![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Metin-Goktepe-360x203.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u015earap Eraslan <\/strong><\/p>\n K\u00f6yde d\u0131\u015far\u0131s\u0131 ve i\u00e7erisi aras\u0131ndaki ayr\u0131m \u00e7ok kat\u0131 de\u011fil. Toprak evlerde kap\u0131, i\u00e7eriyle d\u0131\u015far\u0131y\u0131 radikal bir \u015fekilde ay\u0131rm\u0131yor. Ancak kentlerde apartman ya\u015fam\u0131yla birlikte sokak, d\u0131\u015far\u0131s\u0131 genellikle k\u00f6t\u00fc bir yer olarak alg\u0131lan\u0131yor. Kap\u0131, bu noktada bir ge\u00e7i\u015f mek\u00e2n\u0131 olarak iyi\/k\u00f6t\u00fc, pis\/temiz ayr\u0131m\u0131n\u0131 yap\u0131yor. D\u0131\u015far\u0131s\u0131 pis kabul ediliyor ve temiz alana, yani eve girerken ayakkab\u0131lar \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor, eller y\u0131kan\u0131yor. Evler, korunma alanlar\u0131, s\u0131\u011f\u0131naklar olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor; pislikten ka\u00e7\u0131p kurtulma yerleri. \u2018Sokak \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ve sokak kad\u0131nlar\u0131n\u0131n\u2019 yani pis soka\u011f\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir mek\u00e2n. Fakat medya\u2026 Medya, bu hijyen mek\u00e2nlara \u2018pis\u2019li\u011fi getiriyor. Gazete haberleri, televizyonlar\u2026 Sinemalarda izledi\u011fimiz Erol Ta\u015f ve Tecav\u00fczc\u00fc Co\u015fkun karakterleri gibi fig\u00fcrler\u2026 \u00d6zel mek\u00e2nlarda pisli\u011fi ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc izleyip ard\u0131ndan steril mek\u00e2nlara ka\u00e7\u0131yorduk. Ancak medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla evler steril ve temiz mek\u00e2nlar olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131. Belki de bu Dallas dizisiyle ba\u015flad\u0131\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n Uzakta kalan, ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyler televizyonlarla hayat\u0131m\u0131za yakla\u015ft\u0131. Sonras\u0131nda M\u00fcge Anl\u0131\u2019larla oturma odalar\u0131m\u0131za, evin i\u00e7ine \u2018pis\u2019ler girmeye ba\u015flad\u0131. Ard\u0131ndan izleyicilerin kendilerinin de M\u00fcge Anl\u0131\u2019ya gitmesi\u2026 Yani s\u0131n\u0131rlar\u0131n esnemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve korunakl\u0131 alanlar\u0131n giderek ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemler. Hayat\u0131n \u2018m\u00fcgeanl\u0131la\u015fmas\u0131\u2019\u2026 Bir program\u0131 izlemek, fark\u0131nda olmadan ba\u015fkalar\u0131n\u0131n da ayn\u0131 program\u0131 izledi\u011fini izlemek\/bilmek anlam\u0131na geliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc programlar ki\u015fiye \u00f6zel de\u011fil. Ayr\u0131ca ba\u015fkalar\u0131n\u0131n da izledi\u011fini izleyerek \u2018onlardan geri kalmad\u0131\u011f\u0131m\u2019 duygusunu ya\u015f\u0131yorum (bu da dolayl\u0131 bir rekabet yarat\u0131yor ve bu rekabette \u2018yenilmemek\u2019 ya da \u2018ge\u00e7ilmeme\u2019 duygusu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor). \u00dcstelik oturma odas\u0131nda bir program izlerken, imgesel olarak da \u00f6zde\u015fle\u015fmeler nedeniyle ba\u015fka bir yerdeymi\u015f gibi hissediyorsunuz.<\/p>\n G\u00fc\u00e7ler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan bahsedenler genellikle d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir g\u00fc\u00e7 olarak bas\u0131ndan s\u00f6z ederler ve bunun \u2018demokrasilerde\u2019 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu vurgularlar. Bas\u0131n, yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin g\u00f6revlerini yerine getirip getirmedi\u011fini denetleyen bir mekanizma olarak kabul edilir. Ancak bu durum bir \u00f6l\u00e7\u00fcde sorunludur. Politikac\u0131lar\u0131n arkas\u0131nda bir gazeteci ordusu bulunur ve bu durum politikac\u0131lar \u00fczerinde s\u00fcrekli bir bask\u0131 olu\u015fturur. Yapt\u0131klar\u0131 bir hatan\u0131n \u2018skandal\u2019 olarak if\u015fa edilmesi korkusu ya\u015farlar. Kamusal alanlar, yanl\u0131\u015f yapma riskinin y\u00fcksek oldu\u011fu, yani skandal mek\u00e2nlar\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn cep telefonlar\u0131n\u0131n kameralar\u0131 sayesinde herkesin sosyal medyada haber yayma imk\u00e2n\u0131 bulunmas\u0131, her yerde bir skandal olma endi\u015fesi yaratmaktad\u0131r. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda, politikac\u0131lar i\u00e7in \u201ctemiz\u201d kalmak \u00e7ok zorla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00fcrekli hata yapan politikac\u0131lar\u0131n g\u00fcven kayb\u0131na yol a\u00e7mas\u0131 da politikaya duyulan g\u00fcveni sarsabiliyor.<\/p>\n Medya, eskiden verdi\u011fi haberlerle skandallar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131rd\u0131. Ancak son y\u0131llarda medyan\u0131n kendisi s\u00fcrekli skandallarla an\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ok de\u011ferli say\u0131lan gazete patronlar\u0131n\u0131n ticari, hileli, hurdal\u0131 ili\u015fkileri\u2026 Baz\u0131 gazetecilerin \u015fantajlar\u0131, \u00e7\u0131kar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 haber yapmalar\u0131, kirli ortakl\u0131klar\u0131\u2026 Farkl\u0131 medya organlar\u0131 birbirlerinin skandallar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kararak medyan\u0131n politik tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da sorgulat\u0131r hale gelmi\u015ftir. Bu durum, medyan\u0131n ve politik g\u00fc\u00e7 dengelerinin g\u00fcvenilmezli\u011fini peki\u015ftirmekte ve toplumda her habere \u015f\u00fcpheyle yakla\u015f\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Medyan\u0131n, politikan\u0131n\/zenginlerin emrinde olmas\u0131 da halk\u0131n politik e\u011filimlerini etkilemektedir.<\/p>\n \u015eunu s\u00f6ylemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum: Medya, bilgiye ve haberlere halktan daha h\u0131zl\u0131 ula\u015fma avantaj\u0131na sahiptir. Ancak bu bilgiyi do\u011frulad\u0131ktan sonra halka ula\u015ft\u0131rmal\u0131d\u0131r. Philip Schlesinger, Medya Devlet Ulus (Ayr\u0131nt\u0131 Yay\u0131nlar\u0131) adl\u0131 eserinde devlet-medya ili\u015fkilerini anlat\u0131r. Devletin bir dili vard\u0131r ve medya \u00e7o\u011funlukla bu dili (\u00f6zelikle de kriz d\u00f6nenmelerinde) \u00fcstlenir. Medya muhalif olsa bile bu dili benimseyerek asl\u0131nda sistemin bir par\u00e7as\u0131 haline gelir\u2026 Dil \u00fczerinden manip\u00fclasyonlar\u2026 \u00d6rne\u011fin, h\u00fck\u00fcmetler zamlar\u0131 \u2018fiyat ayarlamas\u0131\u2019 olarak sunar. Almanya\u2019da sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde yap\u0131lan k\u0131s\u0131tlamalara \u2018sa\u011fl\u0131k reformu\u2019 denir. Bu reform kelimesi olumlu \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar yaparken, asl\u0131nda k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmaktad\u0131r. Devlet ve medya bu ortak dili kullanarak bir koalisyon olu\u015fturur. Schlesinger, \u0130ngiliz bas\u0131n\u0131n\u0131n IRA \u00fcyelerine ter\u00f6rist derken asl\u0131nda devletin dilini kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. Oysa \u0130rlandal\u0131lar i\u00e7in bu \u00f6rg\u00fct \u2018\u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131\u2019d\u0131r. Yani tarafs\u0131z oldu\u011funu iddia eden medya, tarafs\u0131z haber sunarken bile \u00fcstlendi\u011fi iktidar dili nedeniyle \u00e7o\u011fu zaman bir taraftad\u0131r.<\/p>\n Schlesinger, Clutterbuck\u2019tan al\u0131nt\u0131 yaparak televizyon kameralar\u0131n\u0131n sokaklarda ba\u015f\u0131bo\u015f bir silah gibi kullan\u0131labildi\u011fini belirtir. Sans\u00fcr bazen a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde uygulan\u0131r; RT\u00dcK gibi kurumlar sans\u00fcr uygular, yasaklar koyar, para cezalar\u0131 verir ve televizyonlar\u0131 kapat\u0131r. Ancak daha az fark edilen sans\u00fcr bi\u00e7imi, baz\u0131 konular\u0131n veya haberlerin g\u00f6rmezden gelinmesidir. Yani bir \u015feyi dile getirmeyerek onu ger\u00e7eklik olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131rs\u0131n\u0131z. \u0130nsanlar, bu konular\u0131 ger\u00e7eklikten saymaz hale gelirler. Ya da baz\u0131 olaylar manip\u00fcle edilerek haber yap\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin, do\u011fa katliamlar\u0131, betonla\u015fma \u2018geli\u015fmi\u015flik\u2019 olarak sunulur. Medya, \u00f6zellikle kriz d\u00f6nemlerinde, politikan\u0131n ve devletin emrinde olur. Sava\u015f d\u00f6nemlerinde, muhalif medya bile devletin yan\u0131nda saf tutar. Ter\u00f6rle ilgili ele\u015ftirel bir tutum hainlik olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Oysa sava\u015f ve ter\u00f6rle ilgili anlat\u0131larda en \u00f6nce ger\u00e7eklik \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n Ba\u011f\u0131ms\u0131z medya en \u00e7ok ihtiya\u00e7 duyulan zamanlarda, \u00f6zellikle ana ak\u0131m medya, devletin hizmetinde olur. Oysa demokrasi i\u00e7in ele\u015ftirel bir tutum hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Medyan\u0131n g\u00f6revini ihmal etmesi tehlike yarat\u0131r; d\u00fc\u015f\u00fcnce ve tutumlar tekelle\u015fir. Bu, toplumda t\u0131kan\u0131kl\u0131k anlam\u0131na gelir. Devletin tutumu, ayn\u0131 fikirlerin farkl\u0131ym\u0131\u015f gibi sunuldu\u011fu bir tiyatro ile halka, ele\u015ftirel bir tutum varm\u0131\u015f izlenimi verir. Erdo\u011fan\u2019\u0131n televizyon kanallar\u0131nda y\u0131llard\u0131r s\u00fcregelen dan\u0131\u015f\u0131kl\u0131 d\u00f6v\u00fc\u015fler, ba\u011f\u0131r\u0131p \u00e7a\u011f\u0131rmalar bu duruma \u00f6rnektir. Ayn\u0131 fikirleri savunanlar, sanki farkl\u0131 fikirleri savunuyormu\u015f gibi tart\u0131\u015f\u0131yorlar. Bu durum, demokrasi, fikir \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve ele\u015ftiri k\u00fclt\u00fcr\u00fc ad\u0131 alt\u0131nda paketleniyor. Sonu\u00e7 olarak, toplum \u00e7ok par\u00e7alanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnse de baz\u0131 konularda ayn\u0131 tepkileri veriyor. Tekbir, vatan, millet gibi s\u00f6ylemler etraf\u0131nda h\u0131zla birle\u015fiyorlar. Devlet, toplum yaratmak i\u00e7in sadece zorunluluklara (vergi, askerlik, e\u011fitim) dayanmaz. Toplumu olu\u015fturmak, gruplara e\u015fit mesafede durarak m\u00fcmk\u00fcn olur. Bu ba\u011flamda K\u00fcrtler ve Alevilere devletin yakla\u015f\u0131m\u0131, toplum olup olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da g\u00f6sterir. B\u00fcy\u00fck gruplar i\u00e7erisindeki az\u0131nl\u0131k gruplar\/k\u00fclt\u00fcrler kendilerini b\u00fcy\u00fck gruba ait hissetmiyorsa, d\u0131\u015flan\u0131yorsa, o topluluk asl\u0131nda bir kitle veya kalabal\u0131kt\u0131r. Devletin as\u0131l g\u00f6revi, bu gruplar\u0131 topluma dahil etmektir. Aidiyet, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ve ifadenin \u00f6nemsenmesiyle sa\u011flan\u0131r. Bu noktada ortak ahlaki de\u011ferler \u00e7ok \u00f6nemlidir ve medyan\u0131n bu s\u00fcre\u00e7te b\u00fcy\u00fck rol\u00fc vard\u0131r.<\/p>\n Parlamenter sistemlerde her grup parlamentoda temsil edilmez. Kad\u0131nlar ve \u00e7ocuklar gibi gruplar yeterince temsil edilmez mesela. Parlamentoda i\u015f\u00e7i yok genelde. Bu temsil edilmeyen gruplar\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 dile getirmeyi medya \u00fcstlenir. R.D. Precht ve H. Welzer, medya \u00fczerine yazd\u0131klar\u0131 kitaplar\u0131nda, medyan\u0131n bu temsiliyet bo\u015flu\u011funu doldurabilece\u011fini yazarlar\u2026 Bazen medya, \u00fcst\u00fcn ahlak\u0131n temsilcisi rol\u00fcn\u00fc oynamaya da ba\u015flar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazeteciler de bu rol\u00fc benimsemekten keyif al\u0131r. U\u011fur D\u00fcndar gazeteci de\u011fil de adeta toplumun \u2018ahlak komiseri\u2019 rol\u00fcndedir.<\/p>\n Parlamenter sistemin \u00fcretti\u011fi bir di\u011fer problem ise \u015fu: Kuramsal olarak, bir milletvekili aday\u0131 belirli bir politik ajandayla halktan oy ister. Halk da kendisine en yak\u0131n buldu\u011fu aday\u0131 se\u00e7er. Ancak d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k g\u00f6rev s\u00fcresi boyunca bu milletvekili daha \u00f6nce g\u00fcndemde olmayan yeni konularla kar\u015f\u0131la\u015fabilir ve bu konularla ilgili karar vermek zorunda kalabilir. Ayr\u0131ca, baz\u0131 durumlar se\u00e7im d\u00f6neminde verilen vaatlerin \u00f6tesinde ba\u015fka \u00e7\u00f6z\u00fcmler veya uzla\u015f\u0131lar\u0131 gerekli k\u0131lar. Bu gibi durumlarda, milletvekili kendisini se\u00e7enlerle farkl\u0131 politik pozisyonlara gelebilir ya da se\u00e7menin istemedi\u011fi y\u00f6nde oy kullanabilir.<\/p>\n Se\u00e7ilme s\u00fcresi boyunca halk ile se\u00e7ilen temsilci aras\u0131nda mutlaka bir d\u00fc\u015f\u00fcnce farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kabilir. Bu t\u00fcr durumlarda medya, se\u00e7menlerin sesi olarak devreye girer. Yani se\u00e7men ile temsilci aras\u0131ndaki politik farkl\u0131l\u0131klar\u0131 dile getirir, bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 kamuoyuna yans\u0131t\u0131r ve tart\u0131\u015fmaya a\u00e7ar. Medya b\u00f6ylece, se\u00e7ilenle se\u00e7en aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc kurarak ama ayn\u0131 zamanda bu ayr\u0131l\u0131\u011fa dikkat \u00e7ekerek demokratik s\u00fcrece katk\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n Medya ile politika aras\u0131ndaki sembiyotik ili\u015fki, yeni bir politikac\u0131 tipinin do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131: fotojenik, retori\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc, haz\u0131r cevap ve pop\u00fclist politikac\u0131. Botokslu, j\u00f6leli politikac\u0131lar. \u00d6zg\u00fcr \u00d6zel\u2019in yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131 g\u00f6zl\u00fcks\u00fcz genel ba\u015fkan\u0131 (kusursuz adam rol\u00fc) yap\u0131lmas\u0131\u2026 Bu tip politikac\u0131, medyada s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcnen ve her konuda konu\u015fabilen biri olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Politikadan \u00e7ok politikac\u0131n\u0131n kendisinin \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelen bu durum, medyada sabit bir yer edinmi\u015f olan politikac\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor. Bu politikac\u0131lar genellikle daha pop\u00fclist olup, kendi politik programlar\u0131ndan ziyade politik meseleleri basite indirerek izleyiciyi e\u011flendirmeyi hedefliyorlar. Son y\u0131llarda Cemal Enginyurt, bu tip politikac\u0131lara \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir. Politik \u015fovmenler diyebilece\u011fimiz bu fig\u00fcrler, medya ile i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f bir \u015fekilde topluma sunuluyor.<\/p>\n Medya ile politika aras\u0131ndaki bu sembiyotik ili\u015fki, bas\u0131n ile politikac\u0131lar aras\u0131nda yo\u011fun bir etkile\u015fim demektir. Diktat\u00f6rler bas\u0131n\u0131 denetleseler bile, g\u00f6rece \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin oldu\u011fu Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerde bas\u0131n, iktidar\u0131 de\u011fi\u015ftirebilecek, etkileyebilecek ve y\u00f6nlendirebilecek bir g\u00fcce sahip. Precht ve Welzer bu g\u00fcc\u00fc \u201cmediyokrasi\u201d (Mediokratie) olarak tan\u0131ml\u0131yor. Denetlenemeyen s\u0131n\u0131rs\u0131z bir g\u00fc\u00e7. \u0130ktidar\u0131, politikalar\u0131 belirleyen medya. ABD se\u00e7imlerinde en etkili propaganda ba\u015fkan adaylar\u0131n\u0131n televizyonlarda gladayat\u00f6r sava\u015f\u0131 gibi sunulan d\u00fcellolar\u0131\u2026 Ve bu arenada medyan\u0131n belirleyicili\u011fi\u2026 Mediyokrasi, denetlenemeyen bir g\u00fc\u00e7 haline geliyor. Bas\u0131n yaln\u0131zca bas\u0131n taraf\u0131ndan denetlenebiliyor ve ana ak\u0131m medya zaten kar\u015f\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015flere genellikle kapal\u0131d\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fte de baz\u0131 gazeteler ve yazarlar \u00e7ok etkileyici\/belirleyici bir g\u00fcce sahiptiler. 1980 fa\u015fizminde medyan\u0131n \u00f6nemi\u2026 Evren televizyonlarda anlatt\u0131. Bas\u0131n, televizyonlar halk\u0131 ikna g\u00f6revi \u00fcstlendiler. Turgut \u00d6zal ve Recep Tayyip Erdo\u011fan\u2019\u0131n y\u00fckseli\u015f d\u00f6nemleri medyan\u0131n ve d\u00fczenin ortak \u00fcretimi olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n Ayr\u0131ca, bu gazeteciler \u201cgala medyac\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan bir k\u00fclt\u00fcr\u00fc de yayg\u0131nla\u015ft\u0131rd\u0131lar: \u00f6d\u00fcl t\u00f6renleri, kutlamalar, kokteyller ve y\u00f6neticilerle yap\u0131lan geziler bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn par\u00e7alar\u0131d\u0131r. Her \u015feyin e\u011flenceye ve \u015fova d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bu ortamda, medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla toplumun \u00e7e\u015fitli kesimlerine dayat\u0131lan bir ger\u00e7eklik sunuluyor. Bu sembiyotik ili\u015fki, d\u00fczenin sundu\u011fu bu ger\u00e7ekli\u011fin halk taraf\u0131ndan kabul edilmesini sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n Medya ve haber sunumu, \u00f6zellikle su\u00e7 ve su\u00e7lulara odaklanarak dikkat \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu t\u00fcr konular genellikle sansasyonel bir \u015fekilde sunuluyor. Geleneksel medya formatlar\u0131 olan televizyon, gazeteler ve radyo, zamanla sosyal medya platformlar\u0131na kaym\u0131\u015f durumda. Gazeteciler televizyoncu, k\u00f6\u015fe yazarlar\u0131 ise televizyon programc\u0131s\u0131 ve sosyal medya fenomeni haline geldi. Uzun ara\u015ft\u0131rmalar ve derinlemesine analizlerin yerini h\u0131zl\u0131 ve y\u00fczeysel bilgilendirmeler ald\u0131. Gazeteciler art\u0131k sosyal medya fenomenleri, kamerayla dola\u015fan sosyal medyac\u0131lar ve tweet atanlarla rekabet ediyor. Bu geli\u015fmelerle birlikte, gazetecilerin narsisizmi de belirginle\u015fti. \u00d6nemli olmak ve dikkat \u00e7ekmek arzusu medyada daha fazla \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n Medyan\u0131n pazarlad\u0131\u011f\u0131 temel \u00fcr\u00fcn haber ve bu haberin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca \u00e7ok insan taraf\u0131ndan izlenmesi hedefleniyor. Ancak bu durum, en k\u00f6t\u00fc haberlerin bile zamanla s\u0131radanla\u015fmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Gazetecilerin sosyal medya kullan\u0131m\u0131, geleneksel medyada var olan kontrol mekanizmalar\u0131n\u0131n ortadan kalkmas\u0131 anlam\u0131na geliyor. Bu da gazetecilerin daha \u201c\u00f6zg\u00fcr\u201d hareket etmelerine olanak tan\u0131yor; art\u0131k haberleri tek ba\u015flar\u0131na se\u00e7ip tweet atabiliyorlar. Hangi haberin \u00f6nemli oldu\u011funa sosyal medyada at\u0131lan tweetler karar veriyor.<\/p>\n Online gazetecilik, bulvar gazetecili\u011fi ile giderek daha fazla yak\u0131nla\u015ft\u0131. Foto\u011fraf a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131, k\u0131sa yaz\u0131larla dolu haber sunumlar\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131. \u0130nternetin bir\u00e7ok insan i\u00e7in eri\u015filebilir olmas\u0131 ve s\u0131radan insanlar\u0131n da yaz\u0131 yazabilmesi ya da i\u00e7erik \u00fcretebilmesi, gazeteciler aras\u0131nda ciddi bir rekabet ortam\u0131 yaratt\u0131. Bu durum, \u00e7o\u011fu kez gazetecili\u011fin d\u00fczeyinin d\u00fc\u015fmesine neden oldu. Art\u0131k gazeteciler, sosyal medyada ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131yla yay\u0131n yapan insanlarla yar\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n Frederic Gros\u2019un Y\u00fcr\u00fcmenin Felsefesi adl\u0131 kitab\u0131nda belirtti\u011fi gibi, gazetenin haf\u0131zas\u0131 yoktur. Her yeni haber, bir \u00f6ncekinin \u00fczerini \u00f6rter ve haber h\u0131zla eskiyip unutulur. Haber, yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 anda eskimeye ba\u015flar. Bu da haberleri \u00e7abuk eskimeyecek \u015fekilde sunmay\u0131 zorunlu k\u0131l\u0131yor. Bu nedenle yorumcu yay\u0131nlar yo\u011funla\u015f\u0131yor, eskimeye direnmek i\u00e7in haberleri analizle sunma \u00e7abas\u0131 da art\u0131yor.<\/p>\n Precht ve Welzer, \u201cdolays\u0131z medya\u201dn\u0131n dikkat \u00e7ekmek i\u00e7in kutupla\u015ft\u0131rmay\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurguluyorlar. Bu t\u00fcr medya, kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 s\u00f6ylemleri sansasyonel bir \u015fekilde sunmay\u0131 hedefliyor. Medyada s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan \u201c\u015fablon s\u00f6ylemler\u201d de bu duruma hizmet ediyor: \u201c\u00c7ocuk katili ter\u00f6rist\u201d, \u201cb\u00f6l\u00fcc\u00fcler\u201d, \u201cvatan\u201d, \u201cmillet\u201d, \u201cbayrak\u201d, \u201cdin\u201d gibi her zaman al\u0131c\u0131s\u0131 bulunan s\u00f6ylemler kullan\u0131larak toplumda daha fazla dikkat \u00e7ekmek ama\u00e7lan\u0131yor.<\/p>\n \u015eiddet, tarihte genellikle \u015fiddetin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 mekanlarda olanlar\u0131n tan\u0131k oldu\u011fu bir olguydu. Yani \u015fiddet ile mek\u00e2n aras\u0131nda do\u011frudan bir ili\u015fki vard\u0131. Sava\u015f\u0131, sava\u015f\u0131 ya\u015fayanlar biliyordu. Daha sonra gezginler, misyonerler ve gazeteciler, uzaklarda olup bitenleri kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla anlatmaya ba\u015flad\u0131lar. \u0130nsanlar gazetelerde, uzakta olan olaylar\u0131 haberi yazan\u0131n g\u00f6z\u00fcnden, perspektifinden, ideolojisinden haber olarak okudular. Televizyon ise \u015fiddeti uzaktan, sakin bir \u015fekilde izleme olana\u011f\u0131 sundu. Oturma odas\u0131nda, g\u00fcvenli bir ortamda bulunarak, \u015fiddete \u00e7ok yak\u0131n olma hissi ya\u015fand\u0131. B\u00f6ylece \u015fiddet, bir e\u011flence program\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n \u015eiddetle aram\u0131zda art\u0131k kamera, kameraman, televizyon dalgalar\u0131 ve ekran gibi bir\u00e7ok engel bulunuyor. \u015eiddeti a\u00e7\u0131k\u00e7a izleyebiliyoruz, ancak izledi\u011fimiz mekanla aram\u0131zda b\u00fcy\u00fck bir mesafe var. Bu durum, \u015fiddetin etkisinin azalmas\u0131na ve izleyicinin duyars\u0131zla\u015fmas\u0131na yol a\u00e7abiliyor. \u015eiddet, bir noktada sembolik ve metaforik hale geliyor.<\/p>\n Mek\u00e2n ve \u015fiddet aras\u0131ndaki bu ili\u015fkiden bahsederken, David Morley ve Kevin Robins, Kimlik Mekanlar\u0131 (Ayr\u0131nt\u0131 Yay\u0131nlar\u0131) adl\u0131 kitaplar\u0131nda, medyan\u0131n kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ve rit\u00fcellerini yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurguluyorlar. Medya, y\u0131l\u0131n gazetecisini ve habercisini se\u00e7iyor, kurulu\u015f y\u0131ld\u00f6n\u00fcmlerini kutluyor. Gazetecilerin kendilerini ba\u015fkalar\u0131ndan ay\u0131ran \u00f6zel kimlikleri (bas\u0131n kartlar\u0131) var. Bu kartlar, yaln\u0131zca onlar\u0131n kat\u0131labilece\u011fi toplant\u0131lara giri\u015f ve onlara \u00f6zg\u00fc ayr\u0131cal\u0131klar sa\u011fl\u0131yor. Bu da gazetecilere, belirli \u00f6zel mekanlara girme imk\u00e2n\u0131 sunuyor ve onlar\u0131 di\u011ferlerinden ay\u0131ran bir stat\u00fc kazand\u0131r\u0131yor.<\/p>\n Medyan\u0131n s\u00fcrekli yay\u0131n yapma zorunlulu\u011fu ve haberin h\u0131zla aktar\u0131lma bask\u0131s\u0131, asl\u0131nda derinlemesine bilgi edinmenin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7iyor. Bu durum, y\u00fczeysel bilgilenmenin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na neden oluyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde gazeteciler, ele ald\u0131klar\u0131 konularda genellikle derin bilgi sahibi olam\u0131yorlar \u00e7\u00fcnk\u00fc bilgi, eskisine g\u00f6re \u00e7ok daha kapsaml\u0131 ve karma\u015f\u0131k hale geldi. 150 y\u0131l \u00f6nce, bilgi g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kadar detayl\u0131 ve geni\u015f de\u011fildi; bu nedenle o d\u00f6nemde gazetecilerin belirli alanlarda uzmanla\u015fmalar\u0131 ve daha bilgili olmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Oysa g\u00fcn\u00fcm\u00fczde gazeteciler, bir\u00e7ok farkl\u0131 konuda y\u00fczeysel bilgiye sahip olma rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmek zorunda kal\u0131yorlar.<\/p>\n Bu \u00e7e\u015fitli konularda yazma zorunlulu\u011fu, gazetecileri ba\u015fka t\u00fcr ili\u015fkiler kurmaya itiyor. \u00c7ok say\u0131da insanla temas kurmak, bu ili\u015fkileri korumak gibi bir zorunluluk ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Ancak bu ili\u015fkiler genellikle derinle\u015femiyor. Sonu\u00e7ta, \u00e7ok ki\u015fiyle temas kuran, ancak bu temaslar\u0131 derin ili\u015fkilere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcremeyen bir meslek grubuna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyorlar. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde kontak kurabilen, ancak bu ba\u011flant\u0131lar\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ili\u015fkilere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyen bir yap\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Kendi dilimle s\u00f6ylersem kontak becerisi olan ama derinlemesine ili\u015fkilenme sorunu olan bir meslek profili. Bu durum, \u00f6zellikle online gazetecilikte derinlemesine ara\u015ft\u0131rma ve uzmanla\u015fmaya yer yer engel olabiliyor.<\/p>\n Y\u00f6nlendirici medya<\/p>\n Medya, yaln\u0131zca haber vermekle kalm\u0131yor, ayn\u0131 zamanda nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz ve ne hissetmemiz gerekti\u011fine de \u00f6nceden karar veriyor. \u00d6rne\u011fin, \u201c\u00dcniversite hocas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131, \u015fok etti\u201d gibi haber ba\u015fl\u0131klar\u0131, haberi nas\u0131l alg\u0131layaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve hissetmemiz gereken duygular\u0131 da y\u00f6nlendiriyor. \u00d6zellikle yanda\u015f bas\u0131n, bu t\u00fcr manip\u00fclatif haberlerle dolu. Ayn\u0131 zamanda, medya duygusal ve heyecan dolu programlarla izleyiciyi belirli duygulara s\u00fcr\u00fcklemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n Eskiden d\u00fcnya bize g\u00f6r\u00fcnmezdi, uzak \u00fclkeler hakk\u0131nda bilgi sahibi de\u011fildik ve bu y\u00fczden tepkisizdik. \u015eimdi bir\u00e7ok \u015feyden haberdar\u0131z, ancak yine de \u00e7o\u011fu \u015feye tepkisiz kal\u0131yoruz. Bilinmeyene tepkisizlik, bildi\u011fimiz halde tepkisiz kalmaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Haberi yapanlar, sosyal medyada payla\u015fanlar, kamuoyu olu\u015fturarak de\u011fi\u015fim yaratmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yorlar. Ancak bu \u00e7o\u011fu kez ba\u015far\u0131lam\u0131yor. G\u00f6stermek ya da g\u00f6rmek, bazen g\u00f6r\u00fcnmezli\u011fe yol a\u00e7abiliyor. \u0130nsanlar, gelen haberleri bir filtre ile s\u00fcz\u00fcyor ve se\u00e7ici alg\u0131l\u0131yor. Bu y\u00fczden g\u00f6r\u00fclmesi istenen haberler bile bu filtreyi a\u015fam\u0131yor.<\/p>\n \u00d6te yandan medya, d\u00fcnyay\u0131 k\u00fcresel bir k\u00f6y haline getirdi. \u00d6rne\u011fin, Avustralya\u2019da karaya vuran bir balinay\u0131 kurtarma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, d\u00fcnyan\u0131n \u00fccra k\u00f6ylerinde bile izleniyor. Veya bir \u00fcnl\u00fcn\u00fcn \u00f6l\u00fcm\u00fc, k\u00fcresel bir yas haline geliyor. Farkl\u0131 \u00fclkelerde spikerler \u00fczg\u00fcn y\u00fcz ifadeleriyle, ac\u0131l\u0131 ses tonlar\u0131yla bu haberleri sunuyorlar. Pakistan\u2019da bir k\u00f6ydeki gen\u00e7 bir kad\u0131n ya da Van\u2019daki bir \u00fcniversite \u00f6\u011frencisi ayn\u0131 \u2018stara\u2019 yas tutabiliyor. Bu, k\u00fcresel e\u011flenceler, heyecanlar ve \u00fcz\u00fcnt\u00fcler yarat\u0131yor.<\/p>\n Bu s\u00fcre\u00e7te psikanalizde \u201cb\u00f6lme\u201d olarak bilinen ilkel savunma mekanizmas\u0131, k\u00fcresel d\u00fczeyde i\u015fliyor. \u00d6nemli olmayan konular \u00f6nemli hale gelirken, ger\u00e7ekten \u00f6nemli konular \u00f6nemsizle\u015ftiriliyor. \u0130nsanlar kendi ya\u015famlar\u0131ndaki acil meselelerden uzakla\u015f\u0131yor; f\u0131r\u0131ndaki ekme\u011fin gramaj\u0131, okuldaki \u00f6\u011fretmen eksi\u011fi, maa\u015flar\u0131n \u00f6denmemesi gibi konular geri planda kal\u0131yor. Bunun yerine, uzak \u00fclkelerdeki sorunlar konu\u015fuluyor. Bir film y\u0131ld\u0131z\u0131na yas tutan bir ki\u015fi, amcas\u0131n\u0131n cenazesine gidemeyebiliyor. Anadili \u00f6nemsiz bulanlar, Amerika\u2019daki \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k sorunlar\u0131na kafa yorabiliyor.<\/p>\n Bu k\u00fcresel hissetme ve d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi, medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla denetleniyor ve buna \u201cmedya emperyalizmi\u201d diyebiliriz. Sosyal medya \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrebilir. K\u0131smen do\u011fru olsa da bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck s\u0131n\u0131rl\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc hangi haberin \u00f6ne \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 konusunda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca sosyal medyan\u0131n yap\u0131sal k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 da \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc s\u0131n\u0131rlar. Sosyal medya platformlar\u0131, genellikle iktidara yak\u0131n davranmay\u0131 tercih eder. Bir bak\u0131ma, sosyal medya kontrol edilebilir bir \u201cvah\u015fi bat\u0131\u201d gibidir.<\/p>\n \u0130li\u015fkiler, ge\u00e7mi\u015fte fiziksel mek\u00e2n ve kimlik \u00fczerinden kurulurdu. \u0130nsanlar bir mek\u00e2nda y\u00fcz y\u00fcze gelerek birbirleriyle ileti\u015fim kurard\u0131. Ancak David Morley ve Kevin Robins, sosyal medya d\u00f6neminde mek\u00e2na ba\u011fl\u0131 ili\u015fkilerin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yorlar. Art\u0131k online toplant\u0131lar, ibadetler, terapiler ve s\u00f6yle\u015filerle, sanal ortamlarda ve hayali gruplar i\u00e7inde ili\u015fki kuruyoruz. Geleneksel b\u00fcy\u00fck gruplar (Hristiyanl\u0131k, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k gibi) yerini, Facebook ve Instagram gibi sosyal medya platformlar\u0131ndaki geni\u015f grup aidiyetlerine b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n Uzmanl\u0131k da bu s\u00fcre\u00e7te de\u011fi\u015fti. Eskiden uzmanl\u0131k, yaln\u0131zca uzmanlar\u0131n tekelindeyken, \u015fimdi herkes bir konuda k\u0131sa s\u00fcrede uzman gibi hissedebiliyor. Google\u2019da bir \u015feyler ara\u015ft\u0131rmak, insanlara sanki k\u0131sa zamanda uzmanm\u0131\u015f gibi bir his veriyor.<\/p>\n Medya \u00fczerine teoriler beni ilgilendiriyor ve bu ilgi Tayfun Atay\u2019la ba\u015flad\u0131. Ad\u0131 yaz\u0131larda ge\u00e7miyor ama benim \u00fczerimde eme\u011fi var\u2026 Gazetelerle \u00e7ocuklu\u011fumda tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m; sabah kahvalt\u0131lar\u0131na gazete kokular\u0131 kar\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Gazetelerden, gazetecilere yap\u0131lan bask\u0131lar\u0131 ve i\u015fkenceleri \u00f6\u011frendim. Gazetecilik mesle\u011finin sadece bir i\u015f de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir tutku, sevgi ve bazen u\u011fruna \u00f6lmeyi g\u00f6ze almak oldu\u011funu fark ettim. Hrant Dink ve Metin G\u00f6ktepe gibi\u2026 Katledilmelerinin buruklu\u011fu. Sayg\u0131yla.<\/p>\n
\n