{"id":79423,"date":"2024-05-13T02:22:13","date_gmt":"2024-05-13T07:22:13","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423"},"modified":"2024-05-13T02:22:13","modified_gmt":"2024-05-13T07:22:13","slug":"adnan-eksigilin-elestirisi-vesilesiyle-yuzyillik-apartheid-ve-otesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423","title":{"rendered":"Adnan Ek\u015figil\u2019in ele\u015ftirisi vesilesiyle Y\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid ve \u00f6tesi"},"content":{"rendered":"
\n

\u201cEk\u015figil ile Apartheid sisteminin ‘keskin yasalarla tahkim edilmi\u015f k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgilerin, y\u00fcksek duvarlar\u0131n bulundu\u011fu kat\u2019i s\u0131n\u0131rlara’ sahip olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda anla\u015f\u0131yoruz. Ben, \u00f6zellikle 1920-30\u2019lu y\u0131llara ait aktard\u0131\u011f\u0131m kanun ve kararnamelerin ve h\u00fck\u00fcmet i\u00e7i yaz\u0131\u015fmalar\u0131n bu k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgileri \u00e7ok a\u00e7\u0131k g\u00f6sterdi\u011fini iddia ediyorum. Bunlar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten veya uygulamadan kalkt\u0131klar\u0131 konusunda herhangi bir bilgi yok.\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n<\/div>\n

Aktivist ve sanat\u00e7\u0131 Gavin Jantjes’\u0131n apartheid rejimine kar\u015f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 iki eser:\u00a0Freedom Hunters.\u00a01977 (solda).\u00a0No More,\u00a0\u00a01977 (sa\u011fda).<\/em><\/p>\n<\/div>\n
\n
<\/p>\n
\n

TANER AK\u00c7AM<\/a><\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n

Adnan Ek\u015figil\u2019in\u00a0Y\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid<\/em>\u00a0kitab\u0131m hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftirinin a\u011f\u0131rl\u0131k merkezini Apartheid kavram\u0131 olu\u015fturuyor. Ek\u015figil\u2019in ana fikri; \u201cApartheid\u2019a elveri\u015fli bir iklime pek\u00e2l\u00e2 sahip olmakla beraber\u201d T\u00fcrkiye\u2019de\u00a0<\/em>\u201ctam te\u015fekk\u00fcll\u00fc bir Apartheid rejiminin varl\u0131\u011f\u0131ndan bahsetme(nin) zor\u201d oldu\u011fu. Bu nedenle, aksini iddia etse de biraz alay kokan bir tonlamayla \u2018light<\/em>\u00a0Apartheid\u2019 kavram\u0131n\u0131 \u00f6neriyor.<\/p>\n

Bu yaz\u0131da hem Ek\u015figil\u2019in endi\u015fe ve ele\u015ftirilerine yak\u0131ndan bakmak hem de kitapta yazd\u0131klar\u0131m\u0131n bir ad\u0131m \u00f6tesine giderek T\u00fcrkiye ve Apartheid konusunda yeni baz\u0131 g\u00f6zlemlerde bulunmak istiyorum. Fakat Apartheid konusuna girmeden \u00f6nce, Ek\u015figil\u2019in tezlerimle ilgili yapt\u0131\u011f\u0131 bir hataya de\u011finmek ve d\u00fczeltmek istiyorum. Ek\u015figil’e g\u00f6re kitab\u0131m\u0131n ikinci tezi, \u201cKurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 denen hadise temelde \u2018T\u00fcrk, K\u00fcrt, Ermeni ve Rumlar aras\u0131nda ya\u015fanm\u0131\u015f bir i\u00e7 sava\u015f\u2019t\u0131r\u201d. Kitab\u0131n b\u00f6yle bir tezi yok. Ger\u00e7i Ek\u015figil yaz\u0131s\u0131n\u0131n ilerleyen b\u00f6l\u00fcmlerinde bu hatas\u0131n\u0131 d\u00fczeltiyor ama ba\u015fka platformlarda da benzeri yanl\u0131\u015f anlamalara rastlad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in ilk \u00f6nce bu konuya a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmek istiyorum.<\/p>\n

\u201cKurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 anti-emperyalist bir sava\u015f m\u0131?\u201d<\/h3>\n

Kitab\u0131n ikinci tezi, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n bir i\u00e7 sava\u015f olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusu \u00fczerine de\u011fildir. Kitap, aksine Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n (\u0130ngiliz ve Frans\u0131zlara kar\u015f\u0131) anti-emperyalist bir sava\u015f m\u0131 yoksa (Ermeni ve Rumlara kar\u015f\u0131) i\u00e7 sava\u015f m\u0131 oldu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yetersiz ve eksik oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyor. Kitab\u0131n ana tezi, bu her iki bak\u0131\u015f\u0131n da \u2018Kurtulu\u015f\u2019 (bir toprak \u00fczerinde egemenlik hakk\u0131) sorusuyla ilgilendi\u011fi ve bu soruya cevap arad\u0131\u011f\u0131 ama 1918-1923\u2019\u00fcn art\u0131k bir \u2018KURTULU\u015e\u2019 de\u011fil, bir \u2018KURULU\u015e\u2019 s\u00fcreci olarak da okunmas\u0131 gerekti\u011fidir.<\/p>\n

\u2018KURTULU\u015e-KURULU\u015e\u2019 ikilemi kitab\u0131n ana eksenlerinden birisidir. \u0130ddiam \u015fudur: Bug\u00fcne kadar T\u00fcrk-K\u00fcrt tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n sa\u011f, sol, \u0130slamc\u0131, milliyet\u00e7i, liberal, nas\u0131l tan\u0131mlan\u0131rsa tan\u0131mlans\u0131nlar, t\u00fcm varyasyonlar\u0131 1918-1923 d\u00f6nemini \u2018Kurtulu\u015f\u2019 eksenli a\u00e7\u0131klam\u0131\u015flard\u0131r. Bug\u00fcne kadarki t\u00fcm tarih yaz\u0131mlar\u0131na egemen olan bak\u0131\u015f, \u2018i\u015fgale kar\u015f\u0131 iyi ba\u015flam\u0131\u015f\u2019 bir giri\u015fimin zamanla bozulmaya u\u011frad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. K\u00fcrtler i\u00e7in bu bozulma K\u00fcrtlere verilen s\u00f6zlerin tutulmamas\u0131, \u0130slamc\u0131lara g\u00f6re saltanat ve hilafet fikrinden vazge\u00e7ilmesi, solculara g\u00f6re anti-emperyalist m\u00fccadeleye anti-kapitalist muhteva kazand\u0131r\u0131lamamas\u0131 ve \u00fclkenin yeniden \u2018d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131\u2019 duruma d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesidir.<\/p>\n

\"\"
Taner Ak\u00e7am
\nY\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid<\/em><\/a>
\n\u20131918-1923 T\u00fcrkiyesi: Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve Apartheid Rejiminin \u0130n\u015fas\u0131<\/em><\/a>
\nAras Yay\u0131nc\u0131l\u0131k
\nTemmuz 2023
\n3. bask\u0131, Ocak 2024
\n152 s.<\/figcaption><\/figure>\n

Sorun bir tek 1918-1923 d\u00f6neminin de\u011ferlendirilmesiyle de s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. T\u00fcrkiye\u2019nin bug\u00fcnk\u00fc siyasi akt\u00f6rlerinin t\u00fcm\u00fc, 1918-1923 s\u00fcrecinde ba\u015flat\u0131lan kurtulu\u015fun tamamlanamad\u0131\u011f\u0131 inanc\u0131ndad\u0131rlar. Bu nedenle de kendilerini bu misyonu tamamlayacak 1918-1923\u2019\u00fcn hakiki devamc\u0131lar\u0131 olarak g\u00f6rmektedirler: Bug\u00fcn\u00fcn ana politik g\u00f6revi yar\u0131m kalm\u0131\u015f \u2018Kurtulu\u015f\u2019 i\u015finin tamamlanmas\u0131d\u0131r. Bu \u00e7evreler, d\u00fcn ve bug\u00fcn\u00fc \u2018Kurtulu\u015f\u2019 paradigmas\u0131 ile okuduklar\u0131 i\u00e7in hem g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcndeki apartheid rejiminin fark\u0131na bile varm\u0131yorlar hem de bu rejimin temellerinin 1918-1923 d\u00f6neminde at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fcyorlar. Bu nedenle, kitaptaki ana tezim bug\u00fcnk\u00fc sorunlar\u0131n \u2018KURTULU\u015e\u2019 paradigmas\u0131 ile anla\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131 ve bize \u2018KURULU\u015e\u2019 paradigmas\u0131na dayal\u0131 yeni bir hik\u00e2yenin gerekli oldu\u011fudur.<\/p>\n

Burada bir ayr\u0131nt\u0131 \u00f6nemlidir. \u2018Kurtulu\u015f\u2019 eksenli bir tart\u0131\u015fman\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011fu veya yap\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fcyorum. Bu elbette yap\u0131lmas\u0131 gereken \u00e7ok \u00f6nemli bir tart\u0131\u015fmad\u0131r. Ama konu \u00fczerinde \u00e7ok fazla akademik tart\u0131\u015fma yap\u0131lmam\u0131\u015f olsa da bu hususta kolayca bir uzla\u015fmaya var\u0131labilece\u011fi kanaatindeyim. Bug\u00fcn gelinen noktada resm\u00ee tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n iddia etti\u011fi gibi, \u201cyedi d\u00fcvele kar\u015f\u0131 anti-emperyalist\u201d bir sava\u015f\u0131n verilmedi\u011fi, sava\u015f\u0131n anti-\u0130ngilizci veya anti-Frans\u0131z boyutunun, \u0130ngiltere ve Fransa\u2019n\u0131n Yunan ve Ermenileri destekledi\u011fi m\u00fcddet\u00e7e var oldu\u011fu ve bu d\u00f6nemin de asl\u0131nda \u00f6yle zannedildi\u011fi gibi \u00e7ok uzun s\u00fcrmedi\u011fi kolayca g\u00f6sterilebilir, kanaatindeyim.<\/p>\n

Yani kendisiyle sava\u015f\u0131lan ana d\u00fc\u015fman \u2018Yunan (Rum) ve Ermeni\u2019 idi. \u0130ngilizler ve Frans\u0131zlar a\u00e7\u0131k ki ba\u015flang\u0131\u00e7ta Yunanistan\u2019\u0131 ve Ermenileri desteklediler ama \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcrede bu desteklerine son verdiler ve Ankara-\u0130stanbul ile uzla\u015fma yollar\u0131n\u0131 arad\u0131lar. Merak edenlerin, Erzurum ve Sivas kongreleri kararlar\u0131 ba\u015fta, T\u00fcrk milliyet\u00e7i hareketinin resm\u00ee belgelerini okumalar\u0131 ve \u0130ngiliz-Yunanistan, \u0130ngiliz-Frans\u0131z Ermenistan ili\u015fkilerine yak\u0131ndan bakmalar\u0131 k\u00e2fidir.<\/p>\n

Yine resm\u00ee tarih\u00e7e iddia edilen, sava\u015f\u0131n \u0130stanbul H\u00fck\u00fcmeti\u2019ne kar\u015f\u0131 da verildi\u011finin art\u0131k gelinen noktada \u00e7ok eksik bir bak\u0131\u015f oldu\u011funu, bilinen baz\u0131 ini\u015f-\u00e7\u0131k\u0131\u015flara ra\u011fmen, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u0130stanbul Harbiye Nezareti ile koordineli olarak organize edildi\u011fini de s\u00f6yleyebiliriz. Harbiye Nezareti\u2019nce 4 Aral\u0131k 1919\u2019da haz\u0131rlanan \u201cKuvay\u0131 Milliye \u0130a\u015fesinin Suret-i Teminine ait Talimat\u201d konuya ili\u015fkin verilebilecek basit \u00f6rneklerden birisidir.[1]<\/a><\/span>\u00a0E\u011fer kat\u0131 ideolojik tercih ve ezberlerle tarih okuyan fanatikler de\u011filsek, \u2018akl\u0131 selim\u2019 sahibi insanlar\u0131n yukarda \u00e7er\u00e7evesi \u00e7izilen konularda, detaylarda farklar olaca\u011f\u0131n\u0131 kabul etmekle birlikte, kolayca uzla\u015fma sa\u011flayabilecekleri kanaatindeyim.<\/p>\n

Kitab\u0131mdaki tart\u0131\u015fma s\u00f6yledi\u011fim gibi, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ne kadar anti-emperyalist olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131 de\u011fildir ve bunun \u00f6tesindedir. Ve bu anlamda benim ge\u00e7mi\u015fte savundu\u011fum \u2018i\u00e7 sava\u015f\u2019 tezini de \u00f6telemektedir. Kitaptaki tezlerim, \u2018kabul edelim ki Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 anti-emperyalist bir sava\u015ft\u0131r\u2019 \u00fczerine kuruludur. Yani, bu anlamda \u2018sava\u015f anti-emperyalist bir sava\u015ft\u0131r\u2019 diyenlere uzat\u0131lm\u0131\u015f bir \u2018zeytin dal\u0131ndan\u2019 s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00f6yledi\u011fim gibi, 1918-1923 d\u00f6neminin \u2018Kurtulu\u015f\u2019 paradigmas\u0131 de\u011fil, \u2018Kurulu\u015f\u2019 paradigmas\u0131yla yeniden anlat\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nermekteyim. Bu \u00f6nermenin ana nedeni de \u00fclkemizde bug\u00fcn var olan demokrasi ve vatanda\u015f e\u015fitli\u011fine ili\u015fkin sorunlar\u0131n temellerinin ancak bu \u2018Kurulu\u015f\u2019 paradigmas\u0131yla anla\u015f\u0131labilece\u011fidir.<\/p>\n

Bu, bug\u00fcne kadar bildi\u011fimiz t\u00fcm tarih okumalar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yeni bir tezdir. Ben olduk\u00e7a radikal oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm bir paradigma de\u011fi\u015fikli\u011fi \u00f6neriyorum ve bu elbette tart\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r. \u015eimdi Ek\u015figil\u2019in Apartheid konusundaki endi\u015felerine ve ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc baz\u0131 fikirlere daha yak\u0131ndan bakabiliriz.\u00a0<\/strong><\/p>\n

S\u0131radan olumsuzluk mu, yap\u0131sal \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k m\u0131?<\/h3>\n

Adnan Ek\u015figil, Apartheid kavram\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye i\u00e7in uygun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Benim, \u201cT\u00fcrkiye\u2019de Apartheid\u2019\u0131n tezah\u00fcrleri olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc(m) olay ve olgular(\u0131n)\u201d yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatinde. Ek\u015figil\u2019e g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de s\u00f6z konusu olan Apartheid de\u011fil, sadece baz\u0131 d\u0131\u015flama mekanizmalar\u0131d\u0131r ve kitapta s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m \u00f6rnekler ise herhangi demokratik bir toplumda da g\u00f6r\u00fclebilecek \u015feylerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cHer toplumda idealler d\u00fcnyas\u0131yla ger\u00e7ekler d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131nda daima bir gerilim ve \u00e7at\u0131\u015fma mevcuttur.\u201d Ve, \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin Cumhuriyet deneyimi bu durumun en bariz \u015fekilde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00f6rneklerdendir.\u201d<\/p>\n

Ek\u015figil, T\u00fcrkiye\u2019de vatanda\u015f e\u015fitli\u011fini esas alm\u0131\u015f bir hukuk sisteminin, bir anayasan\u0131n mevcut oldu\u011funu, fakat pratikte hepimizin bildi\u011fi nedenlerle bu ilkenin tam olarak hayata ge\u00e7irilmemi\u015f oldu\u011funu savunuyor. Ona g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de, \u201cCumhuriyet gibi vatanda\u015f e\u015fitli\u011fini \u00f6ng\u00f6ren bir \u00fcstyap\u0131 kondurul(mu\u015f)\u201d fakat, \u201czorlama, kay\u0131rma, dayatma, \u00e7ifte standart ve her t\u00fcrl\u00fc riyak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7eren\u2026 pratikler b\u00fct\u00fcn\u00fc zuhur\u201d etmi\u015ftir. \u201cCumhuriyet\u2019in anayasas\u0131na uymayan i\u015fler zorla uydurulur(mu\u015f); uydurulamad\u0131\u011f\u0131 noktada da, m\u00fcmk\u00fcn mertebe gizlice, sinsice veya emrivakiler yarat\u0131larak ger\u00e7ekle\u015ftiril(mi\u015ftir).\u201d Ek\u015figil\u2019e g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de s\u00f6z konusu olan \u201culus in\u015fas\u0131(n\u0131n)\u2026 yaratt\u0131\u011f\u0131 olumsuzluklar(d\u0131r)\u201d. E\u011fer T\u00fcrkiye\u2019deki rejimi Apartheid olarak adland\u0131racak olursak, hem tarihte hem de bug\u00fcn Apartheid olmayan rejim bulmak zor olacakt\u0131r.<\/p>\n

\"\"
M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lan Ermeni \u00f6ks\u00fcz ve yetimler Cemal Pa\u015fa resmiyle.\u00a0<\/em><\/figcaption><\/figure>\n

Cumhuriyet\u2019e \u2018kondurulan \u00fcstyap\u0131\u2019 konusunda Ek\u015figil\u2019den esasta farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ve Cumhuriyet\u2019in \u201cvatanda\u015f e\u015fitli\u011fini \u00f6ng\u00f6ren bir \u00fcstyap\u0131s\u0131\u201d olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine Cumhuriyet\u2019e kondurulan \u00fcstyap\u0131n\u0131n Apartheid oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyorum. A\u015fa\u011f\u0131da tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m gibi, K\u00fcrt b\u00f6lgelerine y\u00f6nelik \u00fclkenin genelinden ayr\u0131 \u00f6zel hukuk; vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n T\u00fcrkl\u00fck ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmesi ve H\u0131ristiyan ve Yahudi k\u00f6kenli vatanda\u015flar\u0131n \u2018yabanc\u0131\u2019 say\u0131lmas\u0131yla sistemin e\u015fitsizli\u011fi esas ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyorum. Bu fark \u00e7ok \u00f6nemli.<\/p>\n

Ek\u015figil hakl\u0131 olarak Apartheid rejimlerinde \u201cToplumsal s\u0131n\u0131f ve katmanlar aras\u0131nda keskin yasalarla tahkim edilmi\u015f k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgilerin, y\u00fcksek duvarlar\u0131n bulundu\u011fu kat\u2019i s\u0131n\u0131rlar mevcuttur\u201d diyor. Ona g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de olmayan budur. Ek\u015figil\u2019e g\u00f6re ben de T\u00fcrkiye\u2019de bu \u2018k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgilerin, y\u00fcksek duvarlar\u0131n\u2019 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ediyorum ve bu nedenle T\u00fcrk Apartheid sisteminin \u00f6zelli\u011finin \u201ckurumsalla\u015fm\u0131\u015f mu\u011flakl\u0131k\u201d ve \u201cAmbivalens-m\u00fcphemlik\u201d oldu\u011funu savunuyorum.<\/p>\n

Burada bir yanl\u0131\u015f anlamay\u0131 d\u00fczeltmek isterim. Ben, bizdeki Apartheid sisteminin b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc \u201ckurumsalla\u015fm\u0131\u015f mu\u011flakl\u0131k<\/em>\u201d olarak tan\u0131mlam\u0131yorum. Tan\u0131m\u0131 sadece K\u00fcrt ve Alevilerin durumunu anlatmak i\u00e7in kulland\u0131m. H\u0131ristiyan ve Yahudiler i\u00e7in ise bu t\u00fcr bir mu\u011flakl\u0131\u011f\u0131n s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savundum. \u00c7al\u0131\u015fmada \u00f6zellikle \u2018asimilasyon\u2019 kavram\u0131 etraf\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m tart\u0131\u015fmayla bunu yeteri a\u00e7\u0131kl\u0131kla ifade ettim zannediyordum ama edememi\u015fsem, bu benim eksikli\u011fim say\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bu anlamda \u00e7al\u0131\u015fma, T\u00fcrkiye\u2019de H\u0131ristiyan ve Yahudilere y\u00f6nelik politikalarla K\u00fcrtler ve Aleviler gibi ara kategoride sayd\u0131\u011f\u0131m gruplara y\u00f6nelik politikalar aras\u0131nda kategorik bir ayr\u0131m yapar. Evlilik konusu bu konuda verilecek en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rnektir. Gizli veya a\u00e7\u0131k bir\u00e7ok genelgede, kanun veya raporda, T\u00fcrk k\u0131zlar\u0131n\u0131n T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmayan k\u00f6yl\u00fclerle evlendirilmesi (1930 Dahiliye Nezareti gizli genelgesi), K\u00fcrt b\u00f6lgelerinde g\u00f6rev yapan T\u00fcrk asker ve memurlar\u0131n K\u00fcrt k\u0131zlarla evlenmeleri ve kendilerine ev ve arazi verilmesi (1934 \u0130sk\u00e2n Kanunu); \u201cT\u00fcrk, K\u00fcrt ve Alevilerin birbirleriyle evlendirilmeleri\u201d te\u015fvik edilmi\u015f, (1935 Abidin \u00d6zmen raporu); evlenecek k\u0131zlar\u0131n \u00e7eyiz masraflar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 (1939\u2019da Bakanlar Kurulu karar\u0131), \u00f6nerilmi\u015ftir. Devlet memurlar\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle \u00fcst d\u00fczey Silahl\u0131 Kuvvetler mensuplar\u0131n\u0131n H\u0131ristiyanlarla evlenmeleri ise su\u00e7 olarak telakki edilmi\u015f ve g\u00f6revlerine son verilmi\u015ftir.[2]<\/a><\/span><\/p>\n

\"\"Ben H\u0131ristiyan ve Yahudilere y\u00f6nelik politikalar ile K\u00fcrtlere Alevilere y\u00f6nelik politikalar aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131n bug\u00fcne kadar yeteri a\u00e7\u0131kl\u0131kta vurgulanmam\u0131\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bizdeki akademik \u00e7al\u0131\u015fmalarda genel kural olarak t\u00fcm bu gruplar bir araya toplan\u0131r ve sorunlar\u0131 genellikle \u2018az\u0131nl\u0131klar sorunu\u2019 kapsam\u0131nda ele al\u0131n\u0131r ve de\u011ferlendirilir. Ben ise konuya \u2018az\u0131nl\u0131klar sorunu\u2019 olarak yakla\u015fmay\u0131 ciddi bir eksiklik olarak g\u00f6rmekteyim.[3]<\/a><\/span><\/p>\n

Sonu\u00e7ta, Ek\u015figil ile Apartheid sisteminin \u201ckeskin yasalarla tahkim edilmi\u015f k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgilerin, y\u00fcksek duvarlar\u0131n bulundu\u011fu kat\u2019i s\u0131n\u0131rlara\u201d sahip olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda anla\u015f\u0131yoruz. Ben, \u00f6zellikle 1920-30\u2019lu y\u0131llara ait aktard\u0131\u011f\u0131m kanun ve kararnamelerin ve h\u00fck\u00fcmet i\u00e7i yaz\u0131\u015fmalar\u0131n bu k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgileri \u00e7ok a\u00e7\u0131k g\u00f6sterdi\u011fini iddia ediyorum. Bunlar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten veya uygulamadan kalkt\u0131klar\u0131 konusunda herhangi bir bilgi yok. Tek t\u00fck baz\u0131 \u00f6rnekler verilebilse bile hem yeni kararnamelerle bu \u2018de\u011fi\u015fikli\u011fin\u2019 yok say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hem de zihniyetin aynen devam etti\u011fini kolayca g\u00f6sterebiliriz. Bu nedenle, 1920-30\u2019larda kurulan bu yap\u0131sal-\u0131rk\u00e7\u0131 sistemin bug\u00fcn hem kurumlar hem de zihniyet olarak h\u00e2l\u00e2 devam etti\u011fini iddia ediyorum.<\/p>\n

Burada, bu kanun ve kararnamelerde \u00e7ok a\u00e7\u0131k \u0131rk\u00e7\u0131 bir dilin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131n ayr\u0131ca \u00e7izilmesi gerekir. Oysa, erken d\u00f6nem Cumhuriyet \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bu d\u00f6nemin \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131na esas olarak \u2018ideolojik bir s\u00f6ylem\u2019 olarak yakla\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve Nazi yenilgisiyle \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n pop\u00fclaritesini kaybetti\u011fi fikri ileri s\u00fcr\u00fclerek, \u201ctek parti d\u00f6nemindeki \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131(\u011f\u0131n)\u2026 1940\u2019lardan sonra kuruyup yok oldu(\u011fu)\u201d[4]<\/a><\/span>\u00a0fikri savunulmu\u015ftur. Ben, bu \u2018kuruyup yok olma\u2019 fikrinin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n yap\u0131sal olarak tan\u0131mlanmas\u0131 gerekti\u011fini ve erken Cumhuriyet d\u00f6neminde olu\u015fturulan bu yap\u0131sal \u0131rk\u00e7\u0131 sistemin h\u00e2l\u00e2 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte oldu\u011funu savunuyorum. Erken d\u00f6nem Cumhuriyet \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bu boyutuyla ele\u015ftirmekteyim. 2004 tarihli Vatanda\u015fl\u0131k Kanunu\u2019nun, \u201cd\u0131\u015f temsilcilikler, Mill\u00ee \u0130stihbarat Te\u015fkil\u00e2t\u0131 (M\u0130T), Emniyet Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve valilikler(e)\u201d yap\u0131lacak atamalarda soy durumlar\u0131n\u0131n esas al\u0131naca\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k olarak belirtilmesi, bu \u0131rk\u00e7\u0131 yap\u0131n\u0131n s\u00fcreklili\u011fine verebilece\u011fim onlarca \u00f6rnekten sadece bir tanesidir.<\/p>\n

Ek\u015figil ile aramdaki farkl\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 bir soruyla netle\u015ftirmek isterim: Ni\u00e7in, T\u00fcrkiye tarihinin y\u00fcz y\u0131l\u0131 boyunca, Silahl\u0131 Kuvvetler\u2019in, emniyet-g\u00fcvenlik kurumlar\u0131n\u0131n, hukuk sisteminin ve devlet b\u00fcrokrasisinin tepelerinde (Yarg\u0131tay, Dan\u0131\u015ftay, Anayasa Mahkemesi) tek bir H\u0131ristiyan veya Musevi yer almam\u0131\u015ft\u0131r? Ve ni\u00e7in Alevi ve K\u00fcrt oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yleyenler bu g\u00f6revlere getirilmemi\u015flerdir? Bu durum, Ek\u015figil\u2019in ima etti\u011fi gibi sadece Anayasa ve kanunlara ayk\u0131r\u0131, kendi deyimiyle, baz\u0131 \u2018olumsuzluklar<\/em>\u2019 veya yanl\u0131\u015f d\u0131\u015flama pratikleri nedeniyle midir? Zannetmiyorum, bu hukuk sistemine i\u00e7seldir ve yap\u0131sald\u0131r. Ve bu durum sistemin i\u00e7ine \u201cbir dantel gibi \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f\u201d, bir \u00f6r\u00fcmcek a\u011f\u0131 gibi t\u00fcm hukuk sistemini kapsam\u0131\u015f Apartheid rejiminin g\u00f6stergesidir. Kitab\u0131mda hukuk\u00e7ular\u0131 bu \u2018\u00f6r\u00fcmcek a\u011f\u0131\u2019 \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmaya davet etmi\u015ftim.<\/p>\n

Homojenle\u015ftirme ve heterojenle\u015ftirme<\/h3>\n

Ek\u015figil\u2019e g\u00f6re, \u201cT\u00fcrkiye\u2019deki ulus in\u015fas\u0131 aceleci bir homojenle\u015ftirme s\u00fcrecine dayanmaktayd\u0131; yaratt\u0131\u011f\u0131 olumsuzluklar\u0131n hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de bu s\u00fcrece\u201d ba\u011flanmal\u0131d\u0131r. Oysa Apartheid \u201cheterojenle\u015ftirme s\u00fcrecini \u00f6ng\u00f6r(\u00fcr)\u201d. Burada Ek\u015figil\u2019in homojenle\u015ftirme-hetorejenle\u015ftirme ikilemine vurgusu son derece yerindedir ve alt\u0131n\u0131n \u00f6zel olarak \u00e7izilmesi gerekir. Ger\u00e7ekten de \u2018zorla asimilasyon\u2019 veya \u2018homojenle\u015ftirme\u2019 politikalar\u0131 Apartheid politikalar\u0131 say\u0131lamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc Apartheid asimilasyonu yani i\u00e7inde eritmeyi, kendisine benzetmeyi de\u011fil, tam aksine ayr\u0131 tutmay\u0131 ve farkl\u0131 tutmay\u0131 hedefler. Pratikte elbette baz\u0131 gruplar i\u00e7in asimilasyon kap\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131labilir, bu ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma konusudur.<\/p>\n

\"\"
“G\u00fcney Afrika’da apartheid rejiminin bitti\u011fi g\u00fcn”: Soweto’da herkesin oy kullanabildi\u011fi ilk se\u00e7imlerde siyahlar oy kuyru\u011funda. 1994.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n

E\u011fer T\u00fcrk ulusla\u015fma s\u00fcrecinin ana g\u00f6vdesi-esas\u0131 homojenle\u015ftirme ise bu rejime Apartheid denemez. Bu noktada Ek\u015figil\u2019in, T\u00fcrk-K\u00fcrt tarih yaz\u0131mlar\u0131na da egemen olan bir fikri tekrar etmekte oldu\u011funu belirtmek gerek. Bu tarih yaz\u0131mlar\u0131 homojenle\u015ftirme veya zorla asimilasyon kavram\u0131n\u0131 esas alm\u0131\u015f ve T\u00fcrk ulus-devletinin in\u015fa s\u00fcrecinde K\u00fcrtlere ve Alevilere y\u00f6nelik politikalar\u0131 a\u00e7\u0131klamada anahtar kavram olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu anlamda, benim T\u00fcrkiye\u2019deki sistemin Apartheid oldu\u011funu, Apartheid (farkl\u0131 tutma) politikalar\u0131n\u0131n belirleyici oldu\u011funu s\u00f6ylemem yeni bir d\u00fc\u015f\u00fcnce olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bu husus, benim geleneksel T\u00fcrk-K\u00fcrt tarih yaz\u0131mlar\u0131ndan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m noktad\u0131r. Kitab\u0131mdaki yeni yakla\u015f\u0131mla, bu tarih yaz\u0131mlar\u0131n\u0131n T\u00fcrk ulusla\u015fma s\u00fcrecini sadece \u2018zorla asimilasyon\u2019 veya \u2018homojenle\u015ftirme\u2019 ekseninde ele almalar\u0131n\u0131 eksik ve hatal\u0131 buldu\u011fumu s\u00f6ylemi\u015f oluyorum. Geleneksel yakla\u015f\u0131m\u0131 iki nedenden dolay\u0131 eksik ve hatal\u0131 buluyorum. Birincisi, \u2018homojenle\u015ftirme\u2019 (asimilasyon) politikalar\u0131, H\u0131ristiyan ve Yahudilere y\u00f6nelik yap\u0131lanlar\u0131 a\u00e7\u0131klamaz. Bu \u00e7evreler, K\u00fcrtler ve Alevilerden farkl\u0131 olarak, ba\u015f\u0131ndan itibaren \u2018yabanc\u0131-\u00f6teki\u2019 ve \u2018bizden olmayanlar\u2019 olarak tan\u0131mlanarak sistemin d\u0131\u015f\u0131na at\u0131ld\u0131lar. Onlar\u0131n \u2018asla bizden olamayacaklar\u0131\u2019 bu \u00e7evrelere y\u00f6nelik politikalar\u0131n esas\u0131n\u0131 olu\u015fturdu.<\/p>\n

Bu nedenle de, Lozan\u2019dan bu yana \u00e7ok \u00f6zel olarak, Nazi politikalar\u0131na benzer bi\u00e7imde fi\u015flendiler. Hatta bu fi\u015fleme bile yeterli bulunmad\u0131 ve her y\u0131l vilayetlere d\u00fczenli m\u00fcfetti\u015fler g\u00f6nderilerek demografik de\u011fi\u015fimleri ve ekonomik durumlar\u0131 g\u00f6zetim alt\u0131nda tutuldu. T\u00fcrk-K\u00fcrt geleneksel tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131 bu do\u011frultuda, yani H\u0131ristiyan ve Yahudilerin \u2018ulusla\u015fma s\u00fcrecinin\u2019 bir par\u00e7as\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rememekle ele\u015ftiriyorum.<\/p>\n

\u0130kincisi, homojenle\u015ftirme K\u00fcrtlere ve Alevilere y\u00f6nelik politikalar\u0131 tam olarak a\u00e7\u0131klamaktan uzakt\u0131r. Bu kesimlere y\u00f6nelik politika sadece \u2018zorla asimilasyon\u2019 de\u011fildi. D\u0131\u015flama ve aradaki s\u0131n\u0131rlar belirgin tutma da bu politikalar\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131n\u0131 olu\u015fturdu. Fi\u015fleme, K\u00fcrtlere ve Alevilere y\u00f6nelik politikalar\u0131n \u00f6nemli bir unsurudur. K\u00fcrtlerin belli g\u00f6revlere getirilmeyecekleri \u00f6rne\u011fin memur yap\u0131lmayacaklar\u0131, askeri okullara al\u0131nmad\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131k olarak s\u00f6ylendi, yaz\u0131ld\u0131.<\/p>\n

\"\"K\u00fcrtlere y\u00f6nelik politikalar\u0131n sadece \u2018zorunlu asimilasyon\u2019 olarak tan\u0131mlanamayaca\u011f\u0131 bir\u00e7ok kanun ve kararnameye bak\u0131larak g\u00f6sterilebilir. 1925 \u015eark Islahat Plan\u0131nda \u201cikinci derecedeki memurluklara bile K\u00fcrt memur atanmayacakt\u0131r,\u201d ilkesi a\u00e7\u0131k olarak yaz\u0131l\u0131r. 1936 Umumi M\u00fcfetti\u015fler Konferans\u0131 oturum tutanaklar\u0131nda, K\u00fcrtlerin ba\u015fta devlet memurlu\u011fu olmak \u00fczere, \u201cbir\u00e7ok i\u015flere\u201d al\u0131nmad\u0131klar\u0131 ve al\u0131nmamalar\u0131 gerekti\u011fi s\u00f6ylenir ve \u201cK\u00fcrtleri askeri okullara alm\u0131yoruz,\u201d bilgisi verilir. \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 \u015e\u00fckr\u00fc Kaya, a\u00e7\u0131k olarak \u201cyerli memur bulundurmamak\u201d talimat\u0131n\u0131 verir. A\u015fa\u011f\u0131da yeniden ele alaca\u011f\u0131m gibi, K\u00fcrt b\u00f6lgesinin \u00fclkenin genelinden farkl\u0131 olarak \u00f6zel hukukla y\u00f6netildi\u011fi ve y\u00f6netilmesi gerekti\u011fi, toplant\u0131 tutanaklar\u0131nda en \u00e7ok tekrar edilen husustur.[5]<\/a><\/span><\/p>\n

Konuyu daha fazla uzatmak istemem. E\u011fer bu zorunlu asimilasyon T\u00fcrk ulus devletini kurman\u0131n esas\u0131n\u0131 olu\u015ftursayd\u0131, bug\u00fcn T\u00fcrk devletinin tepelerinde H\u0131ristiyan, Yahudi veya Alevi ve K\u00fcrtlerin yer almas\u0131 sorun olmayacakt\u0131. Oysa, T\u00fcrk apartheid sistemi, H\u0131ristiyan ve Yahudilerin kesinlikle, Alevi ve K\u00fcrtlerin de genel kural olarak devletin tepe noktalar\u0131nda olmas\u0131n\u0131 engelleyen, yani onlar\u0131 hukuken ayr\u0131 kategoride ele alan ve d\u0131\u015flayan bir sistemdir. Bu nedenlerle kitab\u0131mda, K\u00fcrtlere ve Alevilere y\u00f6nelik politikalar\u0131 \u2018ambivalent-m\u00fcphemlik\u2019 kavram\u0131 ile a\u00e7\u0131klad\u0131m.<\/p>\n

\"\"
\u0130srail i\u015fgali alt\u0131ndaki Bat\u0131 \u015eeria’da, El Halil’in merkezindeki Al-Shuhada caddesi, Filistinliler tara\u0131ndan “apartheid caddesi” olarak an\u0131l\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc caddede trafik Filistinlilere kapal\u0131, ama yerle\u015fimcilere ve turistlere a\u00e7\u0131k. (Wikipedia)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n

T\u00fcrk Devletinin kurulu\u015f mant\u0131\u011f\u0131 ve s\u00fcrecini, sadece \u2018ulusla\u015fma\u2019 kavram\u0131 ile de\u011fil, apartheid rejiminin kurulu\u015fu ve in\u015fa edili\u015fi ile a\u00e7\u0131klamak ve G\u00fcney Afrika\u2019yla k\u0131yaslamak faydal\u0131 olacakt\u0131r. 1948\u2019de Apartheid rejiminin kurulmas\u0131yla birlikte G\u00fcney Afrika\u2019da ilk \u00e7\u0131kan kanunlardan birisi, 1950 y\u0131l\u0131nda \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u201cN\u00fcfus Kay\u0131t Yasas\u0131 195032\u201d idi. Bu kanunla, G\u00fcney Afrika\u2019daki n\u00fcfus, etnik-din-k\u00fclt\u00fcr k\u00f6kenlerine g\u00f6re tasnif edildi ve fi\u015flendi. \u0130kinci \u00f6nemli ad\u0131m, \u201c1953 Ayr\u0131 \u0130mk\u00e2nlar\u0131n Ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 (rezervasyonu) Yasas\u0131\u201d idi, (The Reservation of Separate Amenities Act of 1953)<\/em>. Bu yasa ile t\u00fcm toplum b\u00f6l\u00fcnmeye ve ya\u015fam alanlar\u0131 ayr\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. Ayr\u0131ca, belli i\u015fler sadece belli gruplara uygun g\u00f6r\u00fcld\u00fc ve seyahat yasaklar\u0131 geldi. T\u00fcrkiye\u2019nin esas olarak bu mant\u0131\u011fa-zihniyete g\u00f6re kuruldu\u011funu iddia ediyorum.<\/p>\n

Cevab\u0131 verilmesi gereken bir soru \u015fu: T\u00fcrk-K\u00fcrt tarih yaz\u0131mlar\u0131 ni\u00e7in ulusla\u015fma s\u00fcrecini esas olarak ve sadece homojenle\u015fme s\u00fcreci olarak ele ald\u0131lar? Buna verece\u011fim cevap basittir. T\u00fcrk ve K\u00fcrt tarih yaz\u0131mlar\u0131 H\u0131ristiyan ve Yahudileri hemen hemen yok sayd\u0131lar. Onlar\u0131n zihin d\u00fcnyalar\u0131nda bu \u00e7evreler bir analiz unsuru olarak bile yer almad\u0131lar, yoktular. Bu anlamda, T\u00fcrk ve K\u00fcrt tarih yaz\u0131mlar\u0131n\u0131n, Millet-i H\u00e2kime zihniyetinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcnmekte ve hareket etmekte olduklar\u0131n\u0131 iddia etmek isterim.<\/p>\n

Erken Cumhuriyet d\u00f6nemi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131na \u2018yok muamelesi\u2019 \u00e7ekilmesi bu konuya verilecek ba\u015fka \u00f6nemli bir \u00f6rnek te\u015fkil eder. Kitab\u0131mda bu sorunu, \u201centegre tarih eksikli\u011fi\u201d olarak form\u00fcle etmi\u015f ve 1918 \u00f6ncesi tarihin 1923 sonras\u0131 tarih yaz\u0131m\u0131na entegre edilmesini mutlak bir zorunluluk olarak form\u00fcle etmi\u015ftim. Sorun bir tek tarih yaz\u0131mlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Entelekt\u00fcel atmosferimizin de \u201cMilleti H\u00e2kime\u201d zihniyetince \u015fekillendi\u011fini iddia etmek isterim.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin ilerici ayd\u0131n \u00e7evreleri, Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131yla ilgilenmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131 andan itibaren konuyu \u2018ge\u00e7mi\u015fte kalm\u0131\u015f\u2019, \u2018belki y\u00fczle\u015filmesi gereken\u2019 moral bir sorun olarak ele ald\u0131, o kadar. Bu y\u00fczle\u015fme ihtiyac\u0131nda Hrant Dink\u2019in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin yaratt\u0131\u011f\u0131 psikolojik atmosferin \u00f6nemli bir rol\u00fc oldu\u011funu eklemek isterim. Sonu\u00e7ta 1915, gerek \u00fclkeye ili\u015fkin geli\u015ftirilen tarih perspektiflerinde, gerekse bug\u00fcn\u00fcn sorunlar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131nda fazla \u00f6nemli bir yer tutmad\u0131. Ve konuya, \u2018zorunlu anma g\u00fcnleri\u2019 d\u0131\u015f\u0131nda, \u2018\u015fimdi i\u015fimize bakal\u0131m\u2019 havas\u0131yla yakla\u015f\u0131ld\u0131.Talin Sucuyan ve Ayda Erbal 2011 y\u0131l\u0131nda \u201cY\u00fcz Y\u0131ll\u0131k Terk Edilmi\u015flik\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131lar\u0131nda, T\u00fcrk-K\u00fcrt tarih yaz\u0131mlar\u0131ndaki bu \u2018terk edili\u015f\u2019 durumunu tart\u0131\u015ft\u0131lar.[6]<\/a><\/span><\/p>\n

\"\"\u00d6zetle, Ek\u015figil kitab\u0131mda tablosunu \u00e7izdi\u011fim hukuk sisteminin Apartheid olarak adland\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Ona g\u00f6re s\u00f6z konusu olan, herhangi bir demokratik toplumda da g\u00f6r\u00fclebilecek, zihniyet kal\u0131plar\u0131 ve\u00ad\/veya al\u0131\u015fkanl\u0131klarca belirlenen d\u0131\u015flama mekanizmalar\u0131d\u0131r. Ek\u015figil, bu nedenle Bar\u0131\u015f \u00dcnl\u00fc\u2019n\u00fcn\u00a0T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi<\/em>\u00a0kitab\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019yi daha do\u011fru anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek \u00f6rnek olarak veriyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00dcnl\u00fc\u2019n\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda ele ald\u0131\u011f\u0131 hususlar, herhangi bir \u2018demokratik\u2019 toplumda da g\u00f6zlenebilecek \u015feylerdir. Ve \u00dcnl\u00fc, bir hukuk sisteminden de\u011fil, bir toplumda ondan ayr\u0131 olarak var olan davran\u0131\u015f kodlar\u0131ndan (\u00f6rne\u011fin T\u00fcrkl\u00fck hallerinden) s\u00f6z etmektedir. Ek\u015figil kitab\u0131mda \u00dcnl\u00fc\u2019n\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na referans vermemi\u015f oldu\u011fumu da hakl\u0131 olarak not ediyor.[7]<\/a><\/span>\u00a0<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrk Apartheid rejiminin d\u00f6rt dayana\u011f\u0131<\/h3>\n

Bir konuda Ek\u015figil\u2019e hak vermem gerekiyor. Apartheid tezine kar\u015f\u0131 T\u00fcrk hukuk sisteminde vatanda\u015f e\u015fitli\u011finin esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir\u00e7ok kanun sayanlar, rejimin G\u00fcney Afrika gibi a\u00e7\u0131k \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011fa dayanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 (aksi y\u00f6ndeki a\u00e7\u0131k verilere ra\u011fmen) ileri s\u00fcrenler olacakt\u0131r. Asl\u0131nda do\u011fru olmayan ve s\u0131radanla\u015fm\u0131\u015f bir kan\u0131ksaman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan bu ve benzeri tezlerle u\u011fra\u015fmak durumunday\u0131z. Bu nedenle \u00f6ncelikle T\u00fcrk Apartheid rejiminin \u00f6zellikleri nelerdir sorusuna cevap vermek gerekiyor. Burada s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak dile getireceklerim, ilerde yap\u0131lacak tart\u0131\u015fmalar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 say\u0131lmal\u0131.<\/p>\n

T\u00fcrk Apartheid rejimi esas olarak d\u00f6rt ayr\u0131 ayak \u00fczerinde durur.<\/p>\n

1-<\/strong>\u00a0Osmanl\u0131 Millet Sistemi:<\/strong>\u00a0Millet sistemi Apartheid de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc din temelli bu sistemde tabakalar aras\u0131 ge\u00e7i\u015f m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Osmanl\u0131\u2019da sonradan M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015f sadrazam ve vezirlerin veya H\u0131ristiyan kalm\u0131\u015f \u00e7ok \u00fcst d\u00fczey b\u00fcrokratlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 herkes bilir. Cumhuriyet rejiminde ise millet sistemi sek\u00fcler bir karakter kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Ve katmanlar aras\u0131na hukuk sistemiyle duvarlar \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve ge\u00e7i\u015fler imk\u00e2ns\u0131z hale getirilmi\u015ftir. Devlet b\u00fct\u00fcn\u00fcyle T\u00fcrk-M\u00fcsl\u00fcman grubun elindedir, t\u00fcm kontrol bu kesimdedir ve aralar\u0131na di\u011fer kesimlerden kimseyi almamaktad\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla, bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019nin anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in Millet-i H\u00e2kime zihniyetini merkeze alan yeni bir yakla\u015f\u0131m \u015fartt\u0131. Konu, tarihte kalm\u0131\u015f de\u011fil, bug\u00fcnk\u00fc e\u015fit vatanda\u015fl\u0131k sorunuyla do\u011frudan ilgilidir.<\/p>\n

\"\"2-<\/strong>\u00a0S\u00f6m\u00fcrgecilik:\u00a0<\/strong>\u00d6zellikle K\u00fcrt b\u00f6lgeleri ve Dersim, \u2013k\u00f6kleri daha \u00f6nceki y\u0131llara gitmekle birlikte\u2013 \u00f6zellikle 1925 y\u0131l\u0131ndan itibaren Abidin \u00d6zmen\u2019in ayn\u0131 y\u0131l yazd\u0131\u011f\u0131 raporunda ifade etti\u011fi \u201cm\u00fcstemleke tarz-\u0131 idaresinin aynen \u015earkta tatbiki\u201d\u00a0 ilkesi do\u011frultusunda, artan bir bi\u00e7imde s\u00f6m\u00fcrge olarak y\u00f6netilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.[8]<\/a><\/span>\u00a01930 Genelkurmay raporunun \u201cDersim evvela koloni gibi nazar\u0131 itibara al\u0131nmal\u0131\u2026 Y\u00fcksek idare memurlar\u0131na adeta koloni idarelerindeki salahiyetin verilmesi,\u201d[9]<\/a><\/span>\u00a0ifadelerine uygun tarzda K\u00fcrt b\u00f6lgeleri ve Dersim, Umumi M\u00fcfetti\u015fliklerden Tunceli Kanununa ve Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Hal uygulamalar\u0131ndan Kayyum Sistemine kadar, \u00fclkenin genelinden ayr\u0131 \u00f6zel kanunlarla y\u00f6netilmi\u015f ve h\u00e2l\u00e2 da y\u00f6netilmektedir.<\/p>\n

\"\"1925 sonras\u0131 kurulan \u015eark \u0130stiklal Mahkemesi ve b\u00f6lgedeki Askeri Mahkemeler, \u00fclkenin di\u011fer kesimlerinde olmayan \u00f6zel yetkilerle donat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.[10]<\/a><\/span>\u00a0Tunceli kanunu \u00fczerine yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar okundu\u011funda g\u00f6r\u00fclecektir ki kanun koyucu bu b\u00f6lgenin, \u00fclkenin genelinden ayr\u0131 kanunlarla y\u00f6netilece\u011fini a\u00e7\u0131k olarak ilan etmekteydi:<\/p>\n

\u201cBiz Adliye enc\u00fcmeninde bu i\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken sureti umumiyede dedik ki, bir memleket i\u00e7in, muayyen bir m\u0131nt\u0131kada, memleketin di\u011fer taraf\u0131nda tatbik edilen kanunlardan ayr\u0131 bir kanun yap\u0131labilir mi?… Tunceli vilayetinde memleketin di\u011fer taraflar\u0131nda tatbik edilen usullerden ayr\u0131 bir usul tatbik edilmesinin manas\u0131 nedir?… Biz, muayyen bir m\u0131nt\u0131kada hususi bir kanun yap\u0131yoruz\u2026 bunun manas\u0131 fevkaladeliktir.\u201d\u00a0[11]<\/a><\/span><\/p>\n

Apartheid rejimlerinin en karakteristik \u00f6zelli\u011fi \u00fclkenin belli b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn, \u00fclkenin genelinden ayr\u0131 \u00f6zel hukuk ile y\u00f6netilmekte olmas\u0131d\u0131r. Bizde de olan budur. Bug\u00fcn K\u00fcrt b\u00f6lgelerinde egemen olan Kayyum Sistemi bu \u2018\u00f6zel hukuk\u2019 uygulamalar\u0131n\u0131n basit bir devam\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n

3- Vatanda\u015f = T\u00fcrk:\u00a0<\/strong>1924 itibar\u0131yla vatanda\u015fl\u0131k ve T\u00fcrkl\u00fck aras\u0131na e\u015fit i\u015fareti konarak, kendilerini T\u00fcrk olarak tan\u0131mlamayanlar\u0131n e\u015fit vatanda\u015f olmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131z hale sokulmu\u015ftur. E\u011fer (Fransa \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi) zorunlu asimilasyon,\u00a0Homojenle\u015ftirme<\/em>\u00a0ba\u015far\u0131l\u0131 olsayd\u0131 belki bu Vatanda\u015f = T\u00fcrk tan\u0131m\u0131 anlam\u0131n\u0131 hukuken yitirmi\u015f olabilecekti. Ama yukarda s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6rneklerini verdi\u011fim K\u00fcrtlere ve Alevilere ili\u015fkin geli\u015ftirilen \u00f6zel fi\u015flemeler ve bu kesimlere uygulanan meslek yasaklar\u0131yla bu tren ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle PKK\u2019n\u0131n 1984\u2019te ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 silahl\u0131 m\u00fccadele ile de T\u00fcrkl\u00fck = Vatanda\u015fl\u0131k makas\u0131 giderek a\u00e7\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

4-<\/strong>\u00a0G\u00fcvenlik endi\u015fesi ve beka korkusu:<\/strong>\u00a0T\u00fcrk rejiminin gerek H\u0131ristiyan ve Yahudilere gerekse \u00f6zellikle K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 t\u00fcm \u00f6zel kanun ve uygulamalar\u0131n\u0131n arkas\u0131ndaki neden, \u00fclkenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc konusunda duyulan g\u00fcvenlik kayg\u0131s\u0131d\u0131r. Bu kayg\u0131 nedeniyle, belki ge\u00e7ici bir s\u00fcre g\u00fcndeme getirilecek olsa anla\u015f\u0131labilecek olan \u00f6zel tedbirler zamanla de\u011fi\u015fmez bir sistem-kurum haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Burada sayd\u0131\u011f\u0131m 2., 3. ve 4. maddeler, ge\u00e7en yaz\u0131da tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi, \u0130srail\u2019de bir Apartheid rejimi oldu\u011fu iddialar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturdu. T\u00fcrkiye\u2019de de bug\u00fcn \u0130srail\u2019de oldu\u011fu gibi esas olarak g\u00fcvenlik kayg\u0131lar\u0131 \u00fczerine oturmu\u015f, s\u00f6m\u00fcrgecilik zihniyetine dayal\u0131 bir sistemden s\u00f6z etmek gerekiyor.[12]<\/a><\/span><\/p>\n

Bu noktada Ek\u015figil\u2019in, \u201c\u00dclkemizin en hacimli az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan K\u00fcrtlerin konumu, g\u00f6rd\u00fckleri onca bask\u0131 ve zulme ra\u011fmen Filistinlilerin durumuyla k\u0131yaslanamaz\u201d ifadesine kat\u0131lmam\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek isterim. Ek\u015figil, asl\u0131nda \u2018k\u0131yaslanamaz<\/em>\u2019 derken k\u0131yaslama yap\u0131yor ve Filistin ve K\u00fcrtler aras\u0131ndaki \u2018benzersizliklerin\u2019 alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek istiyor. Bense bu k\u0131yaslaman\u0131n tam \u00f6teki ucunda duruyorum. K\u00fcrtlerin ve Filistinlilerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 ko\u015fullar\u0131 k\u0131yaslamak ve aradaki farklara ra\u011fmen benzerlikleri g\u00f6rmek bizler i\u00e7in \u00e7ok ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 olacakt\u0131r diyorum. Her iki ulus da i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 ulus-devlette e\u015fit vatanda\u015f olmak (veya ayr\u0131 devletlerini kurmak) istemektedir. \u00c7o\u011funluk olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgeler, \u00fclkenin geneli d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6zel hukukla y\u00f6netilmektedir. Elbette bu iki \u00f6rnek aras\u0131nda \u00e7ok ciddi farklar da vard\u0131r. Basit bir \u00f6rnek olarak, \u0130srail\u2019de Arap\u00e7an\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ve Arap\u00e7a e\u011fitimin \u00f6n\u00fcnde ciddi engellerin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hatta \u0130srail Anayasa Mahkemesi\u2019nde Arap bir \u00fcyenin bulundu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

\"\"Dinamik bir s\u00fcre\u00e7 olarak Apartheid<\/h3>\n

Apartheid sabit ve bir kerede gelip oturan bir sistem de\u011fildir. Aksine, dinamik bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde olu\u015fur. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta sadece s\u0131n\u0131rl\u0131 bir alan ili\u015fkin bir iki kanun ve kararname ile ba\u015flar ve bir evrim-de\u011fi\u015fim s\u00fcreci ya\u015fayarak olgunla\u015f\u0131r. En iyi bilinen \u00f6rne\u011fi, G\u00fcney Afrika\u2019da 1948\u2019de ba\u015flayan Apartheid rejiminin 1980\u2019lerde tamamlanm\u0131\u015f oldu\u011fu genel olarak kabul edilir.[13]<\/a><\/span><\/p>\n

Kitab\u0131mdaki ana iddia, H\u0131ristiyanlar ve Yahudileri (gizli-a\u00e7\u0131k) kanun ve kararnamelerle sistem d\u0131\u015f\u0131na iten ve onlara \u2018yabanc\u0131\u2019 muamelesi yapan Apartheid rejiminin, K\u00fcrtler ve Alevilerle \u2018ambivalent-m\u00fcphem\u2019 bir ili\u015fki kurdu\u011fuydu. K\u00fcrtler ve Aleviler bir taraftan yo\u011fun homojenle\u015fme politikalar\u0131na tabii tutulurken, di\u011fer taraftan \u00f6r\u00fclen hukuk dokusuyla (\u00f6zellikle gizli kanun ve kararnamelerle) d\u0131\u015flanmaktayd\u0131lar. \u00d6zellikle bu fi\u015fleme ve d\u0131\u015flama siyaseti nedeniyle de, K\u00fcrtler ve Aleviler i\u00e7in g\u00fcndeme getirilen homojenle\u015fme gelinen noktada ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bunun anlam\u0131, \u2018ambilavent-m\u00fcphem\u2019 yap\u0131n\u0131n giderek netle\u015fece\u011fi ve K\u00fcrtlerin ve Alevilerin artan bir bi\u00e7imde H\u0131ristiyan ve Yahudilere benzer politikalar ve hukuki tedbirlerle sistem d\u0131\u015f\u0131na at\u0131lacak olmalar\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz s\u00fcre\u00e7te K\u00fcrtler ve Aleviler giderek H\u0131ristiyan ve Yahudilere benzer politikalar\u0131n muhatab\u0131 olmakta ve onlar\u0131n yerini almaktad\u0131rlar.<\/p>\n

Bu s\u00fcreci belirleyen iki \u00f6nemli ek fakt\u00f6r\u00fcn oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Birincisi, K\u00fcrt ve Alevi topluluklar \u00a0art\u0131k bu homojenle\u015fme projesine \u00e7ok a\u00e7\u0131k tav\u0131r almaktad\u0131rlar. \u0130kincisi ise, Erdo\u011fan\u2019\u0131n 2013\u2019ten, \u00f6zellikle de 2016\u2019dan sonra artan bir bi\u00e7imde \u2018\u0130slami inan\u00e7 ve hukuk esaslar\u0131na g\u00f6re bir toplum\u2019 program\u0131n\u0131 benimsemi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Konu Erdo\u011fan\u2019\u0131n ki\u015fili\u011fiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir, bunun da \u00f6tesinde Apartheid rejiminin en tepesinde yer alan T\u00fcrk-M\u00fcsl\u00fcman katman i\u00e7inde ya\u015fanan de\u011fi\u015fikliktir. 2000\u2019lere kadar sek\u00fcler-laik kimliklerini \u00f6ne \u00e7\u0131kartan T\u00fcrk-M\u00fcsl\u00fcmanlar yerlerini M\u00fcsl\u00fcman kimliklerini \u00f6ne \u00e7\u0131kartan T\u00fcrk-M\u00fcsl\u00fcmanlara b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Bunun bir sonucu da laik-sek\u00fcler kimlikleri nedeniyle kendilerini rejime yak\u0131n hisseden Alevilerin giderek sistemden kopmaya ba\u015flam\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda Alevilerin e\u015fit vatanda\u015f olma iste\u011fiyle eylemlili\u011fe ge\u00e7meleri 1980\u2019lere kadar gider. Apartheid rejiminin en tepesinde ya\u015fanan kayma ile Aleviler, \u00f6zellikle 2000\u2019li y\u0131llarla birlikte e\u015fit vatanda\u015fl\u0131k talebini daha da g\u00fc\u00e7l\u00fc dile getirmeye ba\u015flad\u0131lar. E\u011fer AKP\u2019nin \u2018e\u015fit vatanda\u015fl\u0131k sa\u011flama\u2019 amac\u0131na y\u00f6nelik s\u0131n\u0131rl\u0131 \u2018a\u00e7\u0131l\u0131m politikalar\u0131n\u0131\u2019 bir kenara b\u0131rak\u0131rsak, apartheid rejiminin tepesinde ya\u015fanan kayma ile birlikte, Alevilere y\u00f6nelik politikalarda da de\u011fi\u015fiklikler ya\u015fanmaya ba\u015flad\u0131. Rejimin Suriye politikalar\u0131na bu g\u00f6zle bakmak \u00e7ok \u00f6nemlidir. Milyonlarca S\u00fcnni Arap g\u00f6\u00e7men, \u00f6zellikle Alevilerin yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelere isk\u00e2n edilmektedir. Bu, rejim ile Aleviler aras\u0131ndaki yar\u0131\u011f\u0131 derinle\u015ftirecek ve Alevilerin e\u015fit vatanda\u015fl\u0131k aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 daha da fazla tetikleyecek bir geli\u015fmedir.<\/p>\n

K\u00fcrtlerin giderek daha fazla sistem d\u0131\u015f\u0131na itilecek olmalar\u0131nda, PKK\u2019n\u0131n 1984 silahl\u0131 m\u00fccadeleye ba\u015flamas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rg\u00fct hakk\u0131ndaki kanaatlerimiz ne olursa olsun, PKK\u2019n\u0131n 1984\u2019te silahl\u0131 m\u00fccadeleye ba\u015flamas\u0131n\u0131n bir milat oldu\u011funu g\u00f6rmemiz gerekiyor. Rejimin K\u00fcrtler i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 \u201cT\u00fcrk vatanda\u015f\u0131\u201d kavram\u0131 belki yo\u011fun asimilasyon politikalar\u0131n\u0131n uyguland\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde bir se\u00e7enek olma potansiyeline sahip olabilirdi. Ama rejimin fi\u015fleme sistemiyle, K\u00fcrtleri belli mesleklerden men etmesi ve sistem d\u0131\u015f\u0131na itmesi ile zay\u0131flayan bu asimilasyon alternatifi, 1984 silahl\u0131 m\u00fccadelesi ile \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131na u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bug\u00fcn, \u201cT\u00fcrk vatanda\u015f\u0131\u201d kavram\u0131n\u0131n ba\u015fta K\u00fcrtler, T\u00fcrkler d\u0131\u015f\u0131ndaki topluluklar i\u00e7in de kullan\u0131l\u0131yor olmas\u0131 art\u0131k Apartheid Rejiminin en belirgin \u00f6zelli\u011fi olarak kabul edilmelidir. Gelinen noktada K\u00fcrde \u2018T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131\u2019 demenin Filistinliye \u2018Yahudi vatanda\u015f\u2019 demek gibi bir \u015fey oldu\u011funu kavramak zorunday\u0131z. \u00d6zetle K\u00fcrtlere y\u00f6nelik erken d\u00f6nemin \u2018m\u00fcphem\u2019 politikalar\u0131n\u0131n, PKK\u2019n\u0131n silahl\u0131 m\u00fccadelesinin bir sonucu olarak da zamanla ortadan kalkmaya aday oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyorum.<\/p>\n

T\u00fcrk Apartheid rejiminin kendini gizleme \u00e7abas\u0131<\/h3>\n

Burada T\u00fcrk Apartheid rejiminin G\u00fcney Afrika, Myanmar, \u0130srail, Kuzey Kore \u00f6rneklerinden farkl\u0131 bir \u00f6zelli\u011finden s\u00f6z etmek gerekmektedir. T\u00fcrk Apartheid rejimi di\u011fer \u00f6rneklerinden farkl\u0131 olarak sinsidir, kendisini gizlemek i\u00e7in \u00e7ok \u00f6zel bir \u00e7aba harcamaktad\u0131r. E\u011fer\u00a0AGOS<\/em>\u00a0if\u015fa etmeseydi, 2013\u2019e kadar H\u0131ristiyan ve Yahudilerin Nazi rejimine benzer bi\u00e7imde fi\u015flendiklerini bilmeyecektik. E\u011fer baz\u0131 akademisyenler tesad\u00fcfen ar\u015five d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve ama sonra s\u00fcratle ar\u015fivden kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f baz\u0131 ar\u015fiv belgelerini yay\u0131nlamasalard\u0131, kasaba kasaba, k\u00f6y k\u00f6y din de\u011fi\u015ftirmi\u015f Ermenilerin listelerinin tutuldu\u011funu, K\u00fcrtlerin, Alevilerin, \u00c7erkeslerin de benzeri tarzda fi\u015flendiklerini, ya da Ermeni bir kad\u0131nla evlenen T\u00fcrk subaylar\u0131n\u0131n \u201csu\u00e7 i\u015flemi\u015f\u201d say\u0131larak ordudan at\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 bilmeyecektik. Bu durumu ne Ek\u015figil\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 gibi \u2018light<\/em>\u2019 gibi kavramlarla hafife almak ne de \u0130smail Be\u015fik\u00e7i\u2019nin K\u00fcrtler \u00f6zelinde rejimi tan\u0131mlarken yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, \u201cG\u00fcney Afrika\u2019daki Apartheid\u2019den daha barbar, daha \u0131rk\u00e7\u0131\u201d olarak tan\u0131mlamak gerekir.[14]<\/a><\/span><\/p>\n

\"\"
Adnan Ek\u015figil<\/figcaption><\/figure>\n

Ek\u015figil ve Be\u015fik\u00e7i\u2019nin ana hatalar\u0131 Apartheid rejimlerini \u201cen<\/em>\u201dlik veya \u201ctam te\u015fekk\u00fcll\u00fcl\u00fck<\/em>\u201d gibi bir hiyerar\u015fiye tabi tutmalar\u0131d\u0131r. Vaktiyle soyk\u0131r\u0131mlar konusunda yap\u0131lan bu hatan\u0131n Apartheid rejimleri konusunda yap\u0131lmas\u0131n\u0131, kavram\u0131n yenili\u011fi nedeniyle belki anlay\u0131\u015fla kar\u015f\u0131layabiliriz. Ama do\u011fru olan, Apartheid rejimlerini hiyerar\u015fiye tabi tutarak de\u011fil, yan yana koyarak, her bir rejimin kendisine has \u00f6zellikleriyle tan\u0131mlanmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6rmektir.<\/p>\n

Ana sorunumuz T\u00fcrk Apartheid rejiminin sinsili\u011fini, oturttu\u011fu sistemi gizlemeye-saklamaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabilmektir. \u00dclke esas olarak gizli raporlar, kararnameler ve kanunlara dayanarak y\u00f6netiliyor. \u00d6rne\u011fin, H\u0131ristiyanlar\u0131n, Yahudilerin ve K\u00fcrtlerin askeri okullara al\u0131nmayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin bir kanun yok. Ama Rejim, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmedi\u011fimiz b\u00f6ylesi bir kanun ve\/veya kararnamelerin varl\u0131\u011f\u0131 temelinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu \u00fclkede, ad\u0131na resmi olarak \u2018Gizli Kanun\u2019 denilen, kimsenin varl\u0131\u011f\u0131ndan ve\/veya i\u00e7eri\u011finden haberdar olmad\u0131\u011f\u0131 kanunlar s\u00f6z konusu.[15]<\/a><\/span><\/p>\n

\u00d6nemli soru \u015fu: Ni\u00e7in bu rejim yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fi a\u00e7\u0131k olarak yapm\u0131yor, yapam\u0131yor? Ni\u00e7in T\u00fcrk Apartheid\u2019\u0131, bir \u00f6r\u00fcmcek a\u011f\u0131 gibi \u00e7o\u011fu bilinmeyen veya varl\u0131klar\u0131 tesad\u00fcfen \u00f6\u011frenilen raporlar\u0131n, kararnamelerin ve idari kararlar\u0131n arkas\u0131na saklan\u0131yor? Ve ni\u00e7in \u00fclke, tesad\u00fcfen varl\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendi\u011fimiz raporlar, kararnameler ve kanunlarla y\u00f6netiliyor? Bu topraklarda 100 y\u0131ld\u0131r sistemli ve sistematik olarak ya\u015fanmakta olanlar\u0131, \u2018hukuka uymamak\u2019, \u2018idarenin, kanunlara kar\u015f\u0131 ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131\u2019 veya her toplumda g\u00f6zlenecek \u2018idealler d\u00fcnyas\u0131 ile ger\u00e7ekler d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131nda daima bir gerilim\u2019 olarak a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 s\u0131radan ak\u0131lla alaya etmek olarak telakki etmek taraftar\u0131y\u0131m. E\u011fer yukarda sordu\u011fum sorulara cevap verebilirsek \u00fclkemizdeki apartheid rejiminin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha iyi anlayabilece\u011fiz.<\/p>\n

Sonu\u00e7 yerine<\/h3>\n

Adnan Ek\u015figil yaz\u0131s\u0131nda benim Apartheid kavram\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fma g\u00fcndemine sokmamla ge\u00e7mi\u015fte soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131n\u0131 sokmam aras\u0131nda bir k\u0131yaslama yap\u0131yor. Soyk\u0131r\u0131m konusunda yapt\u0131klar\u0131m\u0131 \u201ckonuya \u0131\u015f\u0131k tutucu\u201d buluyor. Konudan kastetti\u011fi muhtemel T\u00fcrkiye tarihi olmal\u0131\u2026 Ve soyk\u0131r\u0131m tart\u0131\u015fmas\u0131yla ba\u015fard\u0131\u011f\u0131m \u2018\u0131\u015f\u0131k tutman\u0131n\u2019, Apartheid tart\u0131\u015fmas\u0131nda olmayaca\u011f\u0131 kanaatinde.[16]<\/a><\/span><\/p>\n

Bu k\u0131yaslama ve hat\u0131rlatma i\u00e7in Ek\u015figil\u2019e te\u015fekk\u00fcr etmek isterim. Bana soyk\u0131r\u0131m tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ilk g\u00fcndeme soktu\u011fum 1990\u2019larla Apartheid tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 k\u0131yaslama \u015fans\u0131 verdi. Ben de her iki d\u00f6nem aras\u0131nda \u00e7ok ilgin\u00e7 benzerlikler ve paralellikler g\u00f6r\u00fcyorum. K\u0131yaslaman\u0131n bize \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131 verece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00d6rne\u011fin, soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131na diren\u00e7le, apartheid kavram\u0131na diren\u00e7 aras\u0131nda ciddi benzerlik oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ve bu diren\u00e7ler, sadece kavramlar\u0131n i\u00e7eriklerinden kaynaklanm\u0131yor. Yukar\u0131da bir k\u0131sm\u0131na de\u011finme \u015fans\u0131n\u0131 buldu\u011fum daha derin bir problemimize i\u015faret ediyor. Ama bu husus kendi ba\u015f\u0131na ayr\u0131 bir yaz\u0131 konusudur.<\/p>\n

NOTLAR:<\/strong><\/h4>\n

[1]<\/a>\u00a0Anadolu\u2019da direni\u015fin koordineli olarak organize edildi\u011fi iddias\u0131 baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir bilgi olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Bir \u00f6rnek te\u015fkil etmesi bak\u0131m\u0131ndan \u015fu kayna\u011fa bak\u0131labilir; S\u00fcleyman Beyo\u011flu, \u201cKuvay\u0131 Milliye Hakk\u0131nda Baz\u0131 Yeni Bilgiler,\u201d\u00a0T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 \u0130ncelemeleri,\u00a0No: 5, 1995.<\/em><\/p>\n

[2]<\/a>\u00a0\u00d6rnekler i\u00e7in, Taner Ak\u00e7am,\u00a0Y\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid,\u00a0(\u0130stanbul: Aras Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2023), s. 26, 32-33 (birinci bask\u0131).<\/em><\/p>\n

[3]<\/a>\u00a02012\u2019de \u00e7\u0131kan\u00a0Kanunlar\u0131n Ruhu\u00a0kitab\u0131mda (\u00dcmit Kurt ile) konuya az\u0131nl\u0131klar sorunu olarak yakla\u015fman\u0131n ne kadar eksik oldu\u011funu ele alm\u0131\u015f ve tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Kitap, belki bu \u2018ayk\u0131r\u0131 iddias\u0131\u2019 nedeniyle de pek dikkat \u00e7ekmedi.<\/em><\/p>\n

[4]<\/a>\u00a0Ayhan Aktar, \u201cKemalistlerin Irk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 Meselesi\u201d,\u00a0Radikal,\u00a015 Temmuz 2005.<\/em><\/p>\n

[5]<\/a>\u00a0B\u00fclent Varl\u0131k (edit\u00f6r),\u00a0Umum\u00ee M\u00fcfetti\u015fler Toplant\u0131 Tutanaklar\u0131 1936\u00a0(Ankara: Dipnot Yay\u0131nlar\u0131, 2010), 31-32; 72-73; 96; 117-118; 185-186.<\/em><\/p>\n

[6]<\/a>\u00a0Ayda Erbal, Talin Sucuyan, \u2018One Hundred Years of Abandonment\u2019,\u00a0Armenian Weekly Magazine, 29 Nisan 2011. Hrant Dink\u2019in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi sonras\u0131 s\u00fcre\u00e7te izledi\u011fi \u00e7izgi itibar\u0131yla, DS\u0130P (Devrimci Sosyalist \u0130\u015f\u00e7i Partisi) \u00e7evresinin bir istisna te\u015fkil etti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek isterim.<\/em><\/p>\n

[7]<\/a>\u00a0Bar\u0131\u015f \u00dcnl\u00fc\u2019n\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na kitab\u0131mda referans vermedi\u011fim do\u011frudur. Bunu iki nedeni var. Birincisi, Bar\u0131\u015f \u00dcnl\u00fc \u201cT\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc etnisite, vatanda\u015fl\u0131k, ulusal kimlik veya ideolojik aidiyet olarak\u201d (s. 13) tan\u0131mlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Yani, benim \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131n ana konusu olan hukuk sistemine, Apartheid\u2019a ili\u015fkin bir tart\u0131\u015fma yapm\u0131yor. \u00dcnl\u00fc, t\u00fcm demokratik toplumlarda da g\u00f6zlemlenebilecek, s\u00f6zle\u015fme kavram\u0131yla a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 \u201cg\u00f6rme, duyma, bilme, ilgilenme, duygulanma halleri\u201dinden (s. 16) s\u00f6z ediyor.\u00a0Habitus\u00a0olarak da tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 (s. 10, 14, 78 vb.) s\u00f6z konusu zihniyet yap\u0131lar\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnme-davranma kodlar\u0131 kanun ve kararnamelerle de\u011fi\u015fecek \u015feyler de\u011filler. Dolay\u0131s\u0131yla e\u011fer \u00dcnl\u00fc\u2019n\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na referans verseydim onun yakla\u015f\u0131m\u0131yla aramdaki farklar\u0131 ele alan \u00f6zel bir b\u00f6l\u00fcm yapmam gerekecekti. \u0130stemedim.<\/em><\/p>\n

Ama kitaba referans vermememin \u00e7ok daha \u00f6nemli ikinci bir nedeni var. \u00dcnl\u00fc\u2019n\u00fcn eseri, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n de\u011ferini ku\u015fkuya d\u00fc\u015f\u00fcrecek ciddi metodolojik hatalarla malul. T\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fma, haleti ruhiye, duygular, zihniyet kal\u0131plar\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imleri gibi sosyo-psikolojik kavramlar etraf\u0131nda \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fken, sundu\u011fu tarihsel perspektifte bu kategoriler, parti kararlar\u0131yla de\u011fi\u015fecek ve\/veya \u2018rafa kald\u0131r\u0131lacak\u2019 (s. 130) politik tercihlere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. \u0130ttihat ve Terakki veya Kemalistler, \u2018Osmanl\u0131l\u0131k, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k-T\u00fcrkl\u00fck ve T\u00fcrkl\u00fck\u2019 s\u00f6zle\u015fmeleri gibi bir s\u00f6zle\u015fmeden \u00f6tekine atl\u0131yorlar. Sonu\u00e7ta, neredeyse y\u0131ldan y\u0131la, parti kararlar\u0131yla de\u011fi\u015ftirilen zihniyet kategorileri, davran\u0131\u015f normlar\u0131, hissedi\u015f halleri gibi tuhaf bir durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131yoruz.<\/em><\/p>\n

Onun bu metodolojik hatas\u0131,\u00a0metafor\u00a0olarak kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fi s\u00f6zle\u015fme kavram\u0131n\u0131 da (s. 21, 55, 78 vb.) \u00e7ok sorunlu bir hale sokuyor. Literat\u00fcrde, tarihsel olan\u0131 d\u0131\u015flamay\u0131 gerektiren kurgusal (do\u011fa durumunu) a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in kullan\u0131lan \u2018toplum s\u00f6zle\u015fmesi\u2019 ile kendi \u2018s\u00f6zle\u015fme\u2019 kavram\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 tam bir arapsa\u00e7\u0131na d\u00f6nd\u00fcr\u00fcyor. Ve \u00e7al\u0131\u015fmada bir metafordan \u00e7ok yaz\u0131l\u0131 siyasi metinler, \u2018akitlerle\u2019 veya siyasi ayak oyunlar\u0131yla tan\u0131mlanan s\u00f6zle\u015fme kavram\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz.<\/em><\/p>\n

\u00d6rne\u011fin, baz\u0131 politik gruplar\u0131n bir araya gelmesi, yani siyasi birliktelikler (s. 148-149) s\u00f6zle\u015fme say\u0131l\u0131yor; Anadolu\u2019daki kongre kararlar\u0131, (s. 148) s\u00f6zle\u015fmenin yaz\u0131l\u0131 metinleri olarak telakki ediliyor; \u201cs\u00f6zle\u015fmenin birinci maddesi\u2026 ikinci maddesi\u201d (s. 165) gibi ifadelere yer veriliyor. Ayr\u0131ca, Mustafa Kemal\u2019in \u201cs\u00f6zle\u015fmeye riayet etti\u011fi\u201d gibi ifadelerle s\u00f6zle\u015fme g\u00fcnl\u00fck siyasetteki politik manevralar d\u00fczeyine indirgeniyor, vb. E\u011fer \u00dcnl\u00fc\u2019ye referans verseydim bu metodolojik hatalarla \u00f6zel olarak u\u011fra\u015fmam gerekecekti.<\/em><\/p>\n

Ayr\u0131ca, 1990\u2019larda, Norbert Elias\u2019\u0131n habitus kavram\u0131ndan hareketle benzeri konularda \u00e7e\u015fitli makaleler kaleme alm\u0131\u015f birisi olarak, \u00dcnl\u00fc\u2019n\u00fcn eserindeki metodolojik hatalar\u0131n kimse taraf\u0131ndan fark edilmemi\u015f ve eserin abart\u0131ya ka\u00e7an \u00f6vg\u00fcler d\u0131\u015f\u0131nda ciddi bi\u00e7imde tart\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131, cevab\u0131n\u0131 vermek zorunda oldu\u011fum bir ba\u015fka soru olacakt\u0131. Bu nedenlerle, \u00dcnl\u00fc\u2019n\u00fcn eserine de\u011finmemeyi tercih ettim. Buradaki ifadelerim, eserin ele ald\u0131\u011f\u0131 ve tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131n \u00f6nemini hafifletmiyor. Aksine, kitab\u0131 \u00e7ok ciddi ve \u00f6nemli bir \u00e7al\u0131\u015fma olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc \u00f6zel olarak belirtmek isterim. \u00dcnl\u00fc sadece bir akademisyen de\u011fil, bir az\u0131nl\u0131k mensubu olarak da 17 y\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m Almanya\u2019da benim gibi her T\u00fcrk\u00fcn (K\u00fcrd\u00fcn, \u00c7erkesin) g\u00fcnl\u00fck bazda iliklerine kadar hissetti\u011fi, t\u00fcm toplumu ku\u015fatan ve bizleri ger\u00e7ekten \u00e7ok ac\u0131tan \u00f6nemli bir \u2018\u00e7o\u011funluk ruh halini\u2019 tart\u0131\u015f\u0131yor. Ger\u00e7ekten de \u00e7o\u011funlu\u011fun fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131 bir ruh halidir bu.<\/em><\/p>\n

Bar\u0131\u015f \u00dcnl\u00fc\u2019n\u00fcn tezlerinin, T\u00fcrkiye\u2019de T\u00fcrkler d\u0131\u015f\u0131nda, K\u00fcrtler ba\u015fta t\u00fcm gruplarca b\u00fcy\u00fck bir sempatiyle kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n bu derin yaraya ne\u015fret atmak istemesinden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek gerekiyor. Kan\u0131mca as\u0131l sorun, \u00dcnl\u00fc\u2019n\u00fcn tez hocas\u0131n\u0131n bu vahim hatalar\u0131 g\u00f6rmemi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Sonu\u00e7ta ortadan kalkabilecek ve d\u00fczeltilebilecek sorunlar kitab\u0131n ana problemi haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bulunuyor. \u00dcnl\u00fc\u2019n\u00fcn tezleri ve metodolojik hatalar\u0131 konusunda ciddi akademik tart\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 \u00fcmidiyle, diyelim\u2026<\/em><\/p>\n

[8]<\/a>\u00a0Mehmet Bayrak,\u00a0K\u00fcrtler ve Ulusal Demokratik M\u00fccadeleleri, (Ankara: \u00d6zge Yay\u0131nlar\u0131, 1993), s. 472.<\/em><\/p>\n

[9]<\/a>\u00a0\u0130zzeddin \u00c7al\u0131\u015flar (Yay\u0131na Haz\u0131rlayan),\u00a0Dersim Raporu, (\u0130stanbul: \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, 2010), s. 251.<\/em><\/p>\n

[10]<\/a>\u00a0\u015eark \u0130stiklal Mahkemesi\u2019ne verilen \u00f6zel yetkiler i\u00e7in bak\u0131n\u0131z;\u00a0Resmi Ceride, say\u0131 87, 4 Mart 1341, Harek\u00e2t\u0131 Askeriye M\u0131nt\u0131kas\u0131nda ve Ankara\u2019da Birer \u0130stiklal Mahkemesi Te\u015fkili Hakk\u0131nda Heyeti Umumiye Karar\u0131, Karar no: 117. K\u00fcrt b\u00f6lgelerindeki Divani Harplere verilen \u00f6zel yetkiler konusunda bak\u0131n\u0131z; T.B.M.M. Zab\u0131t Ceridesi, Cilt 1, Devre 2, \u0130\u00e7tima 90, 31 Mart 1341 (Ankara: TBMM Bas\u0131mevi, 1976), s. 297-317.<\/em><\/p>\n

[11]<\/a>\u00a0TBMM Zab\u0131t Ceridesi, Cilt 1, Devre 5, \u0130\u00e7tima 21, 25 Aral\u0131k 1935, s. 179.\u00a0<\/em><\/p>\n

[12]<\/a>\u00a0Burada Ek\u015figil\u2019in, \u201c\u0130srail bug\u00fcn bile Ortado\u011fu\u2019nun tek demokrasisidir\u201d ifadesini b\u00fcy\u00fck bir talihsizlik olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc belirtmek isterim. Filistinlilere kar\u015f\u0131 soyk\u0131r\u0131m benzeri bir siyasetin g\u00fcndemde oldu\u011fu bu g\u00fcnlerde, \u0130srail demokrasisinin sadece Yahudiler i\u00e7in s\u00f6z konusu oldu\u011funu ve bu anlamda beyaz az\u0131nl\u0131k i\u00e7in ge\u00e7erli olan G\u00fcney Afrika demokrasisine benzedi\u011fini g\u00f6rmemek ciddi bir hata say\u0131lmal\u0131.<\/em><\/p>\n

[13]<\/a>\u00a0Nancy L. Clark and William H. Worger,\u00a0South Africa the Rise and Fall of Apartheid, (London and New York: Routledge, 2004), s. 48-67.<\/em><\/p>\n

[14]<\/a>\u00a0\u0130smail Be\u015fik\u00e7i,\u00a0\u201c\u201849\u2019lar\u2019, \u201855\u2019ler\u2019, \u201823\u2019ler\u2019\u201d<\/a>, 9 Eyl\u00fcl 2023 \u00a0(eri\u015fim, 15 Eyl\u00fcl 2023)<\/em><\/p>\n

[15]<\/a>\u00a0Nevzat Onaran,\u00a0\u201cDersim\u2019in gizli kanunu\u201d<\/a>,\u00a0Gazeteduvar\u00a0(eri\u015fim tarihi: 23.12.2023).<\/em><\/p>\n

[16]<\/a>\u00a0Ek\u015figil\u2019in s\u00f6zlerini burada tekrar etmek isterim: \u201cTaner Ak\u00e7am, malum, Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131 konusunda \u00f6nemli ara\u015ft\u0131rmalar yapm\u0131\u015f ve bu konuyu T\u00fcrkiye kamuoyunun \u00f6n\u00fcne getirmi\u015f ki\u015fidir. Bu son kitab\u0131yla yak\u0131n T\u00fcrkiye tarihine ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerini bir basamak ileri ta\u015f\u0131yarak \u00e7\u0131tay\u0131 y\u00fckseltti\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor. Bir soyk\u0131r\u0131m okumas\u0131 ard\u0131ndan bir de Apartheid okumas\u0131 fena bir deneme say\u0131lmaz. Lakin ikinci denemenin birincisi kadar konuya \u0131\u015f\u0131k tutup tutamayaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Ama ama\u00e7 da o zaten: tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131.\u201d<\/em><\/p>\n

https:\/\/www.k24kitap.org\/tartisma\/adnan-eksigilin-elestirisi-vesilesiyle-yuzyillik-apartheid-ve-otesi-4489?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1ZfnotPtrxTtXjhhtCW_E3mGC8rSwsIHIesmpLPmEYSDgl25-wr-0V5_M_aem_AdMh7TM2YtxM-sRXJbB_D3iC7ACCX3T6Ywy9BC1AnZr3s5FgmnasrC9OtQJ7Bfli_LjPCxO3bVU5Z5nqfIlzYAao<\/strong><\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cEk\u015figil ile Apartheid sisteminin ‘keskin yasalarla tahkim edilmi\u015f k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgilerin, y\u00fcksek duvarlar\u0131n bulundu\u011fu kat\u2019i s\u0131n\u0131rlara’ sahip olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda anla\u015f\u0131yoruz. Ben, \u00f6zellikle 1920-30\u2019lu y\u0131llara ait aktard\u0131\u011f\u0131m kanun ve kararnamelerin ve h\u00fck\u00fcmet i\u00e7i yaz\u0131\u015fmalar\u0131n bu k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgileri \u00e7ok a\u00e7\u0131k g\u00f6sterdi\u011fini iddia ediyorum. Bunlar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten veya uygulamadan kalkt\u0131klar\u0131 konusunda herhangi bir bilgi yok.\u201d Aktivist ve sanat\u00e7\u0131 Gavin […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":79424,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,54,70,20,53],"tags":[],"class_list":["post-79423","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-kitaplar-elestiriler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"\nAdnan Ek\u015figil\u2019in ele\u015ftirisi vesilesiyle Y\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid ve \u00f6tesi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Adnan Ek\u015figil\u2019in ele\u015ftirisi vesilesiyle Y\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid ve \u00f6tesi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201cEk\u015figil ile Apartheid sisteminin ‘keskin yasalarla tahkim edilmi\u015f k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgilerin, y\u00fcksek duvarlar\u0131n bulundu\u011fu kat\u2019i s\u0131n\u0131rlara’ sahip olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda anla\u015f\u0131yoruz. Ben, \u00f6zellikle 1920-30\u2019lu y\u0131llara ait aktard\u0131\u011f\u0131m kanun ve kararnamelerin ve h\u00fck\u00fcmet i\u00e7i yaz\u0131\u015fmalar\u0131n bu k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgileri \u00e7ok a\u00e7\u0131k g\u00f6sterdi\u011fini iddia ediyorum. Bunlar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten veya uygulamadan kalkt\u0131klar\u0131 konusunda herhangi bir bilgi yok.\u201d Aktivist ve sanat\u00e7\u0131 Gavin […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-05-13T07:22:13+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/05\/Apartheid.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"900\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"26 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=79423#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=79423\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"Adnan Ek\u015figil\u2019in ele\u015ftirisi vesilesiyle Y\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid ve \u00f6tesi\",\"datePublished\":\"2024-05-13T07:22:13+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=79423\"},\"wordCount\":7538,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=79423#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/05\\\/Apartheid.jpg\",\"articleSection\":[\"Haberler\",\"Kitaplar-Ele\u015ftiriler\",\"Makaleler\",\"Tarih Sayfalar\u0131\",\"T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=79423#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=79423\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=79423\",\"name\":\"Adnan Ek\u015figil\u2019in ele\u015ftirisi vesilesiyle Y\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid ve \u00f6tesi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=79423#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=79423#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/05\\\/Apartheid.jpg\",\"datePublished\":\"2024-05-13T07:22:13+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=79423#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=79423\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=79423#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/05\\\/Apartheid.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/05\\\/Apartheid.jpg\",\"width\":1800,\"height\":900},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=79423#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Adnan Ek\u015figil\u2019in ele\u015ftirisi vesilesiyle Y\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid ve \u00f6tesi\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Adnan Ek\u015figil\u2019in ele\u015ftirisi vesilesiyle Y\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid ve \u00f6tesi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Adnan Ek\u015figil\u2019in ele\u015ftirisi vesilesiyle Y\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid ve \u00f6tesi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"\u201cEk\u015figil ile Apartheid sisteminin ‘keskin yasalarla tahkim edilmi\u015f k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgilerin, y\u00fcksek duvarlar\u0131n bulundu\u011fu kat\u2019i s\u0131n\u0131rlara’ sahip olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda anla\u015f\u0131yoruz. Ben, \u00f6zellikle 1920-30\u2019lu y\u0131llara ait aktard\u0131\u011f\u0131m kanun ve kararnamelerin ve h\u00fck\u00fcmet i\u00e7i yaz\u0131\u015fmalar\u0131n bu k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgileri \u00e7ok a\u00e7\u0131k g\u00f6sterdi\u011fini iddia ediyorum. Bunlar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten veya uygulamadan kalkt\u0131klar\u0131 konusunda herhangi bir bilgi yok.\u201d Aktivist ve sanat\u00e7\u0131 Gavin […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2024-05-13T07:22:13+00:00","og_image":[{"width":1800,"height":900,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/05\/Apartheid.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"26 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"Adnan Ek\u015figil\u2019in ele\u015ftirisi vesilesiyle Y\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid ve \u00f6tesi","datePublished":"2024-05-13T07:22:13+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423"},"wordCount":7538,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/05\/Apartheid.jpg","articleSection":["Haberler","Kitaplar-Ele\u015ftiriler","Makaleler","Tarih Sayfalar\u0131","T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423","name":"Adnan Ek\u015figil\u2019in ele\u015ftirisi vesilesiyle Y\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid ve \u00f6tesi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/05\/Apartheid.jpg","datePublished":"2024-05-13T07:22:13+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/05\/Apartheid.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/05\/Apartheid.jpg","width":1800,"height":900},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=79423#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Adnan Ek\u015figil\u2019in ele\u015ftirisi vesilesiyle Y\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid ve \u00f6tesi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/79423","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=79423"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/79423\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":79425,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/79423\/revisions\/79425"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/79424"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=79423"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=79423"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=79423"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}