{"id":81534,"date":"2024-11-18T03:26:15","date_gmt":"2024-11-18T08:26:15","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534"},"modified":"2024-11-18T03:26:15","modified_gmt":"2024-11-18T08:26:15","slug":"yapay-zeka-ve-bati-ermenicesi-dijital-dunyada-gelecek-vizyonu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534","title":{"rendered":"Yapay zek\u00e2 ve Bat\u0131 Ermenicesi: Dijital d\u00fcnyada gelecek vizyonu"},"content":{"rendered":"
\n
\"Yapay<\/div>\n<\/header>\n
Vartan Halis Y\u0131ld\u0131r\u0131m<\/a><\/span> <\/span><\/strong><\/div>\n
Vartan Halis Y\u0131ld\u0131r\u0131m yapay zek\u00e2 \u00e7eviri programlar\u0131nda Bat\u0131 Ermenicesinin do\u011fru bi\u00e7imde yer almamas\u0131n\u0131n nedenlerini s\u0131ral\u0131yor, nas\u0131l imk\u00e2nlar geli\u015ftirilebilece\u011fi konusunda \u00f6neriler sunuyor.<\/span><\/strong><\/em><\/div>\n
\n
\n
\n

Daha \u00f6nce yay\u0131nlanan girizgah niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan\u00a0yaz\u0131mda\u00a0<\/a>Bat\u0131 Ermenicesinin g\u00fcncel durumu ve yapay zek\u00e2n\u0131n sundu\u011fu \u00e7\u00f6z\u00fcmleri ele alm\u0131\u015ft\u0131m. Bat\u0131 Ermenicesinin, tarihinde bir\u00e7ok kez oldu\u011fu gibi tekrar bir plan ve tart\u0131\u015fma s\u00fcrecinde ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi vurgusuyla yaz\u0131 bitmi\u015fti. \u2018Bu dilin sorunlar\u0131n\u0131 teknoloji \u00e7\u00f6zecek\u2019 iyimserli\u011fi ile \u2018Ne yapsak da sonu\u00e7 al\u0131namayaca\u011f\u0131\u2019 karamsarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda dengeli bir yakla\u015f\u0131m geli\u015ftirilmesi gerekli.<\/p>\n

As\u0131l belirtmek istedi\u011fim, yapay zek\u00e2n\u0131n kullan\u0131m\u0131yla dilsel ve k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fmelerin, Bat\u0131 Ermenicesi gibi dillerde \u00e7ok \u00e7abuk s\u0131n\u0131rlar\u0131na ula\u015faca\u011f\u0131d\u0131r. Bir devlet dili olarak herhangi bir dil i\u00e7in teknolojik imk\u00e2nlar sonuna kadar kullan\u0131labilirken, bu durum devletsiz diller i\u00e7in ge\u00e7erli de\u011fildir. Tarihsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda Marx\u2019\u0131n mek\u00e2n ve zaman konusundaki incelemelerine dayanan Harry Harootunian, e\u015fzamanl\u0131 olmayan e\u015fzamanl\u0131l\u0131k kavram\u0131na dayanarak Ermeni toplumunun ayn\u0131 zaman ve mek\u00e2nda bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerken, bizlerin de bunu sadece tarihsel bir d\u00f6nemle s\u0131n\u0131rl\u0131 alg\u0131lamamas\u0131 gerekir.<\/p>\n

Marx\u2019a g\u00f6re, para bi\u00e7imi, y\u00fcz y\u00fcze takas\u0131n aksine, e\u015fzamanl\u0131 olmayan veya gecikmeli mal al\u0131\u015fveri\u015fini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmak i\u00e7in ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ancak meta \u00fcretiminin gerekliliklerinden biri de e\u015fzamanl\u0131l\u0131k \u015fart\u0131d\u0131r; kapitalist, bir \u00fcr\u00fcn\u00fc \u00fcretmek i\u00e7in gereken farkl\u0131 faaliyetleri senkronize edebilmelidir. Yani e\u015fzamanl\u0131 bir e\u015fzamans\u0131zl\u0131k durumu mevcuttur.<\/p>\n

Yapay zekan\u0131n evrenselle\u015fmesindeki en b\u00fcy\u00fck engel de kapitalist ili\u015fkilerdedir. \u015eu an yapay zekan\u0131n amiral gemisi olan ChatGPT \u00f6rne\u011finde bakarsak, t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n yarar\u0131na olabilecek bir uygulaman\u0131n, insanlar\u0131n \u00e7o\u011funun \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 d\u0131\u015flayabilecek bir y\u00f6nelim ile \u015firketlerin k\u00e2r oranlar\u0131n\u0131 art\u0131ran bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015fmesi tehlikesini g\u00f6r\u00fcyoruz. D\u00fcnyan\u0131n geli\u015fen teknolojik imk\u00e2nlar\u0131 ile insanl\u0131\u011f\u0131n,do\u011fan\u0131n ve di\u011fer canl\u0131lar\u0131n ya\u015fam kalitesinin korunmas\u0131 ve y\u00fckseltilmesi ayn\u0131 anlama gelmiyor; aralar\u0131nda do\u011frudan bir ili\u015fki yok. Teknolojinin bize sundu\u011fu \u015fartlar\u0131n zaman\u0131 ile bizim i\u00e7inde bulundu\u011fumuz zaman bile ayn\u0131 de\u011fil.<\/p>\n

\"\"<\/div>\n

Devlet ne yapabilir?<\/strong><\/p>\n

\u0130kinci mesele, evrensel olarak devletin teknolojik geli\u015fmelerin \u00e7ok gerisinde kalmas\u0131 ve bu geli\u015fmelere engel olmas\u0131d\u0131r. Devletin merkezde oldu\u011fu iktidar ili\u015fkilerinin aksine, devlet siyasal geli\u015fmelerin \u00f6n\u00fcndeki en \u00f6nemli muhatap olarak durmaktad\u0131r. \u015eimdi, nelerin daha farkl\u0131 yap\u0131labilece\u011fine bakal\u0131m: Bat\u0131 Ermenicesinin tekrar toplumsal bir dil olmas\u0131, e\u011fitim kurumlar\u0131nda ve resmi kurumlarda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale gelmesi, di\u011fer dillerle ileti\u015fim kurabilmesi i\u00e7in yasalar\u0131n de\u011fi\u015fmesi gerekmektedir. Ermenice \u015fark\u0131 \u00fcretenlerin, tiyatro oynayanlar\u0131n ve kitap yazanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilecek maddi imk\u00e2nlara kavu\u015fmas\u0131 da gereklidir. Sokakta, \u00fcniversitede ve b\u00fcrolarda insanlar, Ermeniceyi herhangi bir tehdit hissetmeden konu\u015fabilmelidir. Devletin ve belediyelerin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 i\u015f alanlar\u0131nda, Ermenice bilmenin insanlara ne gibi avantajlar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sormak \u00f6nemlidir.<\/p>\n

Bu durumu siyasetle nas\u0131l ili\u015fkilendirebilece\u011fimize ve farkl\u0131 bir siyasetle neler yap\u0131labilece\u011fine bir \u00f6rnekle yakla\u015fabiliriz: T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011fretmenli\u011fi okuyan ki\u015filerin, ayn\u0131 zamanda bu \u00fclkede konu\u015fulan Bat\u0131 Ermenicesi, Rumca, Kurmanci, K\u0131rmanci (Zazaki) ve Lazca gibi dillerde de e\u011fitim alabilecekleri bir m\u00fcfredat olu\u015fturulabilir. Bu diller, \u00fcniversite e\u011fitiminin genel bir par\u00e7as\u0131 haline getirilebilir. \u00c7ok dilli bir e\u011fitim, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7ok dilli yap\u0131s\u0131yla uyumlu bir geli\u015fme anlam\u0131na gelir. \u0130nsanlar, bu dilleri konu\u015farak ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilir, di\u011fer dillerle e\u015fit bir ili\u015fki kurabilir ve tahmin edilenden \u00e7ok daha fazla insan bu dilleri \u00f6\u011frenmeye ve kullanmaya ba\u015flar. T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok dilli yerel e\u011fitime ge\u00e7i\u015f ve dil kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n dil \u00f6\u011frenme konusunda karar merciine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi gibi k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fimlere ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Yani, \u00f6n\u00fcm\u00fczde duran mesele yaln\u0131zca teknolojik hamleyle \u00e7\u00f6z\u00fclecek bir durum de\u011fil, \u00fczerinde tekrar tekrar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi ve yaz\u0131lmas\u0131 gereken bir s\u00fcre\u00e7tir. Teknolojik imkanlar ile toplumsal imkanlar birbirine denk gelmemektedir.<\/p>\n

G\u00fcnl\u00fck ya\u015famda yapay zek\u00e2ya uyumlu Bat\u0131 Ermenicesi \u00fcretmek<\/strong><\/p>\n

\u00dcretimdeki dijital s\u00fcre\u00e7lerin etkisiyle, ev ya\u015fam\u0131 ve g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam da yapay zek\u00e2ya a\u00e7\u0131lmaktad\u0131r. \u015eu anda bir\u00e7ok cihazla ileti\u015fim h\u00e2l\u00e2 analog y\u00f6ntemlerle s\u0131n\u0131rl\u0131; bize bildirim veren \u00e7aydanl\u0131klar, araba navigasyonlar\u0131 ve robot s\u00fcp\u00fcrgeler gibi. Ancak yapay zek\u00e2 sayesinde bu s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n a\u015f\u0131labilece\u011fine inan\u0131yorum. Evdeki t\u00fcm i\u015fleri sesli komutlarla y\u00f6netmeye yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir d\u00f6nemdeyiz. Ses ve dil yapay zek\u00e2 kullan\u0131m\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131nda, bu dilin Bat\u0131 Ermenicesi olmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

Devletli diller bu s\u00fcre\u00e7te nizami ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir ilerleme kaydederken, Bat\u0131 Ermenicesinin bu konuda \u00f6zel bir inisiyatif geli\u015ftirmesi gerekti\u011fi a\u015fik\u00e2r. \u00c7eviri programlar\u0131nda otomatik olarak devletli diller ge\u00e7er iken, Bat\u0131 Ermenicesi beklemektedir. Bir s\u00fcredir ileti\u015fimde olunan ve Bat\u0131 Ermenicesini kulland\u0131\u011f\u0131 dillerden biri yapmaya haz\u0131r olan yapay zek\u00e2 \u015firketlerinden birinin bu konuda beklentisi, geni\u015f tabanl\u0131 bir ar\u015fiv olu\u015fturulmas\u0131d\u0131r. Bat\u0131 Ermenicesi metinlerinin say\u0131s\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ya\u015fam\u0131n \u00e7e\u015fitli alanlar\u0131ndan gelmesi de bir di\u011fer \u00f6nemli beklenti. Futbol yaz\u0131lar\u0131ndan yemek tariflerine, film ele\u015ftirilerinden tarihi romanlara kadar \u00e7ok \u00e7e\u015fitli alanlardan gelen metinlerin toplanmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

Buradaki kritik nokta, dijital bir Bat\u0131 Ermenicesi kayna\u011f\u0131 olu\u015fturmak ve bunu t\u00fcm yapay zek\u00e2 programlar\u0131na\u00a0 ve internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131na a\u00e7\u0131k hale getirmektir. Bu kaynak, sadece tek bir \u015firketin \u00e7\u0131kar\u0131na de\u011fil, bu alanda \u00e7al\u0131\u015fmak isteyen t\u00fcm kurulu\u015flara a\u00e7\u0131k olacak \u015fekilde tasarlanmal\u0131d\u0131r. G\u00f6r\u00fcnen o ki, b\u00f6ylesi bir \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in, kendili\u011finden geli\u015fecek bir otomatik sistem maalesef yok. B\u00f6ylesi bir ad\u0131m ile Bat\u0131 Ermenicesinin dijital d\u00fcnyada hak etti\u011fi yeri almas\u0131 sa\u011flanabilir. Yaz\u0131l\u0131 kaynak a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00f6lgedeki di\u011fer dillere g\u00f6re daha ileri olan Bat\u0131 Ermenicesi, bu konuda di\u011fer dillere \u00f6rnek te\u015fkil edebilir.<\/p>\n

Bir s\u00fcredir ChatGpt adl\u0131 yapay zek\u00e2n\u0131n firmas\u0131 Openai ile ileti\u015fim halindeyim.\u00a0 Bu konuda gerekli ad\u0131mlarla kendi teknolojik hizmetlerinde Bat\u0131 Ermenicesini de sunabileceklerini bana ge\u00e7ti\u011fimiz haftalarda belirttiler. Koordinasyon ve organizasyon gerektiren bu s\u00fcrecin beklentilerini, taleplerini ve ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 belirlemek belki de en \u00f6nemli ad\u0131m \u015fu an.<\/p>\n

\u015eunu ak\u0131lda tutmam\u0131z gerekiyor. Teknolojik imk\u00e2nlar, devletsiz diller i\u00e7in son derece s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u015fekilde kullan\u0131l\u0131yor. Google\u2019\u0131n Tehlike Alt\u0131ndaki Diller Projesi (Endangered Languages Project), Microsoft\u2019un K\u00fclt\u00fcrel Miras i\u00e7in Yapay Zeka (AI for Cultural Heritage) veya Mozilla\u2019n\u0131n Ortak Ses (Common Voice) giri\u015fimleri daha \u00e7ok dillerin ar\u015fivlenmesine odaklanm\u0131\u015f durumda. Ancak bu projeler, dilin kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n kendi dillerini daha geni\u015f imk\u00e2nlarla kullanmas\u0131n\u0131 ya da dili kullananlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmay\u0131 do\u011frudan hedeflemiyor ve bunun i\u00e7in gerekli toplumsal \u015fartlar\u0131 dile getirmiyor o y\u00fczden bu giri\u015fimler, son derece k\u0131s\u0131tl\u0131 bir noktadan ileri gidemiyor.<\/p>\n

\"\"<\/div>\n

Bir dili ar\u015fivlemek<\/strong><\/p>\n

Bir dili ar\u015fivlemenin hatal\u0131 bir yan\u0131 da, dilin zamanla geli\u015fen ve de\u011fi\u015fen bir yap\u0131 oldu\u011funu yeterince dikkate almamak. Dilin ge\u00e7mi\u015fini bilmek ve onu daha iyi kullanmak \u00f6nemli olsa da, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde salt eski haliyle konu\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmak, dili geli\u015ftirmenin yolu de\u011fil; aksine, zaman\u0131n gerisinde kalmak ve di\u011fer insanlar taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131lmamak anlam\u0131na gelebilir. Bat\u0131 Ermenicesi, \u0130stanbul, Beyrut ve yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki n\u00fcfusuyla geni\u015f bir a\u011fa sahiptir. Ezc\u00fcmle ar\u015fivleme, bir dilin \u00f6\u011frenilmesi i\u00e7in gerekli bir ad\u0131m olsa da, burada kalmak yetersiz olacakt\u0131r. Panlex gibi \u00e7e\u015fitli dillerde \u00e7eviri yapan programlarda ise, Bat\u0131 Ermenicesi ancak i\u00e7eri\u011fi olmayan bir se\u00e7enek olarak sunulmakta. Kaynak bulma ile bunu kullanma konusunda ya\u015fanan zorluklar ortada. Bat\u0131 Ermenicesi, internetteki mevcut kaynaklar\u0131 tespit etmede ve adapte etmekte ya\u015fan\u0131lan zorluklara bir \u00f6rnek gibi de g\u00f6r\u00fclebilir asl\u0131nda.<\/p>\n

Peki dil s\u00f6z konusu oldu\u011funda yapay zek\u00e2 nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, ara\u015ft\u0131rmalar bize ne g\u00f6steriyor, Bat\u0131 Ermenicesi i\u00e7in neler yap\u0131labilir?<\/p>\n

Hangi imk\u00e2nlar var?<\/strong><\/p>\n

Yapay zek\u00e2n\u0131n yapay sinir a\u011flar\u0131 diye adland\u0131r\u0131lan par\u00e7as\u0131, insan beynindeki sinir h\u00fccrelerinin (n\u00f6ronlar\u0131n) yap\u0131s\u0131n\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fma bi\u00e7imini taklit eden bir algoritmad\u0131r. Bu a\u011flar, verilerden \u00f6\u011frenme ve karar verme s\u00fcre\u00e7lerini modellemek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.\u00a0 Hrayr Harutyunyan, Aram Galstyan, Maxim Raginsky ve Greg Ver Steeg \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bu a\u011flardaki sisteme dair analizlerinde \u015funu diyorlar: Yo\u011fun bir bilgi depolanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131k tabanl\u0131 sorunlar ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu y\u00f6ntem, durumu karma\u015f\u0131k hale getirebiliyor ve kullan\u0131lmayan\u00a0 ve \u00f6nemsiz bilgiler \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 k\u00f6t\u00fcle\u015ftiriyor.<\/p>\n

Yapay sinir a\u011flar\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131k tabanl\u0131 s\u0131n\u0131rlar problemli olabilir \u00e7\u00fcnk\u00fc kullan\u0131lmayan a\u011f\u0131rl\u0131klar bile genelleme s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 etkilerken, buradaki bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6nerilen tahmin tabanl\u0131 s\u0131n\u0131rlar, bu sorunu \u00f6nl\u00fcyor ve \u00f6zellikle sinir a\u011flar\u0131nda daha anlaml\u0131 sonu\u00e7lar \u00fcretiyor. Sorunlar\u0131 a\u015fabilmek i\u00e7in tahminlerle i\u015fleyen bir yapay sinir a\u011flar\u0131 \u00fczerine duruluyor \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda.<\/p>\n

Di\u011fer\u00a0 taraftan ise Marco Baroni ve Nathana\u00ebl Carraz Rakotonirina ise daha az veriyle daha verimli sonu\u00e7lara odaklanan dil kullan\u0131m\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalarda bulunuyor.<\/p>\n

Etkili sonu\u00e7lar i\u00e7in<\/strong><\/p>\n

MemoryPrompt, daha k\u00fc\u00e7\u00fck modellerde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bile, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck dil modellerine k\u0131yasla etkili sonu\u00e7lar verebiliyor. K\u00fc\u00e7\u00fck modellerde MemoryPrompt, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck dil modellerine k\u0131yasla daha az bilgiye sahip olmas\u0131na ra\u011fmen, ger\u00e7ek ba\u011flam g\u00fcncellemelerini izleme g\u00f6revlerinde y\u00fcksek performans sergiliyor. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar g\u00f6steriyor ki, yapay zek\u00e2, Bat\u0131 Ermenice \u00f6\u011frenimi ve kullan\u0131m\u0131nda insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imlerini taklit ederek daha y\u00fcksek seviyelerde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kacak ve dijital kaynak olarak gerekli olan kaynak say\u0131s\u0131 ileride daha da azalacak. Bu yaz\u0131 \u00f6zelinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, Bat\u0131 Ermenice kullan\u0131m\u0131nda, birbirini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak bloke edecek bilgi y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 yerine, insani tahmin etme \u00f6zelli\u011fi yeni bir dil kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in \u00fczerine durulabilir. Bat\u0131 Ermenicesi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek bir \u00e7ok konuyu \u015fu an g\u00fcndemimize getirecek bir e\u015fikteyiz asl\u0131nda.<\/p>\n

\u0130nsan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme y\u00f6ntemlerini taklit etmek<\/strong><\/p>\n

\u0130nsan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme y\u00f6ntemlerini taklit etme yolunda ilerlemek isteyen yapay zek\u00e2n\u0131n bir ba\u015fka alanda da geli\u015fmesi beklenilmekte: \u00d6\u011frenme s\u00fcre\u00e7lerindeki bir \u00e7ok duyuya ayn\u0131 anda seslenme \u00f6zeli\u011fi. Dil \u00f6\u011frenme s\u00fcreci yaln\u0131zca sesi duymak ya da okumakla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Ses tonlar\u0131 ve beyinde yerle\u015fen imgelerle de yak\u0131ndan ili\u015fkilidir. \u00d6fkeli kelimeleri zihnimizde belirli y\u00fczler ve olaylarla birle\u015ftiririz. “Ben a\u00e7\u0131m” denildi\u011finde, hissedilen duygunun belirli olmas\u0131 gibi. Sadece bir metni tekrar etmek yeterli de\u011fildir; g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda belirli duygular da ya\u015fan\u0131r. Yapay zek\u00e2n\u0131n interaktif konu\u015fma \u00f6zelli\u011fi bu eksikli\u011fi bir ad\u0131m da olsa kapatt\u0131, \u015fimdi ise sesli sohbetlerin resimlerle ya da hologramlarla desteklenmesi hedefleniyor. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda, sohbetlerde konuya g\u00f6re y\u00fcz ve v\u00fccut ifadeleri de\u011fi\u015febilen hologramlarla Bat\u0131 Ermenicesi sohbet imk\u00e2n\u0131 yakalayabiliriz. Bu, potansiyel de\u011fi\u015fimlerden sadece biri.<\/p>\n

Okullarda ne yap\u0131labilir?\u00a0<\/strong><\/p>\n

Avrupa\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli okullar\u0131nda yapay zek\u00e2 derslerin bir par\u00e7as\u0131 olmaya ba\u015flad\u0131. Okullarda yapay zek\u00e2 tabanl\u0131 dil uygulamalar\u0131, \u00f6\u011frencilerin Bat\u0131 Ermenicesi \u00f6\u011frenme s\u00fcrecini kolayla\u015ft\u0131racak ara\u00e7lar geli\u015ftirmelerini de sa\u011flayabilir. \u015eu an yapay zek\u00e2, insanlar\u0131n kendi programlar\u0131n\u0131 ve uygulamalar\u0131n\u0131, bir programc\u0131 e\u011fitimi vererek kullanmalar\u0131n\u0131 destekleme a\u015famas\u0131na yakla\u015ft\u0131. \u00d6\u011frencilerin, kendi kulland\u0131klar\u0131 uygulamalar ve oyunlar i\u00e7in Bat\u0131 Ermenicesi se\u00e7ene\u011fi olu\u015fturmalar\u0131 hem dil hem de teknoloji alan\u0131ndaki yeteneklerini geli\u015ftirecektir. Yani bu dijital d\u00fcnyada Bat\u0131 Ermenicesini, kendi ya\u015fam alanlar\u0131nda kullanmak, dil \u00f6\u011frenimini bir at\u00f6lye haline getirmek suretiyle bu s\u00fcre\u00e7 hem daha e\u011flenceli hem de verimli hale getirilebilir. Bat\u0131 Ermenicesi ile oynanan piyeslerin \u00f6\u011frencilerin dile yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131 gibi, bu s\u00fcre\u00e7 de ona paralel d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Hele ki \u015fu an yapay zek\u00e2n\u0131n her ak\u0131ll\u0131 telefonda kullan\u0131lan bir uygulamaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, bu t\u00fcr ad\u0131mlar daha da m\u00fcmk\u00fcn hale geliyor.<\/p>\n

Yapay zek\u00e2 teknolojilerinin Bat\u0131 Ermenicesi\u2019nin korunmas\u0131 ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131, yaln\u0131zca dil bilimciler ve teknoloji uzmanlar\u0131n\u0131n i\u015f birli\u011fiyle de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Bat\u0131 Ermenicesi konu\u015fan topluluklar\u0131n aktif kat\u0131l\u0131m\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Toparlamak gerekirse, burada bahsi ge\u00e7en teknolojik ad\u0131mlara dair baz\u0131 \u00f6neriler \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir:<\/p>\n

-Daha Fazla Dijital \u0130\u00e7erik \u00dcretimi: Bat\u0131 Ermenicesinde sesli kitaplar, e\u011fitim videolar\u0131 ve podcastler \u00fcretilerek dilin dijital varl\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131labilir.<\/p>\n

-Yapay Zek\u00e2 ve E\u011fitim: Okullarda ve kurumlarda, at\u00f6lye tarz\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalarla dilin kullan\u0131m\u0131na ve kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alanlar\u0131n geni\u015fletilmesine dair ad\u0131mlar at\u0131labilir.<\/p>\n

-\u00c7eviri ve Dil Modeli Geli\u015ftirme: Bat\u0131 Ermenicesinin daha geni\u015f bir veri taban\u0131na eklenmesi, yapay zek\u00e2 taraf\u0131ndan daha do\u011fru \u00e7eviri ve i\u00e7erik \u00fcretimi yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n

-Topluluk Destekli Uygulamalar: Bat\u0131 Ermenicesi konu\u015fan topluluklar, dilin \u00f6\u011fretimi ve kullan\u0131m\u0131 konusunda daha fazla uygulama geli\u015ftirilmesi i\u00e7in geri bildirimde bulunarak s\u00fcreci h\u0131zland\u0131rabilir.<\/p>\n

-Ortak Veri Taban\u0131 Olu\u015fturulmas\u0131: T\u00fcm yapay zek\u00e2 programlar\u0131n\u0131n ortak kullan\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131lacak bir veri taban\u0131 olu\u015fturulmas\u0131, Bat\u0131 Ermenicesinin yay\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli bir ad\u0131m olacakt\u0131r.<\/p>\n

https:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazi\/31347\/yapay-zek-ve-bati-ermenicesi-dijital-dunyada-gelecek-vizyonu\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Vartan Halis Y\u0131ld\u0131r\u0131m Vartan Halis Y\u0131ld\u0131r\u0131m yapay zek\u00e2 \u00e7eviri programlar\u0131nda Bat\u0131 Ermenicesinin do\u011fru bi\u00e7imde yer almamas\u0131n\u0131n nedenlerini s\u0131ral\u0131yor, nas\u0131l imk\u00e2nlar geli\u015ftirilebilece\u011fi konusunda \u00f6neriler sunuyor. Daha \u00f6nce yay\u0131nlanan girizgah niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan\u00a0yaz\u0131mda\u00a0Bat\u0131 Ermenicesinin g\u00fcncel durumu ve yapay zek\u00e2n\u0131n sundu\u011fu \u00e7\u00f6z\u00fcmleri ele alm\u0131\u015ft\u0131m. Bat\u0131 Ermenicesinin, tarihinde bir\u00e7ok kez oldu\u011fu gibi tekrar bir plan ve tart\u0131\u015fma s\u00fcrecinde ele al\u0131nmas\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":81535,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[74,1,70],"tags":[],"class_list":["post-81534","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dil","category-haberler","category-makaleler"],"yoast_head":"\nYapay zek\u00e2 ve Bat\u0131 Ermenicesi: Dijital d\u00fcnyada gelecek vizyonu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Yapay zek\u00e2 ve Bat\u0131 Ermenicesi: Dijital d\u00fcnyada gelecek vizyonu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Vartan Halis Y\u0131ld\u0131r\u0131m Vartan Halis Y\u0131ld\u0131r\u0131m yapay zek\u00e2 \u00e7eviri programlar\u0131nda Bat\u0131 Ermenicesinin do\u011fru bi\u00e7imde yer almamas\u0131n\u0131n nedenlerini s\u0131ral\u0131yor, nas\u0131l imk\u00e2nlar geli\u015ftirilebilece\u011fi konusunda \u00f6neriler sunuyor. Daha \u00f6nce yay\u0131nlanan girizgah niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan\u00a0yaz\u0131mda\u00a0Bat\u0131 Ermenicesinin g\u00fcncel durumu ve yapay zek\u00e2n\u0131n sundu\u011fu \u00e7\u00f6z\u00fcmleri ele alm\u0131\u015ft\u0131m. Bat\u0131 Ermenicesinin, tarihinde bir\u00e7ok kez oldu\u011fu gibi tekrar bir plan ve tart\u0131\u015fma s\u00fcrecinde ele al\u0131nmas\u0131 […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-11-18T08:26:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/11\/Yapay-zeka-ve-Bati-Ermenicesi.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1140\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"464\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=81534#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=81534\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"Yapay zek\u00e2 ve Bat\u0131 Ermenicesi: Dijital d\u00fcnyada gelecek vizyonu\",\"datePublished\":\"2024-11-18T08:26:15+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=81534\"},\"wordCount\":2422,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=81534#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/11\\\/Yapay-zeka-ve-Bati-Ermenicesi.jpg\",\"articleSection\":[\"Dil\",\"Haberler\",\"Makaleler\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=81534#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=81534\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=81534\",\"name\":\"Yapay zek\u00e2 ve Bat\u0131 Ermenicesi: Dijital d\u00fcnyada gelecek vizyonu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=81534#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=81534#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/11\\\/Yapay-zeka-ve-Bati-Ermenicesi.jpg\",\"datePublished\":\"2024-11-18T08:26:15+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=81534#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=81534\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=81534#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/11\\\/Yapay-zeka-ve-Bati-Ermenicesi.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/11\\\/Yapay-zeka-ve-Bati-Ermenicesi.jpg\",\"width\":1140,\"height\":464},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=81534#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Yapay zek\u00e2 ve Bat\u0131 Ermenicesi: Dijital d\u00fcnyada gelecek vizyonu\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Yapay zek\u00e2 ve Bat\u0131 Ermenicesi: Dijital d\u00fcnyada gelecek vizyonu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Yapay zek\u00e2 ve Bat\u0131 Ermenicesi: Dijital d\u00fcnyada gelecek vizyonu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Vartan Halis Y\u0131ld\u0131r\u0131m Vartan Halis Y\u0131ld\u0131r\u0131m yapay zek\u00e2 \u00e7eviri programlar\u0131nda Bat\u0131 Ermenicesinin do\u011fru bi\u00e7imde yer almamas\u0131n\u0131n nedenlerini s\u0131ral\u0131yor, nas\u0131l imk\u00e2nlar geli\u015ftirilebilece\u011fi konusunda \u00f6neriler sunuyor. Daha \u00f6nce yay\u0131nlanan girizgah niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan\u00a0yaz\u0131mda\u00a0Bat\u0131 Ermenicesinin g\u00fcncel durumu ve yapay zek\u00e2n\u0131n sundu\u011fu \u00e7\u00f6z\u00fcmleri ele alm\u0131\u015ft\u0131m. Bat\u0131 Ermenicesinin, tarihinde bir\u00e7ok kez oldu\u011fu gibi tekrar bir plan ve tart\u0131\u015fma s\u00fcrecinde ele al\u0131nmas\u0131 […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2024-11-18T08:26:15+00:00","og_image":[{"width":1140,"height":464,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/11\/Yapay-zeka-ve-Bati-Ermenicesi.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"9 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"Yapay zek\u00e2 ve Bat\u0131 Ermenicesi: Dijital d\u00fcnyada gelecek vizyonu","datePublished":"2024-11-18T08:26:15+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534"},"wordCount":2422,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/11\/Yapay-zeka-ve-Bati-Ermenicesi.jpg","articleSection":["Dil","Haberler","Makaleler"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534","name":"Yapay zek\u00e2 ve Bat\u0131 Ermenicesi: Dijital d\u00fcnyada gelecek vizyonu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/11\/Yapay-zeka-ve-Bati-Ermenicesi.jpg","datePublished":"2024-11-18T08:26:15+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/11\/Yapay-zeka-ve-Bati-Ermenicesi.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/11\/Yapay-zeka-ve-Bati-Ermenicesi.jpg","width":1140,"height":464},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=81534#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Yapay zek\u00e2 ve Bat\u0131 Ermenicesi: Dijital d\u00fcnyada gelecek vizyonu"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81534","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=81534"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81534\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":81536,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81534\/revisions\/81536"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/81535"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=81534"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=81534"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=81534"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}