lan bir istisnas\u0131 Patrik \u015enorhk Kalustyan\u2019\u0131n \u201cErmeni soyk\u0131r\u0131m\u0131 olmu\u015f mu?\u201d sorusunu \u201cBen babam\u0131 ve amcalar\u0131m\u0131 g\u00f6rmeden b\u00fcy\u00fcd\u00fcm, onlara ne oldu\u011funu siz bana s\u00f6yleyebilir misiniz?\u201d gibi bir kar\u015f\u0131 soruyla yan\u0131tlamas\u0131yd\u0131, ki y\u00fcrekli bir tav\u0131r \u00f6rne\u011fi olarak halen sayg\u0131yla an\u0131l\u0131r.      <\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi benzer bir rehine siyaseti Ermenistan y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 izleniyor. Tabii ayn\u0131 \u015fey de\u011fil, ne de olsa o ayr\u0131 bir devlet. Ama \u00e7ok e\u015fitsiz ko\u015fullarda iki tarafl\u0131 bask\u0131 ve tehdit alt\u0131nda kalan mevcut y\u00f6netim, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmenin tek yolu olarak itaat etmeyi g\u00f6rd\u00fck\u00e7e yap\u0131lan dayatmalar soyk\u0131r\u0131m davas\u0131n\u0131 unutmaya ve hatta o kavramdan vazge\u00e7meye kadar uzat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

PA\u015e\u0130NYAN NE YAPSA DO\u011eRU OLURDU?<\/h4>\n\n\n\n

Ge\u00e7en 24 Nisan vesilesiyle bu geri \u00e7ekilme siyasetini ve arz etti\u011fi tehlikeyi konu etmi\u015ftim. \u0130ki y\u0131l kadar \u00f6nce D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Mirzoyan taraf\u0131ndan \u201cErmeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131 tan\u0131tmak d\u0131\u015f siyaset \u00f6nceliklerimiz aras\u0131nda bulunmuyor\u201d diye a\u00e7\u0131klanan \u015fey, asl\u0131nda onu tamamen g\u00fcndemden d\u00fc\u015f\u00fcrmeye tekab\u00fcl ediyordu. O g\u00fcne kadar tan\u0131m\u0131\u015f olan 33 devletin \u00f6tesine ta\u015f\u0131maktan ve nihai olarak T\u00fcrkiye\u2019ye tan\u0131tmaktan vazge\u00e7meyi i\u00e7eriyordu. Bu yap\u0131l\u0131rken herhalde \u0130srail gibi bir devletin ona ra\u011fmen tan\u0131ma karar\u0131 alabilece\u011fi hesap edilmi\u015f de\u011fildi.   <\/p>\n\n\n\n

E\u011fer ki Pa\u015finyan y\u00f6netimi kendi iradesini T\u00fcrkiye ve Azerbaycan\u2019a o denli t\u00e2bi k\u0131lm\u0131\u015f olmasa, bu beklenmedik tan\u0131ma kar\u015f\u0131s\u0131nda, bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin hassasiyetini g\u00f6zetmekle birlikte be\u015f y\u0131l \u00f6nce ABD Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n tan\u0131mas\u0131na ili\u015fkin g\u00f6sterdi\u011fi memnuniyeti asgari \u00f6l\u00e7\u00fcde \u0130srail H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin tan\u0131mas\u0131na da g\u00f6sterirdi. Nihayeti ABD\u2019nin tan\u0131mas\u0131 da, ondan \u00f6nceki pek \u00e7oklar\u0131 da kendi devlet \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmekten ve bunun i\u00e7in uygun an\u0131 kollamaktan mal\u00fbld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Bu genel karakteri dikkate alan ve 1915 konusunda kendi halk\u0131n\u0131n haf\u0131zas\u0131 yan\u0131nda temsil etti\u011fi cumhuriyetin anayasas\u0131na da ba\u011fl\u0131 kalan bir y\u00f6netim, \u201csilahla\u015ft\u0131rma\u201d ele\u015ftirisini T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n g\u00f6rmek istedi\u011fi gibi tek ve itici bir tepki olarak yapmak yerine kendi akl\u0131yla incelikli \u015fekilde yapabilir ve \u201cke\u015fke bu karar \u0130srail\u2019in T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerindeki t\u0131rmanan gerginlik ko\u015fullar\u0131nda de\u011fil, aras\u0131n\u0131n iyi oldu\u011fu daha erken bir zamanda ve ona kendi tarihiyle y\u00fczle\u015fmesini samimiyetle telkin edebilecek tarzda al\u0131nsayd\u0131\u201d diyebilirdi.<\/p>\n\n\n\n

Her \u015feye ra\u011fmen karar\u0131n bir hakikati tan\u0131ma bak\u0131m\u0131ndan memnuniyet verici oldu\u011funu s\u00f6ylemek, \u201cd\u0131\u015f politika \u00f6nceliklerimiz aras\u0131nda de\u011fil\u201d dense bile vazge\u00e7ilemeyecek olan bu konuda kendi prensibini g\u00f6zeten asgari bir denge unsuru olurdu. Bunu yapma durumunda Ermenistan y\u00f6netimi \u0130srail\u2019e ele\u015ftirilerini yaln\u0131z bu tan\u0131ma an\u0131 ve tarz\u0131yla s\u0131n\u0131rlamay\u0131p daha geni\u015f yapabilirdi. B\u00fct\u00fcn \u00f6nceki on y\u0131llar boyunca Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 tan\u0131nmas\u0131na kar\u015f\u0131 onun kurdu\u011fu bariyeri ve son 6 y\u0131l zarf\u0131nda Artsakh ve Ermenistan\u2019a kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen sava\u015fa bir ortak d\u00fczeyinde sundu\u011fu deste\u011fi de birer y\u00fczle\u015fme konusu olarak \u0130srail\u2019in \u00f6n\u00fcne koymak, onurlu olaca\u011f\u0131 kadar politik bak\u0131mdan \u00e7ok do\u011fru da olurdu.<\/p>\n\n\n\n

Ne var ki, Artsakh halk\u0131n\u0131n ihl\u00e2l edilen haklar\u0131n\u0131 savunma derdi kalmam\u0131\u015f ve o defteri art\u0131k kendi muhaliflerine de kapatt\u0131rmak isteyen Pa\u015finyan y\u00f6netimi bunu yapamazd\u0131. O \u0130srail\u2019in Filistin\u2019de soyk\u0131r\u0131m yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya b\u00fcy\u00fck insanl\u0131k su\u00e7lar\u0131 i\u015fledi\u011fini s\u00f6yleyerek onun Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131mas\u0131n\u0131n samimi olmad\u0131\u011f\u0131 gibi etik de olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrebilir, fakat buna kar\u015f\u0131l\u0131k ayn\u0131 \u0130srail\u2019in Artsakh\u2019ta soyk\u0131r\u0131mc\u0131 bir sald\u0131rganl\u0131k g\u00f6steren ve b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir etnik tasfiye ger\u00e7ekle\u015ftiren Azerbaycan\u2019a aktif deste\u011fini sorgulayamazd\u0131. Buna yeltenirse Aliyev ve Erdo\u011fan\u2019\u0131 k\u0131zd\u0131rabilirdi \u00e7\u00fcnk\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6z olarak bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan Filistin i\u00e7in \u0130srail\u2019i k\u0131namak kullan\u0131\u015fl\u0131, fakat Artsakh i\u00e7in \u0130srail\u2019i ele\u015ftirmek tehlikelidir. Bu durumda birincisini resmi tav\u0131r olarak g\u00f6stermi\u015f olmaya ra\u011fmen, \u015fimdi bir arada konu etme s\u0131ras\u0131 gelince ikisini de s\u00f6z konusu etmemek en risksiz tav\u0131r olarak benimseniyor.  <\/p>\n\n\n\n

\u0130SRA\u0130L \u015e\u0130MD\u0130YE KADAR TANIMAYA NEDEN KAR\u015eIYDI?<\/h4>\n\n\n\n

Bunun de\u011fi\u015fik ve \u00e7oklu nedenleri vard\u0131. Yahudiler aras\u0131nda hakim olan ve devlet olarak da g\u00fcd\u00fclen \u201cHolokost\u2019un d\u00fcnyada e\u015fsiz ve biricik soyk\u0131r\u0131m oldu\u011fu\u201d anlay\u0131\u015f\u0131, ba\u015fka bir soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131maya kar\u015f\u0131 en ba\u015ftan isteksizlik geli\u015ftiren bir fakt\u00f6rd\u00fc. Bunun gibi anti-Semitizm de \u00f6zel bir \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k \u00f6rne\u011fi olarak e\u015fsiz say\u0131l\u0131yordu. Bir ba\u015fka ulusun toplu imhas\u0131n\u0131 soyk\u0131r\u0131m olarak kabul etmenin Holokost\u2019a dair ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bak\u0131\u015f\u0131 zay\u0131flataca\u011f\u0131 kayg\u0131s\u0131, kurban say\u0131lar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015feyiyle eksik olmayan, toplu imha seanslar\u0131n\u0131n \u201cend\u00fcstriyel\u201d de\u011fil de \u201cgeleneksel\u201d y\u00f6ntemlerle ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi 1915\u2019in k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmesine yol a\u00e7\u0131yordu. Halbuki burada yok edilen Ermeniler ve di\u011fer Hristiyan halklar\u0131n \u00e7o\u011funlukla kendi kadim yurtlar\u0131ndan silinmi\u015f olmalar\u0131 olay\u0131n vehametini art\u0131ran bir \u015feydi.<\/p>\n\n\n\n

Yahudilerin imhas\u0131na y\u00f6nelirken Hitler\u2019e ilham olmu\u015f ve soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131n\u0131 geli\u015ftirirken Rafael Lemkin\u2019e referans te\u015fkil etmi\u015f olu\u015funa da ald\u0131r\u0131\u015f etmeden s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bu egoist tav\u0131r, nihayet Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131ma noktas\u0131na gelinirken bile terkedilmi\u015f de\u011fildir. Muhtemelen o mant\u0131\u011f\u0131 g\u00fcdenler \u015fimdiden sonra \u201cEvet o da bir soyk\u0131r\u0131m, ama bizimkisi ile k\u0131yaslanamaz\u201d t\u00fcr\u00fcnden bir ayr\u0131m yapmaya yine devam ederler.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00f6zel neden d\u0131\u015f\u0131nda bir de \u0130srail\u2019in T\u00fcrkiye ve Azerbaycan\u2019la olan ili\u015fkileri vard\u0131 ki, \u00e7\u0131kar hesaplar\u0131 temelinde bunlar daha belirleyici oluyordu. Uzun y\u0131llar boyunca T\u00fcrkiye, \u0130srail\u2019in Ortado\u011fu\u2019daki en yak\u0131n ve tek M\u00fcsl\u00fcman m\u00fcttefikiydi. Askeri, istihbari, ekonomik ba\u011flar\u0131 \u0130srail i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yordu. T\u00fcrkiye bu konuyu kendi taraf\u0131ndan k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgi ilan etti\u011fi i\u00e7in \u0130srail h\u00fck\u00fcmetleri ve Yahudi lobileri g\u00fc\u00e7l\u00fc olduklar\u0131 yerlerde Ermeni soyk\u0131r\u0131m tasar\u0131lar\u0131n\u0131 d\u00fczenli olarak bloke ediyorlard\u0131. ABD\u2019de bunu yapmalar\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye onlara bolca para da yediriyordu.<\/p>\n\n\n\n

Bundan ayr\u0131 olarak \u0130srail Azerbaycan\u2019la stratejik ittifak i\u00e7indeydi. Kendi en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman\u0131 olan \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 ondan yararlan\u0131yordu. Azerbaycan ise Ermenistan\u2019la d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 ve T\u00fcrkiye ile yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n tan\u0131nmas\u0131na en az T\u00fcrkiye kadar kar\u015f\u0131yd\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail\u2019le ili\u015fkileri bozuldu\u011funda, ona kar\u015f\u0131 bir koz olarak Ermeni Soyk\u0131r\u0131m tasar\u0131s\u0131 \u0130srail parlamentosu Knesset\u2019e geldik\u00e7e, ili\u015fkisi daima en y\u00fcksek d\u00fczeyde olan Azerbaycan devreye giriyordu.<\/p>\n\n\n\n

Ancak Gazze Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerinin hi\u00e7bir zaman olmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde gerilmesi durumu de\u011fi\u015ftirdi. Gazze ve Filistinliler i\u00e7in \u201c\u00e7ok duyarl\u0131\u201d g\u00f6r\u00fcnerek ikide bir \u201cEey Netanyahu, soyk\u0131r\u0131m su\u00e7undan hesap vereceksin\u201d retori\u011fine ba\u015fvuran Erdo\u011fan\u2019a bir ka\u00e7 defa akt\u00fcel olan K\u00fcrt \u00f6rne\u011fiyle kar\u015f\u0131l\u0131k verdikten sonra, hileli ahlak sava\u015f\u0131nda onu susturman\u0131n en etkili silah\u0131 olarak bu tarihsel ger\u00e7e\u011fi onun y\u00fcz\u00fcne \u015famar gibi vurmak \u0130srail i\u00e7in ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu.<\/p>\n\n\n\n

Tabii bunun yan\u0131nda b\u00f6lgesel hegemonya i\u00e7in yar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7at\u0131\u015fma ihtimalinin bulundu\u011fu T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 politik kampanyay\u0131 t\u0131rmand\u0131rma y\u00f6n\u00fcnden de bu ad\u0131m destekleyici olacakt\u0131. Ankara\u2019daki NATO zirvesinin hemen \u00f6ncesine denk getirilmesi bu bak\u0131mdan manidard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6nceleri Knesset\u2019e tasar\u0131 veren muhalif partiler olurken, bu defa h\u00fck\u00fcmetin kendisi oybirli\u011fiyle bu ad\u0131m\u0131 att\u0131. Yani \u0130srail, T\u00fcrkiye\u2019nin ba\u015f\u0131nda sallanmas\u0131na uzun y\u0131llar kar\u015f\u0131 durdu\u011fu 1915 manevi k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 temkinli bir \u015fekilde kendi eline ald\u0131. Ama \u015fimdilik eli havada kald\u0131. Ask\u0131ya al\u0131nan oylama yap\u0131l\u0131r m\u0131, k\u0131l\u0131\u00e7 iner mi, o da belirsiz. <\/p>\n\n\n\n

SOYKIRIMIN KULLANILMASI YALNIZ TANIMA DURUMUNDA MI OLUYOR?<\/h4>\n\n\n\n

Ermeni halk\u0131n\u0131n tarihsel ac\u0131s\u0131n\u0131n y\u00fcz y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir sa\u011falt\u0131lmak yerine, onu inkar eden su\u00e7lu devletin sunmu\u015f oldu\u011fu zeminde d\u00fcnya g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan jeopolitik hesaplarla bir poker kart\u0131 gibi kullan\u0131lmas\u0131 tabii ki \u00e7irkindir. Ama o zemini sunan ve ondan rahats\u0131z olmayan bir devletin bundan yak\u0131nmas\u0131 ve d\u00fcnya Ermenilerini \u201cemperyalizmin oyunca\u011f\u0131\u201d olmakla su\u00e7lamas\u0131 ondan daha mide buland\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. Bu konuda kimse ma\u011fdur toplumun kendisine ahlak dersi veremez. Tarihsel ac\u0131m\u0131z kullan\u0131l\u0131yorsa e\u011fer, bu bizim tercihimiz de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Kullan\u0131lma da yaln\u0131z o tarihsel ger\u00e7ekli\u011fin tan\u0131nmas\u0131 durumunda olmuyor, en ba\u015ftan davac\u0131 olunup vazge\u00e7ilmesinden tutal\u0131m, ihtiya\u00e7 duyduk\u00e7a ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcp geri \u00e7ekilmesine kadar \u00e7eli\u015fkili her hamlede oluyor. B\u00fcy\u00fck Britanya\u2019dan Rusya\u2019ya, Fransa\u2019dan ABD\u2019ye ve \u0130srail\u2019e kadar hangisine bakarsan\u0131z bak\u0131n, kullanman\u0131n iki kar\u015f\u0131t t\u00fcr\u00fcn\u00fc ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc oyunlarla sergilediklerini g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. T\u00fcrkiye\u2019yi rahats\u0131z eden durumda bunlar kullanma oluyor da rahat ettiren durumda neden olmuyor? Soyk\u0131r\u0131m davas\u0131n\u0131n bir kart gibi \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmesi \u00e7irkin de geri \u00e7ekilmesi mi g\u00fczel?<\/p>\n\n\n\n

Bu sorular ak\u0131l-izan ve vicdan sahibi kimse taraf\u0131ndan anlams\u0131z bulunamaz. Politikle\u015ftirme ve silahla\u015ft\u0131rman\u0131n her iki y\u00f6nl\u00fc (T\u00fcrkiye aleyhine ve lehine) m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131 bizatihi o tarihsel ger\u00e7ekli\u011fin g\u00fcc\u00fcnden gelir. B\u00fct\u00fcn hesaplardan azade ahlaki yakla\u015f\u0131m o vicdans\u0131z toplu imhan\u0131n teredd\u00fcts\u00fcz soyk\u0131r\u0131m olarak tan\u0131nmas\u0131n\u0131 gerektirir. Bu nedenle, bir ileri bir geri manevralarla olay\u0131 kullananlar\u0131n nihayeti tan\u0131ma noktas\u0131na gelince gecikilmi\u015f bir ahlaki g\u00f6revi yerine getirdiklerini s\u00f6ylemeleri -ne kadar samimiyetsiz de gelse- do\u011frudur. \u0130\u015fte bu nedenle, sonunda d\u00f6ne dola\u015fa hakikati tan\u0131ma noktas\u0131na gelen her devletin karar\u0131, onun hesaplar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z, ink\u00e2r\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesine vurulmu\u015f objektif bir darbe olarak ma\u011fdur halk\u0131 memnun eder.<\/p>\n\n\n\n

ONU S\u00dcREKL\u0130 B\u0130R KOZ VEYA S\u0130LAH HAL\u0130NE GET\u0130REN NED\u0130R?<\/h4>\n\n\n\n

Bir \u015feyin koz olabilmesi muhatab\u0131n\u0131n \u00e7ekince duymas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Yahudi Soyk\u0131r\u0131m\u0131 neden Almanya\u2019ya kar\u015f\u0131 bir koz olarak kullan\u0131lam\u0131yor? \u00c7\u00fcnk\u00fc Almanya \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndaki yenilgisinden ve N\u00fcrnberg Uluslararas\u0131 Mahkemesi\u2019nde soyk\u0131r\u0131m\u0131n sorumlular\u0131 insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 su\u00e7lardan yarg\u0131lan\u0131p mahkum edildikten sonra, bu su\u00e7la y\u00fczle\u015fmek ve nedamet getirmek zorunda kald\u0131. Ki\u015fisel sorumlulu\u011fu tespit edilenlerin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 yan\u0131nda devlet de Yahudilere tazminat \u00f6demeye mecbur edildi. Ger\u00e7i hi\u00e7bir \u015fey sonradan g\u00f6sterilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi m\u00fckemmel de\u011fildi. Toplum i\u00e7inde Hitler fa\u015fizminin su\u00e7lar\u0131yla y\u00fczle\u015fmeye kar\u015f\u0131 \u00f6nemli bir diren\u00e7 de vard\u0131. Ancak Alman \u015eans\u00f6lyesi Willy Brandt\u2019\u0131n 1970\u2019de Var\u015fova Gettosu An\u0131t\u0131 \u00f6n\u00fcnde diz \u00e7\u00f6kerek Yahudi halk\u0131ndan \u00f6z\u00fcr dilemesi bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 oldu. Ondan sonra ger\u00e7ek bir tart\u0131\u015fma ba\u015flad\u0131 ve i\u015flenen su\u00e7lar\u0131 gururla savunmak yada ink\u00e2r etmek zorla\u015ft\u0131. Bu da \u00fclkenin demokratikle\u015fmesine hizmet etti.  <\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti ise Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda yenilmesine ra\u011fmen benzer bir mahk\u00fbmiyete u\u011frat\u0131lmad\u0131. Yenik, devrik ve ka\u00e7ak olan \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n, teslim olan \u0130stanbul yerine Ankara\u2019da yeni bir liderle yeni bir devlet kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, galip devletlerin de bu yeni durumla uzla\u015fmay\u0131 ye\u011flemesi Alman \u00f6rne\u011finin tersine bir durum yaratt\u0131. Burnu s\u00fcrt\u00fclmemi\u015f olarak kalan T\u00fcrk elitleri yenilenmi\u015f bir imajla su\u00e7luluk psikozundan \u00e7\u0131kmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Bu onlara utan\u00e7 verici su\u00e7lar\u0131n\u0131 ink\u00e2rla kar\u0131\u015f\u0131k \u015fekilde gururla savunma imk\u00e2n\u0131n\u0131 verdi. Ama kapan\u0131p gitmi\u015f san\u0131lan konu, 50 y\u0131l sonra canlanan adalet talebiyle y\u00fczle\u015fmeye s\u0131ra gelince T\u00fcrkiye\u2019nin en b\u00fcy\u00fck tarihsel \u00e7ekincesi olarak kendini a\u00e7\u0131\u011fa vurdu. Bu ise olay\u0131 jeopolitik denklemler i\u00e7inde ona kar\u015f\u0131 kullan\u0131lmaya elveri\u015fli bir koz haline getirdi. Yani ink\u00e2r ve \u00e7ekince olmasa 1915\u2019in T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan b\u00f6ylesine kullan\u0131\u015fl\u0131 bir silaha d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcn olmazd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

NEDEN POL\u0130T\u0130K DE, HUKUK\u0130 DE\u011e\u0130L?<\/h4>\n\n\n\n

H\u00fck\u00fcmetlerin, parlamentolar\u0131n ald\u0131klar\u0131 kararlar tabii ki politiktir. Hukuki olacak hali yok. Hukuki bir karar yukardaki Alman \u00f6rne\u011fine benzer \u015fekilde Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n bitiminde galip devletlerin uluslararas\u0131 bir mahkeme kurmas\u0131yla olabilirdi. B\u00f6yle bir giri\u015fim olmad\u0131 de\u011fil. Paris Bar\u0131\u015f Konferans\u0131 s\u00fcrecinde \u0130ngiltere\u2019nin bunu ciddi olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc, kendi m\u00fcttefikleriyle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, uluslararas\u0131 y\u00fcksek bir mahkeme kurup sava\u015f s\u0131ras\u0131nda insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 i\u015fledi\u011fi su\u00e7lardan dolay\u0131 Osmanl\u0131 devletini ve \u015fahsi sorumlular\u0131 yarg\u0131lamaya niyetlendi\u011fi biliniyor. Bu giri\u015fim tarihte N\u00fcrnberg\u2019in prototipidir.<\/p>\n\n\n\n

Buna haz\u0131rlanan \u0130ngilizlerin bir \u00f6n ad\u0131m olarak \u0130stanbul\u2019daki m\u00fctareke h\u00fck\u00fcmetine \u00f6zel bir askeri mahkeme kurdurup Ermenilerin imhas\u0131ndan sorumlu ve su\u00e7lu olanlar\u0131 yarg\u0131lamaya sevk ettikleri de tarihsel bir ger\u00e7ek. Her ne kadar onlar T\u00fcrklerin kendi yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131n g\u00f6z boyamadan ibaret olaca\u011f\u0131n\u0131 bilseler ve daha esasl\u0131 bir yarg\u0131laman\u0131n uluslararas\u0131 mahkemede yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in kararl\u0131 g\u00f6r\u00fcnseler de, i\u00e7erdeki yarg\u0131lamalar\u0131 yapan ve s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da yerel y\u00f6neticiye idam karar\u0131 \u00e7\u0131kartan \u0130stanbul h\u00fck\u00fcmeti bu sayede uluslararas\u0131 yarg\u0131 kurulmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemeyi umuyordu. Ankara alternatifi ortaya \u00e7\u0131kmasayd\u0131 e\u011fer, o umut muhtemelen ger\u00e7ekle\u015fmezdi.  (4)<\/p>\n\n\n\n

Ancak o alternatifle bir yandan Hristiyan halklar\u0131n tasfiyesini s\u00fcrd\u00fcren, bir yandan da Sovyetlere yana\u015farak i\u015fgal g\u00fc\u00e7leriyle pazarl\u0131k \u015fans\u0131n\u0131 artt\u0131ran ve onlara Osmanl\u0131 bakiyesini par\u00e7alamak yerine b\u00fcy\u00fck\u00e7e bir yeni T\u00fcrkiye\u2019yi tan\u0131malar\u0131n\u0131n kendi gelecek \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in \u00e7ok daha ak\u0131ll\u0131ca olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren soyk\u0131r\u0131m su\u00e7lusu \u0130ttihat\u00e7\u0131 kadrolarla dolu M. Kemal liderli\u011findeki ekip, galip devletlerin tevecc\u00fch\u00fcn\u00fc kazanarak uluslararas\u0131 yarg\u0131 plan\u0131n\u0131 bozdu\u011fu gibi, onun yan\u0131nda Ba\u011f\u0131ms\u0131z Bat\u0131 Ermenistan ve \u00d6zerk K\u00fcrdistan projelerini i\u00e7eren Sevres Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n hayata ge\u00e7mesini b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc olarak \u00e7\u0131kmaza soktu ve sonra da Lozan\u2019la ge\u00e7ersiz k\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

NEDEN 50 YIL SONRAYA KALAN CANLANI\u015e?<\/h4>\n\n\n\n

1921\u2019den itibaren hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frayan Ermeniler bu durumda adaleti kendi elleriyle sa\u011flama yolunu gitti. Nemesis intikam hareketi soyk\u0131r\u0131m\u0131n mimar\u0131 Talat Pa\u015fa ba\u015fta olmak \u00fczere en kafa adamlar\u0131n\u0131 bir bir cezaland\u0131rmakla ma\u011fdurlar\u0131n kavrulan y\u00fcreklerini so\u011futtu. Ondan sonra uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7lerin zaten ellerini y\u0131kam\u0131\u015f olduklar\u0131 bu konuya ilgileri de tamamen so\u011fudu.<\/p>\n\n\n\n

Hayatta kal\u0131p d\u00fcnyaya da\u011f\u0131lan Ermeniler ise kendi i\u00e7inde yas\u0131n\u0131 tutmakla birlikte 50. Y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcne kadar etkili bir kamuoyu yaratacak mecalden yoksundu. Pek \u00e7ok kitap yaz\u0131l\u0131yor, hat\u0131ratlar derleniyor, fakat ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00fclkelerde \u00f6nemli konumlara gelmeleri zaman alan Ermeniler adalet talebini y\u00fckseltmekte gecikiyordu. Ancak olay\u0131n 50. y\u0131l\u0131nda (24 Nisan 1965) b\u00fcy\u00fck mitinglerle gerek diasporada gerek Sovyet Ermenistan\u0131\u2019nda tan\u0131nma talebi y\u00fckseltilebildi.<\/p>\n\n\n\n

Buna ilk olumlu yank\u0131y\u0131 veren ve belki b\u00fct\u00fcn sonrakilere g\u00f6re en hesaps\u0131z tan\u0131yan \u00fclke, ayn\u0131 y\u0131l Uruguay oldu. D\u00fcnya yine ilgisiz kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, 1970\u2019lerde ulusal ve sosyal devrimci hareketlerin her tarafta ba\u015fvurdu\u011fu silahl\u0131 propaganda \u00f6rneklerini izleyerek \u00f6rg\u00fctlenen Ermeni devrimcileri de ASALA eylemlerini geli\u015ftirdi. Uluslararas\u0131 tan\u0131ma olay\u0131 bu eylemlerin yaratt\u0131\u011f\u0131 fark\u0131ndal\u0131k temelinde Ermeni toplumlar\u0131n\u0131n yo\u011fun politik \u00e7abalar\u0131yla ancak 1980\u2019ler ve 1990\u2019lardan itibaren yayg\u0131nl\u0131k kazand\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu hususu bir kez daha kuvvetle belirtmekte yarar var. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6nceki y\u0131l Ermenistan Ba\u015fbakan\u0131 Pa\u015finyan\u2019\u0131n \u201cNihayet 1915 konusunda da biz kendimize sorular sormak zorunday\u0131z\u201d diye ba\u015flayan \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 s\u00f6yleminde Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n d\u00fcnya g\u00fcndemine girmesiyle ilgili dikkat \u00e7ekti\u011fi tarih ve akt\u00f6r\u00fcn ger\u00e7eklikle ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Konu onun ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi 1950\u2019de Sovyetler Birli\u011fi taraf\u0131ndan d\u00fcnya g\u00fcndemine sokulmu\u015f de\u011fil, 1965\u2019de Ermeni halk\u0131n\u0131n birikmi\u015f tepkisinin bir volkan gibi p\u00fcsk\u00fcrmesiyle pek \u00e7ok merkezde e\u015fzamanl\u0131 olarak g\u00fcndeme girmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Bu fark olay\u0131n karakterini do\u011fru anlama bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Yoktan yarat\u0131lm\u0131\u015f bir komplo de\u011fil, var olan ger\u00e7eklik zemininde do\u011fal bir kullan\u0131m oldu\u011funun iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekir. Nihayeti bu kullanman\u0131n \u00e7irkinli\u011fine yap\u0131lan vurgular, ink\u00e2r\u0131n kendi \u00e7irkinli\u011fini saklamaya hizmet edecek ve ona me\u015fruiyet sa\u011flayacak t\u00fcrden de olmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

L\u0130DER \u00dcLKEN\u0130N SEREMON\u0130DEK\u0130 YOKLU\u011eU<\/h4>\n\n\n\n

1919\u2019da Ermenilerin toplu imhas\u0131n\u0131 \u201cinsanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015f b\u00fcy\u00fck bir su\u00e7\u201d olarak yarg\u0131lama giri\u015fiminin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7eken \u0130ngiltere, bug\u00fcn halen Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131yanlar aras\u0131nda de\u011fil. Tuhaf olan bu durum, Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 ile \u00e7ok ilgin\u00e7 bir aile ba\u011f\u0131 olan Boris Johnson\u2019un ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131 (2019-2022) d\u00f6neminde bile bozulmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrk b\u00fcy\u00fck dedesi muhalif gazeteci Ali Kemal Bey\u2019in o b\u00fcy\u00fck c\u00fcrm\u00fc k\u0131namas\u0131 nedeniyle Kemalist y\u00f6netim taraf\u0131ndan lin\u00e7 ettirilerek \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilen ve tarihin bir cilvesiyle y\u00fcz y\u0131l sonra \u0130ngiltere siyasetinin ba\u015f\u0131na ge\u00e7en Johnson\u2019un o karara gitmesi tam bir film gibi d\u00fcnyan\u0131n en enteresan ahl\u00e2ki intikam\u0131 olabilirdi. Ama yapmad\u0131, tersine \u0130kinci Karaba\u011f Sava\u015f\u0131\u2019nda T\u00fcrklerin galip gelmesi i\u00e7in perde arkas\u0131nda en sinsi rol\u00fc oynayan bir akt\u00f6r oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc devlet adam\u0131yd\u0131 ve temsil etti\u011fi g\u00fc\u00e7ler \u00f6yle \u015fahsi bir duyguyla hareket etmesine -g\u00f6nl\u00fcnden ge\u00e7se bile- izin vermezdi.<\/p>\n\n\n\n

\u0130srail\u2019in kendi bariyerini kald\u0131rmas\u0131 yeni d\u00f6nemde \u0130ngiltere\u2019yi de hareketlendirir mi? Son y\u0131llar\u0131n g\u00f6ze \u00e7arpan verileri, Esat\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc Suriye operasyonu ba\u015fta olmak \u00fczere, onun T\u00fcrkiye\u2019yle ili\u015fkilerinin yine \u00e7ok s\u0131k\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyor. \u0130srail-T\u00fcrkiye gerginli\u011fi bunu ne kadar etkiler bilemeyiz, ama ters giden bir durumda o da kendi hesab\u0131na bir ders verme ihtiyac\u0131 duyarsa, bu davan\u0131n en eski sahiplenicisi olarak ve \u201cBiliyor musunuz size en toleransl\u0131 davranan biz olduk, ama bu kadar\u201d diyerek bir g\u00fcn o da kilitli kutusundan o kart\u0131 \u00e7\u0131kartabilir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00dcRK\u0130YE\u2019N\u0130N \u0130NKARCILI\u011eINI KEM\u0130KLE\u015eT\u0130RME SEBEB\u0130<\/h4>\n\n\n\n

Eee, o da \u00e7\u0131kartsa ne olacak ki? 34 yerine 35 olur ve T\u00fcrkiye yine \u201cpolitik\u201d diyerek ink\u00e2r\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr gibi bir bak\u0131\u015f ger\u00e7eklik a\u00e7\u0131s\u0131ndan yanl\u0131\u015f de\u011fil. \u015eahsi kanaatimi belirtmem gerekirse, o say\u0131 135\u2019e de \u00e7\u0131ksa, Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in karar\u0131na da d\u00f6n\u00fc\u015fse, bug\u00fcnk\u00fc zihniyet ve devlet prensipleriyle T\u00fcrkiye Cumhuriyeti, miras\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011fu Osmanl\u0131 devletinin, ard\u0131ndan kendi kurulu\u015f s\u00fcrecinin ve dahi Cumhuriyet d\u00f6neminin soyk\u0131r\u0131m su\u00e7lar\u0131n\u0131 asla tan\u0131maz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu onun temellerini sarsar.<\/p>\n\n\n\n

Erdo\u011fan Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 nihayet tan\u0131yan \u0130srail H\u00fck\u00fcmeti\u2019ne \u201cBizim tarihimizde ne soyk\u0131r\u0131m vard\u0131r, ne katliam, ne zul\u00fcm!\u201d demesi tam da yukarda y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcm kanaati teyid eden bir tav\u0131r. \u0130frada vard\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bu ink\u00e2r, y\u0131llar \u00f6nce Ba\u015fbakan s\u0131fat\u0131yla bizzat kendisinin \u201cDersim katliam\u0131\u201d tan\u0131m\u0131yla Cumhuriyet tarihi \u00f6zg\u00fcl\u00fcnde tekzip etti\u011fi bir \u015feydi halbuki. \u0130\u015fin ilginci o da bunu politik rakibi CHP\u2019yi k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak ve Alevi vatanda\u015flar\u0131n oylar\u0131n\u0131 kendisine \u00e7ekmek i\u00e7in g\u00fcndeme getirmi\u015f, yani bir ara\u00e7 olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131. Ve sonra ne oldu? \u201cDevlet ad\u0131na gerekirse \u00f6z\u00fcr dileriz\u201d dedi\u011fi Dersim Soyk\u0131r\u0131m\u0131 ma\u011fdurlar\u0131na o \u00f6zr\u00fc de esirgedi.<\/p>\n\n\n\n

Bu durumun de\u011fi\u015fmesi ancak T\u00fcrkiye toplumunun o ars\u0131z ink\u00e2r siyasetine artan oranda tav\u0131r alarak tarihiyle y\u00fczle\u015fmesi ve o kurulu\u015f kodlar\u0131yla hesapla\u015fmas\u0131 halinde m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunu ise g\u00f6rmeye bizim \u00f6mr\u00fcm\u00fcz yetmez. Ka\u00e7 ku\u015fak sonras\u0131 g\u00f6rebilir, yoksa bu hi\u00e7 m\u00fcmk\u00fcn de de\u011fil midir? Sorular\u0131n sorusu bu!..<\/p>\n\n\n\n

ERMEN\u0130STAN\u2019IN BOYNUNU B\u00dcKEN HASSAS KONUMU<\/h4>\n\n\n\n

O halde Ermenistan ne yapmal\u0131? D\u00fcnya Ermenileri ne etmeli? Bunlar da akla gelen sorular tabii. K\u0131sa vadede T\u00fcrkiye\u2019nin de\u011fi\u015fece\u011fini hayal edemiyorsak, T\u00fcrkiye toplumunun dipten kendi devletini zorlamas\u0131na hizmet edecek \u015fekilde uluslararas\u0131 tan\u0131may\u0131 geni\u015fletmekte yarar g\u00f6rmekle birlikte, Ermenistan\u2019\u0131n T\u00fcrkiye ve Azerbaycan aras\u0131ndaki hassas konumunu da g\u00f6zetmek zorunday\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Ermenistan\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019yle ili\u015fkilerinde ko\u015fulsuz normalle\u015fme istemesi do\u011frudur. Bunu onun soyk\u0131r\u0131m inkar\u0131ndan vazge\u00e7mesine endeksleyecek hali hi\u00e7 yoktur. Zaten ili\u015fkileri kesen tek tarafl\u0131 T\u00fcrkiye olmu\u015ftur. 1993\u2019te buna gerek\u00e7e yap\u0131lan durum 2020\u2019de tamamen, 2023\u2019te ise fazlas\u0131yla de\u011fi\u015fti\u011fi halde kapal\u0131 kap\u0131lar\u0131 a\u00e7mayan ve normalle\u015ftirmeyi geciktiren kendisidir. \u00d6te yanda s\u00fcrekli yeni \u015fartlarla bar\u0131\u015f m\u00fczakerelerini uzatan Azerbaycan\u2019\u0131n bu konuda T\u00fcrkiye\u2019yi kat\u0131la\u015ft\u0131ran bir etkisi olsa dahi, T\u00fcrk devletinin Ermenistan politikas\u0131 kimilerinin sand\u0131\u011f\u0131 gibi onun esiri de\u011fil, \u00e7o\u011fu durumda ortak olan \u00e7\u0131karlar\u0131 nedeniyle o kadar uyumlu ve esasen kendi stratejik hesaplar\u0131 gere\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

Tam da bu noktada vurgulamak \u00e7ok \u00f6nemli ki, Ermenistan\u2019\u0131n kendi taraf\u0131ndan a\u015f\u0131r\u0131 tavizkar olmas\u0131, tersi y\u00f6nde bir endekslemeyi T\u00fcrkiye\u2019nin yapmas\u0131na f\u0131rsat vermektedir. Onlar Pa\u015finyan\u2019a \u201c\u015eimdiye kadar yapt\u0131klar\u0131n \u00e7ok iyi, ama daha y\u00fcrekli ad\u0131mlar atmal\u0131s\u0131n\u201d diyorlar. Ge\u00e7ende TV Net program\u0131nda konu\u015fan gazeteci Avni \u00d6zg\u00fcrel diyordu ki \u201cErmenistan\u2019\u0131n anayasay\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi T\u00fcrkiye i\u00e7in de vazge\u00e7ilmezdir. O soyk\u0131r\u0131m iddias\u0131 anayasada kald\u0131k\u00e7a T\u00fcrkiye ile normalle\u015fme m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bu Pa\u015finyan\u2019a s\u00f6ylendi de, bilmiyor de\u011fil!\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Bunu resmi olmayan bir \u015fahs\u0131n kar\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ama bir de ayn\u0131 minvalde \u00f6rt\u00fcl\u00fc mesaj veren en \u00fcst d\u00fczey diplomatik beyanlar var. T\u00fcrk devletinin bu konuda Ermenistan\u2019dan istedi\u011fi yaln\u0131zca soyk\u0131r\u0131m\u0131 tan\u0131tma \u00e7abas\u0131na son vermesi de\u011fil, o kavram\u0131 da terk ederek bu davay\u0131 kapatmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Nas\u0131l ki Artsakh defterini tamamen kapatma, o ismin kullan\u0131m\u0131n\u0131 ve oraya geri d\u00f6n\u00fc\u015f hakk\u0131n\u0131n savunulmas\u0131n\u0131 bile terketme noktas\u0131nda Pa\u015finyan\u2019\u0131 hizaya getirdilerse, ayn\u0131 \u015fekilde 1915\u2019in defterini de d\u00fcrmesi i\u00e7in sanki perde arkas\u0131nda bo\u011faz\u0131n\u0131 s\u0131km\u0131\u015f, zorluyorlar. Artsakh konusunda \u201cO bizim i\u00e7in uluslararas\u0131 bir tuzakt\u0131, biz Ermenistan\u2019\u0131 o tuzaktan \u00e7\u0131kartmay\u0131 ba\u015fard\u0131k ve huzurlu bir limana \u00e7evirdik\u201d diyen Pa\u015finyan\u2019a \u201cHa gayret, ayn\u0131s\u0131n\u0131 Soyk\u0131r\u0131m konusunda s\u00f6yle, zaten bir giri\u015f yapt\u0131n, devam\u0131n\u0131 getir!\u201d diyorlar. Bu noktada bir k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgi \u00e7ekmemenin vehametini de Pa\u015finyan ve ekibinin g\u00f6rmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n

PA\u015e\u0130NYAN\u2019A S\u00d6YLEMED\u0130KLER\u0130N\u0130 DE S\u00d6YLETEN T\u00dcRK MEDYASI<\/h4>\n\n\n\n

\u00d6nceki yaz\u0131mda somut \u00f6rneklerini vermi\u015f oldu\u011fum gibi, T\u00fcrk medyas\u0131n\u0131n \u00e7ok izlenen baz\u0131 kanallar\u0131nda Pa\u015finyan\u2019\u0131n 1915\u2019e ili\u015fkin \u015faibe yaratan s\u00f6zleri oldu\u011fu gibi al\u0131n\u0131p yorumlanmak yerine, \u201cPa\u015finyan soyk\u0131r\u0131m\u0131n yalan oldu\u011funu s\u00f6yledi, palavrad\u0131r dedi\u201d gibi as\u0131ls\u0131z iddia ve bariz \u00e7arp\u0131tmalarla sunulmu\u015ftu. Halbuki o mu\u011flak s\u00f6zleri \u00fczerine Ermenistan gazetecileri kendisine bunun soyk\u0131r\u0131m ger\u00e7e\u011fini ink\u00e2ra giden bir sorgulama oldu\u011funu ima ettiklerinde, Pa\u015finyan \u201cB\u00f6yle bir \u015feyi nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz?\u201d diye k\u0131zg\u0131nl\u0131kla \u00f6ne uzatt\u0131\u011f\u0131 kolunu i\u015faret ederek \u201cO benim damarlar\u0131mda atan bir ger\u00e7ek\u201d vurgusunu yapm\u0131\u015ft\u0131. Her\u015feyi izleyen ama i\u015fine gelmeyeni yans\u0131tmayan T\u00fcrk medyas\u0131 Pa\u015finyan\u2019a s\u00f6ylemediklerini de s\u00f6yleterek bir oldu bitti yaratman\u0131n derdindedir. \u0130srail H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin tan\u0131mas\u0131 \u00fczerine Pa\u015finyan\u2019\u0131n yukarda aktarm\u0131\u015f oldu\u011fum a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 da onlar istedikleri gibi kullanmaya bakt\u0131lar.  <\/p>\n\n\n\n

\u201cPa\u015finyan 1915 olaylar\u0131n\u0131 soyk\u0131r\u0131m olarak tan\u0131man\u0131n bir tuzak, Sovyetler ve daha sonra Diaspora\u2019n\u0131n ortaya att\u0131\u011f\u0131 bir yalan oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti\u201d diye as\u0131l kendisi yalana ba\u015fvuran, i\u00e7indeki arzuyu konu\u015fturan Haber Global yap\u0131mc\u0131s\u0131 Saynur Sezel, devam\u0131nda onun Azerbaycan\u2019la bar\u0131\u015f istedi\u011fini belirterek \u201c\u015eu anda bunun i\u00e7in yerine getirmesi gereken bir husus var, Azerbaycan Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130lham Aliyev \u00e7ok net bi\u00e7imde s\u00f6yledi, \u00f6nce anayasan\u0131 de\u011fi\u015ftireceksin!\u201d diye emreden bir tonla vurgu yapmay\u0131 da ihmal etmedi. (5)<\/p>\n\n\n\n

\u0130ki T\u00fcrk devleti ve onlar\u0131n medyas\u0131 haf\u0131zadan ve kendi de\u011ferlerinden uzakla\u015fma mesaj\u0131 veren Pa\u015finyan\u2019\u0131n \u201cGer\u00e7ek Ermenistan\u201d s\u00f6ylemini de \u00e7ok sevdiler. Sava\u015fla yarat\u0131lm\u0131\u015f haks\u0131z hukuksuz bir realiteyi tan\u0131y\u0131p isteklerini yerine getirdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fer bi\u00e7iyorlar. Yer yer alayc\u0131 bir \u00fcslupla kar\u0131\u015f\u0131k takdir ve \u00f6vg\u00fcler diziyorlar. Ama e\u011fer Pa\u015finyan y\u00f6netimi t\u00fcm bunlar\u0131 yap\u0131c\u0131 olma ve bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flama amac\u0131yla yap\u0131yorsa, kendileri nefret dolu, zorba, tehditk\u00e2r ve dayat\u0131c\u0131 olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekte beis g\u00f6rm\u00fcyorlar. Buradan nas\u0131l bir bar\u0131\u015f \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131, ya da \u00e7\u0131k\u0131p \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131 yine hi\u00e7 kolay cevab\u0131 olmayan bir soru.<\/p>\n\n\n\n

AZERBAYCAN\u2019IN \u0130SRA\u0130L\u2019E NEZAKETLE ATTIRAB\u0130LD\u0130\u011e\u0130 GER\u0130 ADIM<\/h4>\n\n\n\n

Azerbaycan y\u00f6netimi ve s\u00f6zc\u00fclerinin Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131 ink\u00e2r noktas\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019yle tam bir beraberlik g\u00f6stereceklerinde ku\u015fku yoktu. Ama bunun ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir gere\u011fi olarak \u0130srail H\u00fck\u00fcmeti\u2019ne tak\u0131nd\u0131klar\u0131 tav\u0131r onunla ili\u015fkilerini bozmamaya azami \u00f6zeni g\u00f6steren bi\u00e7imde oldu. Bir defa Aliyev bu konuda hi\u00e7 a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7mad\u0131. Yak\u0131n zamanda \u0130ran\u2019a dahi \u201cdemir yumruk indirmek\u201dten s\u00f6z edecek kadar \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc \u015fa\u015f\u0131ran, dahas\u0131 Putin\u2019e bile \u201ckafa tutma\u201d pozlar\u0131ndan ge\u00e7ilmeyen Aliyev, s\u0131ra \u0130srail\u2019e gelince dut yemi\u015f b\u00fclb\u00fcl gibi sessizli\u011fe g\u00f6m\u00fcld\u00fc. \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fc bir ele\u015ftiriyle karar\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesini isteyen resmi a\u00e7\u0131klama D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ad\u0131na yaz\u0131l\u0131 olarak ve diplomatik nezaket kurallar\u0131na tam uygun \u015fekilde yap\u0131ld\u0131.  <\/p>\n\n\n\n

\u0130srail\u2019in Azerbaycan ile ili\u015fkilerinin ABD\u2019den sonra en s\u0131k\u0131 ortakl\u0131k d\u00fczeyinde oldu\u011fu biliniyor. 2020 y\u0131l\u0131nda Azerbaycan\u2019\u0131n Artsakh\u2019a a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 sava\u015fta \u0130srail ona en b\u00fcy\u00fck silah ve teknoloji deste\u011fini g\u00f6stermi\u015fti. Azerbaycan y\u00f6netimi de ele ge\u00e7irdi\u011fi b\u00f6lgelerde \u0130srail\u2019e askeri-istihbarat ve benzeri faaliyet imkanlar\u0131 sundu. B\u00f6ylece \u0130srail \u0130ran\u2019\u0131n kuzey s\u0131n\u0131r\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli bir mevzi kazand\u0131 ve \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131nda bundan yararlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Orada ikili de\u011fil \u00fc\u00e7l\u00fc, hatta Pakistan\u2019la beraber d\u00f6rtl\u00fc su\u00e7 ittifak\u0131 vard\u0131. 2023\u2019te Ermeniler taraf\u0131ndan hi\u00e7bir provokatif hareket yokken 9 ayl\u0131k ablukadan sonra topyek\u00fcn imha sald\u0131r\u0131s\u0131yla Artsakh\u2019a indirilen nihai darbe ve d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde sa\u011flanan etnik tasfiye, \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcre sonra Hamas\u2019\u0131n provokasyonu \u00fczerine Gazze\u2019ye sald\u0131ran \u0130srail i\u00e7in y\u00fcreklendirici olacakt\u0131. \u0130srail kar\u015f\u0131s\u0131nda Hamas\u2019\u0131 \u201cdireni\u015f \u00f6rg\u00fct\u00fc\u201d olarak savunan Erdo\u011fan\u2019\u0131n, Azerbaycan ve \u0130srail\u2019le ortak oldu\u011fu Artsakh\u2019a kar\u015f\u0131 sava\u015fta Ermeni savunma g\u00fc\u00e7lerini \u201cter\u00f6rist\u201d saymas\u0131 ise d\u00fcnyan\u0131n yiyip yuttu\u011fu en baya\u011f\u0131 \u00e7ifte standart \u00f6rneklerinden biriydi.   <\/p>\n\n\n\n

\u0130srail kendi petrol ihtiyac\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131na yak\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Bak\u00fc-Ceyhan boru hatt\u0131yla Azerbaycan\u2019dan temin ediyor. Filistinlilere yapt\u0131klar\u0131 nedeniyle Netanyahu\u2019ya esip k\u00fckreyen Erdo\u011fan kendi liman\u0131ndan tankerlerle \u0130srail\u2019e giden petrole engel olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, \u015fimdi Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n tan\u0131nmas\u0131na onunla beraber kar\u015f\u0131 olan Aliyev\u2019in de bu nedenle \u0130srail\u2019e petrol sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 kesme tehdidinde bulunmas\u0131 beklenmez.<\/p>\n\n\n\n

Azerbaycan ile \u0130srail kendi aralar\u0131ndaki ortakl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak \u00e7ok isteklidirler. Bu fakt\u00f6r Netanyahu\u2019nun kararl\u0131 g\u00f6z\u00fckt\u00fc\u011f\u00fc 1915\u2019i ili\u015fkin tavr\u0131ndan \u00e7ark etmesinin en esasl\u0131 nedeni olabilir. Erdo\u011fan\u2019\u0131n ricas\u0131yla Trump\u2019\u0131n Netanyahu\u2019ya etki yapmas\u0131 da rol oynam\u0131\u015fsa bile, Aliyev\u2019in yard\u0131mc\u0131s\u0131 Hikmet Haciyev\u2019in telefonla yapt\u0131\u011f\u0131 giri\u015fim \u0130srail bas\u0131n\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (6)<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7ta hangisinin daha etkili oldu\u011fundan ba\u011f\u0131ms\u0131z, bu sonu\u00e7 T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n diplomatik ba\u015far\u0131 hanesine yaz\u0131labilir. Ama ink\u00e2rc\u0131l\u0131\u011fa ahl\u00e2ki bir destek asla sa\u011flamaz.<\/p>\n\n\n\n

T\u00dcRK\u0130YE\u2019DE K\u00d6P\u00dcRT\u00dcLEN \u0130SRA\u0130L\u2019LE SAVA\u015e SENARYOLARI VE GER\u00c7EKL\u0130K<\/h4>\n\n\n\n

Erdo\u011fan\u2019\u0131n salvo at\u0131\u015flar\u0131na  kar\u015f\u0131l\u0131k Netanyahu da kendi ajitatif s\u00f6yleminde T\u00fcrkiye\u2019yi \u0130ran\u2019a benzetmi\u015f ve \u201cE\u011fer ki \u0130ran \u015eiilik temelinde bir tehdit olu\u015fturuyorsa, T\u00fcrkiye de ayn\u0131 derecede S\u00fcnni \u0130slam temelinde tehdit olu\u015fturuyor, de\u011fil mi ki b\u00f6lgede M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler gibi ak\u0131mlar\u0131n lideri odur\u201d. Ve ilave etmi\u015f ki \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funu yeniden diriltme d\u00fc\u015f\u00fcncelerini unutmas\u0131n\u0131n zaman\u0131d\u0131r art\u0131k!\u201d<\/p>\n\n\n\n

Tabii bu da kar\u015f\u0131 soruyu davet eden bir a\u00e7\u0131klama. De\u011fil mi ki kendisi de \u201cB\u00fcy\u00fck \u0130srail\u201d ve \u201cVadedilmi\u015f topraklar\u201d s\u00f6ylemiyle yay\u0131lmac\u0131 siyaset izliyor, bu temelde birbiriyle uyu\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan iki ihtirasl\u0131 liderin ve yay\u0131lmac\u0131 devletin b\u00f6lgede ortak bir hegemonya olu\u015fturmalar\u0131 da fantezi olur. Geriye ne kal\u0131r? S\u0131cak bir \u00e7at\u0131\u015fma ihtimalinin de g\u00f6zard\u0131 edilmeyece\u011fi \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir didi\u015fme.<\/p>\n\n\n\n

Bu ger\u00e7eklik T\u00fcrkiye medyas\u0131nda \u0130srail\u2019le sava\u015f ihtimali \u00fczerine \u00e7o\u011fu da uydurma olan \u201cson dakika\u201d spotlar\u0131yla heyecan yarat\u0131lmas\u0131na, ayn\u0131 zamanda \u201c\u0130ran\u2019dan sonra hedef T\u00fcrkiye\u201d temas\u0131n\u0131n artan yo\u011funlukla i\u015flenmesine zemin olu\u015fturuyor. Bu suni pompalamay\u0131 yapanlar, \u0130ran ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki belirgin farklar\u0131 g\u00f6zard\u0131 ettikleri gibi, \u0130ran sava\u015f\u0131 vesilesiyle ABD ve \u0130srail aras\u0131nda, Ukrayna sava\u015f\u0131 nedeniyle ise ABD ve Avrupa \u00fclkeleri aras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7atlaklar\u0131 da g\u00f6rmezden gelerek konu\u015fuyorlar.   <\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131ndaki i\u00e7 \u00e7eli\u015fkiler b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e bu da T\u00fcrkiye\u2019nin i\u015fine yar\u0131yor. Nitekim Trump\u2019\u0131n Putin\u2019le uzla\u015fma aray\u0131\u015f\u0131na paralel Avrupa\u2019nin g\u00fcvenlik y\u00fck\u00fcn\u00fc omuzlar\u0131ndan atmaya d\u00f6n\u00fck mesajlar\u0131 NATO\u2019nun ikinci b\u00fcy\u00fck ordusuna sahip T\u00fcrkiye\u2019yi Avrupa Birli\u011fi\u2019nin g\u00f6z\u00fcnde tekrar muteber hale getirdi. Zaten k\u00f6t\u00fc olmayan Ankara\u2019yla ili\u015fkileri bu sayede daha bir toleransl\u0131 hale geldi. Ankara\u2019da toplanan NATO Zirvesi bunun son \u00f6rneklerini de g\u00f6sterdi. Yap\u0131lan komplimanlar esasen onun daha \u00e7ok sorumluluk y\u00fcklenmesi i\u00e7in olsa dahi, bunun ona bir de\u011fer kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Sonu\u00e7 Netanyahu\u2019nun beklentisinin tersine olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye Cumhuriyeti kuruldu\u011fu g\u00fcnden beri kendisi i\u00e7in tehlikeli durumlarda damdan at\u0131lan kedi gibi d\u00f6rt ayak \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fcyor. Bunu sa\u011flayan en b\u00fcy\u00fck kapital onun i\u015fgal etti\u011fi hayati \u00f6nemdeki jeopolitik konumdur. Ne ABD, ne Rusya, ne de Avrupa bunu umursamazl\u0131k edebilir. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti bu b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc konumunu yerli Hristiyan halklar\u0131n tarihsel yurtlar\u0131n\u0131 ilelebet gasp etmekle sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bir de bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye kendi \u00fcretken Hristiyan topluluklar\u0131n\u0131 yok ettikten hemen sonraki c\u0131l\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7oktan a\u015fm\u0131\u015f, yine onlardan gasp etti\u011fi zenginlikler ve her d\u00f6nemin en b\u00fcy\u00fck emperyalist g\u00fc\u00e7leriyle ya\u011fl\u0131 ball\u0131 i\u015f birli\u011fi sayesinde semirip b\u00f6lge hegemonyas\u0131nda iddial\u0131 bir g\u00fc\u00e7 haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u201cD\u00fcnya be\u015ften b\u00fcy\u00fckt\u00fcr\u201d deyi\u015fi \u201cBiz de d\u00fcnya g\u00fcc\u00fc olma yolunday\u0131z\u201d anlam\u0131na geliyor. O bunu \u201c21. y\u00fczy\u0131l T\u00fcrk y\u00fczy\u0131l\u0131 olacak\u201d diye de vurguluyor. Dahas\u0131 \u201cT\u00fcrkiye T\u00fcrkiye\u2019den b\u00fcy\u00fckt\u00fcr\u201d diyor. Bu manidar s\u00f6ylem Lozan\u2019la sa\u011flanan\u0131 yetersiz g\u00f6ren, \u201cMisak-\u0131 Milli\u201d s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 daha geni\u015f\u00e7e yeniden \u00e7izmeyi hedefleyen bir \u015feydir. Enver, Talat ve M. Kemal\u2019in yapamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapma, yeni tipte bir Turan yaratma, g\u00fc\u00e7l\u00fc \u0130slam \u00fclkeleriyle daha s\u0131k\u0131 ittifaklar kurma ve \u00fc\u00e7 k\u0131tada etkili bir emperyal g\u00fc\u00e7 olma hevesindedir. Avrupa Birli\u011fi\u2019ne tam \u00fcyelik talebini de bu hedefleriyle ba\u011fda\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Orada bir ba\u015fka ba\u011fda\u015fmazl\u0131k \u00f6rne\u011fi sergileyen Macaristan kadar bile k\u00fcst\u00fcr\u00fclmek istenmedi\u011fi i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019nin kabul g\u00f6rme \u015fans\u0131 a\u00e7\u0131k bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n

K\u0131saca ne ABD\u2019nin ne de Avrupa \u00fclkelerinin T\u00fcrkiye\u2019ye \u0130srail\u2019in istedi\u011fi y\u00f6nde tav\u0131r almalar\u0131 beklenebilir. \u0130srail\u2019i y\u00f6netenlerin bu basit ger\u00e7ekli\u011fi bilmediklerini d\u00fc\u015f\u00fcnemeyece\u011fimize g\u00f6re, onun \u0130ran\u2019la paralellik kurma yoluyla T\u00fcrkiye\u2019yi hedef yapma denemelerinin de ciddi bir \u00e7at\u0131\u015fma amac\u0131ndan ziyade hegemonya rekabetinde kendine avantaj sa\u011flamaya y\u00f6nelik propagandif \u015feyler oldu\u011funa h\u00fckmetmemiz do\u011fru olur. Bu kanaatin ayn\u0131s\u0131n\u0131 kendi taraf\u0131ndan bir t\u00fcr kay\u0131k\u00e7\u0131 kavgas\u0131 y\u00fcr\u00fcten Erdo\u011fan ve T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirtmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130RAN SAVA\u015eININ A\u00c7I\u011eA VURDU\u011eU N\u0130YETLER VE TEDB\u0130RL\u0130 OLMASI GEREKENLER<\/h4>\n\n\n\n

NATO Zirvesi\u2019nin kapan\u0131\u015f g\u00fcn\u00fcnde Trump\u2019\u0131n \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 bir s\u00fcredir mola verilmi\u015f sava\u015f\u0131 yeniden ba\u015flatmas\u0131 ve bu defa hem \u015fiddet boyutlar\u0131 ve hem de yayg\u0131nla\u015fma istidad\u0131 \u00f6ncekinden b\u00fcy\u00fck olan sava\u015f\u0131n kontrol edilemez noktalara gelmesi i\u015flerinin ne kadar zor oldu\u011funu g\u00f6steriyor. \u0130ran i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7ta d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen senaryolar \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f ve ABD\u2019nin m\u00fcttefikleriyle beraber kara \u00e7\u0131kartmas\u0131 yapmas\u0131n\u0131n da yeni bir bata\u011fa saplanmak olaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken, T\u00fcrkiye\u2019nin ayr\u0131ca hedef yap\u0131lmas\u0131 art\u0131k b\u00fct\u00fcn\u00fcyle akla ziyan bir senaryodur.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6yleyse ultra milliyet\u00e7i \u00e7evreler bu fobiyi neden canl\u0131 tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar? Bunun tek a\u00e7\u0131klamas\u0131 kendi yay\u0131lmac\u0131 hamlelerine dayanak yapma, yani \u201cg\u00fcvenli\u011fimiz tehdit ediliyor\u201d s\u00f6yleminden sald\u0131rganl\u0131k \u00fcretme arzusu olabilir. Bu bak\u0131mdan iyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, yakla\u015f\u0131k iki y\u0131ld\u0131r K\u00fcrtlere y\u00f6nelik politikalar\u0131n\u0131n da, d\u0131\u015f tehdit kar\u015f\u0131s\u0131nda i\u00e7 b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sa\u011flamaktan ziyade kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00f6tesine m\u00fcdahale ve n\u00fcfuz alanlar\u0131 yaratma ama\u00e7l\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Suriye\u2019den sonra Irak ve \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik hesaplar\u0131 bu y\u00f6ndedir. Yay\u0131lan \u0130ran sava\u015f\u0131n\u0131n K\u00fcrtlere bu bak\u0131mdan uyan\u0131k ve tedbirli olmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ran sava\u015f\u0131n\u0131n gida\u015fat\u0131na g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulunduraca\u011f\u0131 bir yer de Azerbaycan\u2019la beraber \u201cZengezur Koridoru\u201d diye sahiplenmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, hatta Devlet Bah\u00e7eli\u2019nin \u201cArt\u0131k ad\u0131n\u0131 do\u011fru koyal\u0131m, bu Turan Koridoru\u2019dur\u201d diyerek hedefini daha a\u00e7\u0131k dile getirdi\u011fi Ermenistan\u2019\u0131n Me\u011fri s\u0131n\u0131r hatt\u0131d\u0131r. ABD ve \u0130srail\u2019in a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 sava\u015f\u0131n ilk raundunda \u0130ran\u2019\u0131n kolay d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclece\u011fini zannederek erken heveslenen ve Nah\u00e7\u0131van\u2019da kimin i\u015fi oldu\u011fu belirsiz bir provokasyondan hareketle sava\u015fa m\u00fcdahil olma sinyalleri veren Aliyev, o zaman \u0130srail\u2019in gaz\u0131yla bir oldu bitti yaratmamas\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan uyar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Fakat bundan sonra \u0130ran\u2019\u0131n tavr\u0131na ve muhtemel f\u0131rsatlara ba\u011fl\u0131 olarak gerek \u0130ran Azerbaycan\u2019\u0131na, gerekse Ermenistan\u2019\u0131n s\u0131n\u0131r hatt\u0131 ve \u00f6tesine beraberce m\u00fcdahale etmeleri d\u0131\u015flanacak bir ihtimal de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Bu da Ermenistan y\u00f6netiminin sonsuz taviz siyasetini g\u00f6zden ge\u00e7irmesi ve onsuz da tehlikeli olan durumu \u00e7ok daha tedbirli kar\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in ekstra bir neden olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131 referans ve kaynaklar<\/h5>\n\n\n\n
    \n
  1. https:\/\/www.1lurer.am\/en\/2021\/04\/24\/Your-message-brought-to-completion-the-process-of-recognizing-the-Armenian-Genocide-in-the-United-S\/462162<\/a><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n