![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Kapadokya-1-360x213.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Kapadokya\u2019daki betonla\u015fmaya tepkiler s\u00fcr\u00fcyor. Mimar, tarih\u00e7i ve arkeologlar ayn\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131da birle\u015fiyor.<\/em><\/strong><\/p>\n Kapadokya\u2019daki betonla\u015fmaya tepkiler s\u00fcr\u00fcyor. Mimar, tarih\u00e7i ve arkeologlar ayn\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131da birle\u015fiyor: \u201cG\u00f6reme Tarihi Milli Park\u0131 ve Kapadokya\u2019n\u0131n Kayal\u0131k Alanlar\u0131\u201d olarak D\u00fcnya Do\u011fal ve K\u00fclt\u00fcrel Miras\u0131 Listesine al\u0131nma kriterlerini titizlikle ve \u00f6d\u00fcns\u00fcz olarak korumak durumunday\u0131z.\u201d H\u0131zla bozulan silueti; var olan k\u00fclt\u00fcrel ve do\u011fal yap\u0131s\u0131 verilen ruhsatlarla, betona yenik d\u00fc\u015fmek \u00fczere. Tarih\u00e7i, akademisyen ve yazar \u0130lber Ortayl\u0131, Koruma Uzman\u0131\u0130T\u00dc, Icomos T\u00fcrkiye MK \u00dcyesi Dr. G\u00fcls\u00fcn Tanyeli, K\u00fclt\u00fcrel ve Do\u011fal Miras\u0131 \u0130zleme Platformu y\u00f6neticisi, arkeolog-edit\u00f6r Nezih Ba\u015fgelen ve Koruma Mimar\u0131 Bur\u00e7in Alt\u0131nsay gazetemize a\u00e7\u0131klamalarda bulundu.<\/p>\n \u0130LER\u0130DE K\u0130MSE G\u0130TMEYECEK<\/strong><\/p>\n 1960\u2019l\u0131 y\u0131llarda rehberlik yapt\u0131m Kapadokya\u2019da. Ahalisi \u00e7al\u0131\u015fkand\u0131r, \u00c7ocuklar\u0131 mekteplere okumaya gider, topra\u011f\u0131 ise bereketlidir. Tarihi Roma Kapadokyas\u0131 k\u0131p\u0131r k\u0131p\u0131r yerdi hep. Bir metrekare alan i\u00e7in kavgalar \u00e7\u0131kard\u0131; topra\u011f\u0131 verimli, k\u0131ymetlidir arazisi\u2026 Seramik konusunda iyidirler; o zamandan bug\u00fcne kendilerini \u00e7ok geli\u015ftirdiler, b\u00fcy\u00fck i\u015fler yapt\u0131lar; \u015farap\u00e7\u0131l\u0131k konusunda gerilediler ama yine de fena de\u011fildir. Hangi cahil bir mimar geldiyse, kayalar\u0131 kolay oyuluyor diye otel yapt\u0131. K\u00f6y evleri vard\u0131. Oran\u0131n halk\u0131 o evlerde oturuyordu.<\/p>\n Sonra n\u00fcfusu olanlar k\u00f6y evlerini ba\u015flad\u0131 otel yapmaya. B\u00f6lgeyi berbat ettiler, kazmad\u0131klar\u0131 yer kalmad\u0131. Arkeologlar gereken ciddiyetle e\u011filmediler. Benim ka\u00e7 y\u0131l olmu\u015f hesaplay\u0131n bu \u00f6mr\u00fcmde g\u00f6z\u00fcmle g\u00f6rd\u00fcm gidi\u015fat\u0131. K\u00f6yl\u00fcler k\u0131\u015f\u0131n orada ya\u015f\u0131yor. Evler yapmaya ba\u015flad\u0131; ilk apartmanlar kurdular. \u015eimdi ise bu yap\u0131lanlar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7emiyorlar \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck te\u015febb\u00fcs\u00fcn, b\u00fcy\u00fck a\u00e7g\u00f6zl\u00fcl\u00fcklerin sonu\u00e7u bu\u2026 \u00c7ok yaz\u0131k iki de \u00fcniversite var ama k\u00fclt\u00fcrel merkez haline gelemiyor; \u00f6ncelikli sebebi ahalinin a\u00e7g\u00f6zl\u00fc olmas\u0131. Para kazanmak k\u00f6t\u00fc bir \u015fey de\u011fil tabii ki ama\u2026 Oraya gidip boykot yap\u0131lsa gitmeyin demem\u2026 Tertemiz havas\u0131 vard\u0131r oran\u0131n ama bir m\u00fcddet sonra bakacaklar kimse gelmiyor. Tabiat\u0131 olu\u015fturamazs\u0131n, yapamazs\u0131n jeolojik bir geli\u015fimdir o, yok oldu mu? \u0130\u015fte o zaman kimse gitmeyecek Kapadokya\u2019ya\u2026<\/p>\n \u0130lber Ortayl\u0131<\/em><\/p>\n (Tarih\u00e7i, akademisyen ve yazar)<\/em><\/p>\n \u2018SAVUNULAMAZ SONU\u00c7LARA YOL A\u00c7MAKTA\u2019<\/strong><\/p>\n G\u00f6reme A\u00e7\u0131k Hava M\u00fczesi ve Kapadokya Kayal\u0131k Alanlar\u0131 1985 y\u0131l\u0131nda D\u00fcnya Miras\u0131 ilan edilerek koruma alt\u0131na al\u0131nd\u0131. 1960\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren alan\u0131n turizm potansiyelini dikkate alarak haz\u0131rlanm\u0131\u015f raporlar var. Bu kapsamda milli park ilan edilmi\u015f ve gerek k\u00fclt\u00fcr varl\u0131klar\u0131 gerekse do\u011fal varl\u0131klar i\u00e7in koruma stat\u00fcleri ilan edildi. Ancak 2011 y\u0131l\u0131nda do\u011fal sitlerle ilgili kararlar\u0131n \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ard\u0131ndan \u00e7ok say\u0131daki kurumsal akt\u00f6r\u00fcn karar alma s\u00fcre\u00e7lerini yava\u015flatt\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle Haziran 2019\u2019da (38 Numaral\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Kararnamesi ile ) Kapadokya Alan Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 kurulmu\u015ftur.<\/p>\n Sorumlu oldu\u011fu alan\u0131n korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesine y\u00f6nelik her t\u00fcrl\u00fc ara\u015ft\u0131rma, projelendirme ve eylem planlar\u0131 haz\u0131rlamak ve bunlar\u0131n uygulama esaslar\u0131n\u0131 belirlemek ve izlemekle y\u00fck\u00fcml\u00fc olmakla birlikte fiziki planlar\u0131n h\u00e2l\u00e2 tamamlanmam\u0131\u015f oldu\u011fu 2024-28 y\u0131l\u0131 Staratejik Plan\u0131\u2019nda belirtilmekte. Oysa bu planlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra D\u00fcnya Miras Merkezi taraf\u0131ndan zorunlu tutulan D\u00fcnya Miras Alan\u0131\u2019na \u00f6zel Alan Y\u00f6netim Plan\u0131 ise hen\u00fcz haz\u0131rlanmam\u0131\u015ft\u0131r ve plan hedefleri aras\u0131nda bulunmamakta. \u00d6te yandan alan planlar\u0131na uygun yap\u0131la\u015fmalar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in y\u00f6netmeliklerin uygulanmas\u0131 esnas\u0131nda taraflar\u0131n (\u00f6rn. Mimarlar odas\u0131 vb.) itiraz\u0131n\u0131n risk olarak de\u011ferlendirilmesi kamu otoritesinin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6stermekte. Kapadokya Alan Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n sorumlu oldu\u011fu 83 bin hektarl\u0131k alanda yakla\u015f\u0131k yar\u0131m y\u00fczy\u0131ll\u0131k deneyimle ortaya konmu\u015f koruma yakla\u015f\u0131m\u0131 karar ve ilkelerini, konunun uzmanlar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f ve ele\u015ftirilerine daha a\u00e7\u0131k olmas\u0131yla geli\u015ftirmesi m\u00fcmk\u00fcn. Yoksa daha \u00f6nce b\u00fct\u00fcn itirazlara kar\u015f\u0131n yap\u0131lan Ortahisar-G\u00f6reme yolunda oldu\u011fu gibi alan\u0131n \u00f6zg\u00fcnl\u00fck, b\u00fct\u00fcnl\u00fck ve \u00fcst\u00fcn evrensel de\u011ferini zedeleyici uygulamalar savunulamaz sonu\u00e7lara yol a\u00e7makta.<\/p>\n Dr. G\u00fcls\u00fcn Tanyeli<\/em><\/p>\n (Koruma Uzman\u0131-\u0130T\u00dc, Icomos T\u00fcrkiye MK \u00dcyesi)<\/em><\/p>\n GELECEKTE B\u0130R KAPADOKYA KALMAYACAK<\/strong><\/p>\n Kapadokya D\u00fcnya Miras Alan\u0131 olarak tan\u0131mlanan b\u00f6l\u00fcmlerinin \u00f6tesinde, b\u00fct\u00fcn \u00e7evresi ile birlikte kelimenin tam anlam\u0131yla e\u015f\u015fiz bir k\u00fclt\u00fcrel peyzaj alan\u0131d\u0131r, d\u00fcnyada tektir. Ve bu \u00f6zel yeri b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc olarak koruma sorumlulu\u011fu TC devletinindir ve biz vatanda\u015flar\u0131nd\u0131r. \u00d6nemli bir turizm b\u00f6lgesi oldu\u011fu yads\u0131namaz ancak y\u0131llard\u0131r yo\u011fun turizm bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda olan Kapadokya tam da bu nedenle a\u011f\u0131r tahribata u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Turizm bask\u0131s\u0131n\u0131 hafifletecek, tahribat\u0131 azaltacak \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 acilen gerekmekte iken ne yaz\u0131k ki h\u00e2l\u00e2 turizmi \u00f6nceleyen kararlar al\u0131nmakta, planlar yap\u0131lmakta. K\u00fclt\u00fcrel peyzaj alan\u0131na hassasiyet g\u00f6stermeden yap\u0131lan yol in\u015faatlar\u0131 ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak pe\u015finden gelen yap\u0131la\u015fmalara izin verilmesi tahribat\u0131 daha da art\u0131rmaktad\u0131r. Geri d\u00f6n\u00fclemez bi\u00e7imde t\u00fcketilmeye devam edilirse turistlerin gelip g\u00f6rece\u011fi bir Kapadokya da kalmayacak. K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131, K\u00fclt\u00fcr varl\u0131klar\u0131n\u0131 koruma g\u00f6revini ad\u0131ndaki turizm\u2019in \u00f6n\u00fcne koymal\u0131, b\u00f6ylesine e\u015f\u015fiz yerlerde turizm, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn korunmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flayacak bi\u00e7imde hassasiyetle yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmal\u0131.<\/p>\n Bur\u00e7in Alt\u0131nsay<\/em><\/p>\n (Koruma mimar\u0131)<\/em><\/p>\n TEHL\u0130KE DEVAM ED\u0130YOR<\/strong><\/p>\n Kapadokya \u2019n\u0131n bilinen en eski foto\u011fraflar\u0131 1880\u2019li y\u0131llarda \u00e7ekilmi\u015ftir. Bu foto\u011fraflardan bir se\u00e7ki daha sonra National Geographic Magazine\u2019de yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcm d\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck ilgi ile kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Alman ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Hans Rott, Aksaray yak\u0131n\u0131ndaki Ihlara Vadisi ve i\u00e7indeki kaya kiliselerini bilim d\u00fcnyas\u0131na tan\u0131tm\u0131\u015ft\u0131. 1907- 1912 y\u0131llar\u0131nda b\u00f6lgede incelemeler yapan Frans\u0131z ara\u015ft\u0131rmac\u0131 G. de Jerphanion\u2019un Kapadokya Kaya Kiliseleri adl\u0131 7 ciltlik an\u0131tsal eseri; kaya kiliseleri, manast\u0131rlar ve i\u00e7indeki duvar fresklerini sistematik \u015fekilde inceleyen ilk b\u00fcy\u00fck \u00e7al\u0131\u015fma. Bu \u00f6nc\u00fc yay\u0131nlardan sonra Kapadokya \u00fczerine bir bir pe\u015fine \u00e7ok \u00e7e\u015fitli monografiler yay\u0131mlanm\u0131\u015f bu gibi eserlerle Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131, Kapadokya\u2019y\u0131 daha da yak\u0131ndan tan\u0131m\u0131\u015f ve buralar\u0131 g\u00f6rmeye ilgi duymu\u015f.<\/p>\n Kapadokya\u2019n\u0131n bu benzersiz birbirinden ilgin\u00e7 k\u00fclt\u00fcrel peyzajlar\u0131 ve i\u00e7leri fresklerle bezeli kaya oygu mekanlar\u0131 d\u00fcnyada milyonlarca ki\u015finin Kapadokya\u2019ya gelmesinin ilgi kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015f. T\u00fcm bu foto\u011fraflar\u0131n belgeledi\u011fi harikalar diyar\u0131 olarak tan\u0131mlanan b\u00f6lge peyzajlar\u0131 bug\u00fcn beton yap\u0131la\u015fman\u0131n ve i\u015f makineli in\u015fai m\u00fcdahalelerin tehdidi alt\u0131nda. Son d\u00f6nemde denetimsiz kitle turizminin azd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu rantsal fiziki m\u00fcdahalelerin \u00f6n\u00fc al\u0131nmazsa Kapadokya b\u00f6lgesinin benzersiz b\u00fcy\u00fcs\u00fc bir daha geri gelmemecesine gidecek. Bu a\u00e7\u0131dan Unesco\u2019nun 1985 y\u0131l\u0131nda \u201cG\u00f6reme Tarihi Milli Park\u0131 ve Kapadokya\u2019n\u0131n Kayal\u0131k Alanlar\u0131\u201d olarak D\u00fcnya Do\u011fal ve K\u00fclt\u00fcrel Miras\u0131 Listesine al\u0131nma kriterlerini titizlikle ve \u00f6d\u00fcns\u00fcz olarak korumak durumunday\u0131z.<\/p>\n