{"id":85473,"date":"2026-02-16T03:11:52","date_gmt":"2026-02-16T08:11:52","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=85473"},"modified":"2026-02-16T03:11:54","modified_gmt":"2026-02-16T08:11:54","slug":"turkiyede-sermaye-birikiminin-kaynaklari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=85473","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye\u2019de Sermaye Birikiminin Kaynaklar\u0131"},"content":{"rendered":"\n

\u00dcmit \u0130zmen<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Thomas Piketty\u2019nin \u015fu me\u015fhur\u00a0Yirmi Birinci Y\u00fczy\u0131lda Kapital\u00a0ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131ndaki sermaye birikiminin tarihsel geli\u015fimi \u00fczerine g\u00f6zlemleri kafamda bir dizi soru olu\u015fmas\u0131na neden oldu<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Piketty, 1700\u2019lerden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze sermayenin yani servet birikiminin geli\u015fimini bug\u00fcn\u00fcn baz\u0131 geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerinden yola \u00e7\u0131karak detayl\u0131 bi\u00e7imde inceliyor. Bu tarihsel veriden \u015f\u00f6yle bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131k\u0131yor: Hemen t\u00fcm \u00fclkelerde, toplam servet bir y\u0131lda elde edilen gelirler toplam\u0131n\u0131n 6-7 kat\u0131. Bu oran 18 ve 19 y\u00fczy\u0131llarda pek de\u011fi\u015fmiyor, ancak sonralar\u0131, sava\u015flar nedeniyle evlerin, binalar\u0131n, fabrikalar\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131yla ve sava\u015f d\u00f6nemlerindeki fiyat hareketleri nedeniyle sermaye birikimi erozyona u\u011fruyor, yani servet\/gelir oran\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcyor. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonunda sermaye birikimi bir y\u0131ll\u0131k gelirin sadece 3 kat\u0131na iniyor. Sonra bu oran yeniden artmaya ba\u015fl\u0131yor ve 2010 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde tekrar 5-6 kata ula\u015f\u0131yor. Sermaye\/gelir oran\u0131n\u0131n seyri, sava\u015flar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan ABD hari\u00e7 ayn\u0131 e\u011filimi izliyor. Zaman i\u00e7inde toplam servetin bile\u015fimi de de\u011fi\u015fiyor. Beklenece\u011fi \u00fczere, tar\u0131m arazilerinin yerini sanayi sermayesi, kentlerdeki gayrimenkuller ve finansal sermaye al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Sorular ve tahminler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Piketty\u2019nin kitab\u0131nda bu b\u00f6l\u00fcmleri 1915\u2019in 100. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde okurken, akl\u0131ma T\u00fcrkiye\u2019de sermaye birikiminin tarih i\u00e7indeki seyri tak\u0131ld\u0131. Elde yeterli veri yok. Ama e\u011fer T\u00fcrkiye i\u00e7in rakamlar olsayd\u0131, 1914\u2019teki toplam sermaye birikiminin ne kadar\u0131n\u0131n yok oldu\u011fu, bu yok olan sermayenin kimlerin elinde oldu\u011fu, sermaye birikiminin Cumhuriyet tarihi boyunca nas\u0131l seyretti\u011fi sorular\u0131n\u0131n cevaplar\u0131n\u0131 bulmak isterdim. \u015e\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerimin ne \u00f6l\u00e7\u00fcde do\u011fru oldu\u011funu test etmek isterdim:<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019deki s\u00fcre\u00e7 de muhtemelen di\u011fer \u00fclkelerdeki gibi geli\u015fmi\u015f olsa gerek. Yani sermaye birikimi Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda h\u0131zla azalm\u0131\u015f, sonra yeninden y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7mi\u015f olmal\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Elimizdeki 1913 verilerine g\u00f6re GSYH, 1990 fiyatlar\u0131yla 18 milyar dolar civar\u0131nda. E\u011fer servet\/gelir oran\u0131 di\u011fer \u00fclkelerdeki gibi 6 civar\u0131nda ise toplam servet yakla\u015f\u0131k 100 milyar dolar d\u00fczeyinde olmal\u0131. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye topraklar\u0131 \u00fczerinde yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu tahribat korkun\u00e7. Bu nedenle \u0130ngiltere ve Fransa\u2019ya benzer bi\u00e7imde sermaye\/mill\u00ee gelir oran\u0131n\u0131n 3\u2019e inmi\u015f oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bu varsay\u0131m\u0131 1923 y\u0131l\u0131nda 10 milyar dolar seviyesine d\u00fc\u015fen mill\u00ee gelirle birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, toplam servetin 30 milyar dolara kadar gerilemi\u015f oldu\u011fu, yani 70 milyar dolarl\u0131k bir servetin yok oldu\u011fu sonucuna varmak m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131\u2019da 1913\u2019teki servetin ne kadar\u0131n\u0131n T\u00fcrk, M\u00fcsl\u00fcman tebaan\u0131n, ne kadar\u0131n\u0131n gayrim\u00fcslimlerin, ne kadar\u0131n\u0131n da yabanc\u0131lar\u0131n elinde oldu\u011funu bilmiyoruz. Dolay\u0131s\u0131yla yok olan 70 milyar dolar civar\u0131ndaki servetin bile\u015fimine ili\u015fkin elimizde bir bilgi yok. Ama kurucu s\u00f6yleme g\u00f6re ticaret ve sanayi sermayesinde M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklerin pay\u0131 \u00e7ok azd\u0131r; t\u00fcm ekonomi ve ticaret Rumlar\u0131n, Ermenilerin, Yahudilerin, yabanc\u0131 sermayenin ve kompradorlar\u0131n kontrol\u00fcndedir. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ard\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019de de servet birikim s\u00fcrecinin son derece g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde geli\u015fti\u011fini biliyoruz. Cumhuriyet\u2019in ilk y\u0131llar\u0131nda mill\u00ee burjuvazi yarat\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu sol s\u00f6ylemde bile olumlanarak anlat\u0131l\u0131r hep.<\/p>\n\n\n\n

M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklerin elinde servet birikimi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu durumda, e\u011fer servet sahipli\u011finin yap\u0131s\u0131nda bir de\u011fi\u015fiklik olmasayd\u0131, sava\u015f\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131n ard\u0131ndan kalaca\u011f\u0131n\u0131 hesaplad\u0131\u011f\u0131m\u0131z 30 milyar dolarl\u0131k servetin sahipli\u011finde bir de\u011fi\u015fiklik ortaya \u00e7\u0131kmayacakt\u0131. Fakat soyk\u0131r\u0131m, m\u00fcbadeleler, Varl\u0131k Vergisi, tehcirler, s\u00fcrg\u00fcnler, g\u00f6\u00e7e zorlamalar yoluyla gayrim\u00fcslimlerin serveti neredeyse s\u0131f\u0131rlan\u0131rken, zaman i\u00e7inde devletin ve M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklerin elinde \u00f6nemli bir servet birikimi olu\u015ftu. T\u00fcrkiye\u2019de de servet birikimi Avrupa \u00fclkelerine benzer bir seyir izlemi\u015f ve gelirin 7 kat\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f olsa, kaba hesapla, bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de toplam sermaye birikiminin 5-6 trilyon dolar civar\u0131nda oldu\u011fu hesaplanabilir. (Burada yap\u0131lan hesaplamalar tamamen varsay\u0131msald\u0131r. International Center for Human Development taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan ve Tazminat taleplerine i\u00e7in derlenmi\u015f verileri kullanan bir \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re, T\u00fcrkiye\u2019de el konulan Ermenilere ait servet ve mallar\u0131n de\u011feri ve insan hayat\u0131 kay\u0131plar\u0131n\u0131n parasalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 dahil yap\u0131lan hesaplamalar, bug\u00fcnk\u00fc fiyatlarla yakla\u015f\u0131k 400 milyar dolar civar\u0131nda bir b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011fe i\u015faret etmektedir.)<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer elimde veri olsayd\u0131, el de\u011fi\u015ftiren sermayenin sadece b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de\u011fil bile\u015fimini de bilmek isterdim. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019de sermaye birikiminin baz\u0131 \u00f6zel durumlar\u0131 da var. Sermayenin farkl\u0131 bi\u00e7imleri b\u00f6lgelerde farkl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa sahip. Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son d\u00f6neminde tar\u0131m arazisi bi\u00e7imindeki sermaye k\u0131y\u0131 b\u00f6lgelerinde i\u00e7 b\u00f6lgelere oranla daha zay\u0131f. Bat\u0131da \u00f6zel sanayi ve ticaret sermayesi ve kentsel gayrimenkul \u00f6n planda. Bat\u0131 b\u00f6lgelerindeki bu ticaret ve sanayi sermayesinin daha \u00e7ok gayrim\u00fcslim n\u00fcfusun ve yabanc\u0131lar\u0131n elinde oldu\u011fu yayg\u0131n kabuld\u00fcr. Bu sermaye Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda neredeyse tamamen yok oluyor. Ve sonra ba\u015fka ellerde yeniden birikiyor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u0130\u00e7 Anadolu, Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu\u2019da tar\u0131m sermayesi daha \u00f6nemli idi. Bu b\u00f6lgelerdeki servet birikiminde T\u00fcrklerin ve K\u00fcrtlerin pay\u0131n\u0131n bat\u0131 b\u00f6lgelerine g\u00f6re daha y\u00fcksek olmas\u0131 herhalde \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmazd\u0131. Bu sermaye de el de\u011fi\u015ftirdi. Fakat el de\u011fi\u015ftiren tar\u0131m sermayesi zaman i\u00e7inde zay\u0131flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcne geldi\u011fimizde ticaret ve sanayi sermayesinin ve kentsel gayrimenkul\u00fcn \u00f6nemindeki art\u0131\u015fla beraber, sermaye birikiminin co\u011fraf\u00ee da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda da do\u011fudan bat\u0131ya do\u011fru bir kayma olmas\u0131 kuvvetle muhtemel. E\u011fer servetin el de\u011fi\u015ftirme s\u00fcrecinin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde devletin eliyle oldu\u011fu kabul\u00fcn\u00fc de bu resme eklersek, bu durumun \u00fclkede sermaye kesimi ile devlet aras\u0131ndaki ili\u015fkileri derinden etkilemi\u015f olmas\u0131 gerekir. Bu sermaye transferini anlamak, sadece ge\u00e7mi\u015fi de\u011fil, bug\u00fcn\u00fc anlamak, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sermaye ile devlet aras\u0131ndaki ili\u015fkinin do\u011fas\u0131n\u0131 anlamak a\u00e7\u0131s\u0131nda da \u00e7ok belirleyici.<\/p>\n\n\n\n

<\/a>Osmanl\u0131 n\u00fcfusu i\u00e7inde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n oran\u0131 1914 say\u0131m\u0131na g\u00f6re be\u015fte d\u00f6rtt\u00fcr. E\u011fer servet da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n etnisite ile orant\u0131l\u0131 oldu\u011funu varsayarsak, Anadolu Hristiyanlar\u0131na ait 20 milyar dolarl\u0131k bir servetin, yani en az bir y\u0131ll\u0131k GSYH tutar\u0131nda bir b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn (toplumsal etkisini daha iyi tartmak i\u00e7in bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019de olsa en az 800 milyar dolarl\u0131k bir servet diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn) k\u0131smen tahrip oldu\u011fu, k\u0131smen devlet eliyle veya yerelde devletle i\u015fbirli\u011fi i\u00e7indeki yap\u0131lar eliyle gasp edildi\u011fi sonucunu \u00e7\u0131kart\u0131r\u0131z. \u00d6rne\u011fin gayrim\u00fcslim n\u00fcfusun oran\u0131, 19. y\u00fczy\u0131l sonunda \u0130stanbul\u2019da y\u00fczde 56\u2019dan 1927\u2019de y\u00fczde 35\u2019e, \u0130zmir\u2019de ise y\u00fczde 62\u2019den y\u00fczde 13\u2019e iniyor. Trabzon ve Erzurum\u2019da durum \u00e7ok daha \u00e7arp\u0131c\u0131. Gayrim\u00fcslimlerin oran\u0131 Trabzon\u2019da y\u00fczde 43\u2019ten y\u00fczde 1\u2019e, Erzurum\u2019da ise y\u00fczde 32\u2019den y\u00fczde 0,1\u2019e iniyor. N\u00fcfus yok oluyor, ama evler, tarlalar, fabrikalar burada kal\u0131yor. Bu rakamlar el de\u011fi\u015ftiren servetin boyutunun \u00e7ok y\u00fcksek olabilece\u011fini ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n

Kul hakk\u0131, kanl\u0131 lokma, haks\u0131z kazan\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kurucu s\u00f6ylemin o \u00e7ok \u00f6\u011f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ulusal ekonomi in\u015fa s\u00fcreci, Emval-i Metruke defterlerinden bildi\u011fimiz gibi, devletin tam g\u00f6be\u011finde yer ald\u0131\u011f\u0131 bir mekanizma ile servetin h\u0131zla el de\u011fi\u015ftirmesi \u00fczerine kurulu. Gen\u00e7 Cumhuriyet\u2019in medar-\u0131 iftihar\u0131 ilk sanayi kurulu\u015flar\u0131n\u0131n, in\u015fa edilen altyap\u0131 ve sunulan hizmetlerin, yollar\u0131n, okullar\u0131n, fabrikalar\u0131n, hastanelerin harc\u0131nda, Anadolu Hristiyanlar\u0131n\u0131n kanl\u0131 bir s\u00fcre\u00e7te el konulan servetlerinin pay\u0131 var. Bu nedenle, bireysel olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda aile servetinin k\u00f6keninde el konulmu\u015f mallar\u0131n olup olmamas\u0131 da \u00f6nemini yitiriyor. Kul hakk\u0131, kanl\u0131 lokma, haks\u0131z kazan\u00e7, vicdan\u0131n\u0131zda hangi ad\u0131 verirseniz verin: Belki bug\u00fcn\u00fcn yoksullar\u0131 daha az, zenginleri daha \u00e7ok, ama t\u00fcm TC vatanda\u015flar\u0131 gasp edilen bu servetten pay\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f ve almaya devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n

\n
T\u00fcrkiye\u2019de Sermaye Birikiminin Kaynaklar\u0131 – \u00dcmit \u0130zmen<\/a><\/blockquote>