![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Hrant-Dink-360x225.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Tuba \u00c7andar\u2019dan dinliyoruz: \u201cHrant benim i\u00e7in bir anlat\u0131c\u0131yd\u0131 asl\u0131nda, bir hikaye anlat\u0131c\u0131s\u0131yd\u0131. Yaz\u0131l\u0131 anlatt\u0131, s\u00f6zl\u00fc anlatt\u0131. Yetmedi, Rakel\u2019le \u015fark\u0131 s\u00f6yleyerek anlatt\u0131. Atalar\u0131na 1915\u2019te ya\u015fat\u0131lan k\u0131y\u0131mdan ba\u015flad\u0131. Cumhuriyet d\u00f6neminin b\u00fct\u00fcn ay\u0131r\u0131mc\u0131 ve inkarc\u0131 politikalar\u0131n\u0131 kadar anlatt\u0131. Ya\u015farken anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 y\u00fcz\u00fc koyun duran bedeni, alt\u0131 delik ayakkab\u0131lar\u0131yla yatarken hala anlat\u0131yordu.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n Hrant Dink Vakf\u0131, Hrant Dink\u2019in \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn 18. y\u0131l\u0131nda \u2018Hakikat i\u00e7in S\u00f6yle\u015filer\u2019 d\u00fczenliyor.<\/p>\n S\u00f6yle\u015filerin ilki d\u00fcn Agos\u2019un eski binas\u0131 Sebat Apartman\u0131\u2019nda \u015fimdinin 23,5 Hrant Dink Haf\u0131za Mek\u00e2n\u0131\u2019ndayd\u0131.<\/p>\n Hrant Dink\u2019in \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131ndan Agos\u2019a uzun y\u0131llar emek veren yazar Karin Karaka\u015fl\u0131, Hrant Dink\u2019in biyografisini, \u2018Hrant\u2019 kitab\u0131n\u0131 yazan Tuba \u00c7andar ile s\u00f6yle\u015fti.<\/p>\n S\u00f6yle\u015finin ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Karaka\u015fl\u0131 sordu, \u00c7andar cevaplad\u0131:<\/p>\n \u201cT\u00fcrkiye nas\u0131l bir cana k\u0131yd\u0131 \u00f6\u011frensin diye yazd\u0131m\u201d<\/strong> Hrant kitab\u0131m\u0131 yazmaya vuruldu\u011fu 19 Ocak 2007 g\u00fcn\u00fcn\u00fcn ak\u015fam\u0131 karar verdim. Bak\u0131rk\u00f6y\u2019deki evine gitmi\u015ftik. Apartman\u0131n sahanl\u0131\u011f\u0131na k\u00fc\u00e7\u00fck bir masa konmu\u015ftu. \u00dcst\u00fcnde Hrant\u2019\u0131n foto\u011fraf\u0131 vard\u0131, bir mum \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ve sayfalar\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir an\u0131 kitab\u0131 duruyordu. Bakt\u0131m bakt\u0131m, tek sat\u0131r yazamad\u0131m an\u0131 kitab\u0131na. Ve orada \u2018Senin hayat\u0131n\u0131 yazaca\u011f\u0131m Hrant\u2019 dedim. \u2018Buraya tek sat\u0131r yazam\u0131yorum ama senin hayat\u0131n\u0131 yazaca\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6z\u2019 dedim. Ve \u00f6yle ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Ben Hrant\u2019\u0131 ya\u015fatmak i\u00e7in yazd\u0131m asl\u0131nda. T\u00fcrkiye insan\u0131 21. y\u00fczy\u0131lda nas\u0131l bir cana k\u0131yd\u0131 onu \u00f6\u011frensin, onu bilsin diye yazd\u0131m. Ve galiba ya\u015fatt\u0131m da. Yani kitap olarak \u00e7ok ya\u015fad\u0131 Hrant. Ama ilk ba\u015flang\u0131\u00e7 yeri Agos\u2019taki eviydi. Rakel\u2019i ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ziyaret etti\u011fimiz g\u00fcnd\u00fc.<\/p>\n \u201c\u0130lk tan\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131zda eliyle bal\u0131k yedirdi bana\u201d<\/strong> Hrant \u00f6nce bir sesti benim i\u00e7in. Telefonda bir ses. \u201cBen Agos gazetesinden Hrant Dink\u201d diye ba\u015flad\u0131. O s\u0131ralar ben Milliyet\u2019in eki Gazete Pazar\u2019da haftal\u0131k portreler yazard\u0131m.<\/p>\n M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Margosyan\u2019\u0131n Gavur Mahallesi adl\u0131 kitab\u0131 yeni yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131. Ve ben orada bir Margosyan portresi yazm\u0131\u015ft\u0131m. Ondan birka\u00e7 hafta sonra arad\u0131 Hrant.<\/p>\n O s\u0131rada Los Angeles\u2019ta ya\u015fayan Udi Hrant (Kenk\u00fclyan) adl\u0131 bir Ermeni sanat\u00e7\u0131 \u0130stanbul\u2019a gelmi\u015fti. Portesini yapmam\u0131 istiyordu. Bulu\u015ftuk, r\u00f6portaj yapt\u0131k. Onun ak\u015fam\u0131nda da ben kendimi kalabal\u0131k bir arkada\u015f grubuyla Nevizade\u2019de buldum. Udi Hrant orada enfes bir ud konseri verdi bize. O gece hi\u00e7 kimse Hrant\u2019\u0131 bana tan\u0131\u015ft\u0131rmad\u0131. Herkes tan\u0131yordu onu \u00e7\u00fcnk\u00fc. Benim de tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m varsay\u0131ld\u0131 herhalde. Birbirimize tan\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131k.<\/p>\n \u0130lk tan\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Hrant bana eliyle bal\u0131k yedirdi. Babam gibi. Kim bu adam diye sordum, kim? Bu kadar yak\u0131n ve s\u0131cak bir adam. Bana eliyle bal\u0131k yediren adam. O benim sonra Hrant\u2019\u0131m oldu. Kitapta yazd\u0131\u011f\u0131m gibi.<\/p>\n Hrant hem elleriyle bal\u0131k yediren babam gibiydi, hem o kuzu g\u00f6zleriyle bakt\u0131\u011f\u0131 zaman ve torunundan s\u00f6z etti\u011fi zaman k\u00fc\u00e7\u00fck bir erkek karde\u015f gibi olurdu. Sonra gelir koca kollar\u0131yla sar\u0131l\u0131r, kemiklerimi \u00e7at\u0131rdat\u0131rd\u0131. O zaman da bir abi gibi olurdu. \u00dcstelik de b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 bana ya\u015fatan adam\u0131n hayattaki en yak\u0131n dostlar\u0131ndan biri de\u011fildim. Ama b\u00f6yleydi o. Herkese yetecek bir sevgi ve \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. Ve asl\u0131nda kendisine bah\u015fedilmi\u015f olan bu \u00f6zellikleri m\u00fcthi\u015f bir do\u011fall\u0131k i\u00e7inde pald\u0131r k\u00fcld\u00fcr sunard\u0131. Benim Hrant\u2019\u0131m buydu.<\/p>\n \u201cBunu bir koro, bir oratoryo gibi olu\u015fturup yazaca\u011f\u0131m dedim\u201d<\/strong> Kitab\u0131 yazarken kafanda y\u0131llarca o seslerle nas\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7\u0131ld\u0131rman\u0131n e\u015fi\u011fine geldi\u011fini biliyordum. \u201cNas\u0131l bir beynin var senin Tuba abla\u201d diye birden fazla kez sordu\u011fumu da biliyorum. Sana \u201cBu kitap ancak b\u00f6yle yaz\u0131l\u0131r, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bir yolu da yok\u201d dedirten o karar\u0131 ald\u0131rtan \u015fey ne?<\/p>\n Ben hayat hikayesini yazmaya karar verdi\u011fimde, Hrant\u2019\u0131n ac\u0131s\u0131 \u00e7ok tazeydi, \u00e7ok yeniydi. \u00d6yle bir d\u00f6nemde ben Hrant\u2019\u0131n hayat\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde kendimi konumlayarak bir biyografi yazamazd\u0131m. Ben diyen bir anlat\u0131c\u0131s\u0131 olmayacakt\u0131 kitab\u0131m\u0131n. Onu ba\u015f\u0131mdan beri biliyordum.<\/p>\n Hrant\u2019\u0131 kald\u0131r\u0131mdan kald\u0131rmak i\u00e7in yazacakt\u0131m kitab\u0131m\u0131. Ve tek ba\u015f\u0131ma de\u011fil, onu ba\u015fkalar\u0131yla birlikte kald\u0131racakt\u0131m. O ba\u015fkalar\u0131 dedi\u011fim insanlar\u0131, Rakel d\u0131\u015f\u0131nda tan\u0131m\u0131yordum hen\u00fcz. Ama onlar\u0131n Hrant\u2019\u0131n hayat\u0131na tan\u0131kl\u0131k etmi\u015f, hayat\u0131n\u0131n ana duraklar\u0131nda, yan\u0131nda var olmu\u015f kader arkada\u015flar\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 biliyordum.<\/p>\n Hrant \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fckten sonra Etyen Mah\u00e7upyan Agos\u2019un y\u00f6netimini devralm\u0131\u015ft\u0131. Ben i\u00e7eride Hrant\u2019\u0131n odas\u0131nda ona projemi a\u00e7t\u0131m. Ve bu \u015fekilde anlatt\u0131m. Dedim ki \u2018Ben ba\u015fkalar\u0131n\u0131n sesleriyle birlikte, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n anlatmalar\u0131yla birlikte, bunu bir koro, bir oratoryo gibi olu\u015fturup yazaca\u011f\u0131m\u2019. Etyen \u00e7ok etkilendi bundan ve destek verdi bana. Gidip Rakel\u2019le konu\u015faca\u011f\u0131m bunu dedi. K\u0131sa s\u00fcrede ailenin onay\u0131n\u0131 ald\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n Dedi\u011fim gibi seslerden olu\u015fturaca\u011f\u0131m\u0131 biliyordum ama o seslerin kimler olaca\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 bilmiyordum aile d\u0131\u015f\u0131nda. \u00d6yle yola koyuldum. Ba\u015f\u0131ndan beri benim yan\u0131mda Arat (Dink) vard\u0131. B\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 verdi bana. \u00d6nce aile b\u00fcy\u00fcklerinden ba\u015flad\u0131k konu\u015fmaya. O zamanlar Hrant\u2019\u0131n teyzesi, day\u0131s\u0131 ve iki yengesi yani aile b\u00fcy\u00fckleri hayattayd\u0131lar daha. \u00d6nce onlar\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ald\u0131k.<\/p>\n \u201cAnlatmak \u015fifaland\u0131r\u0131yor\u201d<\/strong> Kitab\u0131n en b\u00fcy\u00fck zorlu\u011fu haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131nda oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu bir s\u00f6yle\u015filer toplam\u0131 olacakt\u0131 ve ben hi\u00e7 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m insanlarla s\u00f6yle\u015fi yap\u0131yordum. \u00dcstelik bu insanlar\u0131n ac\u0131lar\u0131 \u00e7ok tazeydi. Her sordu\u011fum soru onlar\u0131n kanayan yaralar\u0131na dokunmak demekti. Dolay\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir mahcubiyet duyuyordum a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131.<\/p>\n \u00d6nce aile b\u00fcy\u00fcklerinden ba\u015flad\u0131k, dedi\u011fim gibi. Ve anlatt\u0131lar. B\u00fcy\u00fck bir a\u00e7\u0131kl\u0131kla anlatt\u0131lar. Atalar\u0131n\u0131n tarihinden ba\u015flayarak, o seferberlik y\u0131llar\u0131 dedikleri y\u0131llardan ba\u015flayarak, kendi tarihlerini de anlatt\u0131lar, Hrant\u2019\u0131n tarihini de anlatt\u0131lar. Ve belki herkes anlatarak bir nevi \u015fifalanmaya ba\u015flad\u0131. \u00d6yle bir s\u00fcrece girdik.<\/p>\n Bunu daha sonra kendisiyle konu\u015ftum. Hrant\u2019\u0131n karde\u015fi Orhan bana itiraf da etti. Dedi \u2018Senle konu\u015ftuktan sonra eve geliyorum, uyuyam\u0131yorum, k\u0131vran\u0131yorum yatakta fakat birden fark ediyorum ki anlatmak iyi geliyor asl\u0131nda. Anlatmak \u015fifaland\u0131r\u0131yor\u2019.<\/p>\n Bu yolculu\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131mda Arat yan\u0131mdayd\u0131 dedi\u011fim gibi. \u0130lk kap\u0131y\u0131 o a\u00e7t\u0131 bana. O kap\u0131dan ilk girdim, insandan insana dola\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. Rakel\u2019in evine gitti\u011fimde \u00f6yle bir s\u0131cakl\u0131kla a\u00e7t\u0131 ki kap\u0131y\u0131 bana, biz kendimizi gece yar\u0131s\u0131na kadar s\u00fcren bir sohbetin i\u00e7inde bulduk. Hatta \u2018Kal bu gece, gitme\u2019 dedi bana. Ve ben ilk defa o g\u00fcn Rakel\u2019in evinde b\u00fct\u00fcn o mahcubiyetimi, o tutuklu\u011fumu, o \u00e7ekingenli\u011fimi b\u0131rakt\u0131m, kendime ve kitab\u0131ma dair yepyeni bir inan\u00e7 olu\u015fturdum. Ondan sonra daha ba\u015fka ilerledim.<\/p>\n Fakat sonra kitab\u0131n daha ba\u015fka bir zorlu\u011fu \u00e7\u0131kt\u0131 ortaya. Bu daha \u00e7ok teknik bir zorluktu. \u00c7\u00fcnk\u00fc ben kitab\u0131 125 ki\u015fiyle konu\u015farak yazd\u0131m. Bu 125 ki\u015fi Hrant\u2019\u0131n hayat\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli duraklar\u0131na, \u00e7e\u015fitli zamanlarda bazen de tekrar tekrar tan\u0131kl\u0131k etmi\u015flerdi. Bu y\u00fczden defalarca r\u00f6portaj yapt\u0131m. Ondan sonra de\u015fifre edildi b\u00fct\u00fcn kay\u0131tlar. Ondan sonra bu de\u015fifrasyonlar isimlere g\u00f6re tematik ve kronolojik olarak ayr\u0131ld\u0131, tasnif edildi.<\/p>\n Sonra da sanki bir sesten di\u011fer sese anlat\u0131 devam ediyormu\u015f\u00e7as\u0131na b\u00f6yle ak\u0131t\u0131ld\u0131. Bu inan\u0131lmaz yorucu ve inan\u0131lmaz zorlay\u0131c\u0131 bir kurgu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yd\u0131. Bu 125 ki\u015filik koroyu, bu sesleri y\u0131llarca kafamda ya\u015fad\u0131m, kafamda ta\u015f\u0131d\u0131m. Ama sonunda b\u00f6yle bir oratoryo gibi olu\u015fturdum. Her a\u015famas\u0131 \u00e7ok zordu. Bunu itiraf etmek isterim.<\/p>\n \u201cHep \u00e7ok a\u011f\u0131r bir ekmek kavgas\u0131 i\u00e7indeydi karde\u015fleriyle birlikte\u201d Aile b\u00fcy\u00fcklerinden ba\u015flayal\u0131m gene. O seferberlik diye adland\u0131rd\u0131klar\u0131 o en ac\u0131, felaket g\u00fcnlerinden ba\u015flayarak anlatt\u0131lar bana. Ve o suskunlu\u011fa g\u00f6m\u00fcl\u00fc aile tarihlerini de emanet ettiler. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar\u0131n i\u00e7inde aile s\u0131rlar\u0131 da vard\u0131 ve ben bunlar\u0131 dinledik\u00e7e \u015fa\u015f\u0131r\u0131yordum. Ben bunlar\u0131 duymak i\u00e7in ne yapt\u0131m, nas\u0131l harekettim bunu diye \u015fa\u015f\u0131r\u0131yordum. \u00d6yle bir a\u00e7\u0131kl\u0131kla anlatt\u0131lar.<\/p>\n \u0130lk durak Hrant\u2019\u0131n do\u011fdu\u011fu yer olan Malatya\u2019daki Gavur Hamam\u0131\u2019yd\u0131. Hrant orada dedesiyle birlikte ya\u015fad\u0131klar\u0131 bir evde do\u011fmu\u015ftu ve ad\u0131n\u0131 dedesi ilahilerle, dualarla kula\u011f\u0131na f\u0131s\u0131ldam\u0131\u015ft\u0131. Canl\u0131 ate\u015f demekti Hrant. Eskilerin deyimiyle, ismiyle m\u00fcsemma derler ya, \u00f6yleydi Hrant. Oradan sonra Hrant\u2019\u0131n ikinci dura\u011f\u0131 \u0130stanbul\u2019a getirildikten sonra karde\u015fleriyle birlikte b\u0131rak\u0131ld\u0131klar\u0131 kimsesizler yurduydu. Onun hikayesini dinledim.<\/p>\n Sonra Gedikpa\u015fa Ermeni Kilisesi\u2019nin alt\u0131ndaki Jovaran diye adland\u0131r\u0131lan yurda gittik. Karde\u015fi Orhan oray\u0131 gezdirdi bana.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc durak, o kimsesizler yurdundaki \u00e7ocuklarla birlikte kurduklar\u0131 Tuzla Ermeni Kamp\u0131\u2019yd\u0131. Oraya Atlantis Uygarl\u0131\u011f\u0131 ad\u0131n\u0131 koymu\u015ftu. Asl\u0131nda bu kimsesiz \u00e7ocuklar anlat\u0131lmas\u0131 ve a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gereken bir kavram. Bunlar Anadolu\u2019nun \u00e7e\u015fitli yerlerinde ya\u015fayan ailelerin \u00e7ocuklar\u0131yd\u0131. Cumhuriyet d\u00f6neminde Ermeni kilise ve okullar\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131ndan sonra bu \u00e7ocuklar gerek dil, gerek dinlerini \u00f6\u011frenemez ve kimlik olu\u015fturamaz hale gelmi\u015flerdi. Patrik \u015einork Kalustyan sayesinde bu \u00e7ocuklara el at\u0131ld\u0131 ve baz\u0131 b\u00f6lge papazlar\u0131 taraf\u0131ndan toplanarak buraya getirildiler.<\/p>\n Burada \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fta asl\u0131nda ailelerinden kopart\u0131lm\u0131\u015f bir halde, derme \u00e7atma ilkokullarda okutulduktan sonra T\u0131brevank Lisesi\u2019ne kondular. T\u0131brevank Ermeni Lisesi \u00e7ok kuvvetli e\u011fitimi olan iyi bir okuldu. Burada onlar hem dillerini, hem dinlerini \u00f6\u011frendiler. Bu a\u00e7\u0131dan Hrant\u2019\u0131n hayat\u0131nda T\u0131brevank \u00e7ok \u00f6nemli bir yer te\u015fkil ediyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc gerek Ermeni kimli\u011fini gerek solculu\u011funu yani bu her iki aidiyetini de burada olu\u015fturmu\u015ftu. Ve tabii o arkada\u015flar\u0131na duydu\u011fu dayan\u0131\u015fma ruhunu da. T\u0131brevank, Hrant\u2019\u0131n ilk yuvas\u0131 olmu\u015ftu.<\/p>\n Ama ilk ba\u015fkald\u0131r\u0131y\u0131 da gene bu yuvada ya\u015fad\u0131. Yani d\u00fczene ilk ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131 T\u0131brevank\u2019ta oldu. Arkada\u015flar\u0131na sahip \u00e7\u0131kt\u0131 ve okuldan ayr\u0131lmak zorunda b\u0131rak\u0131ld\u0131. Ama T\u0131brevank hayat\u0131 hem Hrant\u2019\u0131n hem b\u00fct\u00fcn o benim tan\u0131klar dedi\u011fim arkada\u015flar\u0131n\u0131n, kader yolda\u015flar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir yerdi. Bunu emanet ettiler bana.<\/p>\n Sonra tabii Silopi\u2019de bir Varto Ermeni a\u015fireti ve onun bir Siyamend a\u011fas\u0131 vard\u0131. Onun da Rakel adl\u0131 bir g\u00fczel k\u0131z\u0131. Hrant\u2019\u0131n Rakel\u2019e sevdalan\u0131\u015f\u0131 bana emanet edilen en tatl\u0131, en g\u00fczel ve en \u00f6zel hikayeydi. Birbirlerine \u00e7utak ve ta\u015fnak demeleri, piyano ve keman diye adland\u0131rmalar\u0131 ve o sonsuz a\u015fk\u0131n da evlilikle sonu\u00e7lanmas\u0131\u2026 O hikaye anlat\u0131ld\u0131.<\/p>\n Bununla e\u015f zamanl\u0131 olarak ama Hrant asl\u0131nda b\u00fcy\u00fck yoksulluklar i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc ve hep \u00e7ok a\u011f\u0131r bir ekmek kavgas\u0131 i\u00e7indeydi karde\u015fleriyle birlikte.<\/p>\n Sonra bir d\u00f6nem solculu\u011fu y\u00fcz\u00fcnden Ermeni cemaatini korumak i\u00e7in isminden vazge\u00e7ti ve Y\u0131lmaz G\u00fcney\u2019in o \u00e7ok sevdi\u011fi karakterini binaen F\u0131rat ismini ald\u0131. \u00d6mr\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 F\u0131rat Dink olarak ge\u00e7irdi\u011fi anlat\u0131ld\u0131. Ve ben bu tan\u0131klar\u0131n izini s\u00fcrerken, bu sesleri dinlerken birden fark ettim ki Hrant\u2019\u0131n 10 y\u0131l s\u00fcren bir \u00fcniversite hayat\u0131 var. \u00c7\u00fcnk\u00fc hep o ekmek kavgas\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f bir hayat. Hem o y\u0131llar boyunca, hem 12 Eyl\u00fcl d\u00f6neminde tutukland\u0131\u011f\u0131nda hep F\u0131rat Dink olarak biliniyordu Hrant. Hatta askerli\u011fini yaparken de F\u0131rat Dink\u2019ti ad\u0131. Ama o ad onu Ermeni kimli\u011finden dolay\u0131 ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa tutulup sak\u0131ncal\u0131lar b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fcne konulmaktan kurtulamam\u0131\u015ft\u0131 maalesef.<\/p>\n Hrant ekmek kavgas\u0131 i\u00e7inde bir s\u00fcr\u00fc i\u015fe girip \u00e7\u0131kt\u0131. \u0130\u015fportac\u0131l\u0131ktan, duvar ka\u011f\u0131t\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131na, saat sat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan akl\u0131n\u0131za gelebilecek her t\u00fcrl\u00fc i\u015fe girip \u00e7\u0131karken de F\u0131rat Dink\u2019ti, Bak\u0131rk\u00f6y\u2019deki Beyaz Adam Kitapevi\u2019ni kurarken de F\u0131rat Dink\u2019di. Hrant ne zamanki Agos\u2019u kurmaya karar verdi Hrant ismine o zaman d\u00f6nd\u00fc, as\u0131l kimli\u011fini o zaman ku\u015fand\u0131 ve m\u00fccadelesini, siyasi m\u00fccadelesini hep Hrant Dink olarak y\u00fcr\u00fctt\u00fc. Bu \u00e7ok ilgin\u00e7 bir hikayeydi, benim hi\u00e7 bilmedi\u011fim. Bu ve daha bir s\u00fcr\u00fc hikaye emanet edildi bana. Tabii ki Agos\u2019un hikayesi de\u2026 Yani kurulu\u015fundan son yaz\u0131 i\u015fleri toplant\u0131s\u0131na kadar burada ya\u015fananlar\u0131n hikayesi. B\u00fct\u00fcn bunlar emanet edildi\u2026<\/p>\n \u201cSonunu daha ba\u015f\u0131ndan bildi\u011fimiz \u00e7a\u011fda\u015f bir tragedya\u201d<\/strong> O bir a\u015famada oldu Karin. \u0130nsanlar g\u00fczel g\u00fczel anlat\u0131rken bir a\u015famada dedim ki bu b\u00f6yle olmuyor. Hrant\u2019\u0131n sesini koymam laz\u0131m buna. Ya da bilmiyorum belki Hrant yeter gayri dedi. Atlad\u0131 kendisi girdi kitab\u0131n i\u00e7ine.<\/p>\n Ama Hrant\u2019\u0131n sesini dahil etmeye karar verdikten sonra zaten orada senin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck yard\u0131mlar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Zaten o s\u0131ralar tan\u0131\u015ft\u0131k seninle. Agos\u2019un koskoca bir ar\u015fivi vard\u0131. O ar\u015fivde 10 y\u0131ll\u0131k bir ar\u015fivdi ve y\u00fczlerce yaz\u0131s\u0131 vard\u0131 Hrant\u2019\u0131n. Onlar\u0131n i\u00e7indeki otobiyografik olanlar ay\u0131kland\u0131. Ve yine onlar da kronolojik ve tematik olarak ay\u0131kland\u0131.<\/p>\n Hrant\u2019\u0131n kendi sesiyle kitaba girmesiyle birlikte kitab\u0131n b\u00fct\u00fcn anlat\u0131m\u0131 de\u011fi\u015fti. \u00d6yle yapt\u0131m ki hem her b\u00f6l\u00fcme onunla ba\u015flad\u0131m hem de her b\u00f6l\u00fcm\u00fc Hrant\u2019\u0131n sesiyle bitirdim. O zaman bamba\u015fka bir atmosfer do\u011furdu kitap. Hrant\u2019t\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc bu. Kimseye benzemezdi ki.<\/p>\n Ve sonu\u00e7ta bir nokta geldi ki kitab\u0131 ikiye b\u00f6lmek zorunda kald\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir bedende iki kitap, iki hayat \u00e7\u0131kt\u0131 ortaya. Birisi Agos\u2019un kurulu\u015funa kadar olan hayat\u0131, m\u00fccadele i\u00e7inde ge\u00e7en\u2026 Evlili\u011fi, okullar\u0131, e\u011fitimi, askerli\u011fi, tutuklulu\u011fu filan derken \u00f6yle bir koca hayat m\u00fccadelesi vard\u0131 buraya gelene kadar ki.<\/p>\n Ona Hent Hrant ad\u0131n\u0131 takt\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc Hent, Hrant\u2019\u0131n s\u00fcre gelen tek lakab\u0131yd\u0131. Yani F\u0131rat Dink oldu\u011fu s\u0131ralarda da o hep Hent\u2019ti. O \u00e7ok sevdi\u011fi Tubremant Lisesi\u2019ndeki ahparigleri takm\u0131\u015ft\u0131 ona bu lakab\u0131. Deli Fi\u015fek anlam\u0131na gelirdi ve Hrant\u2019\u0131n ki\u015fili\u011fini \u00e7ok g\u00fczel yans\u0131tan bir isimdi. Onun i\u00e7in ilk kitaba Hent dedim. \u0130kinci kitap ise Agos\u2019un kurulu\u015fuyla ba\u015flad\u0131. Ve burada, bu kald\u0131r\u0131mda d\u00fc\u015fmeden \u00f6nceki son toplant\u0131s\u0131na kadar devam etti. Ona da Agos\u2019un \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n kendisini adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 haliyle Baron Hrant dedim. \u00c7\u00fcnk\u00fc Baron, Ermenicede hoca, usta anlam\u0131na gelirdi.<\/p>\n Hend Hrant, Rakel ba\u015fta olmak \u00fczere Anadolu Ermenilerinin de hayat\u0131n\u0131n anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir kitap oldu. Baron Hrant ise sonunu daha ba\u015f\u0131ndan bildi\u011fimiz \u00e7a\u011fda\u015f bir tragedya. Dolay\u0131s\u0131yla ikisi de \u00e7ok farkl\u0131 kurguland\u0131, \u00e7ok farkl\u0131 t\u0131n\u0131lara sahip oldu.<\/p>\n \u201cHrant\u2019tan geri kalan \u015fey birka\u00e7 \u015fiir ve iki \u00fc\u00e7 mektuptu\u201d<\/strong> Bu kitab\u0131 yazmak i\u00e7in yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131mda daha 2007\u2019nin ilkbahar aylar\u0131ndayd\u0131k. Ortada hi\u00e7bir \u015fey yoktu. Hrant\u2019\u0131n kendisinin bir otobiyografi yazmak istedi\u011fini Arat\u2019tan \u00f6\u011frenmi\u015ftim. Ama onun yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu bilgisayar \u00e7\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fc ve hi\u00e7bir \u015fey yoktu ortada yani kurtar\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Hrant\u2019\u0131n \u00f6zeli zaten yok gibiydi \u00e7\u00fcnk\u00fc Hrant b\u00fct\u00fcn o dolu dizgin hayat kavgas\u0131 i\u00e7inde \u00f6yle mektuptu, hat\u0131ra defteriydi, an\u0131 yazmakt\u0131 filan gibi l\u00fckslere sahip olamam\u0131\u015ft\u0131. \u00d6yle bir vakti de yoktu, \u00f6yle bir hali de yoktu. Dolay\u0131s\u0131yla Hrant\u2019\u0131n \u00f6zeli yoktu. Hrant\u2019tan geri kalan \u015fey sadece Rakel\u2019e yazm\u0131\u015f oldu\u011fu birka\u00e7 \u015fiir ve askerdeyken \u00e7ocuklar\u0131na yazm\u0131\u015f oldu\u011fu iki \u00fc\u00e7 mektuptu. Bir de ba\u015flay\u0131p da bir t\u00fcrl\u00fc bitiremedi\u011fi bir masal\u0131 vard\u0131. O da birka\u00e7 sayfayd\u0131, o kadar.<\/p>\n Bu \u015fartlarda ba\u015flad\u0131m ben Hrant\u2019\u0131 yazmaya. \u00dc\u00e7 bu\u00e7uk y\u0131l s\u00fcrd\u00fc. 2010\u2019da yay\u0131nlanabildi ancak. Ama tabii her \u015feyden \u00f6nce Hrant\u2019\u0131n 10 y\u0131l i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131yla olu\u015fturdu\u011fu koskoca bir Agos ar\u015fivi vard\u0131. Ve o bir k\u00fclt\u00fcr hazinesiydi. Yani \u2018\u00d6nce s\u00f6z vard\u0131\u2019 gibi \u00f6nce Agos vard\u0131.<\/p>\n \u201cKitap benden ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015ft\u0131\u201d<\/strong> Kitap 2010\u2019da yay\u0131mland\u0131. Hrant\u2019\u0131n do\u011fum g\u00fcn\u00fcne yeti\u015ftirdim onu. O zamanlar T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015f\u0131yorduk. Eski T\u00fcrkiye\u2019de iyi bir bas\u0131n vard\u0131. Ciddi bir bas\u0131n, televizyon kanallar\u0131nda ciddi programc\u0131lar vard\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla kitab\u0131n tan\u0131t\u0131m yolculu\u011fu ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Ben ilk iki ay r\u00f6portajlardan ba\u015f\u0131m\u0131 kald\u0131ramad\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rlar\u0131m. Sonra yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131 kitap benimle. \u00d6nce Harvard\u2019da bir konu\u015fma yapt\u0131m. Sonra ABD, \u0130talya, \u0130sko\u00e7ya, Almanya\u2019da konu\u015fuldu kitap. Ve 7 y\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m Stockholm\u2019de\u2026 Yani kitap baya\u011f\u0131 bir dola\u015ft\u0131.<\/p>\n Fakat ilgin\u00e7 bir \u015fey oldu. Kitap 25 bin adet bas\u0131ld\u0131 asl\u0131nda. Bu o zamanlar \u00e7ok y\u00fcksek bir tirajd\u0131. Hala \u00f6yle herhalde. Orhan Pamuk ve Elif \u015eafak\u2019\u0131n kitaplar\u0131ndan sonra en b\u00fcy\u00fck bask\u0131yd\u0131. Bir s\u00fcre sonra bir bakt\u0131m, kitap canl\u0131 bir organizmaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Benden ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015ft\u0131.<\/p>\n Bir g\u00fcn Radikal Gazetesi\u2019nde, Hrant kitab\u0131mdan par\u00e7alar, tam iki sayfa ve bamba\u015fka bir imzayla. \u00c7ok \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m. Hatta biraz al\u0131nd\u0131m da yani hani eme\u011fime sayg\u0131s\u0131zl\u0131k gibi ya\u015fad\u0131m bunu. Fakat sonra bu hep olur hale geldi. \u00c7\u00fcnk\u00fc san\u0131yorum kitab\u0131n seslerden olu\u015fmas\u0131ndan dolay\u0131 insanlara bir rahatl\u0131k gelmi\u015fti. Al\u0131nt\u0131lay\u0131p al\u0131nt\u0131lay\u0131p kendi imzalar\u0131n\u0131 da koyup \u00fcst\u00fcne kullanmaya ba\u015flad\u0131lar. Alm\u0131\u015f ba\u015f\u0131na gidiyordu kitap. \u00d6nce al\u0131nd\u0131m buna sonra d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm belki Hrant bunun b\u00f6yle olmas\u0131n\u0131 isterdi diye. \u2018B\u00f6yle b\u00f6yle kitlelere mal oluyor i\u015fte. Fena m\u0131\u2019 dedim kendi kendime.<\/p>\n Kitap \u0130ngilizce de yay\u0131nland\u0131. Uluslararas\u0131 arenaya \u00e7\u0131kt\u0131. Venedik Bianeli\u2019nde Fransa\u2019da ya\u015fayan Ermeni sanat\u00e7\u0131 Sarkis\u2019le tan\u0131\u015ft\u0131. Sarkis ba\u015fucu kitab\u0131 yapt\u0131 Hrant\u2019\u0131. Sonra da onu bir sanat eserine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n Kitap sanat eseri olarak en son Baden-Baden\u2019de sergilendi. Hatta Berlinli bir sanatseverin koleksiyonuna dahil oldu. En son da Bar\u0131\u015f Pirhasan taraf\u0131ndan senaryosu yaz\u0131ld\u0131. Yani kitab\u0131 senaryola\u015ft\u0131rd\u0131 Bar\u0131\u015f. \u015eimdi ba\u015fka yolculuklar i\u00e7in zaman\u0131n\u0131 bekliyor ama g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn gibi kitab\u0131n da kendi \u00f6zel, tarihi ve haf\u0131zas\u0131 olu\u015ftu.<\/p>\n \u201cHep anlatt\u0131 Hrant\u201d<\/strong> \u015eimdi tabii Hrant anlat\u0131l\u0131rken ona ili\u015fkin \u00e7ok \u015fey s\u00f6ylenebilir. Ermeni gazeteci kimli\u011finden kendi \u00f6zg\u00fcn ayd\u0131n ki\u015fili\u011fine, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok \u00f6zg\u00fcn bir ayd\u0131nd\u0131 Hrant. Hem Ermeni meselesini hem T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00fct\u00fcn demokratikle\u015fme meselelerini bir arada savunan bir ayd\u0131nd\u0131.<\/p>\n O ayd\u0131n ki\u015fili\u011fine ya da Ermeni toplumunun sivil s\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnden kanaat \u00f6nderli\u011fine kadar Hrant i\u00e7in bir s\u00fcr\u00fc \u015fey s\u00f6ylenebilir, \u00e7ok \u015fey anlat\u0131labilir. Ama Hrant benim i\u00e7in bir anlat\u0131c\u0131yd\u0131 asl\u0131nda, bir hikaye anlat\u0131c\u0131s\u0131yd\u0131. Ve ba\u015ftan sona tek bir hikaye anlatt\u0131. O da atalar\u0131n\u0131n hikayesiydi. Yaz\u0131l\u0131 anlatt\u0131, s\u00f6zl\u00fc anlatt\u0131. Yetmedi, Rakel\u2019le \u015fark\u0131 s\u00f6yleyerek anlatt\u0131. Yetmedi, kollar\u0131n\u0131 kocaman a\u00e7t\u0131, dans ederek, oynayarak anlatt\u0131. Hrant bize hep ayn\u0131 hikayeyi anlatt\u0131.<\/p>\n Atalar\u0131na 1915\u2019te ya\u015fat\u0131lan k\u0131y\u0131mdan ba\u015flad\u0131. Cumhuriyet d\u00f6neminin b\u00fct\u00fcn ay\u0131r\u0131mc\u0131 ve inkarc\u0131 politikalar\u0131n\u0131 anlatt\u0131. Kendi halk\u0131n\u0131n hep suskunlu\u011fa terk edilmi\u015f, m\u00fch\u00fcrlenmi\u015f bask\u0131 ve zulm\u00fcn\u00fc anlatt\u0131. Hi\u00e7 b\u00f6yle benim \u015fimdi anlatt\u0131\u011f\u0131m gibi a\u011f\u0131r anlatmad\u0131 Hrant. K\u00fc\u00e7\u00fck insan hikayelerinden ba\u015flayarak anlatt\u0131. \u0130lk ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zamanlar hep k\u00fc\u00e7\u00fck insan hikayeleri, g\u00fcnl\u00fck hikayelerle bu koskoca meseleyi anlatt\u0131 Hrant.<\/p>\n Hatta Hrant ya\u015farken anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 \u015furada a\u015fa\u011f\u0131da yatarken de anlatt\u0131. Y\u00fcz\u00fc koyun duran bedeniyle orada yatarken alt\u0131 delik ayakkab\u0131lar\u0131yla hala anlat\u0131yordu Hrant.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla Hrant\u2019\u0131n anlatarak bir haf\u0131za olu\u015fturdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ben. O, \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcnden ge\u00e7mi\u015fine bir k\u00f6pr\u00fc kurdu ve yine anlatt\u0131. Anlatmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n
\nBelki inanmayacaks\u0131n\u0131z ama benim de bu mekana ilk geli\u015fim sizinle beraber oldu. Bug\u00fcn Hrant Dink\u2019in hayat m\u00fccadelesini, \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, ya\u015farken ve sonras\u0131nda nas\u0131l bir haf\u0131zaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc konu\u015fmak i\u00e7in buraday\u0131z. Tam da yerindeyiz. Hrant Dink\u2019in 53 y\u0131ll\u0131k \u00f6mr\u00fcne yay\u0131lan, son 11 y\u0131l\u0131na denk gelerek kesintiye u\u011frat\u0131lan Agos m\u00fccadelesi ilk katman. Bizler ve T\u00fcrkiye i\u00e7in milat haline gelen 19 Ocak ve onun sonras\u0131nda ge\u00e7en 18 y\u0131l ikinci bir katman. Senin kitab\u0131n\u0131n yay\u0131nlan\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00fczerinden ge\u00e7en 15 y\u0131l \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir katman. Saatleri biraz seninle geri alal\u0131m ve seninle Hrant biyografisinin yazmaya koyuldu\u011fun, o fikrin olu\u015ftu\u011fu ana geri d\u00f6nelim.<\/p>\n
\nSenin ki\u015fisel haf\u0131zan epey geriye gidiyor. Hrant hayattayken kaydetti\u011fin bir haf\u0131za da var. Onu hat\u0131rlay\u0131p g\u00fc\u00e7 alal\u0131m biraz. Nas\u0131l tan\u0131\u015ft\u0131n onunla? Nas\u0131l bir insand\u0131 senin i\u00e7in Hrant?<\/p>\n
\nAnlatt\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde o kadar net canlan\u0131yor ki sahne. O sahnelerde Hrant\u2019la bir \u015fekilde yolu kesi\u015fen herkes var. Onun ki \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rtan, \u00e7ok beklenmedik, inan\u0131lmaz bir do\u011fall\u0131k. Hangi ortamda olursa olsun -resmi, gayri resmi-, hi\u00e7 oldu\u011fu halini bozmayan bir do\u011fall\u0131k. O anda olan, anda kalan bir insan. An\u0131 ya\u015fay\u0131p, an\u0131 sana dolu dolu ya\u015fatt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de iz b\u0131rakan, an\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015fen bir insan. O y\u00fczden bu kadar b\u00fcy\u00fck bir haf\u0131zas\u0131, neresinden tutup neresinden devam edece\u011fimizi bilemedi\u011fimiz koca miras\u0131 var. Kitab\u0131n b\u00fct\u00fcn bu haf\u0131zan\u0131n izlerini takip ediyor ve bunu yaparken de \u00e7ok s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir yap\u0131da ilerliyor. Benim bildi\u011fim b\u00fct\u00fcn kitaplardan farkl\u0131. Giri\u015f, b\u00f6l\u00fcm ba\u015f\u0131, son d\u0131\u015f\u0131nda kendini tamamen \u00e7ekmi\u015fsin yazar olarak, hikayeyi ya\u015fayanlar\u0131na, tan\u0131klar\u0131na dahas\u0131 Hrant\u2019\u0131n kendi sesine teslim etmi\u015fsin. Ve bu da o kadar b\u00f6yle do\u011fal bir \u015fekilde ak\u0131yor ki sanki i\u015fte bir koca meclis toplanm\u0131\u015f, herkes ne s\u00f6yleyece\u011fini biliyormu\u015f, bir ki\u015fiden bir ki\u015fiye b\u00f6yle bir bitimsiz sohbet ak\u0131yor.<\/p>\n
\nKitap ba\u015ftan sona me\u015fakkat ve emek ama bu noktada \u00f6zellikle ba\u015flang\u0131\u00e7taki en b\u00fcy\u00fck zorlu\u011fu sana sormak isterim. Madem haf\u0131za, madem her \u015fey yolun ba\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131yor bizi de oralara g\u00f6t\u00fcrsen\u2026<\/p>\n
\nHep bir kafa, zihin i\u015fi olarak bahsediyoruz ama bu konu\u015ftu\u011fumuz her \u015feyi sen kalbinde de ta\u015f\u0131d\u0131n diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ba\u015fta sevgili ailesi olmak \u00fczere hepimiz ac\u0131n\u0131n, \u00f6fkenin i\u00e7indeydik belirtmek gerekir. Yas\u0131n en koyu halindeydik. \u00c7o\u011fumuzun teni karayd\u0131 benim hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla. Pek yan\u0131na yakla\u015f\u0131las\u0131 insanlar de\u011fildik a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Sen hepimizin kalbini, dilini a\u00e7t\u0131n. Ve neler anlatt\u0131 bu sesler sana hikaye olarak?<\/p>\n
\nOnsuz zamanlarda onu do\u011frudan ya\u015famak\u2026 Birisini kaybetti\u011finizde sesini kaybediyoruz \u00e7\u00fcnk\u00fc. Kitab\u0131n da Hrant\u2019\u0131n sesini do\u011frudan veriyor. Sen asl\u0131nda \u201cHrant\u2019\u0131 kald\u0131r\u0131mdan kald\u0131rmak istedim\u201d derken o sesi bize geri verdin. Biraz da onu anlatsan\u2026<\/p>\n
\nBir yandan Hrant\u2019\u0131n kendi hayat\u0131, bir yandan atalar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131, sonra Agos d\u00f6nemindeki b\u00fct\u00fcn tan\u0131kl\u0131klar, bunlar\u0131n hepsi birle\u015fti\u011finde asl\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019ye yak\u0131n tarihinin de bir profili \u00e7\u0131k\u0131yor. Ben bunun \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n da asl\u0131nda onun bir arzusu oldu\u011funu, tam onun ruhuna, m\u00fccadelesine, iradesine denk geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Haf\u0131za olu\u015fturma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan sen bu biyografiyi nereye koyuyorsun?<\/p>\n
\nPeki buradan devaml\u0131 bir de kitab\u0131n\u0131n yolculu\u011funu konu\u015fmak isterim biraz seninle. Malum b\u00f6yle bir kitap yay\u0131nland\u0131ktan sonra kendi ba\u011f\u0131ms\u0131z yolculu\u011funa da koyuldu. Biraz da onlar\u0131 anlatsan, o yolculukta neler ya\u015fand\u0131, yaz\u0131ld\u0131ktan sonras\u0131?<\/p>\n
\nBiraz buradan devam edelim onun olu\u015fturdu\u011fu haf\u0131zadan\u2026<\/p>\n
\n