![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/parihesia-270x270.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Koharig yayamla ilgili en canl\u0131 hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m durum yerinde duramayan halleri ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc yemek haz\u0131rlama meziyetiydi. Evde ne varsa onlar\u0131 bir araya getirip lezzetli sofralar haz\u0131rlard\u0131. Anneannem s\u00fcrekli yemek haz\u0131rlayarak, sevdiklerini (bazen zorla) besleyerek hayat\u0131na anlam katan biriydi. Belki de aile hik\u00e2yelerini anlat(ma)man\u0131n yolunu bu \u015fekilde bulmu\u015ftu. Ursula K. Le Guin, \u201cTa\u015f\u0131y\u0131c\u0131 Torba Kuram\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 denemesinde, edebiyattaki kahraman anlay\u0131\u015f\u0131na ele\u015ftirel bir pencere a\u00e7ar. Uzun vadede tahrip edici bir g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015fen kahramanl\u0131k anlat\u0131lar\u0131n\u0131n yerine, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 anlat\u0131lar\u0131 \u00f6nerir. Kahraman\u0131n silah ta\u015f\u0131yan erkeksi bir fig\u00fcr olmas\u0131 yerine, ilk k\u00fclt\u00fcrel arac\u0131n \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in de\u011fil, ta\u015f\u0131mak ve saklamak i\u00e7in kullan\u0131lan bir torba oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131r. Antropolog Elizabeth Fisher\u2019\u0131n da destekledi\u011fi bu g\u00f6r\u00fc\u015f, anlat\u0131n\u0131n merkezine ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeyi, beslemeyi ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc al\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n AYL\u0130N VARTANYAN<\/strong><\/p>\n Anneannem Koharig\u2019in \u00e7ocukluk ve gen\u00e7lik hik\u00e2yesini \u00e7o\u011funlukla K\u0131nal\u0131ada\u2019da ge\u00e7en, detaylar\u0131n\u0131 \u00e7ok bilmedi\u011fim ya\u015fam\u0131 \u00fczerinden kurgulad\u0131m. K\u0131nal\u0131ada\u2019da do\u011fmu\u015f b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ve adadan gelin \u00e7\u0131km\u0131\u015f \u201cyerli\u201d adal\u0131 bir kad\u0131n olmas\u0131, yazl\u0131k\u00e7\u0131 olan ailemin ada ile olan ba\u011flant\u0131s\u0131nda bir katma de\u011fer yarat\u0131yordu. Gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131mda anlatmaktan keyif ald\u0131\u011f\u0131m bir hik\u00e2yeydi bu. Ya\u015f ald\u0131k\u00e7a ve evde s\u00f6zlere d\u00f6k\u00fclmeyen hik\u00e2yelerin i\u00e7eri\u011fi zenginle\u015ftik\u00e7e, Kayseri k\u00f6kenli anneannemin aile hik\u00e2yelerine belki birka\u00e7 eklemeler geldi ancak bo\u015fluklar pek tamamlanmad\u0131.<\/p>\n Anneannem \u00e7ok konu\u015fkan, d\u0131\u015fad\u00f6n\u00fck biriydi, hatta bazen s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015farak ba\u015fkalar\u0131n\u0131n i\u015flerine bula\u015f\u0131r ve ortal\u0131\u011f\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131rd\u0131. Her tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda anlatacak bir hik\u00e2yesi vard\u0131 ancak s\u0131ra kendi aile hik\u00e2yelerine geldi\u011finde hi\u00e7bir \u015fey anlatmazd\u0131. Biz de sormazd\u0131k.<\/p>\n Koharig yayamla ilgili en canl\u0131 hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m durum yerinde duramayan halleri ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc yemek haz\u0131rlama meziyetiydi. Evde ne varsa onlar\u0131 bir araya getirip lezzetli sofralar haz\u0131rlard\u0131. Anneannem s\u00fcrekli yemek haz\u0131rlayarak, sevdiklerini (bazen zorla) besleyerek hayat\u0131na anlam katan biriydi. Belki de aile hik\u00e2yelerini anlat(ma)man\u0131n yolunu bu \u015fekilde bulmu\u015ftu. Anneannemin en b\u00fcy\u00fck marifetlerinden biri de tur\u015fu ve re\u00e7el yap\u0131m\u0131yd\u0131. Eminim \u00e7o\u011fumuz b\u00fcy\u00fcklerinin evlerinde, dolaplarda s\u0131ras\u0131n\u0131 bekleyen farkl\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fck ve geni\u015flikteki i\u015ftah a\u00e7\u0131c\u0131 rengarenk kavanozlar\u0131 hat\u0131rlar.<\/p>\n Bu kavanozlar\u0131n berisindeki emek ve adanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n neye denk geldi\u011fini y\u0131llar sonra, fazla gecikmi\u015f olarak pandemi d\u00f6neminde tur\u015fu ve komposto yapmaya karar verdi\u011fim zaman anlad\u0131m. Anneannemin sesi kula\u011f\u0131mda, becerikli tombul elleri g\u00f6zlerimin \u00f6n\u00fcnde, ilk tur\u015fumu kurdum. Bazen insan\u0131n b\u00fcy\u00fcklerini anlamas\u0131 ne kadar uzun s\u00fcr\u00fcyor. Sadece yiyecek de\u011fildi haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m. Tur\u015fu yap\u0131m\u0131 \u00fczerinden bir devrin, bir haf\u0131zan\u0131n, bir sessizli\u011fin i\u00e7indeki hik\u00e2yeleri yeniden canland\u0131r\u0131yordum adeta. Birden \u015funu fark ettim: Anneannelerimiz anlatmad\u0131klar\u0131 bir\u00e7ok \u015feyi b\u00f6yle kavanozlarda saklad\u0131lar. S\u00f6zleri yerine tariflerini b\u0131rakt\u0131lar. Yaz\u0131lmayan tarihleri sofraya koydular. Yoklu\u011fu re\u00e7elle, kayg\u0131y\u0131 tuzla d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n 1986 y\u0131l\u0131nda Ursula K. Le Guin, \u201cTa\u015f\u0131y\u0131c\u0131 Torba Kuram\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 denemesinde, edebiyattaki kahraman anlay\u0131\u015f\u0131na ele\u015ftirel bir pencere a\u00e7ar. Uzun vadede tahrip edici bir g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015fen kahramanl\u0131k anlat\u0131lar\u0131n\u0131n yerine, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 anlat\u0131lar\u0131 \u00f6nerir. Kahraman\u0131n silah ta\u015f\u0131yan erkeksi bir fig\u00fcr olmas\u0131 yerine, ilk k\u00fclt\u00fcrel arac\u0131n \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in de\u011fil, ta\u015f\u0131mak ve saklamak i\u00e7in kullan\u0131lan bir torba oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131r. Antropolog Elizabeth Fisher\u2019\u0131n da destekledi\u011fi bu g\u00f6r\u00fc\u015f, anlat\u0131n\u0131n merkezine ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeyi, beslemeyi ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc al\u0131r.<\/p>\n Le Guin \u201ckatil hik\u00e2yeleri\u201d ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi, do\u011frusal ilerleyen, bir krizi \u00e7\u00f6zmek ad\u0131na bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n yok edilmesiyle sona eren anlat\u0131lar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na, ya\u015fam\u0131 ta\u015f\u0131yan, \u00e7at\u0131\u015fma yerine bak\u0131m sunan, son yerine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm \u00f6neren hik\u00e2yeleri koyar. Bu hik\u00e2yeler anlat\u0131lmaz; ta\u015f\u0131n\u0131r. Kavanozlarda, torbalarda, s\u00f6zs\u00fcz aktar\u0131l\u0131r. Aile b\u00fcy\u00fcklerinin ellerinden ge\u00e7erek \u015fekillenir; bazen bir re\u00e7el kavanozunda, bazen bir tur\u015fu kab\u0131nda kendini var eder. Kavanoz, burada bir anlat\u0131 arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Le Guin\u2019in torbas\u0131 gibi, o da hik\u00e2yeyi ta\u015f\u0131r.<\/p>\n Fermantasyon yaln\u0131zca bir koruma y\u00f6ntemi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir direni\u015f, bir iyile\u015fme ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm prati\u011fi. Tur\u015fu kurmak ya da re\u00e7el yapmak; sava\u015flardan, s\u00fcrg\u00fcnlerden, yoksulluklardan ge\u00e7en kad\u0131nlar\u0131n hayatta kalma stratejisi olmu\u015f y\u0131llar boyu. Sadece tarif de\u011fil, sezgi, sab\u0131r, sabit bir ritim ve bak\u0131m aktar\u0131l\u0131r bu i\u015flemlerle. Sandor Elix Katz\u2019\u0131n da ifade etti\u011fi gibi, Latince \u201cfervere\u201d k\u00f6k\u00fcnden gelen bu s\u00fcre\u00e7, kaynama, ta\u015fma, kabarma ile tan\u0131mlan\u0131r. Y\u00fczeyin alt\u0131nda sessizce s\u00fcren bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, bakterilerin ve mantarlar\u0131n g\u00f6r\u00fcnmeyen \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, ayn\u0131 zamanda i\u00e7ten i\u00e7e \u00e7al\u0131\u015fan bir haf\u0131zad\u0131r bu. Kavanozlar, bu ba\u011flamda bir zaman kaps\u00fcl\u00fc gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u0130\u00e7ine koyulan her \u015fey kimlik de\u011fi\u015ftirir. Ek\u015fir, tatlan\u0131r, k\u0131vam kazan\u0131r. Ama her hal\u00fck\u00e2rda d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. T\u0131pk\u0131 ac\u0131larla bi\u00e7imlenen ama tek bir kimli\u011fe indirgenemeyen insan hik\u00e2yeleri gibi.<\/p>\n Bu nedenle tur\u015fu kurmak bir hayatta kalma bi\u00e7imidir. Sadece fiziksel de\u011fil; duygusal, k\u00fclt\u00fcrel, hatta etik bir hayatta kal\u0131\u015f. Bu y\u00fczden, yayam\u0131n hik\u00e2yesini bilmesem de onunla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorum. Her zor an\u0131mda, onun g\u00f6rmedi\u011fim, ama i\u00e7imde yank\u0131lanan y\u00fcz\u00fcyle. Onun ac\u0131ya verdi\u011fi cevab\u0131n bir par\u00e7as\u0131 h\u00e2l\u00e2 bende ya\u015f\u0131yor. \u015eifa bazen anlat\u0131lan de\u011fil, tekrarlanan bir \u015fey oluyor. Sustuklar\u0131m\u0131z bile, bir g\u00fcn i\u00e7imizden do\u011fabiliyor. T\u0131pk\u0131 travman\u0131n aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, dayan\u0131kl\u0131l\u0131k da aktar\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
\nKoharig yayam\u0131n hangi ac\u0131lara tan\u0131kl\u0131k etti\u011fini asla tam olarak bilemeyece\u011fim. Ne ya\u015fad\u0131, neyi sustu, neyi i\u00e7ine g\u00f6md\u00fc, neyi anlatmak istemedi\u2014bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu kelimelere d\u00f6k\u00fclmeden kald\u0131. Ama bilmedi\u011fim bu hik\u00e2yelerin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, bir g\u00fcn, beklemedi\u011fim bir anda, kendi bedenimde belirdi. Sanki onun ya\u015fam\u0131, zor zamanlarda ailesini doyurmak, bir arada tutmak, hayat\u0131 bir kap yeme\u011fe s\u0131\u011fd\u0131rmak i\u00e7in geli\u015ftirdi\u011fi bilgeli\u011fi, i\u00e7imde bir yerden \u2014ad\u0131 olmayan bir yerden\u2014 \u00e7\u0131k\u0131p geldi. Talin Suciyan\u2019\u0131n da bu k\u00f6\u015fede daha evvel yazd\u0131\u011f\u0131 gibi , yayalar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7o\u011fu \u201ctarihin melekleri\u201d gibi ya\u015fad\u0131\u2014felaketi g\u00f6r\u00fcp sessiz kalan, anlatamayan tan\u0131klar olarak. Belki de tarifler, elleriyle yapt\u0131klar\u0131, aktaramad\u0131klar\u0131 hik\u00e2yelerin yerini ald\u0131. Ac\u0131ya verilen sessiz bir yan\u0131t gibi: Mayalayarak, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek, \u015fifaya \u00e7evirmeye \u00e7al\u0131\u015farak.<\/p>\n
\n