![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/1920-21-ruhu-360x180.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Taner Ak\u00e7am<\/strong><\/p>\n DEM Parti E\u015f Genel Ba\u015fkan\u0131 T\u00fclay Hatimo\u011fullar\u0131 23 Nisan vesilesiyle Meclis\u2019te bir konu\u015fma yapm\u0131\u015f ve \u015fu \u00f6nemli c\u00fcmleyi sarf etmi\u015f: \u201cCumhuriyetin ikinci y\u00fczy\u0131l\u0131nda krizlerden \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n yolu 1920 ruhuyla 1921\u2019de yap\u0131lan toplumsal mutabakat\u0131n g\u00fcncellenmesinden ge\u00e7mektedir.\u201d Say\u0131n Hatimo\u011fullar\u0131\u2019n\u0131n niyetini anl\u0131yorum. \u0130yi niyetli bir giri\u015fim diyelim ama danan\u0131n kuyru\u011fu \u00f6yle de\u011fil. Tarih bize 1920 ve 1921 \u2018Ruhu ve Toplumsal Mutabakat\u0131\u2019 konusunda ba\u015fka bilgiler veriyor.<\/strong><\/em><\/p>\n 23 Nisan T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131, yani yeni Cumhuriyet\u2019in kurulu\u015funu sembolize eder. Bu bayram sevin\u00e7lere vesiledir ve \u201c\u00e7ocuk bayram\u0131\u201d olarak kutlan\u0131r.24 Nisan, say\u0131lar\u0131 bir milyon civar\u0131nda olan Osmanl\u0131 Ermeni vatanda\u015flar\u0131n\u0131n Parti ve H\u00fck\u00fcmet emriyle imha edilmesinin y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc sembolize eder. Hrant Dink, 23,5 Nisan diye bir yaz\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131. Muhte\u015fem bir yaz\u0131d\u0131r o\u2026 \u00d6zetle, \u201c23 Nisan sevincinizi anl\u0131yorum, bir Cumhuriyetin kurulu\u015funa seviniyorsunuz\u201d der. \u201cNe g\u00fczeldir sevinmek hele \u00e7ocuklar\u0131n sevinmesi,\u201d der ve devam eder, \u201c24 Nisan da Ermeni milletinin ac\u0131 ve matem g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. O g\u00fcn, bir halk\u0131n imha edili\u015finin kara g\u00fcn\u00fc olarak h\u00fcz\u00fcnle an\u0131l\u0131r.\u201d Ve ekler Hrant, \u201cgelin orta bir yerde bulu\u015fal\u0131m. 23.5 olsun bug\u00fcn ve bug\u00fcn\u00fc birlikte hat\u0131rlayal\u0131m.\u201d (C\u00fcmleler mealen taraf\u0131mdan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yaz\u0131n\u0131n orijinali i\u00e7in t\u0131klay\u0131n.)Yani, Hrant diyor ki \u00f6yle bir Cumhuriyet kural\u0131m ki hem kurulu\u015funa sevinelim ama hem de o Cumhuriyetin harc\u0131 olan ac\u0131lar\u0131 hat\u0131rlayal\u0131m. Ac\u0131y\u0131 Cumhuriyetin kurulu\u015f harc\u0131 yapmak\u2026 Ne m\u00fcthi\u015f bir yaz\u0131 ne m\u00fcthi\u015f bir \u00f6ng\u00f6r\u00fc. 40 y\u0131ld\u0131r yazar \u00e7izerim, onlarca kitap, y\u00fczlerce sayfa\u2026 Bu kadar basit ve g\u00fczel anlatmay\u0131 beceremedim.Yerevan sokaklar\u0131nda y\u00fcr\u00fcrken, elini kalbinin \u00fcst\u00fcne koyup vururdu, \u201cben buyum\u201d, diye. Koca bir kalp, koca bir y\u00fcrekti o\u2026 Benim ak\u0131l yoluyla anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m \u015feyin, y\u00fcre\u011fi ile t\u0131ls\u0131ml\u0131 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bulmu\u015ftu: 23,5. A\u015fk olsun sana \u00e7ocuk a\u015fk olsun!DEM Parti E\u015f Genel Ba\u015fkan\u0131 T\u00fclay Hatimo\u011fullar\u0131 23 Nisan vesilesiyle Meclis\u2019te bir konu\u015fma yapm\u0131\u015f ve \u015fu \u00f6nemli c\u00fcmleyi sarf etmi\u015f: \u201cCumhuriyetin ikinci y\u00fczy\u0131l\u0131nda krizlerden \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n yolu 1920 ruhuyla 1921\u2019de yap\u0131lan toplumsal mutabakat\u0131n g\u00fcncellenmesinden ge\u00e7mektedir.\u201d\u20181920 Ruhu\u2019 ile Ankara Meclisinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131na referans veriyor olmal\u0131. \u20181921 Mutabakat\u0131\u2019 ile de Ocak ay\u0131nda \u00e7\u0131kan Te\u015fkilat-\u0131 Esasiye Kanununu hat\u0131rlat\u0131yor olmal\u0131.Say\u0131n Hatimo\u011fullar\u0131\u2019n\u0131n niyetini anl\u0131yorum. 1920-21 y\u0131llar\u0131nda T\u00fcrk de\u011fil T\u00fcrkiye kelimesi kullan\u0131l\u0131rd\u0131. Meclis k\u00fcrs\u00fclerinde, t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcmanlar T\u00fcrk, K\u00fcrt, \u00c7erkes, Bo\u015fnak vb. \u201chepimiz beraberiz, ayr\u0131m\u0131z gayr\u0131m\u0131z yok\u201d nutuklar\u0131 at\u0131l\u0131rd\u0131. Yani E\u015f Ba\u015fkan, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7o\u011fulcu bir toplum olarak yeniden kurulmas\u0131 gerekti\u011fine at\u0131f yapmak istemi\u015f.\u0130yi niyetli bir giri\u015fim diyelim ama danan\u0131n kuyru\u011fu \u00f6yle de\u011fil. Tarih bize 1920 ve 1921 \u2018Ruhu ve Toplumsal Mutabakat\u0131\u2019 konusunda ba\u015fka bilgiler veriyor. Say\u0131n Hatimo\u011fullar\u0131\u2019n\u0131n bu bilgileri bilmiyor olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Bilemiyorum, ama a\u015fa\u011f\u0131da yazacaklar\u0131m\u0131n konuyla ilgilenen insanlarca bilindi\u011fini biliyorum.E\u015f Ba\u015fkan\u2019\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi \u2018Ruh ve Toplumsal Mutabakat\u2019, o y\u0131llarda N\u00fcfusun %10\u2019nu d\u0131\u015flayan ve bir Apartheid rejimi kuran ruh ve mutabakat idi. Bu Apartheid, Hristiyanlarla ba\u015flad\u0131 ve \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde K\u00fcrtleri ve Alevileri de kapsayarak geni\u015fledi.Bu Apartheid, 1920 Nisan ay\u0131nda toplanan Meclis i\u00e7in yap\u0131lan se\u00e7imlere H\u0131ristiyanlar\u0131 sokmayarak ba\u015flad\u0131. \u00dclkenin vatanda\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir kesiminin oy verme hakk\u0131 yasakland\u0131. Bug\u00fcnk\u00fc Vatanda\u015f e\u015fitsizli\u011finin \u2018ruhu\u2019, (k\u00f6k\u00fc \u00f6ncesine gitmekle beraber) 1920 se\u00e7imleriyle at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.Anlamad\u0131\u011f\u0131m bi\u00e7imde, \u201cVallahi \u00e7ok demokrat bir Anayasa idi\u201d diye g\u00f6klere \u00e7\u0131kart\u0131lan 1921 Anayasas\u0131 da sadece M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n anayasas\u0131 idi. Anayasa, \u201cdevletin dini \u0130slam\u2019d\u0131r\u201d diyordu. Yani \u0130slam olmayan\u0131n ba\u015ftan d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131, e\u015fit vatanda\u015f say\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 bir \u2018ruh\u2019 ve \u2018toplumsal mutabakat\u2019 vard\u0131.Ayr\u0131ca o aylarda ve y\u0131llarda (1920-1921), E\u015f Ba\u015fkan\u2019\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi \u2018ruh\u2019 ve \u2018mutabakat\u2019, Karadeniz\u2019de Pontus Rum\u2019unu, Ko\u00e7giri\u2019de K\u00fcrt Alevi\u2019sini imha etmekle me\u015fguld\u00fc. E\u011fer E\u015f Ba\u015fkan, 1920 ve 1921 Meclis tutanaklar\u0131n\u0131 okusayd\u0131, milletvekillerinin Rumlar\u0131n da Ermeniler gibi imha edilmeleri gerekti\u011fini hayk\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6recekti. Bir milletvekilinin, \u201cHarbi umum\u00ee senesinde yap\u0131lan tehcirde isyan edenlerin k\u00e2ffesini \u00f6ld\u00fcrmeli idik\u201d s\u00f6zleri b\u00fcy\u00fck onay ve destek g\u00f6r\u00fcyordu.Bu \u2018ruh\u2019 ve \u2018mutabakat\u2019\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 ilk kararlar\u0131n ba\u015f\u0131nda, sava\u015f boyunca Ermenilere y\u00f6nelik i\u015flenen cinayetler nedeniyle yarg\u0131lananlar\u0131 serbest b\u0131rakmak geliyordu. 8 May\u0131s 1920 tarihinde, daha h\u00fck\u00fcmet program\u0131 bile kabul edilmeden, b\u00fcy\u00fck bir tela\u015fla \u201ctehcir dolay\u0131s\u0131yla vukuka iddia olunan cinayetlerden\u201d tutuklu bulunan insanlar\u0131n ma\u011fdur olmalar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla tahliye edilmelerine karar verildi. Bunu, 11 A\u011fustos 1920\u2019de tehcir davalar\u0131na bakacak mahkemelerin kapat\u0131lmas\u0131 takip etti.1921 Ocak ay\u0131nda bir tek Te\u015fkilat-\u0131 Esasiye kanunu kabul edilmez. Mustafa Kemal ve arkada\u015flar\u0131, 1914-1915 y\u0131llar\u0131nda, Ermenilerin imhas\u0131 i\u00e7in hapishanelerden bo\u015falt\u0131lan ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa\u2019ya dahil edilen katillerin ma\u011fdur olup tekrar hapse girmelerini engellemek i\u00e7in af tasar\u0131s\u0131 yasas\u0131 verdiler. 14 Temmuz 1921\u2019de \u00e7\u0131kan kanunla t\u00fcm bu katiller af edildiler.Listeyi uzat\u0131p can\u0131n\u0131z bo\u015funa s\u0131kmayay\u0131m. Tamam\u0131n\u0131 Y\u00fcz Y\u0131ll\u0131k Apartheid kitab\u0131mda anlatt\u0131m. E\u015f Ba\u015fkan\u2019\u0131n bug\u00fcn \u015fik\u00e2yet etti\u011fi her \u015fey 1920-21\u2019de ba\u015flad\u0131. O y\u0131llarda, daha bir dizi kanun ve kararname ile bir Apartheid rejimi in\u015fa edildi. Yani, e\u011fer \u00e7o\u011fulcu, vatanda\u015f e\u015fitli\u011fini esas alan yeni bir Cumhuriyet istiyorsak, \u20181920-21 Ruh ve Mutabakat\u0131\u2019 yerine bize ba\u015fka bir kurulu\u015f hikayesi gerekiyor. Sevgili Hrant\u2019\u0131n, 23,5 Cumhuriyeti bu yeni kurulu\u015f hikayesinin muhte\u015fem \u00f6zet anlat\u0131m\u0131d\u0131r.Ayr\u0131ca, DEM Parti, bir de 24 Nisan vesilesiyle bir a\u00e7\u0131klama yapm\u0131\u015f, \u2018B\u00fcy\u00fck Felaket\u2019 demi\u015f, eskiden \u2018Soyk\u0131r\u0131m\u2019 derlerdi. Burada da tenzilata gidip, ABD Ba\u015fkan\u0131 Biden\u2019\u0131n bile gerisine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fler.DEM Parti\u2019de bu \u201cgeri vitesler\u201d i\u00e7in bir tart\u0131\u015fma oldu mu ya\u015fand\u0131 m\u0131 bilmiyorum; haks\u0131zl\u0131k da etmek istemem ama galiba bu partide bir\u00e7ok \u015fey zaten \u201chaz\u0131r yemek sipari\u015fi\u201d gibi d\u0131\u015fardan haz\u0131r geliyor.Bana d\u00fc\u015fen, DEM Parti\u2019ye, \u20181920-21 Ruhu ve toplumsal mutabakat temelinde\u2019 yollar\u0131na devamda ba\u015far\u0131lar dilemektir. Ama daha \u00e7ok bekleyeceklerdir. O \u00f6zledikleri g\u00fcn gelmeyecektir.Benim gibi d\u00fc\u015f\u00fcnenlere d\u00fc\u015fen g\u00f6rev ise \u00e7ok basit:\u20181920-1921 Ruhu ve Toplumsal Mutabakat\u0131\u2019 ile kurulan Apartheid rejimini ele\u015ftiren ve bu \u00fclkeyi \u2018Yeni bir kurulu\u015f hikayesinin\u2019 etraf\u0131nda bir araya gelmeyi savunan bir \u00e7a\u011fr\u0131 yapmakt\u0131r.Hrant zaten yapm\u0131\u015ft\u0131: gelin, onun 23.5 Cumhuriyet\u2019i teklifi \u00fczerine yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnelim.<\/p>\n
\n