![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Tamer-Cilingir-360x203.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Art\u0131 Ger\u00e7ek \u2013 \u0130lk say\u0131s\u0131 27 Ekim 1918\u2019de \u00e7\u0131kan g\u00fcnl\u00fck Epochi (\u00c7a\u011f) Gazetesi 106 y\u0131l sonra yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 tarihlerde okuyucu ile bulu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Trabzon\u2019da Romeika (Karadeniz Rumcas\u0131) olarak yay\u0131nlanan gazetede, b\u00f6lgede ya\u015fanan g\u00fcnl\u00fck siyasi geli\u015fmelerin yan\u0131 s\u0131ra e\u011fitimden, ekonomiye kadar bir\u00e7ok haber yay\u0131nlan\u0131yordu. Yine toplumsal makalelerin de yer ald\u0131\u011f\u0131 gazetede Tro\u00e7ki ve Lenin\u2019in yaz\u0131lar\u0131, Trabzon\u2019daki memur ve i\u015f\u00e7ilerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 sorunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra d\u00fcnyadan da haberler yay\u0131mlan\u0131yordu. 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n gidi\u015fat\u0131na dair de bir\u00e7ok yaz\u0131n\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 gazetede, Trabzon\u2019daki d\u00f6viz kurlar\u0131, f\u0131nd\u0131k, zeytinya\u011f\u0131 ve di\u011fer \u00fcr\u00fcnlerin fiyatlar\u0131, ilanlar da bulunuyordu. Gazetedeki makalelerin \u00e7o\u011funu gazetenin hem sahibi hem de Yaz\u0131 \u0130\u015fleri M\u00fcd\u00fcr\u00fc olan Nikos Kapetanidis yazarken, Oscar Wilde, Lev Tolstoy ve Maksim Gorki ile birlikte bir\u00e7ok Yunan yazar\u0131n da \u00f6yk\u00fc ve \u015fiirleri gazetede yer al\u0131yor.<\/em><\/strong><\/p>\n 3 y\u0131l boyunca \u00e7\u0131kan gazete bir s\u00fcre sonra sans\u00fcr ve ard\u0131ndan tehditlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaya ba\u015flad\u0131. Kapat\u0131lmakla tehdit edilen Epochi\u2019de \u201cPontus\u2019un Helen Tan\u0131kl\u0131klar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 k\u00f6\u015feden tehditleri hi\u00e7e sayan yaz\u0131lar yaz\u0131ld\u0131. Bu k\u00f6\u015fede, Rumlara y\u00f6nelik ger\u00e7ekle\u015ftirilen cinayetler, h\u0131rs\u0131zl\u0131klar ve kundaklamalarla ilgili, yazarlardan ve okuyuculardan gelen yaz\u0131lar\u0131 yay\u0131mlan\u0131yordu. Tehdit ve sans\u00fcrlere ra\u011fmen \u00e7\u0131kmaya devam eden Epochi 5 Mart 1921\u2019de \u00e7\u0131kan son say\u0131ya kadar bas\u0131lmaya devam etti.<\/p>\n Gazetenin Yunancaya \u00e7evrilmi\u015f dijital halini Nikos Kapetanidis\u2019in karde\u015finin torunu olan Kosta Kapetanidis\u2019ten alan ve T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirisini yapan Tamer \u00c7ilingir de\u011ferlendirdi.<\/p>\n \u2018TAR\u0130H\u0130 BELGE N\u0130TEL\u0130\u011e\u0130 VAR\u2019<\/strong><\/p>\n 106 y\u0131l \u00f6nce yay\u0131nlanan gazetenin tarihi belge \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen \u00c7ilingir, \u201c106 y\u0131l \u00f6nceki Osmanl\u0131ca ve T\u00fcrk\u00e7e kaynaklar bile o s\u00fcreci anlatmaya yeterli de\u011filken, bizim elimizde 3 bin 515 sayfadan olu\u015fan 1918-1921 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck bir dok\u00fcman var. Bunu T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirerek co\u011frafyada neler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha iyi anlamak gibi bir derdiniz oldu. Ayn\u0131 zamanda 1\u2019inci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda Osmanl\u0131\u2019n\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu durum, Ankara h\u00fck\u00fcmetinin kurulu\u015fu ve daha sonras\u0131 ya\u015fananlara ili\u015fkin \u00e7ok \u00f6nemli belge niteli\u011fi ta\u015f\u0131yor\u201d dedi.<\/p>\n \u2018HERKES\u0130 \u0130LG\u0130L\u0130ND\u0130REN HABERLER VAR\u2019<\/strong><\/p>\n Gazetede sadece Pontos\u2019a dair g\u00fcnl\u00fck haberlerin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten \u00c7ilingir, gazetenin Yaz\u0131 \u0130\u015fleri M\u00fcd\u00fcr\u00fc Nicos Kapetanidis ve bir\u00e7ok ayd\u0131n\u0131n makalelerinin de yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktard\u0131. Gazetede b\u00f6lgedeki her detaya ili\u015fkin haber oldu\u011funu s\u00f6yleyen \u00c7ilingir, \u201cEpochi Gazetesinin bu co\u011frafyada ya\u015fayan herkesi ilgilendirdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Sadece Rumlar\u0131 de\u011fil. Cumhuriyetin nas\u0131l kuruldu\u011funa ili\u015fkin kafam\u0131zda olu\u015fan b\u00fct\u00fcn sorular\u0131 resmi belgelerle yorumlayan tarih\u00e7iler a\u00e7\u0131s\u0131ndan inan\u0131lmaz bir kaynak oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Yine Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde ya\u015fanan geli\u015fmelere dair belge niteli\u011finde r\u00f6portaj ve a\u00e7\u0131klamalar da var. Bug\u00fcne kadar bir\u00e7o\u011fumuzun duymad\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcr\u00fc belge ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Adeta bir zamanda yolculuk gibi. Sadece siyaset\u00e7iler i\u00e7in de de\u011fil, mesela meteoroloji uzmanlar\u0131 da 106 y\u0131l \u00f6nceki Trabzon\u2019un hava durumuyla ilgili belge g\u00f6recekler. Ekonomistler 106 y\u0131l \u00f6nceki d\u00f6viz kurlar\u0131, ticari anla\u015fmalarla, \u00e7e\u015fitli \u00fcr\u00fcnlerin fiyatlar\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015facak. Ekmek, bal\u0131k, zeytin, fasulye fiyatlar\u0131na ula\u015fabilecek. Ama tabi ki politik bir gazete. B\u00f6yle oldu\u011fu i\u00e7in Pontoslu Rumlar\u0131n yan\u0131nda yer al\u0131yor. Pontos\u2019ta Rumlara y\u00f6nelik y\u00fcr\u00fct\u00fclen katliamlara kar\u015f\u0131 direnen, dik bir duru\u015f sergileyen bir noktada duruyor\u201d diye belirtti.<\/p>\n \u2018\u0130NKARA KAR\u015eI BELGE\u2019<\/strong><\/p>\n Cumhuriyetin ilan\u0131 ile birlikte b\u00f6lgede ya\u015fayan t\u00fcm insanlara \u2018Karadenizli\u2019 ya da \u2018Laz\u2019 etiketi yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktaran \u00c7ilingir, \u201cLazlar Artvin ve Rize\u2019nin bir k\u0131sm\u0131nda ya\u015farlar. Fakat ta \u0130stanbul\u2019a kadar olan sahil ile Tokat, G\u00fcm\u00fc\u015fhane, Amasya ve Sivas\u2019\u0131n kuzeyini kapsayan co\u011frafyada ya\u015fayanlar ise Hristiyan Rumlard\u0131. Cumhuriyet bu ger\u00e7ekli\u011fi inkar eden bir yerde duruyor. O d\u00f6nem ya\u015fanan s\u00fcrg\u00fcnler ve katliamlarla birlikte resmi tarih bu ge\u00e7mi\u015fin \u00f6\u011frenilmesini istemiyor. Ne kadar inkar edilirse edilsin buran\u0131n binlerce y\u0131ll\u0131k Helen co\u011frafyas\u0131 oldu\u011fu bilinciyle yeniden yeniden Trabzon i\u015fgal ediliyor. Kiliseler camiye \u00e7evriliyor, Epochi Gazetesinin binas\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u0130leti\u015fim Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na veriliyor. Bunlar devletin Rumlarla olan hesapla\u015fmas\u0131n\u0131n bitmedi\u011fini g\u00f6steriyor. Ama bu ay\u0131pt\u0131r. Binlerce y\u0131ll\u0131k kilise olarak kullan\u0131lan bir bina ya da tarihte \u00e7ok \u00f6nemli bir gazete olan b\u00fcroyu ba\u015fka ama\u00e7la kullanmak yerine m\u00fcze olarak kalabilir. Modern devletler, d\u00fc\u015fman bile olsa onlar\u0131n eserlerini m\u00fcze haline getiriyor, koruyorlar. Bizde durum tam tersi. Gazetenin T\u00fcrk\u00e7e olarak yeniden yay\u0131nlanmas\u0131 bu inkar\u0131 anlamam\u0131za yarayacak\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n TEPK\u0130LER OLUMLU<\/strong><\/p>\n Yeniden yay\u0131mlaman\u0131n ba\u015flamas\u0131yla olumlu tepkiler ald\u0131klar\u0131n\u0131 kaydeden \u00c7ilingir, kendilerinden \u00f6nce 2016\u2019da Karadeniz Teknik \u00dcniversitesi\u2019nden bir grup akademisyenin Epochi\u2019nin t\u00fcm say\u0131lar\u0131n\u0131n T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmesine ili\u015fin bir proje ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirdi. Bu projenin yar\u0131da kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen \u00c7ilingir, \u201c\u0130lk yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 anda KT\u00dc\u2019den \u00e7e\u015fitli akademisyenler bana ula\u015ft\u0131 ve bunun \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu s\u00f6yleyerek te\u015fekk\u00fcr ettiler. \u00d6zellikle daha entelekt\u00fcel kurumlar da bunu ilgiyle kar\u015f\u0131lad\u0131. \u00d6zellikle tarih\u00e7ilerin de ilgisini \u00e7eken bir durum oldu. Resmi tarih d\u0131\u015f\u0131nda bu kadar \u00f6nemli bir belge yoktu. \u0130lk defa o s\u00fcrece ili\u015fkin T\u00fcrk\u00e7e ula\u015fabilece\u011fimiz \u00e7ok \u00f6nemli bir gazete serisine sahibiz. \u00c7ok olumlu tepkiler ald\u0131k. Kosta da \u00e7ok duyguland\u0131. Selanik\u2019te Nicos Kapetanidis Derne\u011fi var, dernek bu meseleyi sahiplendi. Yunan bas\u0131n\u0131nda \u00e7ok fazla yer ald\u0131. \u00c7ok heyecanland\u0131lar. Fakat bu gazetenin Osmanl\u0131 ya da Ba\u015fbakanl\u0131k ar\u015fivlerinde olmas\u0131na ra\u011fmen bizim bunu Yunanistan\u2019dan elde etmemiz de ba\u015fka bir ac\u0131 durum olarak ifade edilebilir\u201d \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n