![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Gelibolu-360x231.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ba\u015flamadan birka\u00e7 s\u00f6z: A\u015fa\u011f\u0131da okuyaca\u011f\u0131n\u0131z Yunancadan T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirdi\u011fim metnin yazar\u0131 Quin Minassian. Yaz\u0131, Yunanistan\u2019da yay\u0131mlanan Armenika dergisinin Temmuz- Eyl\u00fcl 2015 tarihli n\u00fcshas\u0131nda yer ald\u0131. Ben ise Armenika dergisini birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m \u201c\u0130\u015fgal Alt\u0131ndaki Yunanistan\u2019da Nazi Kar\u015f\u0131t\u0131 Direni\u015fler\u201d konulu ara\u015ft\u0131rmam\u0131 yaparken ke\u015ffettim. Yunanistan\u2019daki Yahudi direni\u015f\u00e7ilerin izini s\u00fcrerken Ermeni direni\u015f\u00e7ileri de buldum Armenika sayesinde. Bir g\u00fcn t\u00fcm bunlardan bahsederken ortak bir dostumuz derginin yay\u0131n kurulundan Quin yani Takuhi\u2019nin \u0130stanbul\u2019da oldu\u011funu ve beni tan\u0131\u015ft\u0131rabilece\u011fini s\u00f6yledi. Ve tan\u0131\u015ft\u0131k. O az T\u00fcrk\u00e7e, ben az Ermenice ama \u00e7ok\u00e7a Yunanca konu\u015ftuk. K\u00f6klerimizden, ge\u00e7mi\u015fimizden kah h\u00fcz\u00fcnle kah g\u00fclerek bahsettik. O i\u00e7ten g\u00fcn\u00fcn an\u0131s\u0131na Takuhi\u2019nin dedesi Haci Agop Krikoryan\u2019\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131n\u0131n \u00e7evirisini sizlere sunuyorum. Yerinden yurdundan edilmi\u015flerin, dostlar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fckten korumu\u015flar\u0131n aziz hat\u0131ralar\u0131 \u015fad olsun. Melike Karaosmano\u011flu<\/strong><\/em><\/p>\n QUIN MINASSIAN<\/strong><\/p>\n Dedem Haci Agop Krikoryan, ki ilerleyen zamanlarda bilinmeyen sebeplerle Palanciyan soyad\u0131n\u0131 ald\u0131, Gelibolu\u2019da ya\u015fayan varl\u0131kl\u0131 ve s\u00f6z sahibi bir Ermeni olarak Osmanl\u0131 ordusu s\u00fcvari birli\u011finde g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131. Yani \u201cGelibolu Muharebesi\u201d ya da di\u011fer bir ifadeyle \u201c\u00c7anakkale Sava\u015f\u0131\u201da kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Kaderin cilvesi bu ya, Haci Agop sava\u015f esnas\u0131nda bir Osmanl\u0131 subay\u0131n\u0131n hayat\u0131n\u0131 kurtarm\u0131\u015f. Kendi bedenini siper ederek subay\u0131 korudu\u011fu i\u00e7in kur\u015fun dedemin baca\u011f\u0131na isabet etmi\u015f (bu kur\u015fun baca\u011f\u0131na iz ve y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcne ileriki ya\u015flar\u0131na dek onu terk etmeyen hafif bir topall\u0131k b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131). Zaferden hemen sonra dedem madalya ile \u00f6d\u00fcllendirilmi\u015f, subay ise hayat\u0131n\u0131 dedeme bor\u00e7lu oldu\u011funu s\u00f6yleyerek, bunu asla unutmayaca\u011f\u0131n\u0131 halka ilan etmi\u015f. O g\u00fcnden sonra, k\u00f6ken ve din fark\u0131na ra\u011fmen, aralar\u0131nda i\u00e7ten bir dostluk ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Ayr\u0131ca ortak bir noktalar\u0131 da vard\u0131: Atlar. Rivayete g\u00f6re dedemin 40 se\u00e7me at\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra g\u00fczeller g\u00fczeli siyah bir Arap at\u0131 da varm\u0131\u015f ve sadece T\u00fcrk subay dostunun binmesine m\u00fcsaade edermi\u015f.<\/p>\n Hatta 1919 bahar\u0131nda dedem Edirneli Ermeni bir a\u011fan\u0131n k\u0131z\u0131 olan Takuhi Papazyan\u2019la evlendi\u011finde, subay d\u00fc\u011f\u00fcne b\u00fct\u00fcn ailesiyle birlikte onur konu\u011fu olarak davet edilmi\u015f. Davetliler aras\u0131nda sadece Ermeniler de\u011fil, bir\u00e7ok Rum, T\u00fcrk ve Yahudi de varm\u0131\u015f. Has\u0131l\u0131 t\u00fcm Gelibolu bu d\u00fc\u011f\u00fcnde e\u011flenmi\u015f.<\/p>\n Ama evdeki hesap \u00e7ar\u015f\u0131ya uymam\u0131\u015f. 1922 y\u0131l\u0131nda, H\u0131ristiyan n\u00fcfusun Gelibolu\u2019dan s\u00fcrg\u00fcn edilece\u011finin resmi olarak duyurulmas\u0131ndan birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce, subay dostu dedemle bulu\u015fmu\u015f ve ona gizlice endi\u015felerini aktarm\u0131\u015f: \u201cBa\u015f\u0131m\u0131za b\u00fcy\u00fck bir bela geldi dostum. Do\u011fuda \u00e7eteler halk\u0131n\u0131z\u0131 katlediyor. Ne kutsal tan\u0131yorlar ne kilise ne de ba\u015fka bir \u015fey. Canl\u0131 hi\u00e7bir \u015fey b\u0131rakm\u0131yorlar. \u00c7ok yak\u0131nda apar topar gitmek zorunda kalacaks\u0131n\u0131z, size vakit dahi vermeyecekler. Emir b\u00fcy\u00fck yerden gelmi\u015f. Cemaatine haber ver, kilisenizin kutsal emanetlerini de yan\u0131n\u0131za al\u0131n, haz\u0131rlan\u0131n!\u201d<\/p>\n Dedem derhal o gece Surp Toros (Aziz Theodoros) Ermeni Kilisesi\u2019nin heyetini \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r ve k\u00f6t\u00fc haberi onlara verir. \u00c7o\u011fu ki\u015fi buna inanmakta zorlan\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerde etnik gruplar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler m\u00fckemmeldir. Lakin sonunda herkes, di\u011ferlerini uyarmak ve haz\u0131rlamak \u00fczere harekete ge\u00e7er. Tekneyle ka\u00e7ma plan\u0131 yaparlar. Ka\u00e7\u0131\u015f plan\u0131n\u0131 da subay\u0131n yard\u0131m edece\u011fi \u015fekilde haz\u0131rlarlar. So\u011fukkanl\u0131l\u0131k ve h\u0131zl\u0131 m\u00fcdahale sayesinde bir\u00e7ok ki\u015fi ka\u00e7may\u0131 ba\u015far\u0131r ve en \u00f6nemlisi Surp Toros Kilisesi\u2019nin kutsal emanetlerini de yanlar\u0131nda g\u00f6t\u00fcrebilirler.<\/p>\n Dedem \u015fansl\u0131 olanlardand\u0131; kona\u011f\u0131n\u0131 ger\u00e7ek de\u011ferine satmay\u0131 ba\u015fard\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc subay ona sat\u0131n alma teklifinde bulunmu\u015f ve hi\u00e7 pazarl\u0131k yapmadan, fazlas\u0131yla evin hakk\u0131n\u0131 \u00f6demi\u015fti. Hatta yemin etmi\u015fti, d\u00f6nd\u00fcklerinde evi iade edecekti. \u201c.. bak b\u00f6yle olacak g\u00f6receksin, geri d\u00f6neceksiniz, bunlar hep siyasi \u015feyler, de\u011fi\u015fecek…\u201d<\/p>\n Ne yaz\u0131k ki, bu birbirlerini son g\u00f6r\u00fc\u015fleri oldu. Haci Agop i\u00e7in b\u00f6yle bir dostlu\u011fu kaybetmek, m\u00fclteci olarak ge\u00e7irece\u011fi ya\u015fam\u0131n ac\u0131lar\u0131n\u0131n yan\u0131na bir ba\u015fka tarifsiz yara daha eklemi\u015fti. Adeta ruh ikizini kaybetmi\u015f gibiydi.<\/p>\n Gelibolu\u2019dan yola \u00e7\u0131kan gemi dev bir daire \u00e7izerek sonunda onlar\u0131 Yunanistan\u2019daki Kefalonya adas\u0131n\u0131n Argostoli kentine b\u0131rak\u0131r. Ancak \u00e7o\u011fu ki\u015fi adaya uyum sa\u011flayamaz. Bu arada, Anadolu\u2019nun pek \u00e7ok yerinden gelen ba\u015fka Ermeni m\u00fcltecilerin de Yunanistan\u2019a vard\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7o\u011funun Atina ile Pire\u2019ye yerle\u015fti\u011fini \u00f6\u011frenirler. Haci Agop ve birka\u00e7 ki\u015fi Atina\u2019ya gitmeye, soyda\u015flar\u0131n\u0131 ve ihtimal ya belki buluruz niyetiyle akrabalar\u0131n\u0131 aramaya karar verir. Her yerden m\u00fclteciler ak\u0131n etmi\u015ftir: \u0130zmir\u2019den Kars\u2019a, Gelibolu\u2019dan Van\u2019a, Trabzon\u2019dan Adana\u2019ya ve daha da \u00f6telerden. Rumlar, Pontuslar, Kapadokyal\u0131lar, S\u00fcryaniler, Ezid\u00eeler, Ermeniler ve Yahudiler. Hepsi kadim yurtlar\u0131ndan s\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n Bitap d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir Ermeni papazla ve sunakta tekten tahta bir ha\u00e7la Ermeni mahallesindeki barakalardan biri kilise olarak hizmet verir. Gelibolu\u2019dan gelenler bu manzarayla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda felaketin boyutunu anlarlar. T\u00fcm K\u00fc\u00e7\u00fck Asya yanm\u0131\u015ft\u0131r. Yapt\u0131klar\u0131 yolculuk tek y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr, geri d\u00f6n\u00fc\u015f art\u0131k yoktur, nerede kal\u0131rlarsa oras\u0131 daimi yurtlar\u0131 olacakt\u0131r. Ne kadar zor bir karard\u0131r bu…<\/p>\n Pire\u2019deki ayn\u0131 isimli Kallipoli (Gelibolu) semtine yerle\u015fmeleri kolay olabilirdi zira orada zaten \u00c7anakkaleli Rum m\u00fclteci hem\u015ferileri ya\u015f\u0131yordu. Ama bireysel d\u00fc\u015f\u00fcnmek yerine topluluk ihtiyac\u0131 a\u011f\u0131r basar ve Kokkinia\u2019daki soyda\u015flar\u0131na yak\u0131n olmay\u0131 tercih ederler. \u00dcstelik baraka yerine ger\u00e7ek bir kilise in\u015fa etmeyi planlarlar ve yanlar\u0131nda getirdikleri Surp Toros\u2019un kutsal emanetlerini de oraya adamaya karar verirler. Surp Agop ad\u0131n\u0131 alan kilise Kokkinia\u2019da 1933 y\u0131l\u0131nda in\u015fa edilir. O tarihten itibaren, Kokkinia semti Pire ve \u00e7evresindeki Ermeni cemaatinin \u00f6rg\u00fctlendi\u011fi merkez olacakt\u0131r.<\/p>\n Haci Agop ve Gelibolulu heyet, konaklama meselelerini \u00e7\u00f6zd\u00fckten sonra geride kalanlar\u0131 Kokkinia\u2019ya getirmek \u00fczere plan yap\u0131p Kefalonya\u2019ya geri d\u00f6ner. Argostoli\u2019de yaln\u0131zca 2-3 aile kal\u0131r, geri kalan herkes heyete g\u00fcvenerek ba\u015fkente gelir. \u00c7o\u011fu Kokkinia\u2019ya yerle\u015fse de, baz\u0131lar\u0131 Dourgouti, Nea Eritrea ya da akrabalar\u0131n\u0131 bulduklar\u0131 di\u011fer yerlere gitmek \u00fczere yola koyulur. Yunan topraklar\u0131n\u0131n neredeyse her k\u00f6\u015fesinde m\u00fcltecilik vard\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 yelken a\u00e7\u0131p Fransa\u2019ya, Amerika\u2019ya, Kanada\u2019ya, Arjantin\u2019e, Brezilya\u2019ya, Avusturalya\u2019ya gider. Soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131nda t\u00fcm Ermeniler gibi d\u00f6rt bir yana da\u011f\u0131l\u0131rlar. Zul\u00fcm diasporay\u0131 yarat\u0131r.<\/p>\n Bir defas\u0131nda, \u00e7ok sonradan, bizi ziyarete gelen akrabam\u0131z (biz ona Elmas yaya\u00e7ik derdik, o da \u0130stanbul\u2019dan s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc ama sonraki musibetlerden birinde) Amerika\u2019ya yapaca\u011f\u0131 uzun yolculu\u011fa \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce Kokkinia\u2019da mola vermi\u015f, evimizin Gelibolu\u2019da yerli yerinde durdu\u011funu, kilisenin ise \u00f6nce ah\u0131ra sonra depoya \u00e7evrilmesine ra\u011fmen h\u00e2l\u00e2 dimdik ayakta oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti.<\/p>\n \u201cBir zamanlar Gelibolu’da kutsal olan Surp Toros Ermeni Kilisesi’nin do\u011fu penceresi bizim evin giri\u015fine bak\u0131yordu\u201d diye anlat\u0131rd\u0131 ya\u015fl\u0131lar. Bu yeg\u00e2ne rehber c\u00fcmleyi akl\u0131mda tutarak, 2015\u2019in A\u011fustos ay\u0131nda ben de Gelibolulu arkada\u015f\u0131m Altu\u011f Y\u0131lmaz ile Gelibolu\u2019nun Ermeni mahallesini bulmak \u00fczere yola koyuldum. Altu\u011f ile birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce T\u00fcrkiye\u2019nin Antakya \u015fehrindeki Musa Da\u011f\u0131 Vak\u0131fl\u0131 k\u00f6y\u00fcnde yap\u0131lan bir Ermeni d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcnde tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. D\u00fc\u011f\u00fcn e\u011flencesinde, bir k\u00f6\u015feye oturmu\u015f birbirimize aile hik\u00e2yelerimizi anlatm\u0131\u015ft\u0131k. Onun M\u00fcsl\u00fcman dedesi 1923\u2019te m\u00fcbadele y\u00fcz\u00fcnden, Serez\u2019deki Poroya k\u00f6y\u00fcnden ayr\u0131lmak zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f ve o zamanlar terk edilmi\u015f vaziyette olan Gelibolu\u2019ya yerle\u015ftirilmi\u015fti.<\/p>\n Bir kez daha anlad\u0131k ki k\u00f6klerinden kopar\u0131lman\u0131n ac\u0131s\u0131 hem o ac\u0131y\u0131 ya\u015fayan insanlar hem de onlar\u0131n ileriki ku\u015faklar\u0131 i\u00e7in ortak ve zaman\u0131n de\u011fi\u015ftiremedi\u011fi bir \u015feydi. Altu\u011f \u00e7ocukluk ve ergenlik y\u0131llar\u0131n\u0131 benim atalar\u0131m\u0131n topraklar\u0131nda ge\u00e7irmi\u015fti. Terk edilmi\u015f Ermeni evlerinin avlular\u0131nda oynam\u0131\u015ft\u0131. Biliyordu. Birlikte papaz\u0131n evini, ki h\u00e2l\u00e2 \u00f6yle diyorlar, birka\u00e7 Ermeni evi ve yayam\u0131n bize \u00e7ok\u00e7a anlatt\u0131\u011f\u0131 hamam\u0131 bulduk. Ama ne kadar arad\u0131ysak da kiliseyi bulamad\u0131k; oysa onu bulsayd\u0131m dedemin evinin yerini de bulmu\u015f olacakt\u0131m. Belli ki hepsini \u201ckentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u201d yutmu\u015ftu.<\/p>\n Yan\u0131ma birka\u00e7 mum alm\u0131\u015ft\u0131m, oradan ayr\u0131lmak zorunda kal\u0131p, i\u00e7lerindeki geri d\u00f6nme arzusunu hi\u00e7 dindirememi\u015f olanlar\u0131n an\u0131s\u0131na yakmak i\u00e7in. Yayam Takuhi onlardan biriydi. Gelibolu\u2019yu \u00f6zler, g\u00fczel \u00e7i\u00e7ekleriyle dolu bah\u00e7esini an\u0131msarken: \u201cAh neler oldu acaba g\u00fcllerime, karanfillerime? Neler oldu cennetime?\u201d diye sorard\u0131 son g\u00fcn\u00fcne dek tekrar tekrar.<\/p>\n \u201cBah\u00e7eni buldum yayac\u0131\u011f\u0131m\u201d diye ge\u00e7irdim i\u00e7imden, Gelibolu\u2019daki evinde misafir oldu\u011fum dostum Ya\u011fmur\u2019un bah\u00e7esindeki \u00e7i\u00e7ekleri g\u00fcn bat\u0131m\u0131nda sularken. \u201cMerak etme, \u00e7i\u00e7eklerin art\u0131k susuz kalm\u0131yor.\u201d<\/p>\n O gece tam da o bah\u00e7enin topra\u011f\u0131nda, b\u00fct\u00fcn mumlar\u0131m\u0131 yakt\u0131m; yayam\u0131n bana s\u00f6yledi\u011fi \u015fark\u0131lar\u0131 g\u00fcn do\u011fana dek m\u0131r\u0131ldand\u0131m ve kendimce dua ettim hepsinin an\u0131s\u0131na.<\/p>\n https:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazi\/34098\/gelibolu-kefalonya-kokkinia\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ba\u015flamadan birka\u00e7 s\u00f6z: A\u015fa\u011f\u0131da okuyaca\u011f\u0131n\u0131z Yunancadan T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirdi\u011fim metnin yazar\u0131 Quin Minassian. Yaz\u0131, Yunanistan\u2019da yay\u0131mlanan Armenika dergisinin Temmuz- Eyl\u00fcl 2015 tarihli n\u00fcshas\u0131nda yer ald\u0131. Ben ise Armenika dergisini birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m \u201c\u0130\u015fgal Alt\u0131ndaki Yunanistan\u2019da Nazi Kar\u015f\u0131t\u0131 Direni\u015fler\u201d konulu ara\u015ft\u0131rmam\u0131 yaparken ke\u015ffettim. Yunanistan\u2019daki Yahudi direni\u015f\u00e7ilerin izini s\u00fcrerken Ermeni direni\u015f\u00e7ileri de buldum Armenika sayesinde. Bir g\u00fcn […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":83848,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,70,20],"tags":[],"class_list":["post-83847","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari"],"yoast_head":"\n![\"Agop](\"https:\/\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/Agop%20Dede%20ve%20Takuhi%20Yaya%20d%C3%BC%C4%9F%C3%BCn%20fotosu.jpg\")
<\/div>\nAgop Dede ve Takuhi Yaya’n\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcn foto\u011fraf\u0131<\/span><\/em><\/div>\n\u201cKutsal emanetleri al\u0131n, haz\u0131rlan\u0131n\u2019<\/h4>\n
Son g\u00f6r\u00fc\u015f<\/h4>\n
\nPire’nin bir zamanlar meyve bah\u00e7eleriyle dolu bir semti olan Kokkinia, K\u00fc\u00e7\u00fck Asya felaketinden sonra b\u00fcy\u00fck bir \u00e7ad\u0131r ve baraka alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\nSurp Toros\u2019tan Surp Agop\u2019a<\/h4>\n
Ata topra\u011f\u0131na yolculuk<\/h4>\n
\u201cBah\u00e7eni buldum yayac\u0131\u011f\u0131m\u201d<\/h4>\n