{"id":80707,"date":"2024-08-26T02:07:34","date_gmt":"2024-08-26T07:07:34","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707"},"modified":"2024-08-26T02:43:17","modified_gmt":"2024-08-26T07:43:17","slug":"ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707","title":{"rendered":"Atat\u00fcrk\u2019\u00fc Ermeni\u2019siz, Rum\u2019suz, K\u00fcrt\u2019s\u00fcz ve Dersim\u2019siz \u2018tarihselle\u015ftirme\u2019"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-80708\" src=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/Nevzat-Onaran-360x203.webp\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"203\" srcset=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/08\/Nevzat-Onaran-360x203.webp 360w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/08\/Nevzat-Onaran-768x432.webp 768w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/08\/Nevzat-Onaran-560x315.webp 560w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/08\/Nevzat-Onaran-260x146.webp 260w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/08\/Nevzat-Onaran-160x90.webp 160w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/08\/Nevzat-Onaran.webp 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 360px) 100vw, 360px\" \/><\/p>\n<p><strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/yazar\/nevzat-onaran\">Nevzat Onaran<\/a><\/strong><\/p>\n<p class=\"wp-block-heading\"><em><strong>Atat\u00fcrk\u2019\u00fc \u2018yan\u0131lmaz\u2019 ve \u2018asr\u0131n devlet adam\u0131\u2019 gibi nitelendiren \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ele\u015ftiren ve \u201cAtat\u00fcrk\u2019\u00fc tarihselle\u015ftirmek\u201d amac\u0131nda oldu\u011funu belirten \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu, T\u00fcrk devletinin iki kurucu unsuru olan milleten T\u00fcrk\u2019ten ve dinen S\u00fcnni \u0130slam\u2019dan gayr\u0131s\u0131n\u0131 \u2018T\u00fcrkle\u015ftirmek ve S\u00fcnnile\u015ftirmek\u2019 politi\u011fini, \u00e7al\u0131\u015fma plan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakmakla, \u201cT\u00fcrkl\u00fck merkezli bir resm\u00ee ideolojinin\u201d barikat\u0131n\u0131 a\u015famam\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>M. \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu\u2019nun yeni kitab\u0131;\u00a0<em>Atat\u00fcrk<\/em>.<\/p>\n<p>Alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131:\u00a0<em>Entelekt\u00fcel Biyografi<\/em>.<\/p>\n<p>Ge\u00e7en y\u0131l yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n<p>Kitapla ilgili okudu\u011fum ilk yaz\u0131\u00a0<a href=\"https:\/\/www.k24kitap.org\/sukru-hanioglunun-kapsamli-ve-kalici-eseri-ataturk-entelektuel-biyografi-4510\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Ayhan Aktar<\/a>\u2019\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>Kitap, 1024 sayfa; metin 874 sayfa, kaynak\u00e7a 81 sayfa, kalan sayfalar dizin. Kitab\u0131n 7 Mart 2017 tarihli \u0130ngilizce bask\u0131s\u0131 da 304 sayfad\u0131r.<\/p>\n<p>Kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in M. \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu hocam\u0131z\u0131n eme\u011fine sa\u011fl\u0131k.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2024\/08\/22\/0002074074001-1-pdnp.jpg?ssl=1\" alt=\"\" data-recalc-dims=\"1\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">M. \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu,\u00a0Atat\u00fcrk,\u00a0Entelekt\u00fcel Biyografi, 2. bask\u0131, Ba\u011flam Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, Kas\u0131m 2023.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Kitap, 2011\u2019de \u0130ngilizce bas\u0131lan kitab\u0131n T\u00fcrk\u00e7e bask\u0131s\u0131 i\u00e7in yeniden yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r.<\/p>\n<p>\u2018\u00d6ns\u00f6z\u2019de belirtiliyor ki, 2011\u2019deki \u0130ngilizce bask\u0131s\u0131, Almanca, \u00c7ince, Japonca, Fars\u00e7a, Frans\u0131zca ve Ukraynaca\u2019ya \u00e7evrilmi\u015f.<\/p>\n<p>B\u00f6ylesine ilgi \u00e7ok g\u00fczeldir.<\/p>\n<p>Bu \u00fclkelerin okurlar\u0131, kitapta, maalesef bug\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019siyle ilgili (Ermeni, K\u00fcrt, Dersim, Alevi-K\u0131z\u0131lba\u015f meseleleri gibi Atat\u00fcrk d\u00f6nemine ait) tart\u0131\u015fma konular\u0131 hakk\u0131nda bilgilenmeyecektir; \u00e7\u00fcnk\u00fc yok say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ve kitab\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki okuru i\u00e7in de ayn\u0131 durum ge\u00e7erlidir.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn demokratikle\u015fme, huzur vesaire tart\u0131\u015fmas\u0131nda, k\u0131saca \u201ccan ve mal g\u00fcvenli\u011fi\u201dnde konu d\u00f6n\u00fcp, dola\u015f\u0131p K\u00fcrt meselesine gelmiyor mu? Nas\u0131l b\u00f6ylesi bir konuyu\/sorunu g\u00f6rmezden gelebiliriz?<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de ar\u015fiv meselesinin ne denli sorunlu oldu\u011funu, \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu\u2019nun payla\u015f\u0131m\u0131 da a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131d\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cCumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Ar\u015fivi y\u00f6neticisi Muhammet Safi, \u2018zor konular\u2019 oldu\u011funu belirterek, kataloglar\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara kapal\u0131 koleksiyonun tamam\u0131n\u0131 g\u00f6rmeme izin vermesine kar\u015f\u0131l\u0131k, sak\u0131nca yaratmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc vesikalar\u0131 kullan\u0131m\u0131ma sundu\u201d (s. xx\u0131v).<\/p>\n<p>B\u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fma yapman\u0131n gerek\u00e7esi \u015fudur: \u201c<strong>Atat\u00fcrk\u2019\u00fc tarihselle\u015ftirmektir<\/strong>\u201d (s. 3, 8-10, 874, ab\u00e7).<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2024\/08\/22\/sukru-adlm.jpg?ssl=1\" alt=\"\" data-recalc-dims=\"1\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">M. \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu, Princeton \u00dcniversitesi Yak\u0131n Do\u011fu \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve Tarih B\u00f6l\u00fcmleri \u00f6\u011fretim \u00fcyesidir.<\/figcaption><\/figure>\n<p>\u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu, kitapta, Atat\u00fcrk hakk\u0131nda \u201cmucize\u201d veya \u201ce\u015fsiz\u201d benzeri nitelemelere dayan\u0131larak yap\u0131lan \u201ckutsamay\u0131\u201d bir kenara b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 (s. 5-7, 19), Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcncesinin tarihi ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirilece\u011fini (s. 3) ve \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u201ckapsay\u0131c\u0131 bir biyografi\u201d olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 (s. 20) ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Kitap, biyografi de\u011fil, alt ba\u015fl\u0131kta da belirtildi\u011fi gibi \u2018Entelekt\u00fcel Biyografi\u2019dir.<\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n kapsam\u0131 \u015f\u00f6yle belirtilmi\u015ftir:\u00a0\u201cAtat\u00fcrk\u2019\u00fcn entelekt\u00fcel ilgi alan\u0131 ve yorumlar\u0131 \u00fczerinden\u00a0<strong>Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019ndan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019ne ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin<\/strong>\u00a0tahlil edilmesi ve bunun, \u2018kopu\u015f\u2019tan ziyade \u2018devaml\u0131l\u0131k\u2019\u0131 ortaya koydu\u011funun g\u00f6sterilmesinde gayret edilecektir\u201d (s. 19, alt\u0131n\u0131 ben \u00e7izdim: ab\u00e7).<\/p>\n<p>Benzer ifade, ileriki sayfalarda da vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130ki sava\u015f aras\u0131nda, \u201cOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019ndan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019ne ge\u00e7i\u015fi kapsayan \u00f6zg\u00fcn; sosyal, entelekt\u00fcel ve siyasi geli\u015fmelerin de\u011ferlendirilmesini zorunlu k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r\u201d (s. 867).<\/p>\n<p>Kitab\u0131n kapsam\u0131 netle\u015ftirilmi\u015f, ama anl\u0131yoruz ki, planda ikinci bir netle\u015ftirme daha yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kan\u0131mca Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn kimli\u011fini ve\u00a0<strong>Cumhuriyet\u2019in \u2018mill\u00ee ve din\u00ee\u2019 karakterini<\/strong>\u00a0belirleyen politi\u011fin \u2018in\u015fas\u0131 ve icraat\u0131\u2019 ay\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r; \u2018T\u00fcrkle\u015ftirme ve S\u00fcnnile\u015ftirme\u2019 politi\u011fi es ge\u00e7ilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Milleten T\u00fcrk ve dinen S\u00fcnni \u0130slam olmayan milyonlarca vatanda\u015f Ermeni\u2019ye, Rum\u2019a, S\u00fcryani\u2019ye, K\u00fcrt\u2019e, Dersimli\u2019ye, Alevi-K\u0131z\u0131lba\u015f\u2019a yap\u0131lanlar\u0131 (ve halen de devam ediliyorken), nas\u0131l g\u00f6rmezden gelebiliriz?<\/p>\n<p>Hocam\u0131z\u0131n, alfabenin de\u011fi\u015ftirilmesinde, T\u00fcrk Tarih Tezi\u2019nin belirlenmesinde ve yaz\u0131m\u0131nda veya bir ba\u015fka meseleyle ilgili kapsaml\u0131 ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n benzerini, vurgulad\u0131\u011f\u0131m \u2018T\u00fcrkle\u015ftirme ve S\u00fcnnile\u015ftirme\u2019 konular\u0131nda da okumak isterdim.<\/p>\n<p>Benzer, \u2018yok sayma\u2019, Cumhuriyet\u2019in\u00a0<a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/turklestirmesiz-ve-dersimsiz-yazilan-resmi-cumhuriyettir-haber-1643961\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">100. Y\u0131l\u0131<\/a>\u00a0kapsam\u0131nda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n da sorunuydu. Bu, bug\u00fcn\u00fcn demokratikle\u015fme meselesinin ge\u00e7mi\u015fini \u00f6\u011frenmek\/anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan metodolojik bir hatad\u0131r.<\/p>\n<p>Oysa o kadar yak\u0131c\u0131 ya\u015f\u0131yoruz ki; ne \u2018can ve mal g\u00fcveli\u011fimiz\u2019 vard\u0131r ne de \u2018e\u015fit TC vatanda\u015f\u0131y\u0131z\u2019 diyebiliyoruz.<\/p>\n<p>Derdimi anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm bir \u00f6rnek; 18 Aral\u0131k 2023\u2019te TBMM\u2019de\u00a0<strong>DEM Parti Mardin Milletvekili George Aslan\u2019\u0131n<\/strong>, ba\u015fkandan izin alarak anadilinde S\u00fcryanice noel kutlamas\u0131, tutana\u011fa \u201c\u2026\u201d( * ) olarak yaz\u0131ld\u0131 (a\u00e7\u0131klamas\u0131: (*) \u201cBu b\u00f6l\u00fcmlerde hatip taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7e olmayan kelimeler ifade edildi\u201d) ve hatip laf\u0131n\u0131 bitiremeden fa\u015fist g\u00fcruh aya\u011fa kalkt\u0131. Mebus George Aslan, \u201cBak\u0131n, biz ba\u015fka bir gezegenden buraya gelmedik, biz buran\u0131n yerle\u015fik halklar\u0131y\u0131z\u201d dedi, ama dinleyen olmad\u0131.<strong>[1]<\/strong><\/p>\n<p>Elbette Milletvekili George Aslan\u2019\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u2018sonu\u00e7\u2019u anlamam\u0131z ve demokratikle\u015fmek i\u00e7in evveliyat\u0131 tart\u0131\u015fmam\u0131z, bug\u00fcn i\u00e7in \u2018hay\u0131rl\u0131\u2019 olmaz m\u0131yd\u0131?<\/p>\n<p>Kitapla ilgili \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu\u2019yla yap\u0131lan bir\u00e7ok s\u00f6yle\u015fide ve izledi\u011fim bir videoda da plan d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lan konular g\u00fcndeme getirilmedi. Okudu\u011fum kadar\u0131yla Ayhan Aktar\u2019\u0131n ve\u00a0<a href=\"https:\/\/www.k24kitap.org\/hanioglunun-ataturk-entelektuel-biyografisi-uzerine-i-mustafa-kemalin-tarihsellestirilmesi-mi-gecmisimizin-itina-ile-temizlenmesi-mi-4692\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Taner<\/a>\u00a0<a href=\"https:\/\/www.k24kitap.org\/hanioglunun-ataturk-entelektuel-biyografisi-uzerine-ii-sefli-bir-ittihat-ve-terakki-partisinin-ebedi-sefi-4696\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Ak\u00e7am<\/a>\u2019\u0131n yaz\u0131lar\u0131nda, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6neminin vurgulanmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u015fu konular da olmal\u0131yd\u0131 \u00f6nermesi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u2018YEN\u0130 T\u00dcRK\u0130YE\u2019N\u0130N UNSURLARI<\/h2>\n<p>Konusu Mustafa Kemal olan kitap 11 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fuyor. Her b\u00f6l\u00fcmde, \u00f6znenin konumuyla\/rol\u00fcyle birlikte, belli alanlarda onu var eden ideolojik-politik k\u00fclt\u00fcrel ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 okuyoruz.<\/p>\n<p>\u00d6zellikle \u201c\u0130\u00e7selle\u015ftirilmi\u015f \u0130nk\u0131l\u00e2p\u00e7\u0131 Oryantalizm\u201d (10. B\u00f6l\u00fcm) ve \u201cYeni Patrimonyalizm\u201d (11. B\u00f6l\u00fcm) \u00f6zelinde tart\u0131\u015fman\u0131n derinle\u015fmesini umuyorum.<\/p>\n<p>Kitab\u0131n \u00f6znesi hakk\u0131nda yap\u0131lan tan\u0131mlamalar dikkat \u00e7ekicidir: \u201cYeni T\u00fcrkiye\u2019nin lideri\u201d (s. 436, 454, 483, 491, 497, 499, 503, 505, 511, 524, 525, 536, 655), \u201cYeni T\u00fcrkiye\u2019nin mimar\u0131\u201d (s. 356, 441, 485, 505), \u201cCumhuriyet kurucusu\u201d (s. 497, 518, 519, 665, 747, 763, 831, 833, 851, 859), \u201cKurucu lider\u201d (s. 747, 751, 754) ve \u201cDevlet kurucusu\u201d (s. 867) gibi.<\/p>\n<p>Fiille ilgili yap\u0131lan tan\u0131mlama da \u00f6nemliydi: \u201cMillet in\u015fa etmek\u201d (s. 518, 525, 655, 754, 759, 784, 791, 841, 859, 860), \u201cMedenile\u015ftirme program\u0131\u201d (s. 754, 755, 871), \u201cYeni bir devlet kurmak\u201d (s. 518, 754) ve \u201cSosyal Darwinist m\u00fccadele\u201d (s. 407, 668) gibi.<\/p>\n<p>Mustafa Kemal\u2019in, \u201cYeni T\u00fcrkiye\u2019nin lideri\u201d veya \u201cYeni T\u00fcrkiye\u2019nin mimar\u0131\u201d ya da \u201cCumhuriyet kurucusu\u201d olarak k\u00fclt\u00fcrel birikimi ve prati\u011finin, 11 b\u00f6l\u00fcmde say\u0131lanlardan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131 bilinmez de\u011fildir.<\/p>\n<p>\u2018Yeni T\u00fcrkiye\u2019 veya \u2018millet in\u015fa\u2019 plan\u0131na g\u00f6re, \u2018kurucu\u2019 da \u2018\u00f6teki\u2019 de biliniyordu; tarih ortadad\u0131r. \u2018<strong>Kurucu, milleten T\u00fcrk ve dinen S\u00fcnni \u0130slam<\/strong>\u2019d\u0131. \u2018\u00d6teki\u2019ye yani \u2018T\u00fcrk ve S\u00fcnni \u0130slam olmayan\u2019lara neler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131\/ya\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 herkesin bildi\u011fi \u2018s\u0131r\u2019d\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130smi an\u0131lan Ermenilerdir; \u201c<strong>Osmanl\u0131 Ermenilerinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 trajedi<\/strong>\u201d (s. 268, ab\u00e7) denilmi\u015ftir, bu kadar.<\/p>\n<p>1914-1922 d\u00f6neminde Osmanl\u0131-T\u00fcrkiye vatanda\u015f\u0131 H\u0131ristiyan milletlerden en iyimser tahminle 2,5 milyon ki\u015fi, on binlerce m\u00fclk\u00fcyle tasfiye edilmi\u015ftir.<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn2\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[2]<\/a>M\u00fclkler \u00f6zelinde yap\u0131lan devletle\u015ftirmeydi<\/strong>; \u00e7\u00fcnk\u00fc 15 Nisan 1923 tarihi<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn3\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[3]<\/a><\/strong>itibariyle \u201csahibi ba\u015f\u0131nda olmayan her m\u00fclk, devletindi.\u201d Emv\u00e2l-i metr\u00fbke kapsam\u0131 1915\u2019e k\u0131yasla geni\u015fletilmi\u015ftir; 1923\u2019te, 1915\u2019teki \u201cnakledilenin\u201d yerini \u201csahibi ba\u015f\u0131nda olmayan\u201d alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Yak\u0131lan \u0130zmir\u2019de<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn4\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[4]<\/a>\u00a0Harp Ganimet Komisyonu<a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn5\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[5]<\/a>\u00a0<\/strong>bile kurulmu\u015ftur.<\/p>\n<p>\u0130zmir\u2019e girildikten 10 g\u00fcn sonra da H\u0131ristiyanlar, \u201c<strong>Kurtar\u0131lan Garb\u2019da<\/strong>\u201d sahile kovalanmaya devam edilmi\u015ftir.<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn6\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[6]<\/a><\/strong>\u00a0Bunun i\u00e7in 1,2 milyon Rum m\u00fcbadilin, b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 daha \u00f6nce \u00fclkeden kovaland\u0131\u011f\u0131\/g\u00f6nderildi\u011fi i\u00e7in, ancak 112 bininin antla\u015fma sonras\u0131 T\u00fcrkiye\u2019den gitmesi<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn7\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[7]<\/a>\u00a0<\/strong>yeterince a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131d\u0131r!<\/p>\n<p>\u00d6ncesinde, cephe sava\u015f\u0131 yap\u0131lmayan G\u00fcney Cephesi\u2019nde Adana-Antep hatt\u0131nda vatanda\u015flar,\u00a0<strong>gayrinizami\u00a0<\/strong>harbin<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn8\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[8]<\/a><\/strong>\u00a0ard\u0131ndan kovalanm\u0131\u015ft\u0131r. 20 Ekim 1921\u2019de i\u015fgalci Fransa ile antla\u015fma<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn9\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[9]<\/a><\/strong>\u00a0\u00a0imzaland\u0131\u011f\u0131nda, \u201cgenel af\u201d (madde 5) ilan edilmedi\u011fi ve g\u00fcvence verilmedi\u011fi i\u00e7in 25<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn10\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[10]<\/a><\/strong>-30<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn11\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[11]<\/a><\/strong>\u00a0bin Ermeni vatanda\u015f, Suriye ve Beyrut\u2019a gitmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu askeri zaferden sonra, 1922 sonbahar\u0131nda,\u00a0<strong>\u201cnispeten homojenle\u015fen toplum\u201d<\/strong>\u00a0(s.525) tespitiyle, asl\u0131nda neler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Mustafa Kemal\u2019in \u201chomojenle\u015fme\u201dyle ilgili ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n, beyanlar\u0131n\u0131n ve prati\u011finin, kitapta olmamas\u0131, ciddi bir eksikliktir.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2024\/08\/22\/whatsapp-image-2024-08-22-at-13-fub2.jpg?ssl=1\" alt=\"\" data-recalc-dims=\"1\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">\u0130zmir\u2019den deniz yoluyla ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fan Rumlar (1922)\u00a0<\/figcaption><\/figure>\n<p>Hat\u0131rlanansa, 1922\u2019de haz\u0131rlanan\u00a0<em>Pontus Meselesi<\/em>\u00a0kitab\u0131 ve Mustafa Kemal\u2019in Adana\u2019daki konu\u015fmas\u0131d\u0131r (s. 526-8).\u00a0<em>Pontus Meselesi<\/em>\u00a0kitab\u0131n\u0131<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn12\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[12]<\/a><\/strong>\u00a0Ahmet A\u011fao\u011flu\u2019nun yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyoruz. Kitaptan ezelden beri \u201cAnadolu\u2019da T\u00fcrk \u0131rk\u0131 vard\u0131r\u201d aktar\u0131l\u0131rken, Mustafa Kemal\u2019in 16 Mart 1923\u2019te Adana esnaflar\u0131yla konu\u015fmas\u0131nda (aynen aktar\u0131yorum), \u201cMemleket sizindir, T\u00fcrklerindir.\u00a0<strong>Bu memleket tarihte T\u00fcrkt\u00fc, o halde T\u00fcrkt\u00fcr ve ebediyen T\u00fcrk olarak ya\u015fayacakt\u0131r<\/strong>\u00a0[\u2026] Ermeniler vesairenin burada hi\u00e7bir hakk\u0131 yoktur\u201d k\u0131sm\u0131 g\u00f6rmezden gelinmi\u015ftir<strong>.<a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn13\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[13]<\/a><\/strong>\u00a0<a href=\"https:\/\/www.k24kitap.org\/hanioglunun-ataturk-entelektuel-biyografisi-uzerine-ii-sefli-bir-ittihat-ve-terakki-partisinin-ebedi-sefi-4696\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Taner Ak\u00e7am<\/a>, Mustafa Kemal\u2019in Adana konu\u015fmas\u0131n\u0131 detayl\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u2018<\/strong>Homojenle\u015ftirmek\u2019 i\u00e7in \u00e7eteler de seferber edilmi\u015ftir. Bilineni Topal Osman\u2019d\u0131r. Hatta 45-50 T\u00fcrk askeri \u00f6ld\u00fcren Katil \u0130lyas \u00c7etesi dahi, \u201c<strong>Karadeniz Rumlar\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek<\/strong>\u201d ko\u015fuluyla affedilmi\u015ftir.<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn14\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[14]<\/a><\/strong><\/p>\n<p>Gayri \u0130slam milletlerin tasfiyesi Anadolu\u2019yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmad\u0131, zamanla\u00a0<strong>Trakya ve \u0130stanbul<\/strong>\u00a0da homojenle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Tasfiye edilen gayri \u0130slam\u2019\u0131n, n\u00fcfus pay\u0131na k\u0131yasla iktisadi a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 daha fazlayd\u0131. 1915 sanayi say\u0131m\u0131nda, sermaye yap\u0131s\u0131na g\u00f6re,\u00a0<strong>T\u00fcrk-\u0130slam\u2019\u0131n \u015firketler pay\u0131 y\u00fczde 20<\/strong>\u2019dir; 214 sanayi kurulu\u015fun 42\u2019si T\u00fcrk-\u0130slam\u2019\u0131nd\u0131r.<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn15\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[15]<\/a><\/strong><\/p>\n<p>Anadolu\u2019da tasfiye, kapsaml\u0131 pland\u0131; mallara-m\u00fclklere el koyman\u0131n, transfer ve tapuda kay\u0131t etmenin kanuni d\u00fczenlemeleri bir bir yap\u0131ld\u0131 ve son imzay\u0131 atan da TBMM Reisi veya Reisicumhur Mustafa Kemal\u2019dir.<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn16\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[16]<\/a><\/strong><\/p>\n<p>Bu, T\u00fcrk\u00e7\u00fc ve S\u00fcnni \u0130slamc\u0131 ekonomi politi\u011fin prati\u011fidir!<\/p>\n<h3 class=\"wp-block-heading\">HEM \u2018T\u00dcRK\u00c7\u00dc\u2019 HEM \u2018[S\u00dcNN\u0130] \u0130SLAMCI\u2019<\/h3>\n<p>\u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu\u2019nun 1918 sonu, Erzurum ve Sivas kongresiyle, Anadolu hareketinin te\u015fkilat ve ideolojik yap\u0131s\u0131yla ilgili analizini \u00f6zetleyece\u011fim.<\/p>\n<p>Mondros sonras\u0131 i\u015fgal edilmeyen Osmanl\u0131 co\u011frafyas\u0131nda y\u00fckselen, \u201cdar kapsaml\u0131 bir \u0130ttihad-\u0131 \u0130slam\u201dd\u0131 (s. 295) ve d\u00f6nemin bir di\u011fer ak\u0131m\u0131 da \u201c<strong>h\u0131zla y\u00fckselen T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck<\/strong>\u201dt\u00fc (s. 296).<\/p>\n<p>Erzurum kongresi g\u00fcnlerinde Mustafa Kemal, M\u00fcdafaai Hukuk<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn17\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[17]<\/a><\/strong>hareketinin, \u201cT\u00fcrkler d\u0131\u015f\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcman unsurlar\u0131n yo\u011fun bulundu\u011fu \u015eark vilayetlerinde\u201d Z\u00fcrcher\u2019in kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131yla \u201c<strong>M\u00fcsl\u00fcman milliyet\u00e7ili\u011fi<\/strong>\u201d ideolojisine dayanm\u0131\u015f ve bunu yans\u0131tan ifadeler kullanm\u0131\u015ft\u0131r (s. 294).<\/p>\n<p>\u015eark\u2019ta T\u00fcrk olmayan \u2018yo\u011fun M\u00fcsl\u00fcman unsurlar\u2019\u0131n kim oldu\u011fu bilinmez de\u011fildir; bunlar,\u00a0<strong>K\u00fcrtlerdir<\/strong>.<\/p>\n<p>T\u00fcrk, K\u00fcrt, \u00c7erkes, Laz ve benzeri \u2018M\u00fcsl\u00fcman unsurlardan\u2019 olu\u015fan \u2018millet\u2019in ortak paydas\u0131n\u0131n \u2018din\u2019 oldu\u011funu belirten Mustafa Kemal\u2019e g\u00f6re, e\u015fitlik temelinde olmayan ili\u015fkide\u00a0<strong>T\u00fcrk, hiyerar\u015finin tepesindedir<\/strong>\u00a0(s. 365); dinler hiyerar\u015fisinde de S\u00fcnni \u0130slam ayn\u0131 konumdad\u0131r.<\/p>\n<p>Sivas Kongresi sonras\u0131nda Anadolu\u2019da merkezile\u015fen M\u00fcdafaai Hukuk hareketinin (s. 299-300) motor g\u00fcc\u00fc, \u201cM\u00fcsl\u00fcman milliyet\u00e7ili\u011fi\u201dydi ve y\u00f6netimi de T\u00fcrk\u00e7\u00fclerin elindeydi (s. 302).<\/p>\n<p>Mustafa Kemal, merkezi hareketin Heyeti Temsiliye\u2019nin ba\u015f\u0131 olarak \u201calternatif otorite konumuna gelmi\u015ftir\u201d (s. 303).<\/p>\n<p>Mustafa Kemal, Erzurum Kongresi ile 1923 se\u00e7imleri [Haziran 1919-Mart\/Nisan 1923] aras\u0131nda, \u201c<strong>gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde bir \u0130slamc\u0131 gibi konu\u015facak[t\u0131r]<\/strong>\u201d ve zaman zaman ayetle hadislerden par\u00e7alar aktaracakt\u0131r (s. 298).<\/p>\n<p>Mustafa Kemal\u2019in ideolojik motor g\u00fcc\u00fcn\u00fcn M\u00fcsl\u00fcman milliyet\u00e7ili\u011fi olmas\u0131 nedeniyle, yeni d\u00fczen kurmak yerine\u00a0<strong>mevcudu korumak<\/strong>\u00a0hedefleniyordu (s. 282). O g\u00fcnk\u00fc ko\u015fullarda \u0130slamc\u0131l\u0131k ve T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck ikileminde, \u0130slamc\u0131l\u0131\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fcnen oldu\u011fu vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Hareketin en merkezi organ\u0131 TBMM\u2019ye de \u0130slamc\u0131 (M\u00fcsl\u00fcman) mebuslar se\u00e7ilmi\u015ftir: Mustafa Kemal\u2019in Erzurum mebusu se\u00e7ildi\u011fi Osmanl\u0131 Meclisi\u2019nin bas\u0131lmas\u0131 sonras\u0131nda 23 Nisan 1920\u2019de Ankara\u2019da toplanacak TBMM se\u00e7imine\u00a0<strong>[vatanda\u015f] H\u0131ristiyanlar\u0131n ve Musevilerin kat\u0131l\u0131m\u0131 engellenmi\u015ftir<\/strong>(s. 318-21, 357-8) ve b\u00f6yle de devam edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn mebuslar\u0131 \u0130slam olan TBMM\u2019nin a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 23 Nisan 1920, Mustafa Kemal\u2019e g\u00f6re 9 Temmuz 1789 ve 20 Eyl\u00fcl 1792 benzeri bir ba\u015flang\u0131\u00e7t\u0131r (s. 322) ve \u2018\u0130stiklal Harbi\u2019 de \u201cAnadolu\u2019da ger\u00e7ekle\u015fen Frans\u0131z \u0130htilali\u201ddir (s. 871).<\/p>\n<p>Mustafa Kemal\u2019in bu d\u00fc\u015f\u00fcncesinin, Frans\u0131z Devrimi program\u0131 ve s\u0131n\u0131fsal cephele\u015fmesi ile \u00e7ak\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edebilir miyiz?<\/p>\n<p><strong>Misak-\u0131 Mill\u00ee<\/strong>\u2019nin (s. 314-316) yaz\u0131m\u0131 ve a\u00e7\u0131klanmas\u0131 meselesi de derinle\u015ftirilmemi\u015ftir.<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn18\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[18]<\/a><\/strong><\/p>\n<p>\u00d6nemli bir tespit yap\u0131lmaktad\u0131r, 1910\u2019lardan 1920\u2019lere, \u00f6rg\u00fctsel ve programatik devaml\u0131l\u0131k vard\u0131r: Anadolu\u2019da direni\u015fin \u00f6rg\u00fctsel ve ideolojik motor g\u00fcc\u00fc, \u0130ttihat ve Terakki te\u015fkilat\u0131 ve \u201cT\u00fcrk\u00e7\u00fc ve T\u00fcrk\u00e7\u00fc-\u0130slamc\u0131\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131yd\u0131 (s. 279).<\/p>\n<h4 class=\"wp-block-heading\">S\u00dcNN\u0130 \u0130SLAM\u2019DAN \u2018GAYRI\u2019SI DA VAR<\/h4>\n<p>8. B\u00f6l\u00fcm ba\u015fl\u0131\u011f\u0131: Laik Cumhuriyet ve Din (s. 413-521)<\/p>\n<p>\u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu\u2019nun \u2018tekkelerin kapat\u0131lmas\u0131\u2019 meselesini dikkate almad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcmden notlar.<\/p>\n<p>Mustafa Kemal\u2019in askeri zaferden sonra cumhuriyet\u00e7i yol haritas\u0131n\u0131n ilk a\u015famas\u0131 saltanat\u0131n ilgas\u0131yd\u0131 (s. 428) ve bunun m\u00fczakeresinde analizi, \u2018T\u00fcrk\u00e7\u00fc-\u0130slamc\u0131\u2019yd\u0131 (s. 432-7).<\/p>\n<p>\u201cMustafa Kemal i\u00e7in \u2018laik cumhuriyet\u2019 projesi \u00f6n\u00fcnde engel olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve bir muhalefet oda\u011f\u0131 haline getirilmesinden endi\u015fe etti\u011fi \u2018hilafet\u2019in sembolle\u015ftirilmesi, yaln\u0131zca tasfiyenin ilk a\u015famas\u0131d\u0131r\u201d (s. 460).<\/p>\n<p>Adliye Vekili ve \u0130zmir Mebusu Mehmed Seyyid\u2019in risalesinin ana mesaj\u0131, \u201c<strong>d\u00fcnyevi ve siyasi bir kurum<\/strong>\u201d\u00a0<strong>olan hilafetin\u00a0<\/strong>\u201cdini boyutunun bulunmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r\u201d (s. 464). Bu analizle hilafetin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n kuramsal zeminini haz\u0131rlam\u0131\u015f (s. 465) ve [3 Mart 1924\u2019te] hem \u201cHalife hal edilmi\u015f [\u2026] hilafet makam\u0131\u201d kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f (s. 478)<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn19\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[19]<\/a>\u00a0<\/strong>hem de\u00a0<strong>Diyanet \u0130\u015fleri Reisli\u011fi<\/strong>\u00a0de kurulmu\u015ftur (s. 515).<\/p>\n<p>Mustafa Kemal, \u201cbilimcili\u011fin egemen oldu\u011fu\u201d resm\u00ee ideolojiyi yarat\u0131rken,<strong>\u00a0\u201cdin reformu projesi\u201d\u00a0<\/strong>ba\u015flatm\u0131\u015f (s. 499) ve \u201conun \u2018reform\u2019u bir \u2018dindarla\u015ft\u0131rma\u2019 projesi de\u011fil, modernle\u015fme yolunda \u2018din\u2019i ara\u00e7salla\u015ft\u0131rma giri\u015fimidir\u201d (s. 505).<\/p>\n<p>\u201cMustafa Kemal\u2019in \u2018dinde reform\u2019 projesinin as\u0131l hedefi, temel kaynaklar\u0131 ula\u015f\u0131labilir hale getirerek,\u00a0<strong>avam\u0131n, \u2018ilm\u2019i olan \u2018din\u2019i<\/strong>\u00a0\u2018do\u011fru anlamas\u0131\u2019n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.\u201d D\u00fc\u015f\u00fcnsel arka plan\u0131nda, bunlar\u0131n okunabilir ve anla\u015f\u0131labilir hale getirilmesinin, Protestanl\u0131k\u2019ta oldu\u011fu gibi kitlelerin dogmalara duydu\u011fu inan\u00e7la, ruhban s\u0131n\u0131f\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sonland\u0131raca\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131 vard\u0131r. (s. 503)<\/p>\n<p>Mustafa Kemal\u2019in g\u00f6zetimi ve denetiminde, 1927-1933 aras\u0131nda \u201cezan, k\u00e2met, sel\u00e2, tekbir ile hutbelerin [\u2026] T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirilmesini sa\u011flayan\u00a0<strong>\u2018T\u00fcrk\u00e7e ibadet\u2019 reformu<\/strong>\u00a0yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d Bu, o zamana kadar \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda g\u00f6r\u00fclen en k\u00f6ktenci de\u011fi\u015fimdir. Kararlar, M\u00fcsl\u00fcman entelekt\u00fceller taraf\u0131ndan ele\u015ftirilmi\u015ftir. Giri\u015fimler,\u00a0<strong>\u201cmedenile\u015ftirme ve millet yaratman\u0131n\u201d<\/strong>\u00a0\u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acak bir program\u0131n par\u00e7as\u0131 olarak tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. (s. 510, ab\u00e7)<\/p>\n<p>\u2018Din\u2019in etki alan\u0131n\u0131 elden geldi\u011fince s\u0131n\u0131rlamak isteyen (s. 511)\u00a0<strong>Mustafa Kemal<\/strong>, laikle\u015fmenin yan\u0131 s\u0131ra dinle ili\u015fkilendirilen alanlarda yapt\u0131\u011f\u0131 reformlarla sek\u00fcler d\u00fcnya alg\u0131s\u0131 yarat\u0131lmas\u0131na katk\u0131da bulunacakt\u0131r: Takvimin de\u011fi\u015ftirilmesi, \u0130.\u00d6. ve \u0130.S. ayr\u0131m\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131, fesin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, alfabe de\u011fi\u015fikli\u011fi, haftal\u0131k tatilin pazar g\u00fcn\u00fc olmas\u0131, kisvelerin giyimini s\u0131n\u0131rland\u0131rma vesaire \u201czaman, g\u00f6r\u00fcn\u00fcm ve k\u00fclt\u00fcrde, \u0130slami oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ba\u011flant\u0131lar\u0131 koparacakt\u0131r\u201d (s. 517).<\/p>\n<p>\u201cDin reformu projesi\u201d iddias\u0131yla orant\u0131l\u0131 bir de\u011fi\u015fim yarat\u0131lamam\u0131\u015fsa da g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar s\u00fcren tart\u0131\u015fma ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (s. 511).<\/p>\n<p>Ba\u015flat\u0131lan, S\u00fcnni \u0130slam d\u0131\u015f\u0131ndakileri g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131lman\u0131n tart\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2024\/08\/22\/dersim-3mbd.jpg?ssl=1\" alt=\"\" data-recalc-dims=\"1\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Foto\u011fraf arkas\u0131 notu:\u00a0B\u00fcy\u00fck harek\u00e2tta 14 A\u011fustos 1938 Dersim Halvoriye k\u00f6y\u00fc, asi Halvoriye k\u00f6y\u00fcn\u00fcn 217 ki\u015fiden ibaret K\u00fcrt ahalisi \u00f6l\u00fcme g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrken (Foto: Hasan Salt\u0131k Ar\u015fivi).<\/figcaption><\/figure>\n<p>O y\u0131llarda, Tanzimat\u2019la yo\u011funla\u015fan tart\u0131\u015fmada S\u00fcnni \u0130slam\u2019\u0131n, Cumhuriyet\u2019te, Osmanl\u0131\u2019daki gibi y\u00f6nlendirici konumda, ama \u2018onsuz\u2019 da olamayaca\u011f\u0131 sonucuna var\u0131lm\u0131\u015f ve gere\u011fi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>S\u00fcnni \u0130slamc\u0131 te\u015fkilat mensuplar\u0131n\u0131n diren\u00e7 g\u00f6stermesinde \u015fa\u015f\u0131lacak bir \u015fey yok, hal\u0131 altlar\u0131ndan \u00e7ekilmi\u015ftir; \u00e7\u00fcnk\u00fc as\u0131rlard\u0131r kastla\u015fm\u0131\u015f yap\u0131lar\u0131 vard\u0131. Bu \u00e7emberin d\u0131\u015f\u0131nda kalanlar\u0131n \u2018varsa\u2019 tepkisi, kastla\u015fm\u0131\u015f yap\u0131 boyutunda oldu\u011funu sanm\u0131yorum. Monopol bir \u2018tepki\u2019den, \u2018hay\u0131r\u2019dan bahsetmek, \u2018ma\u011fduriyet\u2019 s\u00f6ylemini abartma olacakt\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Bir S\u00fcnni \u0130slam, bir H\u0131ristiyan\u2019dan, Musevi\u2019den ve Alevi-K\u0131z\u0131lba\u015f\u2019tan nas\u0131l daha ma\u011fdur olabilir?<\/strong><\/p>\n<p>\u201cMa\u011fduruz\u201d denilen y\u0131llarda Fethullah, S\u00fcleymanc\u0131lar, \u0130smail A\u011fa gibi S\u00fcnni \u0130slamc\u0131 te\u015fkilat liderlerinin birer TC memuru olmas\u0131 tesad\u00fcf m\u00fc?<\/p>\n<p>\u2018Laik Cumhuriyet ve Din\u2019 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde sadece sistemin \u2018resm\u00ee\u2019 dini, S\u00fcnni \u0130slam konu ediliyor, \u2018gayri\u2019si\u00a0<strong>H\u0131ristiyanlar, Museviler ve Alevi-K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131k<\/strong>yok say\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<p>Kitapta \u2018Alevi\u2019 kelimesini okumad\u0131m.<\/p>\n<p>S\u00fcnni \u0130slam ibadet mek\u00e2nlar\u0131 camilerle, Kuran ve hadislerle, S\u00fcnni \u0130slamlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra H\u0131ristiyanlar\u0131n, Musevilerin ve Alevi-K\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n vergisiyle finanse edilen Diyanet \u0130\u015fleri Reisli\u011fi\/Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile devletin \u2018resm\u00ee\u2019 dinidir. Bu sebeple, \u201cdinlere e\u015fit mesafede olmayan\u201d laikli\u011fin sorunlar\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n<p>Laikli\u011fin sorunlar\u0131na dikkat \u00e7eken\u00a0<a href=\"https:\/\/artigercek.com\/guncel\/buyuk-alevi-kurultayi-sonuc-bildirgesi-yayimlandi-11-maddede-talepler-233732h\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Alevi-K\u0131z\u0131lba\u015flar<\/a>, \u201ce\u015fit vatanda\u015fl\u0131k\u201d\u00a0<a href=\"https:\/\/bianet.org\/haber\/aleviler-esit-yurttaslik-baris-demokratik-anayasa-istiyor-127216\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">talebiyle<\/a>, bir stat\u00fcye sahip olmak ve devletin misyoner kurumu Diyanet \u0130\u015fleri\u2019nin\u00a0<a href=\"https:\/\/artigercek.com\/guncel\/alevi-kurumlarindan-hukumete-cagri-hacibektas-anmasi-iptal-edilsin-cemevi-314275h\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">S\u00fcnnile\u015ftirmesine<\/a>\u00a0kar\u015f\u0131 durmak m\u00fccadelesini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrk ve K\u00fcrt Alevi-K\u0131z\u0131lba\u015flar<\/strong>\u2019\u0131n \u201921 Ko\u00e7giri\u2019den \u201938 Dersim\u2019e,\u00a0<a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Ortaca_Olaylar%C4%B1\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u201966 Ortaca<\/a>\u2019ya, \u201978 Mara\u015f\u2019a, \u201980 \u00c7orum\u2019a ve \u201993 Sivas\u2019a k\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131\/katliamlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmeyip, S\u00fcnni \u0130slam \u2018ma\u011fduriyeti\u2019nde yo\u011funla\u015fmak resm\u00ee ideolojiyi ve k\u0131r\u0131mlar\u0131\/imhay\u0131 desteklemektir.<\/p>\n<p>Sivas\u2019ta insanlar\u0131 yakanlar, \u015fehir merkezinde ve devletin g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde \u00f6\u011fleden ak\u015fama \u201c<a href=\"https:\/\/tr.wikisource.org\/wiki\/Aziz_Nesin%27in_Sivas_Katliam%C4%B1%27na_ili%C5%9Fkin_savc%C4%B1l%C4%B1k_ifadesi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u015eeriat isteriz<\/a>\u201d sloganlar\u0131n\u0131 nas\u0131l atabildi?<\/p>\n<p>Alevi-K\u0131z\u0131lba\u015flar\u2019la ilgili d\u00fc\u015fman\/nefret dilinin resm\u00ee belgelerinden bir tanesi; Jandarma Umum Komutanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n 1935\u2019te yay\u0131mlanan\u00a0<em>Dersim<\/em>raporundan aynen aktar\u0131yorum (ab\u00e7):<\/p>\n<p>\u201c<strong>Yavuz Sultan Selim\u2019in gazab\u0131 olmasayd\u0131 bug\u00fcn g\u00fczel T\u00fcrkiyemizde tek bir s\u00fcnniye tesad\u00fcf etmek imk\u00e2n\u0131 belki de m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131<\/strong>\u00a0[\u2026] E\u011fer Yavuzun Dersimin yal\u00e7\u0131n da\u011flar\u0131 i\u00e7ine girebilmi\u015f olayd\u0131 her halde Dersimi de bug\u00fcn maddi ve manevi ba\u015fka bir yol \u00fczerinde g\u00f6r\u00fcrd\u00fck. [\u2026] Oyna\u015f ve g\u00fcnd\u00fczl\u00fc tutmak demek haftan\u0131n bir g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn\u00fc sevdi\u011fi bir erkekle ge\u00e7irmek k\u0131z\u0131lba\u015f kad\u0131n\u0131n kakk\u0131d\u0131r [hakk\u0131d\u0131r] i\u015fte buna oyna\u015f tutmak derler. Kad\u0131n ancak g\u00fcnd\u00fcz oyna\u015fmaya mezundur. Gece oyna\u015f tutamaz. Kad\u0131n\u0131n bu hareketi kocas\u0131na ve k\u0131z\u0131lba\u015flarca g\u00fcnah say\u0131lmaz.\u201d<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn20\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[20]<\/a><\/strong><\/p>\n<p>Modernist Cumhuriyet\u2019in dini, S\u00fcnni \u0130slam\u2019d\u0131r!<\/p>\n<h6 class=\"wp-block-heading\">\u2018\u015eARK ISLAHAT\u2019TAN DERS\u0130M\u2019E<\/h6>\n<p>Kitapta K\u00fcrt, \u00c7erkes ve Laz, T\u00fcrk\u2019le \u2018M\u00fcsl\u00fcman milliyet\u00e7ili\u011fi\u2019 kapsam\u0131nda birlikte an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (s. 296, 363, 365, 559, 567). Unsurlardan sadece K\u00fcrtler\u2019in devlet meselesinden bahsedilmi\u015ftir: \u201cSava\u015f sonras\u0131nda ivme kazanan\u00a0<strong>K\u00fcrt milliyet\u00e7i hareketi<\/strong>\u00a0[\u2026] ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak veya Bat\u0131l\u0131 bir g\u00fc\u00e7 denetiminde devlet kurmak istemektedir\u201d (s. 266, ab\u00e7).<\/p>\n<p>1925 \u015eubat\u2019\u0131nda ba\u015flayan \u201c<strong>\u015eeyh Said isyan\u0131<\/strong>\u201dn\u0131n da muhalefeti bast\u0131rman\u0131n gerek\u00e7esi olarak dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir (s. 786).<\/p>\n<p>Bu kadarla, bug\u00fcn i\u00e7eride demokrasinin ve d\u0131\u015far\u0131da ABD\u2019yle, Rusya\u2019yla, Irak\u2019la, Suriye\u2019yle, \u0130ran\u2019la ve daha pek \u00e7ok \u00fclkeyle g\u00fcndemin ba\u015fat maddesi \u2018<strong>K\u00fcrt meselesi<\/strong>\u2019nin anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn neler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilinmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n<p>Takrir-i S\u00fck\u00fbn iktidar\u0131nda, K\u00fcrt meselesinde ne yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n politikas\u0131 belirlendi ve icra edile-geldi, bu \u2018<strong>\u015eark Islahat Plan\u0131<\/strong>\u2019yd\u0131.<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn21\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[21]<\/a>\u00a0<\/strong>Bu, K\u00fcrtleri asimile etmenin\/T\u00fcrkle\u015ftirmenin politi\u011fiydi.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2024\/08\/22\/0000000507708-1-x5st.jpg?ssl=1\" alt=\"\" data-recalc-dims=\"1\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Mehmet Bayrak,\u00a0K\u00fcrtlere Vurulan Kelep\u00e7e, \u015eark Islahat Plan\u0131, \u00d6z-Ge Yay\u0131nlar\u0131, Ankara-2009.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Art\u0131k \u2018K\u00fcrt, K\u00fcrdistan\u2019 kullan\u0131m\u0131 yasakt\u0131. Oysa \u00fc\u00e7-d\u00f6rt y\u0131l \u00f6ncesinde TBMM Reisi Mustafa Kemal, 27 Haziran 1920\u2019de Elcezire Kumandan\u0131 Nihat Pa\u015fa\u2019ya \u2018<strong>K\u00fcrdistan Talimat\u0131<\/strong>\u2019n\u0131<a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn22\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><strong>[22]<\/strong><\/a>\u00a0g\u00f6ndermi\u015f ve TBMM\u2019de Siverek mebusu L\u00fctfi<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn23\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[23]<\/a>\u00a0<\/strong>ve Bitlis mebusu Yusuf Ziya<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn24\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[24]<\/a>\u00a0<\/strong>\u201c<strong>K\u00fcrdistan mebusuyum<\/strong>\u201d demi\u015fti. Hatta 1920 sonunda TBMM tutana\u011f\u0131na K\u00fcrt\u00e7e bir c\u00fcmle<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn25\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[25]<\/a><\/strong>\u00a0de aynen yaz\u0131lm\u0131\u015fken, yukar\u0131da Milletvekili\u00a0<strong>George Aslan<\/strong>\u2019\u0131n S\u00fcryanice birka\u00e7 kelimesinin ba\u015f\u0131na neler geldi\u011fini hat\u0131rlatt\u0131m; tutanakta kay\u0131tl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Takrir-i S\u00fck\u00fbn iktidar\u0131nda, 25 Haziran 1927 tarihli kanunla Elaz\u0131\u011f, Urfa, Hakkari, Bitlis, Diyarbekir, Siirt, Mardin ve Van\u2019da 1\u2019inci Umumi M\u00fcfetti\u015flik ve 1934\u2019te Trakya\u2019da 2\u2019nci, 1935\u2019te Erzurum, Kars, G\u00fcm\u00fc\u015fhane, \u00c7orum, Erzincan ve A\u011fr\u0131\u2019da 3\u2019\u00fcnc\u00fc, 1936\u2019da Bing\u00f6l, Tun\u00e7eli, Elaz\u0131\u011f ve Erzincan\u2019da 4\u2019\u00fcnc\u00fc Umumi M\u00fcfetti\u015flik kuruldu.<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn26\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[26]<\/a>\u00a0<\/strong>1930\u2019larda Umumi M\u00fcfetti\u015flik, \u015fark illeri i\u00e7in esas idare \u015fekliydi ve b\u00f6lgede, h\u00fck\u00fcmetin do\u011frudan idari birimiydi.\u00a0<strong>\u00dc\u00e7 umumi m\u00fcfetti\u015flikle kolonyal sistem olu\u015fturulan \u2018\u015eark\u2019\u00a0<\/strong>1925\u2019ten itibaren 1950\u2019lere kadar asker\u00ee harek\u00e2t<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn27\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[27]<\/a><\/strong>\u00a0b\u00f6lgesiydi; bu, \u2018i\u00e7 yeniden fetih\u2019<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn28\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[28]<\/a>\u00a0<\/strong>harek\u00e2t\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>On binlerce TC vatanda\u015f\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, kovalanm\u0131\u015f ve s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p>O y\u0131llarda T\u00fcrk\u00e7\u00fc \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k, kanunla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; 14 Haziran 1934 tarihli\u00a0<strong>\u0130sk\u00e2n Kanunu<\/strong>\u2019yla, T\u00fcrkiye\u2019nin haritas\u0131, T\u00fcrk \u0131rk\u0131ndan (madde 7, 12 ve 13), anadili T\u00fcrk\u00e7e (madde 11) ve T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcne [S\u00fcnni \u0130sl\u00e2m\u2019a<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn29\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[29]<\/a><\/strong>] ba\u011fl\u0131 (madde 10, 11) olana ve olmayana g\u00f6re par\u00e7alanm\u0131\u015f ve neler yap\u0131laca\u011f\u0131 belirlenmi\u015ftir.<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn30\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[30]<\/a><\/strong><\/p>\n<p>\u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu\u2019nun iki kez and\u0131\u011f\u0131 Dersim\u2019de, 1930\u2019lar\u0131n en kanl\u0131 harek\u00e2t\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Dersim iki yerde hat\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r: \u201c[E]sbak Dersim Mebusu L\u00fctfi Fikri\u201d (s. 470) ve \u201cSabiha G\u00f6k\u00e7en, Tunceli (Dersim)\u2019deki asileri\u201d bombalam\u0131\u015ft\u0131r (s. 699).<\/p>\n<p>Oysa Dersim, kurulan 4. Umumi M\u00fcfetti\u015flik\u2019le 1936\u2019dan itibaren harek\u00e2t sahas\u0131d\u0131r.\u00a0<strong>Ba\u015fbakan \u0130n\u00f6n\u00fc<\/strong>, 18 Eyl\u00fcl 1937\u2019de h\u00fck\u00fcmetin Dersim\u2019e h\u00e2kim oldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn31\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[31]<\/a><\/strong>\u00a0halde, 1938 harek\u00e2t\u0131 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ba\u015flanm\u0131\u015f ve Ba\u015fbakanl\u0131\u011fa\u00a0<strong>Cel\u00e2l Bayar\u00a0<\/strong>atanarak harek\u00e2ta devam edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>4. Umumi M\u00fcfetti\u015f Korgeneral Abdullah Alpdo\u011fan\u2019\u0131n 1 Haziran 1938 tarihli \u015fifresi<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn32\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[32]<\/a>\u00a0<\/strong>\u00fczerine, 9 Haziran 1938 tarihli iki kararnameyle, \u2018<strong>devletin d\u00e2hili harbi<\/strong>\u2019 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn33\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[33]<\/a>\u00a0<\/strong>Harek\u00e2t plan\u0131 da 6 A\u011fustos 1938 tarihli kararnameyle belirlenmi\u015ftir.<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn34\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[34]<\/a>\u00a0<\/strong>Y\u0131llar sonra Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Orgeneral Nuri Yamut\u2019un 20 Mart 1953 tarihli raporu ne yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zetiydi: \u201c<strong>[Dersim\u2019de] harp h\u00fck\u00fcmleri cari[ydi]<\/strong>.\u201d<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn35\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[35]<\/a><\/strong><\/p>\n<p>Yunus Nadi\u2019ye g\u00f6re, \u201cMaksad tenkil de\u011fil temdindir [medenile\u015ftirmedir].\u201d<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn36\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[36]<\/a><\/strong><\/p>\n<p>Atat\u00fcrk\u2019e g\u00f6re, medenile\u015ftirme, \u201cnihai kararlar\u0131 kendisinin verece\u011fi, radikal\u00a0<strong>bir toplum m\u00fchendislik<\/strong>\u00a0projesi\u201ddir (s. 747); Dersim\u2019deki icraat da aynen b\u00f6yledir.<\/p>\n<p>Harek\u00e2tla on binlerce TC vatanda\u015f\u0131 Dersimli \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Faik \u00d6ztrak\u2019\u0131n<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn37\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[37]<\/a>\u00a0<\/strong>raporuna g\u00f6re,\u00a0<strong>1938 harek\u00e2t\u0131nda 13 bin 160 Dersimli ve 122 asker-milis \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr<\/strong>. 1937-1.11.1939 d\u00f6nemi \u00f6lenler toplam\u0131, 13 bin 806 Dersimli ve 199 asker-milistir. S\u00fcrg\u00fcn edilen Dersimliler toplam\u0131ysa 15-20 bindir.<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn38\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[38]<\/a>\u00a0<\/strong>Anl\u0131yoruz ki, \u201cDersim\u2019de isyan vard\u0131\u201d s\u00f6ylemi, k\u0131r\u0131m\u0131n gerek\u00e7esi yap\u0131lan kara propagandad\u0131r.<\/p>\n<p>S\u0131rf \u201938 Dersim\u2019de, \u2018\u0130stiklal Harbi\u2019nin can kayb\u0131ndan<a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn39\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><strong>[39]<\/strong><\/a>\u00a0daha fazla insan hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Devletin harbinin birisi harici, di\u011feri d\u00e2hiliydi!<\/p>\n<h6 class=\"wp-block-heading\">\u2018TEK\u2019LE\u015eT\u0130RME, HERKES\u0130N B\u0130LD\u0130\u011e\u0130 \u2018SIR\u2019<\/h6>\n<p>\u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu, Atat\u00fcrk d\u00f6nemini \u015f\u00f6yle \u00f6zetlemi\u015ftir:<\/p>\n<p>Siyasete, son tahlilde \u201ciktidar tekeli arac\u0131\u201d olarak yakla\u015fan (s. 859) Atat\u00fcrk, 1922-1937 d\u00f6neminde karar alma tekeline odaklanm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<strong>Meclis<\/strong>, temsil ve kat\u0131l\u0131mdan soyutlanarak kanun \u00fcretim merkezine indirgenmi\u015ftir.\u00a0<strong>Parti<\/strong>, reisin toplumsal arac\u0131 ve h\u00fck\u00fcmet i\u015f takip\u00e7isidir. Meclis ve parti, Atat\u00fcrk\u2019e siyaset \u00fczerinde tart\u0131\u015f\u0131lmaz egemenlik sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Askeri zafer sonras\u0131 \u00f6nceli\u011fi, millet in\u015fa etmek amac\u0131yla,\u00a0<strong>tercihi yeni patrimonyalizm<\/strong>\u00a0temelinde ideokrasidir. O a\u015famada fa\u015fist ve Sovyet modellerinden etkilenmemi\u015ftir. Yeni sistem, Osmanl\u0131 patrimonyal siyaset gelene\u011finden ve \u0130ttihat\u00e7\u0131 otoriter yap\u0131lanmadan ald\u0131\u011f\u0131 ilhamla \u015fekillenmi\u015ftir.\u00a0<strong>\u2018\u015eefli \u0130ttihad ve Terakki\u2019<\/strong>modelini te\u015fkilatland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnsel altyap\u0131s\u0131, \u2018s\u0131n\u0131fs\u0131z bir toplum\u2019 ve b\u00fct\u00fcn tabakalar\u0131n\u0131 koruyacak dayan\u0131\u015fmac\u0131 \u00f6rg\u00fctlenme olan siyasal sistemdir. Siyasette olu\u015fturdu\u011fu monopol, \u015fah\u0131s k\u00fclt\u00fcn\u00fc zorunlu k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (s. 860, ab\u00e7)<\/p>\n<p>\u201c[S]istemin omurgas\u0131 niteli\u011findeki\u201d patrimonyalizme, \u201csiyasal alandan pay isteyen\u201d CHP kaynakl\u0131 riski, 1936-7\u2019de\u00a0<strong>devlet-parti b\u00fct\u00fcnle\u015fmesiyle<\/strong>\u00a0gideren Atat\u00fcrk, \u201c[T]oplumu b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kontrol ederek, \u2018yeni adam\u2019 yeti\u015ftirmeyi hedefleyen bir\u00a0<strong>T\u00fcrk totaliterli\u011fi<\/strong>\u00a0yaratmak isteyen tek parti kadrolar\u0131na, \u2018demokrasiye\u2019 de\u011fil \u2018patrimonyalizm\u2019e zarar verece\u011fi gerek\u00e7esiyle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r\u201d (s. 861, ab\u00e7).<\/p>\n<p>\u201cKanun devleti\u201d dahi olmayan Cumhuriyet\u2019te (s. 419), Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn ba\u015fbakan\u0131, bakanlar\u0131 yemek masas\u0131nda g\u00f6revden ald\u0131\u011f\u0131 ve atad\u0131\u011f\u0131, her \u015feyiyle var etti\u011fi hem CHP\u2019yi hem de \u2018tek parti\u2019 kadrolar\u0131n\u0131 risk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in s\u0131n\u0131fsal ve klikler analizine ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Nitekim \u2018toplumu kontrol etmek\u2019 amac\u0131yla CHP, devlet-parti d\u0131\u015f\u0131nda esnaflarla b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi de hedeflemi\u015f, baz\u0131 giri\u015fimlerde<strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_edn40\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[40]<\/a>\u00a0<\/strong>bulunmu\u015ftur.<\/p>\n<p><strong>Atat\u00fcrk\u2019\u00fc<\/strong>\u00a0\u2018yan\u0131lmaz\u2019 ve \u2018asr\u0131n devlet adam\u0131\u2019 gibi nitelendiren \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ele\u015ftiren ve \u201cAtat\u00fcrk\u2019\u00fc tarihselle\u015ftirmek\u201d amac\u0131nda oldu\u011funu belirten \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu, T\u00fcrk devletinin iki kurucu unsuru olan milleten T\u00fcrk\u2019ten ve dinen S\u00fcnni \u0130slam\u2019dan gayr\u0131s\u0131n\u0131 \u2018T\u00fcrkle\u015ftirmek ve S\u00fcnnile\u015ftirmek\u2019 politi\u011fini, \u00e7al\u0131\u015fma plan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakmakla, \u201c<strong>T\u00fcrkl\u00fck merkezli bir resm\u00ee ideolojinin<\/strong>\u201d (s. 525) barikat\u0131n\u0131 a\u015famam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>1930\u2019lar\u0131n T\u00fcrkle\u015ftirmesi ve bug\u00fcn\u00fcn S\u00fcnni \u0130slamla\u015ft\u0131rmas\u0131, \u2018tek\u2019le\u015ftirmenin belirgin iki d\u00f6nemidir. Resm\u00ee ideolojinin \u2018tek millet\u2019, \u2018tek dil\u2019 ve \u2018tek din\u2019 d\u00fcsturu, asl\u0131nda herkesin bildi\u011fi \u2018s\u0131r\u2019d\u0131r!<\/p>\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\" \/>\n<p><strong>NOTLAR:<\/strong><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref1\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[1]<\/a>\u00a0TBMM TUTANAK DERG\u0130S\u0130, 28. D\u00f6nem, y\u0131l: 2, 39. Birle\u015fim, 18 Aral\u0131k 2023 Pazartesi, s. 48.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref2\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[2]<\/a>\u00a0Kemal H. Karpat,\u00a0Osmanl\u0131 N\u00fcfusu (1830-1914), \u00e7eviren: Bahar T\u0131rnakc\u0131, Tarih Vakf\u0131 Yurt Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul-2003, s. 208-227;\u00a0Umumi N\u00fcfus Tahriri (1927), Fasik\u00fcl 1, \u0130statistik Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, Ankara-1929, s. xv\u0131\u0131, lx.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref3\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[3]<\/a>\u00a0333 say\u0131l\u0131 kanunun 6\u2019nc\u0131 maddesi,\u00a0D\u00dcSTUR, 3. Tertip, cilt: 4, 2. bask\u0131, Ankara-1953, s. 65-67.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref4\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[4]<\/a>\u00a0Dora Sakayan,\u00a0Bir Ermeni Doktorun Ya\u015fad\u0131klar\u0131 Garabet Ha\u00e7eryan\u2019\u0131n \u0130zmir G\u00fcncesi, \u00e7eviren: Atilla Tuygan, Belge Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul-2005, s. 13-18, 44-45, 54-60, 61-67; Tal\u00e2t Ulusoy,\u00a0Ganimet \u015eehir \u0130zmir, Sakin Kitap, \u0130zmir-2023;\u00a0TBMM ZC, devre: 1, cilt: 25, 25 ve 27.11.1922, 7.12.1922, s. 66-82 ve 97-105, 240-242;\u00a0TBMM ZC, devre: 2, cilt: 23, 6 Mart 1926, s. 77-78;\u00a0TBMM GCZ, cilt: 3, 27 ve 29.11.1338, s. 1126-1127 ve 1131-1143;\u00a0Lozan Bar\u0131\u015f Konferans\u0131, tutanaklar-belgeler, \u00c7eviren: Seha. L. Meray, cilt: 4, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, 2. bask\u0131, \u0130stanbul-2001, s. 94, 97, 151-161; Ahmet Demirel (haz\u0131rlayan),\u00a0\u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc, Defterler (1919-1973), cilt: 1, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul-2001, s. 40-41; Bilge Umar,\u00a0\u0130zmir\u2019de Yunanl\u0131lar\u0131n Son G\u00fcnleri, Bilgi Yay\u0131nevi, Ankara-1974, s. 285, 308-309, 324-326; K\u00e2z\u0131m \u00d6zalp,\u00a0Mill\u00ee M\u00fccadele, 1919-1922, cilt: 1, T\u00fcrk Tarih Kurumu Bas\u0131mevi, Ankara-1998, s. 237; Falih R\u0131fk\u0131 Atay,\u00a0\u00c7ankaya, Bate\u015f Atat\u00fcrk Dizisi, \u0130stanbul-1998, s. 324.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref5\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[5]<\/a>\u00a0\u0130zmir Ticaret Odas\u0131,\u00a0Meclis Karar Defteri I-II, 1922-1930, haz\u0131rlayan: Dr. Fikret Y\u0131lmaz, \u0130zmir Ticaret Odas\u0131, K\u00fclt\u00fcr, Sanat ve Tarih Yay\u0131nlar\u0131-5, \u0130zmir-2008, s. 28, 68.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref6\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[6]<\/a>\u00a0Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Fevzi\u2019nin TBMM Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na g\u00f6nderdi\u011fi 19 Eyl\u00fcl 1922 tarihli Harp Raporu\u00a0(iki madde, aynen aktar\u0131yorum): \u201c1- Avn-i Hak\u2019la [Allah\u2019\u0131n yard\u0131m\u0131yla] tekm\u00eel [b\u00fct\u00fcn] Garbi Anadolu\u2019nun istihl\u00e2s\u0131 [kurtar\u0131lmas\u0131] hit\u00e2me [sona] ermi\u015f oldu\u011fundan k\u0131ta\u2019\u00e2t\u0131n [birliklerin] yeni vazifelerine ihz\u00e2r\u0131 ile [haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla] i\u015ftigal [me\u015fgul] olunmakla vaktiyle Yunan Ordusu\u2019na m\u00fcz\u00e2herette bulunan [yard\u0131m eden] H\u0131ristiyan an\u00e2s\u0131r toplatt\u0131r\u0131larak sahile sevk edilmektedir. 2- Her tarafta muhtelif cinsten bir\u00e7ok gan\u00e2im ele ge\u00e7mektedir.\u201d (Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Fevzi\u2019nin [\u00c7akmak] TBMM\u2019ye g\u00f6nderdi\u011fi 19.9.1922 tarihli harp raporu, ATASE, aktaran Kemal Yakut,\u00a0Eski\u015fehir\u2019in Kurtulu\u015fu, Tarih Vakf\u0131 Yurt Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul-2023, s. 566-567.)<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref7\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[7]<\/a>\u00a0N\u00fcfus \u0130\u015fleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fcn 10 y\u0131ll\u0131k \u00c7al\u0131\u015fma Raporu (1933), s. 1-2 ve \u0130li\u015fik say\u0131 8: Vil\u00e2yet dahilinde m\u00fcbadeleye tabi elyevm mevcut Rum miktar\u0131, BCA-F: 30.10\/K: 124, D: 885, S: 4;\u00a0TBMM ZC, devre: 3, cilt: 26, 19.3.1931, s. 60-67 ve zab\u0131t sonundaki 92 no\u2019lu raporda s. 4, 9.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref8\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[8]<\/a>\u00a012.10.1919\u2019da Sivas\u2019ta Mustafa Kemal, M\u00fcdafaai Hukuk Cemiyeti Te\u015fkilat\u0131 talimat\u0131,\u00a0Kuvay\u0131 Milliye Komutan\u0131 Tekelio\u011flu Sinan Bey\u2019in G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, Genelkurmay-ATASE, Ankara-2012, s. 1-4; ATASE, aktaran\u00a0T\u00fcrk \u0130stiklal Harbi IV\u2019\u00fcnc\u00fc Cilt G\u00fcney Cephesi, Genelkurmay-ATASE, Ankara-2009, s. 76-77, 318.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref9\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[9]<\/a>\u00a0\u0130smail Sosyal,\u00a0T\u00fcrkiye\u2019nin Siyasal Andla\u015fmalar\u0131, cilt: 1 (1920-1945), 3. bask\u0131, T\u00fcrk Tarih Kurumu, Ankara-2000, s. 50-52; ATASE, aktaran\u00a0T\u00fcrk \u0130stiklal Harbi IV\u2019\u00fcnc\u00fc Cilt G\u00fcney Cephesi, s. 279-280.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref10\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[10]<\/a>\u00a0Suavi Ayd\u0131n,\u00a0Adana Milli M\u00fccadelesi, Tarih Vakf\u0131 Yurt Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul-2022, s. 174.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref11\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[11]<\/a>\u00a0T\u00fcrk \u0130stiklal Harbi IV\u2019\u00fcnc\u00fc Cilt G\u00fcney Cephesi, s. 320.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref12\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[12]<\/a>\u00a0Pontus Meselesi, Dr. Y\u0131lmaz Kurt (haz\u0131rlayan), T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fcmeti Matbuat M\u00fcdiriyet-i Umumisi, Matbuat ve \u0130stihbarat Matbaas\u0131, Ankara-1338 (1922), TBMM K\u00fclt\u00fcr, Sanat ve Yay\u0131n Kurulu Yay\u0131nlar\u0131 No: 68, TBMM Bas\u0131mevi, Ankara-1995.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref13\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[13]<\/a>\u00a0H\u00e2kimiyeti Milliye, 21 Mart 1923, aktaran 16.3.1923\u2019te Adana Esnaflar\u0131yla Konu\u015fma,\u00a0Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn S\u00f6ylev ve Deme\u00e7leri, cilt: 1-3\u2019te 2\u2019nci cilt, Atat\u00fcrk Ara\u015ft\u0131rma Merkezi, Ankara-1989, s. 129-132.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref14\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[14]<\/a>\u00a021 Ocak 1922\u2019de affedilen Katil \u0130lyas \u00c7etesi\u2019ne verilen g\u00f6rev: Pontos Rumlar\u0131n\u0131 vurmakt\u0131r (19 Ocak 1922 tarih ve 183 no\u2019lu Tecili Takibat Hakk\u0131nda Kanun,\u00a0TBMM ZC, devre: 1, cilt: 16, 12 ve 19 ve 21.1.1922, s. 31-34, 92, 111-112 ve Fihrist-s. 3;\u00a0TBMM GCZ, cilt: 2, 11.8.1921 ve 4.10.1921 ve 19.1.1922, s. 215-217, 263-264, 635-643; Hamdi Ertuna,\u00a0T\u00fcrk \u0130stikl\u00e2l Harbi, VI\u2019nc\u0131 cilt, \u0130stikl\u00e2l Harbinde Ayaklanmalar (1919-1921), Genelkurmay Harp Tarihi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Resmi Yay\u0131nlar\u0131 Seri No: 1, Genelkurmay Bas\u0131mevi, Ankara-1974, s. 170-176).<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref15\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[15]<\/a>\u00a0A. G\u00fcnd\u00fcz \u00d6k\u00e7\u00fcn (haz\u0131rlayan),\u00a0Osmanl\u0131 Sanayii 1913, 1915 Y\u0131llar\u0131 Sanayi \u0130statistiki, 2. bask\u0131, A\u00dcSBF Yay\u0131n\u0131, Ankara-1971; Zafer Toprak,\u00a0T\u00fcrkiye\u2019de \u2018Milli \u0130ktisat\u2019 (1908-1918), Yurt Yay\u0131nlar\u0131, Ankara-1982, s. 191-192.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref16\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[16]<\/a>\u00a0\u0130lgili mevzuat (1922-1929 d\u00f6nemi, sadece tarih ve say\u0131s\u0131): 1- 20.4.1922 tarih ve 224\u00a0say\u0131l\u0131 kanun (D\u00dcSTUR, 3. Tertip, cilt: 3, 2. bask\u0131, Ankara-1953, s. 34-35), 2- 15.3.1923 tarih ve 333 say\u0131l\u0131 kanun (D\u00dcSTUR, 3. Tertip, cilt: 4, 2. bask\u0131, Ankara-1953, s. 65-67), 3- 29.4.1923 ve 2455 say\u0131l\u0131 kararnameyle kabul edilen talimatname (D\u00dcSTUR, 3. Tertip, cilt: 4, 2. bask\u0131, Ankara-1953, s. 77-82), 4- 13.3.1924 tarih ve 441 say\u0131l\u0131 kanun (D\u00dcSTUR, 3. Tertip, cilt: 5, 2. bask\u0131, Ankara-1948, s. 336), 5- 15.4.1925 tarih ve 622 say\u0131l\u0131 kanun (D\u00dcSTUR, 3. Tertip, cilt: 6, Ankara-1934, s. 327), 6- 16.4.1924 tarihli 488 say\u0131l\u0131 kanun (D\u00dcSTUR, 3. Tertip, cilt: 5, 2. bask\u0131, Ankara-1948, s. 430-432), 7- 18.4.1925 tarih ve 627 say\u0131l\u0131 kanun ve madde 23\/V f\u0131kras\u0131 (D\u00dcSTUR, 3. Tertip, cilt: 6, Ankara-1934, s. 339), 8- 22.2.1926 tarih ve 748 say\u0131l\u0131 kanun\u00a0D\u00dcSTUR, 3.Tertip, cilt: 7, 2. tab\u0131, Ankara-1944, s. 420-421), 9- 13.3.1926 tarihli ve 781 say\u0131l\u0131 kanun (D\u00dcSTUR, 3. Tertip, cilt: 7, 2. tab\u0131, Ankara-1944, s. 655-657), \u00a010- 31.5. 1926 tarih ve 882 say\u0131l\u0131 kanun (D\u00dcSTUR, 3. Tertip, cilt: 7, 2. tab\u0131, Ankara-1944, s. 1439), 11- 16.6.1927 tarih ve 1080 say\u0131l\u0131 kanun (TBMM ZC, devre: 2, cilt: 26 ve 33, s. 274 ve 72-76), 12- 31.3.1928 tarih ve 1217 say\u0131l\u0131 kanun (D\u00dcSTUR, 3. Tertip, cilt: 9, 2. bas\u0131l\u0131\u015f, Ankara-1948, s. 125), 13- 4.5.1928 tarih ve 1349 say\u0131l\u0131 kanun (TBMM ZC, devre: 3, cilt: 4, s. 353, 386-388;\u00a0D\u00dcSTUR, 3. Tertip, cilt: 9, 2. bas\u0131l\u0131\u015f, ciltte kanunun s\u0131ra no\u2019su, 228\u2019dir; Tamim,\u00a0Resm\u00ee Gazete,\u00a09.9.1930, say\u0131: 1591, s. 9355), 14- 24.5.1928 tarih ve 1331 say\u0131l\u0131 kanun (D\u00dcSTUR, 3. Tertip, cilt: 9, 2. bask\u0131, Ankara-1948, s. 732-734), 15- 2.6.1929 tarih ve 1515 say\u0131l\u0131 kanun (D\u00dcSTUR, 3. Tertip, cilt: 10, 2. bask\u0131, Ankara-1953, s. 896).<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref17\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[17]<\/a>\u00a0\u2018M\u00fcdafaai Hukuk\u2019 kavram\u0131,\u00a0T\u00fcrk Parlamento Tarihi, Mill\u00ee M\u00fccadele ve TBMM I. D\u00f6nem (1919-1923), cilt: 1,\u00a0TBMM Vakf\u0131 Yay\u0131nlar\u0131 No: 4, Ankara-1994.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref18\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[18]<\/a>\u00a028 Ocak 1920 tarihli alt\u0131 maddelik Misak-\u0131 Mill\u00ee beyannamesi, 17 \u015eubat\u2019ta ve 29 Ocak tarihli 7\u2019nci maddesi de 11 Mart\u2019ta a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r, Meclisi Mebusan Zab\u0131t Ceridesi (\u0130\u00e7tim\u00e2-\u0131 Fevkal\u00e2de), devre: 4, sene: 1, cilt: 1, s. 143-146, 435.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref19\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[19]<\/a>\u00a0TBMM tutana\u011f\u0131nda montaj meselesi. Mehmed Seyyid\u2019in risalesi, TBMM\u2019de konu\u015fmu\u015f gibi eklenmi\u015ftir; bu da yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: \u201cTutanaklarda sonradan yap\u0131lan bir montaj\u0131n Seyyid Bey\u2019in bu forumda da ayn\u0131 konu\u015fmay\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 izlenimini do\u011furmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k tart\u0131\u015fma k\u0131sa s\u00fcrer\u201d (s. 478). 321 no\u2019lu dipnot: \u201cMete Tun\u00e7ay, \u2018\u0130kinci Meclis Tutanaklar\u0131nda \u0130lgin\u00e7 Bir Montaj Olay\u0131,\u2019\u00a0Toplumsal Tarih, 10\/105 (Eyl\u00fcl 2002), s. 24-25. B\u00f6ylesi bir giri\u015fimle, konu\u015fman\u0131n meclis genel kurulunda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 izleniminin yarat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131\u2026\u201d<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref20\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[20]<\/a>\u00a0Jandarma Umum Kumandanl\u0131\u011f\u0131,\u00a0Dersim, kitap i\u00e7inde, Tarih Vakf\u0131-Necmeddin Sahir S\u0131lan Ar\u015fivi-2,\u00a0Do\u011fu Anadolu\u2019da Toplumsal M\u00fchendislik, Dersim-Sason (1934-1946), Tarih Vakf\u0131 Yurt Yay\u0131nlar\u0131 (haz\u0131rlayan ve yay\u0131nlayan), \u0130stanbul-2010, s. v\u0131\u0131\u0131, 37-40.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref21\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[21]<\/a>\u00a0Mehmet Bayrak,\u00a0K\u00fcrtlere Vurulan Kelep\u00e7e, \u015eark Islahat Plan\u0131, \u00d6z-Ge Yay\u0131nlar\u0131, Ankara-2009.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref22\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[22]<\/a>\u00a0TBMM Gizli Celse Zab\u0131tlar\u0131 (GCZ), cilt: 3, 22.7.1922 tarihli oturum, T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 K\u00fclt\u00fcr Yay\u0131nlar\u0131, Ankara-1985, s. 550-551.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref23\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[23]<\/a>\u00a0TBMM GCZ, cilt: 3, 22.7.1922, s. 564.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref24\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[24]<\/a>\u00a0TBMM ZC, devre: 1, cilt: 26, 25.11923, s. 506.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref25\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[25]<\/a>\u00a0TBMM ZC, devre: 1, cilt: 6, 30.11.1920, s. 157.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref26\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[26]<\/a>\u00a0TBMM ZC, devre: 2, cilt: 33, 25.6.1927, s. 682-687; Cemil Ko\u00e7ak,\u00a0Um\u00fbmi M\u00fcfetti\u015flikler (1927-1952), \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul-2003, s. 54, 72, 81, 127, 155, 231, 293.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref27\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[27]<\/a>\u00a0Re\u015fat Hall\u0131,\u00a0T\u00fcrkiye Cumhuriyetinde Ayaklanmalar (1924-1938), Genelkurmay Harp Tarihi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Resmi Yay\u0131nlar\u0131 Seri No: 8, Genelkurmay Bas\u0131mevi, Ankara-1972.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref28\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[28]<\/a>\u00a0Tan\u0131m i\u00e7in bak\u0131n\u0131z, Fran\u00e7ois Georgeon,\u00a0Sultan Abd\u00fclhamid, \u00e7eviren: Ali Berktay, 6. bask\u0131, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul-2020, s. 365-370.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref29\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[29]<\/a>\u00a013.11.1933 tarih ve 15316 say\u0131l\u0131 kararname, BCA-F: 30.18.1.2\/K: 41, D: 82, S: 14; Dahiliye Vek\u00e2leti N\u00fcfus \u0130\u015fleri Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u015eube II\u2019nin (4 ve 16.12.1933 tarihli) tamimi, s. 86-89; Dahiliye Vekilli\u011fi N\u00fcfus Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc,\u00a0Ge\u00e7en D\u00f6rt Y\u0131lda Yap\u0131lan ve Gelecek D\u00f6rt Y\u0131l \u0130\u00e7inde Yap\u0131lacak \u0130\u015fler H\u00fcl\u00e2sas\u0131, Ankara-1935, s. 73; Dahiliye Vek\u00e2leti\u2019nin (5.8.1937 ve 9865 say\u0131l\u0131) tamimi,\u00a0Resm\u00ee Gazete, 15.12.1937, say\u0131: 3783, s. 9069-9083.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref30\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[30]<\/a>\u00a014.6.1934 tarih ve 2510 say\u0131l\u0131 \u0130sk\u00e2n Kanunu,\u00a0Resm\u00ee Gazete,\u00a021.6.1934, say\u0131: 2733, s. 4003-4009;\u00a0TBMM ZC, devre: 4, cilt: 23, 7 ve 14 Haziran 1934, s. 67-77 ve 140-166.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref31\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[31]<\/a>\u00a0TBMM ZC, devre: 5, cilt: 19, 18.9.1937, s. 344.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref32\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[32]<\/a>\u00a0D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Um. Mf. Alpdo\u011fan\u2019\u0131n 1.6.938 tarih ve 1\/2020 say\u0131l\u0131 \u015fifresi, BCA-F: 30.10\/K: 111, D: 746, S:8.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref33\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[33]<\/a>\u00a09.6.1938 tarih ve 2\/8973 say\u0131l\u0131 kararname, BCA-F: 30.18.1.2\/K: 83, D: 51, S: 13 ve 9.6.1938 tarih ve 2\/8974 say\u0131l\u0131 kararname, BCA-F: 30.18.1.2\/K: 83, D: 51, S: 14.\u00a02\/8973 say\u0131l\u0131 kararname: \u201cBir aydan fazla devam edece\u011fi tahmin edilen Tunceli harek\u00e2t\u0131n\u0131n muharebe ve m\u00fcsademeleri [harp etmeyi ve \u00e7arp\u0131\u015fmay\u0131] istilzam edecek [gerektirecek] mahiyette ve ehemmiyette oldu\u011fu [\u2026]\u201d\u00a02\/8974 say\u0131l\u0131 kararname: \u201cTunceli harek\u00e2t\u0131na i\u015ftirak edecek kara, hava ve jandarma birliklerine mensup erata kuvvetli tay\u0131n verilmesi i\u00e7in bu hareketin sefer mahiyetinde m\u00fchim hareket oldu\u011fu [\u2026]\u201d<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref34\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[34]<\/a>\u00a06 A\u011fustos 1938 tarih ve 2\/9409 no\u2019lu kararname, BCA-F: 30.18.01.02\/K: 84, D: 73, S: 8.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref35\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[35]<\/a>\u00a0Erk\u00e2n\u0131 Harbiyei Umumiye Reisi Orgeneral Nuri Yamut\u2019un 20.3.1953 tarihli ve 351115 say\u0131l\u0131 yaz\u0131s\u0131 ile Ba\u015fbakanl\u0131ktan TBMM Dilek\u00e7e Komisyonu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na g\u00f6nderilen 4.1.1950 tarihli ve 5084\/6-68 say\u0131l\u0131 yaz\u0131s\u0131 ile Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n Ba\u015fbakanl\u0131\u011fa g\u00f6nderdi\u011fi 21.12.1949 tarih ve 31934 say\u0131l\u0131 yaz\u0131s\u0131, BCA-F: 30.10\/K: 112, D: 755, S: 18, s. 3-5, 13-18.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref36\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[36]<\/a>\u00a0Yunus Nadi\u2019nin ba\u015fmakalesi ba\u015fl\u0131\u011f\u0131,\u00a0Cumhuriyet, 18.6.1937, s. 1.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref37\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[37]<\/a>\u00a0Dahiliye Vekili Faik \u00d6ztrak\u2019\u0131n Ba\u015fvek\u00e2let\u2019e g\u00f6nderdi\u011fi 2.11.1939 tarih ve 2970\/11184 no\u2019lu raporu, BCA-F: 30.10\/K: 111, D: 751, S: 30.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref38\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[38]<\/a>\u00a0Haziran 1939 itibariyle s\u00fcrg\u00fcn edilen Dersimli toplam\u0131 15 bini ge\u00e7ti (2\/6568, 2\/9409, 2\/9582 ve 2\/10105 say\u0131l\u0131 kararnamelere ek, 3.6.1939 tarih ve 2\/11158 say\u0131l\u0131 kararname, BCA-F: 30.18.01.02\/K: 87, D: 51, S: 6;\u00a0\u0130dare,\u00a0Dahiliye Vek\u00e2letinin Ayl\u0131k Mecmuas\u0131, say\u0131: 136, Temmuz 1937, s. 835). Necmeddin Sahir S\u0131lan\u2019\u0131n 1952\u2019deki raporuna g\u00f6re 20 bin Dersimli s\u00fcr\u00fcld\u00fc (Necmeddin Sahir S\u0131lan,\u00a0DP\u2019ye sundu\u011fu 30.8.1952 tarihli Tun\u00e7eli raporu, Tarih Vakf\u0131-Necmeddin Sahir S\u0131lan Ar\u015fivi-1,\u00a0\u2018Do\u011fu Sorunu\u2019 Necmeddin Sahir S\u0131lan Raporlar\u0131, (1939-1953), derleyenler: Tu\u011fba Akekmek\u00e7i-Muazzez Pervan, Tarih Vakf\u0131 Yurt Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul-2010, 443).<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref39\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[39]<\/a>\u00a01919-1922 y\u0131llar\u0131nda asker-milis kayb\u0131 toplam\u0131 9167\u2019dir (Sabahttin Selek,\u00a0Milli M\u00fccadele, cilt: 2, \u00d6rg\u00fcn Yay\u0131nlar\u0131, 2. Bask\u0131, \u0130stanbul-1982, Ek: 19). Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 \u015f\u00f6yledir: Ermeni harek\u00e2t\u0131 46, Gediz Muharebesi 181, Birinci \u0130n\u00f6n\u00fc Muharebesi 95, \u0130kinci \u0130n\u00f6n\u00fc Muharebesi 1499, K\u00fctahya-Eski\u015fehir Muhaberesi 1522, Sakarya Muharebesi 3282 ve B\u00fcy\u00fck Taarruz 2542\u2019dir.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883#_ednref40\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[40]<\/a>\u00a0\u2018B\u00fct\u00fcnle\u015fme\u2019 \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacak bir konu; CHP\u2019nin Ankara\u2019da ve \u0130stanbul\u2019da esnaflarla b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi faaliyeti hakk\u0131nda, BCA-F: 490.01\/K: 594, D: 52, S: 2 ve BCA-F: 490.01\/K: 594, D: 53, S: 10.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883\">https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/ataturku-ermenisiz-rumsuz-kurtsuz-ve-dersimsiz-tarihsellestirme-makale-1714883<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nevzat Onaran Atat\u00fcrk\u2019\u00fc \u2018yan\u0131lmaz\u2019 ve \u2018asr\u0131n devlet adam\u0131\u2019 gibi nitelendiren \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ele\u015ftiren ve \u201cAtat\u00fcrk\u2019\u00fc tarihselle\u015ftirmek\u201d amac\u0131nda oldu\u011funu belirten \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu, T\u00fcrk devletinin iki kurucu unsuru olan milleten T\u00fcrk\u2019ten ve dinen S\u00fcnni \u0130slam\u2019dan gayr\u0131s\u0131n\u0131 \u2018T\u00fcrkle\u015ftirmek ve S\u00fcnnile\u015ftirmek\u2019 politi\u011fini, \u00e7al\u0131\u015fma plan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakmakla, \u201cT\u00fcrkl\u00fck merkezli bir resm\u00ee ideolojinin\u201d barikat\u0131n\u0131 a\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. M. \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu\u2019nun yeni kitab\u0131;\u00a0Atat\u00fcrk. Alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131:\u00a0Entelekt\u00fcel [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":80708,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,9,54,20],"tags":[],"class_list":["post-80707","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-haklarimiz","category-kitaplar-elestiriler","category-tarih-sayfalari"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Atat\u00fcrk\u2019\u00fc Ermeni\u2019siz, Rum\u2019suz, K\u00fcrt\u2019s\u00fcz ve Dersim\u2019siz \u2018tarihselle\u015ftirme\u2019 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Atat\u00fcrk\u2019\u00fc Ermeni\u2019siz, Rum\u2019suz, K\u00fcrt\u2019s\u00fcz ve Dersim\u2019siz \u2018tarihselle\u015ftirme\u2019 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nevzat Onaran Atat\u00fcrk\u2019\u00fc \u2018yan\u0131lmaz\u2019 ve \u2018asr\u0131n devlet adam\u0131\u2019 gibi nitelendiren \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ele\u015ftiren ve \u201cAtat\u00fcrk\u2019\u00fc tarihselle\u015ftirmek\u201d amac\u0131nda oldu\u011funu belirten \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu, T\u00fcrk devletinin iki kurucu unsuru olan milleten T\u00fcrk\u2019ten ve dinen S\u00fcnni \u0130slam\u2019dan gayr\u0131s\u0131n\u0131 \u2018T\u00fcrkle\u015ftirmek ve S\u00fcnnile\u015ftirmek\u2019 politi\u011fini, \u00e7al\u0131\u015fma plan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakmakla, \u201cT\u00fcrkl\u00fck merkezli bir resm\u00ee ideolojinin\u201d barikat\u0131n\u0131 a\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. M. \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu\u2019nun yeni kitab\u0131;\u00a0Atat\u00fcrk. Alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131:\u00a0Entelekt\u00fcel [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-08-26T07:07:34+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-08-26T07:43:17+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/08\/Nevzat-Onaran.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1280\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"720\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"22 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=80707#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=80707\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"Atat\u00fcrk\u2019\u00fc Ermeni\u2019siz, Rum\u2019suz, K\u00fcrt\u2019s\u00fcz ve Dersim\u2019siz \u2018tarihselle\u015ftirme\u2019\",\"datePublished\":\"2024-08-26T07:07:34+00:00\",\"dateModified\":\"2024-08-26T07:43:17+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=80707\"},\"wordCount\":6125,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=80707#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/08\\\/Nevzat-Onaran.webp\",\"articleSection\":[\"Haberler\",\"Haklar\u0131m\u0131z\",\"Kitaplar-Ele\u015ftiriler\",\"Tarih Sayfalar\u0131\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=80707#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=80707\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=80707\",\"name\":\"Atat\u00fcrk\u2019\u00fc Ermeni\u2019siz, Rum\u2019suz, K\u00fcrt\u2019s\u00fcz ve Dersim\u2019siz \u2018tarihselle\u015ftirme\u2019 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=80707#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=80707#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/08\\\/Nevzat-Onaran.webp\",\"datePublished\":\"2024-08-26T07:07:34+00:00\",\"dateModified\":\"2024-08-26T07:43:17+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=80707#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=80707\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=80707#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/08\\\/Nevzat-Onaran.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/08\\\/Nevzat-Onaran.webp\",\"width\":1280,\"height\":720},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=80707#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Atat\u00fcrk\u2019\u00fc Ermeni\u2019siz, Rum\u2019suz, K\u00fcrt\u2019s\u00fcz ve Dersim\u2019siz \u2018tarihselle\u015ftirme\u2019\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Atat\u00fcrk\u2019\u00fc Ermeni\u2019siz, Rum\u2019suz, K\u00fcrt\u2019s\u00fcz ve Dersim\u2019siz \u2018tarihselle\u015ftirme\u2019 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Atat\u00fcrk\u2019\u00fc Ermeni\u2019siz, Rum\u2019suz, K\u00fcrt\u2019s\u00fcz ve Dersim\u2019siz \u2018tarihselle\u015ftirme\u2019 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Nevzat Onaran Atat\u00fcrk\u2019\u00fc \u2018yan\u0131lmaz\u2019 ve \u2018asr\u0131n devlet adam\u0131\u2019 gibi nitelendiren \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ele\u015ftiren ve \u201cAtat\u00fcrk\u2019\u00fc tarihselle\u015ftirmek\u201d amac\u0131nda oldu\u011funu belirten \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu, T\u00fcrk devletinin iki kurucu unsuru olan milleten T\u00fcrk\u2019ten ve dinen S\u00fcnni \u0130slam\u2019dan gayr\u0131s\u0131n\u0131 \u2018T\u00fcrkle\u015ftirmek ve S\u00fcnnile\u015ftirmek\u2019 politi\u011fini, \u00e7al\u0131\u015fma plan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakmakla, \u201cT\u00fcrkl\u00fck merkezli bir resm\u00ee ideolojinin\u201d barikat\u0131n\u0131 a\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. M. \u015e\u00fckr\u00fc Hanio\u011flu\u2019nun yeni kitab\u0131;\u00a0Atat\u00fcrk. Alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131:\u00a0Entelekt\u00fcel [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2024-08-26T07:07:34+00:00","article_modified_time":"2024-08-26T07:43:17+00:00","og_image":[{"width":1280,"height":720,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/08\/Nevzat-Onaran.webp","type":"image\/webp"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"22 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"Atat\u00fcrk\u2019\u00fc Ermeni\u2019siz, Rum\u2019suz, K\u00fcrt\u2019s\u00fcz ve Dersim\u2019siz \u2018tarihselle\u015ftirme\u2019","datePublished":"2024-08-26T07:07:34+00:00","dateModified":"2024-08-26T07:43:17+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707"},"wordCount":6125,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/08\/Nevzat-Onaran.webp","articleSection":["Haberler","Haklar\u0131m\u0131z","Kitaplar-Ele\u015ftiriler","Tarih Sayfalar\u0131"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707","name":"Atat\u00fcrk\u2019\u00fc Ermeni\u2019siz, Rum\u2019suz, K\u00fcrt\u2019s\u00fcz ve Dersim\u2019siz \u2018tarihselle\u015ftirme\u2019 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/08\/Nevzat-Onaran.webp","datePublished":"2024-08-26T07:07:34+00:00","dateModified":"2024-08-26T07:43:17+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/08\/Nevzat-Onaran.webp","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/08\/Nevzat-Onaran.webp","width":1280,"height":720},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=80707#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Atat\u00fcrk\u2019\u00fc Ermeni\u2019siz, Rum\u2019suz, K\u00fcrt\u2019s\u00fcz ve Dersim\u2019siz \u2018tarihselle\u015ftirme\u2019"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80707","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=80707"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80707\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":80709,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80707\/revisions\/80709"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/80708"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=80707"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=80707"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=80707"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}