{"id":78596,"date":"2024-03-11T02:21:07","date_gmt":"2024-03-11T07:21:07","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596"},"modified":"2024-03-11T02:21:50","modified_gmt":"2024-03-11T07:21:50","slug":"1620-yillik-bir-alfabe-ve-van","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596","title":{"rendered":"1620 y\u0131ll\u0131k bir alfabe ve Van"},"content":{"rendered":"<div><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-78597\" src=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van-360x270.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"270\" srcset=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/03\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van-360x270.jpg 360w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/03\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van-768x575.jpg 768w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/03\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van-1536x1150.jpg 1536w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/03\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van-560x419.jpg 560w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/03\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van-260x195.jpg 260w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/03\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van-160x120.jpg 160w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/03\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 360px) 100vw, 360px\" \/><\/div>\n<div class=\"post-meta\"><strong><span class=\"posted-by\"><span class=\"reviewer\"><a title=\"Zakarya Mildano\u011flu\" href=\"https:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazar\/78\/zakarya-mildanoglu\" rel=\"author\">Zakarya Mildano\u011flu<\/a><\/span> \u00a0<\/span><\/strong><\/div>\n<div class=\"post-meta\"><em><strong><span style=\"color: #333333; font-family: 'Cantata One', serif; letter-spacing: 0.05em;\">Van Barosu, E\u011fitim ve Bilim Emek\u00e7ileri Sendikas\u0131 (E\u011fitim-Sen) Van \u015eubesi, Dil K\u00fclt\u00fcr Sanat Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi (ARS\u0130SA) ve \u0130nsan Haklar\u0131 Derne\u011fi (\u0130HD) Van \u015eubesi taraf\u0131ndan \u201c21 \u015eubat D\u00fcnya Anadil G\u00fcn\u00fc\u201d vesilesiyle \u2018T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fat\u0131lmayan diller\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir panel ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Panel Van Barosu Tahir El\u00e7i Salonu&#8217;nda d\u00fczenledi. Panelin moderat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Arap toplumundan Mehmet Sena S\u00f6nmez yaparken, Agos yazar\u0131 ve mimar Zakarya Mildano\u011flu, K\u00fcrt Dili Uzman\u0131 Nazir \u00d6cek ve yine Arap toplumundan e\u011fitimci Turgay Dabako\u011flu (Arap) konu\u015fmac\u0131 olarak yer ald\u0131. Arap\u00e7a ve K\u00fcrt\u00e7e ana dili konusunda \u00f6nemli de\u011ferlendirmelerde bulunan Dabako\u011flu ve \u00d6cek\u2019in konu\u015fmalar\u0131n\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcncelerini yay\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fckleri an okumay\u0131 umuyor ve Zakarya Mildano\u011flu\u2019nun kendi \u00f6zetledi\u011fi konu\u015fmas\u0131n\u0131 sizlerle payla\u015f\u0131yoruz.<\/span><\/strong><\/em><\/div>\n<div class=\"post-container cf\">\n<div class=\"post-content-right\">\n<div class=\"post-content description \">\n<p>\u201cParev, de\u011ferli konuklar ve sevgili dostlar. Madem ki birka\u00e7 saat birlikte olacak ve Ana Dili konusunda sohbet edece\u011fiz, ben de sizleri ana dilimle, Ermenice ile selamlamak istedim. Bir g\u00fcn, tarihte Ermenilerin uygarl\u0131k merkezlerinden biri olan Van \u015fehrinde, Tahir El\u00e7i salonunda birka\u00e7 c\u00fcmle de olsa Ermenice konu\u015faca\u011f\u0131m akl\u0131mdan ge\u00e7memi\u015fti. Van \u015fehri, bu topraklar, bu halk bana yabanc\u0131 de\u011fil, ama yine de heyecanl\u0131 ve \u00e7ok duyguluyum. Ermeniler bir s\u00fcredir Tahir El\u00e7i simas\u0131nda Hrant Dink\u2019i, Hrant Dink simas\u0131nda ise Tahir El\u00e7i\u2019yi g\u00f6rmektedir. Sa\u011f duvarda as\u0131l\u0131 duran ve y\u00fcz\u00fcn\u00fc salona d\u00f6nm\u00fc\u015f, olup biteni g\u00fcl\u00fcmseyerek izleyen ki\u015fi Tahir mi, Hrant m\u0131? Zihnimde biri gidiyor di\u011feri geliyor. Her ikisini de sayg\u0131yla an\u0131yorum.\u201d<br \/>\nBu sat\u0131rlar Ermenice yapt\u0131\u011f\u0131m konu\u015fman\u0131n \u00f6zeti. T\u00fcrk\u00e7e yapt\u0131\u011f\u0131m konu\u015fmama gelirsek:<\/p>\n<p><strong>Mayr Lezu (Ana Dil) ve Mayreni lezu (Ana dili)<\/strong><br \/>\nAna Dil ve Ana Dili aras\u0131ndaki fark sonuna eklenen bir (i) harfi gibi g\u00f6z\u00fckmekte. Bu (i) harfinin g\u00fcc\u00fc, etkisi, hikmeti ne ki, biri yerine di\u011ferini kullananlar devletin, resmi kurumlar\u0131n h\u0131\u015fm\u0131na u\u011fruyor, insanlar b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fckle su\u00e7lan\u0131yor, hapsediliyor. Uzun analizlere, a\u00e7\u0131klamalara girmeden nedenini anlamak i\u00e7in \u0130pek Ate\u015f anan\u0131n, o\u011flunu hapishanede ziyaret ederken, K\u00fcrt\u00e7e yasa\u011f\u0131 nedeniyle sadece T\u00fcrk\u00e7e &#8220;Kamber Ate\u015f nas\u0131ls\u0131n&#8221; diyebilmesi bakabiliriz.<br \/>\nErmenice s\u00f6yleni\u015flerinde de ayn\u0131 (i) harfi var. Ancak bu (i) harfi sorun yaratm\u0131yor. Demek ki sorun (i) harfinde de\u011fil, devlet akl\u0131nda.<\/p>\n<div id=\"photoholder1\" class=\"photoholder no-display appear\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"no-display appear\" src=\"https:\/\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/Tu%CC%88rkiye%E2%80%99de%20Yas%CC%A7at%C4%B1lmayan%20Diller%20paneli.jpg\" alt=\"\" width=\"450\" height=\"250\" \/><\/div>\n<p>Ermeniler bu co\u011frafyada geni\u015f bir b\u00f6lgede ya\u015farlar, s\u0131n\u0131rlar\u0131 zaman zaman geni\u015fler zaman zaman daral\u0131r. Onlarca hanedanl\u0131k, prenslik, krall\u0131k kurulur, da\u011f\u0131l\u0131r. Ermeniler \u00fc\u00e7 alt\u0131n denizi ile g\u00f6lleri aras\u0131nda ve \u00e7evresinde yer alan Vaspuragan ile \u00f6v\u00fcn\u00fcrler. \u0130lki Ermenistan Sevan G\u00f6l\u00fc, ikincisi T\u00fcrkiye Van G\u00f6l\u00fc ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise \u0130ran Urmiye G\u00f6l\u00fc. \u0130\u00e7lerinden Van g\u00f6l\u00fc ve \u00e7evresi ayn\u0131 zamanda bir uygarl\u0131k merkezi olur. Aradan as\u0131rlar da ge\u00e7se antik Urartu kenti kendini her ad\u0131mda hat\u0131rlat\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Ermenilerin Kutsal \u00dc\u00e7l\u00fcs\u00fc ve Van<\/strong><br \/>\nErmeniler ya\u015fad\u0131klar\u0131 k\u0131ta, b\u00f6lge, \u015fehir fark etmeksizin zaman i\u00e7inde \u2018kilise, okul, yay\u0131n\u2019 kutsal \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcn\u00fc benimsediler. Bu \u00fc\u00e7l\u00fc, Osmanl\u0131 d\u00f6neminde 1863\u2019te Nizamn\u00e2me-i Millet-i Ermeniy\u00e2n\u2019\u0131n devlet taraf\u0131ndan onaylanmas\u0131yla birlikte bir toplamsal yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<br \/>\nPutlar\u0131 y\u0131kt\u0131lar, 301\u2019de pagan d\u00f6nemden \u00e7\u0131kt\u0131lar ve H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 resmi devlet dini olarak kabul ettiler. Anadolu co\u011frafyas\u0131nda \u00fc\u00e7 bini a\u015fk\u0131n kilise manast\u0131r in\u015fa ettiler. Van g\u00f6l\u00fcne cephesi olan 90 adet manast\u0131r ve kilise in\u015fa ettiler. Y\u0131k\u0131k d\u00f6k\u00fck, ya\u011fmalanm\u0131\u015f da olsa \u00e7o\u011funun izleri ayakta. Van manast\u0131rlar\u0131 ayn\u0131 zamanda Ermeni el yazmalar\u0131 merkezleri oldu. Ya\u011fma ve talanlardan kurtulan ola\u011fan\u00fcst\u00fc zenginlikteki bu elyazmalar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015ft\u0131.<\/p>\n<p><strong>Ermeni alfabesinin ke\u015ffi ve bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131\u00a0<\/strong><br \/>\n1620 y\u0131l \u00f6nce, 405 y\u0131l\u0131nda 38 harfli Ermeni alfabesini ke\u015ffettiler. Ermeni harflerinin ke\u015ffi Van \u015fehrine pek de uzak olmayan Mu\u015f (Daron) yerle\u015fiminde ger\u00e7ekle\u015fti. Bu alfabe g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar bir de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011framadan geldi. Alfabenin ke\u015ffi ile birlikte \u00f6ncelikle Kutsal kitab\u0131 ve pek \u00e7ok eseri Ermeniceye \u00e7evirdiler. Ermenilerin alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan bu d\u00f6nem, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar kutlanan \u201c\u00c7evirmenler Bayram\u0131\u201d olarak ilan edildi.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fcze elli bini a\u015fk\u0131n el yazmas\u0131 kay\u0131t b\u0131rakt\u0131lar. D\u00fcnya tarih\u00e7ilerinin el alt\u0131 kayna\u011f\u0131 olarak bilinen \u201cErmeni Tarihi\u201d, Ermeni Herodot olarak adland\u0131r\u0131lan Movses Horenatsi taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nd\u0131. Onlarca Ermeni tarih\u00e7i farkl\u0131 d\u00f6nemleri ele alarak ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar i\u00e7in ola\u011fan\u00fcst\u00fc kapsamda bir k\u00fclliyat olu\u015fturdular.<\/p>\n<p><strong>Matbaan\u0131n benimsenmesi, iki bin okul\u00a0<\/strong><br \/>\nErmeni alfabesinin olu\u015fturulmas\u0131 ile matbaan\u0131n ke\u015ffi aras\u0131nda yakla\u015f\u0131k bin y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre var. Ermeniler bu ke\u015ffi hemen benimsediler ve 1512\u2019de ilk Ermenice kitab\u0131n bas\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. 1794\u2019de ise ilk Ermenice gazeteyi bask\u0131ya verdiler. Anadolu\u2019nun farkl\u0131 yerle\u015fimlerinde yedi y\u00fcze yak\u0131n gazete, dergi, farkl\u0131 konularda binlerce kitap yay\u0131nlad\u0131lar. Ermeniler kom\u015fular\u0131n\u0131n dillerini de \u00f6\u011frendiler ve o dillerde yay\u0131n faaliyetinde bulundular. Ermeniceyi de onlara \u00f6\u011frettiler. Onlar\u0131n harflerini tasarlad\u0131lar.<\/p>\n<p>1915\u2019e gelindi\u011finde Anadolu\u2019nun d\u00f6rt bir k\u00f6\u015fesinde iki y\u00fcz bini a\u015fk\u0131n talebenin e\u011fitim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc iki bini a\u015fk\u0131n okul, ve muallim yeti\u015ftirmek i\u00e7in \u00f6\u011fretmen okullar\u0131 a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131. Ermeni \u00d6\u011fretmen Okullar\u0131ndan biri de Van\u2019da yer ald\u0131. Okullar i\u00e7in Ermenice, Ermeni harfli Kurmanci, Ermeni harfli T\u00fcrk\u00e7e ders kitaplar\u0131 yay\u0131nlad\u0131lar.<\/p>\n<div id=\"photoholder2\" class=\"photoholder no-display appear\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"no-display appear\" src=\"https:\/\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/Ardzvi%20Vaspuragan,%20(Van%20Kartal%C4%B1),%201855%20I%CC%87stanbul,%201858%20Van.jpg\" alt=\"Ardzvi Vaspuragan, (Van Kartal\u0131), 1855 I\u0307stanbul, 1858 Van\" width=\"250\" height=\"350\" \/><\/div>\n<div class=\"photoholder no-display appear\"><em><span class=\"title\">Ardzvi Vaspuragan, (Van Kartal\u0131), 1855 I\u0307stanbul, 1858 Van<\/span><\/em><\/div>\n<p><strong>Van\u2019da 25 Ermenice gazete yay\u0131nlan\u0131yordu<\/strong><\/p>\n<p>Milletin temsilcilerinin konu\u015fmas\u0131nda mikrofonlar\u0131n kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemden ge\u00e7iyoruz. Ana dillerin toplam\u0131n\u0131n insanl\u0131\u011f\u0131n ortak haf\u0131zas\u0131 oldu\u011fu unutuluyor. Ancak bu haf\u0131za her an kendini hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Resmi Gazete, Osmanl\u0131\u2019da 1831\u2019de yay\u0131nlanmaya ba\u015flayan\u00a0<em>Takv\u00eem-i Vek\u00e2yi\u00a0<\/em>gazetesinin devam\u0131d\u0131r. Tek fark\u0131 vard\u0131r. Takv\u00eem-i Vek\u00e2yi T\u00fcrk\u00e7e yan\u0131nda \u00e7ok dilli, yani, Arap\u00e7a, Ermenice, Fars\u00e7a, Frans\u0131zca, Rumca olarak da yay\u0131nlan\u0131yordu. Ayn\u0131 \u015fey Vilayet gazeteleri i\u00e7in de ge\u00e7erliydi. Ayr\u0131ca bu gazetelerin Ermenice versiyonunda baz\u0131 konular Ermeni harfli T\u00fcrk\u00e7e olarak da yay\u0131nlan\u0131yordu.<\/p>\n<p>1915 \u00f6ncesi Anadolu co\u011frafyas\u0131nda baz\u0131lar\u0131 uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc ve etkili olan 47 adet Ermeni harfli T\u00fcrk\u00e7e s\u00fcreli yay\u0131n vard\u0131. Baz\u0131 kaynaklarda ilk T\u00fcrk roman\u0131 olarak kabul edilen 1851\u2019de yay\u0131nlanan\u00a0<em>\u2018Akabi Hik\u00e2yesi\u2019\u00a0<\/em>Ermeni harfli T\u00fcrk\u00e7e olarak yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6rnekleri \u00e7o\u011faltmak m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n<p>1858-1914 tarihleri aras\u0131nda Van\u2019da 25 adet Ermenice gazete yay\u0131nlan\u0131yordu. \u201cBaba\u201d \u00fcnvanl\u0131 M\u0131g\u0131rdi\u00e7 H\u0131rimyan Hayrig \u0130stanbul\u2019da yay\u0131nlanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131\u00a0<em>Ardzvi Vaspuragan<\/em>\u00a0(Van Kartal\u0131) gazetesini ve matbaas\u0131n\u0131 kat\u0131r s\u0131rt\u0131nda Varak Manast\u0131r\u0131\u2019na (Yedi Kilise) ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131. Bu 25 gazete aras\u0131nda d\u00f6nemin tarihine \u0131\u015f\u0131k tutan ve en etkili olan\u0131 buydu.<\/p>\n<p>1873\u2019de tek perdelik bir drama olan\u00a0<em>M\u0131rmun\u00e7k<\/em>\u00a0(F\u0131s\u0131lt\u0131lar) tiyatro eserini, 1883\u2019te de i\u00e7inde Van Kalesi, Kale Alt\u0131 ve Bah\u00e7eler mahallelerinin yerle\u015fiminin ve \u00f6nemli yap\u0131lar\u0131n i\u015faretlendi\u011fi planlar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131\u00a0<em>\u201cOkullu \u00c7ocuklar \u0130\u00e7in Yurt Bilgisi\u201d<\/em>\u00a0kitab\u0131n\u0131 Ermenice olarak yay\u0131nlad\u0131lar.<\/p>\n<div id=\"photoholder3\" class=\"photoholder no-display appear\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"no-display appear\" src=\"https:\/\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/Varak,%20(Varak%20Dag%CC%86%C4%B1,%20Varagavank,%20Yedi%20Kilise),%201953,%20New%20York.jpg\" alt=\"Varak, (Varak Dag\u0306\u0131, Varagavank, Yedi Kilise), 1953, New York\" width=\"250\" height=\"320\" \/><\/div>\n<div class=\"photoholder no-display appear\"><em><span class=\"title\">Varak, (Varak Dag\u0306\u0131, Varagavank, Yedi Kilise), 1953, New York<\/span><\/em><\/div>\n<p>Van\u2019da Ermenice yay\u0131nlar\u0131ndan\u00a0<em>Dzovag\u00a0<\/em>(G\u00f6l) 1908-1909 tarihleri aras\u0131 Van Geva\u015f\u2019ta Dzovag K\u00fclt\u00fcr Derne\u011fi taraf\u0131ndan yay\u0131nland\u0131. 12. say\u0131s\u0131n\u0131n ana ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u201cKutsal eme\u011fin ve dayan\u0131\u015fman\u0131n tek g\u00fcn\u00fc Bir May\u0131s\u201d idi.<\/p>\n<p><em>Luys\u00a0<\/em>(I\u015f\u0131k) 1913-1914 aras\u0131nda Van Ermeni Yard\u0131msever Derne\u011fi yay\u0131n\u0131 olarak \u00e7\u0131kt\u0131.\u00a0<em>Van Dosb\u00a0<\/em>(Van Tu\u015fba) ise 1911-1914 aras\u0131 Van\u2019da, 1915-1918 aras\u0131 Tiflis\u2019te, 1919\u2019da ise Erivan\u2019da Ramgavar Partisi organ\u0131 olarak yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n<p><em>Armenia\u00a0<\/em>(Ermenistan) gazetesi 1885\u2019te Van\u2019da yay\u0131nlanmaya ba\u015flad\u0131 ancak hemen kapat\u0131ld\u0131 ve Ramgavar Partisi\u2019nin yay\u0131n\u0131na Marsilya\u2019da devam eden en \u00f6nemli organ\u0131 oldu.<\/p>\n<p><em>A\u015fkhadank\u00a0<\/em>(Emek),\u00a0<em>Nor Serunt\u00a0<\/em>(Yeni Nesil),\u00a0<em>V\u0131dag<\/em>\u00a0(Dere) Van Ermenilerinin di\u011fer gazete ve dergileriydi. Vanl\u0131 Ermeniler tarihlerini, k\u00fclt\u00fcrlerini gittikleri her co\u011frafyaya ta\u015f\u0131d\u0131lar. Amerika\u2019ya yerle\u015fenler New York\u2019ta T\u00fcm Vaspuraganl\u0131lar Hem\u015ferilik Derne\u011fi\u2019ni kurdular ve 1953-1988 tarihleri aras\u0131nda i\u00e7inde tarihsel bilgi, belge ve foto\u011fraflar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 Varak dergisini yay\u0131nlad\u0131lar.<\/p>\n<p><strong>Ermeni harfli Kurmanci yay\u0131nlar<\/strong><\/p>\n<p>Van ayn\u0131 zamanda K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n boy verip serpildi\u011fi bir b\u00f6lge. Ermeniler, zaman\u0131nda Van\u2019da K\u00fcrtler kadar olmasa da sokakta, \u00e7ar\u015f\u0131da Ermenice yan\u0131nda yo\u011fun olarak Kurmanci de konu\u015furlard\u0131.<\/p>\n<p>Farkl\u0131 tarihlerde, farkl\u0131 nedenlerle, zoraki de olsa Ermenilerin bir k\u0131sm\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fm\u0131\u015f, K\u00fcrtle\u015fmi\u015fti. 1915\u2019de katledilen Ermeni ayd\u0131n\u0131 Levon Larents 1911 tarihinde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kutsal kitab\u0131 Kur&#8217;an-\u0131 Kerim\u2019i Ermeniceye \u00e7evirip yay\u0131nlad\u0131. Bir k\u00fclliyat olu\u015fturacak say\u0131da Ermeni harfli T\u00fcrk\u00e7e din, e\u011fitim, tarih, k\u00fclt\u00fcrel yay\u0131n birbirini izledi.<\/p>\n<div id=\"photoholder4\" class=\"photoholder no-display appear\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"no-display appear\" src=\"https:\/\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/Tasakirke%20Kurmanci%20(Kurmanci%20Ders%20kitab%C4%B1),%201868,%20New%20York.jpg\" alt=\"Tasakirke Kurmanci (Kurmanci Ders kitab\u0131), 1868, New York\" width=\"250\" height=\"350\" \/><\/div>\n<div class=\"photoholder no-display appear\"><em><span class=\"title\">Tasakirke Kurmanci (Kurmanci Ders kitab\u0131), 1868, New York<\/span><\/em><\/div>\n<p>Sadece T\u00fcrk\u00e7e de\u011fil, Ermeni harfli Kurmanci din ve e\u011fitim yay\u0131nlar\u0131 da g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n<p>1860\u2019ta Ermeni \u00e7ocuklara K\u00fcrt\u00e7e e\u011fitim vermek amac\u0131yla\u00a0\u00a0<em>Aypenaran K\u00fcrderen yev Hayeren, Alifbec\u00fcz Kurmanci U Armeni<\/em>\u00a0(K\u00fcrt\u00e7e Ermenice Alfabe) Ermenice ve Ermeni harfli Kurmanci olarak yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n<p>1868\u2019de ise New York\u2019ta\u00a0<em>Tasakirke Kurmanci<\/em>\u00a0(Kurmanci ders kitab\u0131) Ermenice ve Ermeni harfli Kurmanci olarak bas\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>1880\u2019de\u00a0<em>Yerkaran B\u0131 Kurmanci<\/em>\u00a0(Kurmanci ilahi kitab\u0131) Harput kolejinde bas\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Daha yak\u0131n tarihlerde, 1934\u2019te ise Halep Koleji matbaas\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fan H\u0131ristiyanlar i\u00e7in\u00a0<em>Yerk U \u015earagane B\u0131 Kurmanci<\/em>\u00a0(Ermeni harfli Kurmanci \u015eark\u0131 ve \u0130lahiler) kitab\u0131 yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n<p><strong>Ana dili\u00a0 ve H\u0131rimyan Hayrig<\/strong><\/p>\n<p>Diyarbak\u0131rl\u0131 yazar M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Margosyan Surp Ha\u00e7 Ruhban okulunda Ermenice \u00f6\u011fretmenim, okul m\u00fcd\u00fcr\u00fcm oldu. K\u00fcrt\u00e7e de bilir ve konu\u015furdu. Ana dili konusunda kelam ederken onun H\u0131rimyan Hayrig hakk\u0131nda yazd\u0131klar\u0131 kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Konu\u015fmamda onun yazd\u0131klar\u0131n\u0131 dinleyicilere \u015fu s\u00f6zlerle aktard\u0131m:<\/p>\n<p>Bir g\u00fcn bir grup K\u00fcrt, \u201cBaba\u201dn\u0131n huzuruna \u00e7\u0131k\u0131p, k\u0131tl\u0131ktan kurtulmak i\u00e7in H\u0131ristiyan olmak istediklerini beyan ediyorlar. Onlar\u0131n bu yakla\u015f\u0131m\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bir an i\u00e7in suskun kal\u0131p h\u00fcz\u00fcnlenen H\u0131rimyan Hayrig, \u015f\u00f6yle cevap veriyor:<br \/>\n\u201cBundan b\u00f6yle K\u00fcrtlerin de, bizim \u2018K\u0131tl\u0131kla M\u00fccadele Komisyonu\u2019nun ekmek ve para yard\u0131mlar\u0131ndan faydalanmalar\u0131 i\u00e7in gerekenleri yapaca\u011f\u0131m, bu konuda m\u00fcsterih olun. H\u0131ristiyan olma konusundaki teklifinizi kesinlikle kabul etmiyorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fu anda k\u0131tl\u0131k nedeniyle b\u00f6yle davran\u0131yorsunuz, kalbinizin sesiyle de\u011fil. Ancak sizlere \u00f6\u011f\u00fcd\u00fcm \u015fudur; bu k\u00f6t\u00fc g\u00fcnler ge\u00e7ince topra\u011f\u0131n\u0131z\u0131, \u00e7iftinizi, \u00e7ubu\u011funuzu, karasaban\u0131n\u0131z\u0131 seviniz, al\u0131n terinizle, hakl\u0131 kazanc\u0131n\u0131zla ekmek yiyiniz, kom\u015fu halklarla beraber karde\u015f\u00e7e ya\u015fay\u0131n\u0131z ve \u015funu asla unutmay\u0131n\u0131z ki, bu korkun\u00e7 k\u0131tl\u0131k, kan ve zorbal\u0131\u011f\u0131n neticesidir, hadi \u015fimdi sa\u011fl\u0131cakla gidin ve dediklerimi uygulay\u0131n.\u201d<\/p>\n<p><em><strong>https:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazi\/29935\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-van<\/strong><\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Zakarya Mildano\u011flu \u00a0 Van Barosu, E\u011fitim ve Bilim Emek\u00e7ileri Sendikas\u0131 (E\u011fitim-Sen) Van \u015eubesi, Dil K\u00fclt\u00fcr Sanat Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi (ARS\u0130SA) ve \u0130nsan Haklar\u0131 Derne\u011fi (\u0130HD) Van \u015eubesi taraf\u0131ndan \u201c21 \u015eubat D\u00fcnya Anadil G\u00fcn\u00fc\u201d vesilesiyle \u2018T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fat\u0131lmayan diller\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir panel ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Panel Van Barosu Tahir El\u00e7i Salonu&#8217;nda d\u00fczenledi. Panelin moderat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Arap toplumundan Mehmet Sena S\u00f6nmez yaparken, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":78597,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[74,1,10,70],"tags":[],"class_list":["post-78596","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dil","category-haberler","category-kultur-mirasimiz","category-makaleler"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>1620 y\u0131ll\u0131k bir alfabe ve Van - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"1620 y\u0131ll\u0131k bir alfabe ve Van - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Zakarya Mildano\u011flu \u00a0 Van Barosu, E\u011fitim ve Bilim Emek\u00e7ileri Sendikas\u0131 (E\u011fitim-Sen) Van \u015eubesi, Dil K\u00fclt\u00fcr Sanat Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi (ARS\u0130SA) ve \u0130nsan Haklar\u0131 Derne\u011fi (\u0130HD) Van \u015eubesi taraf\u0131ndan \u201c21 \u015eubat D\u00fcnya Anadil G\u00fcn\u00fc\u201d vesilesiyle \u2018T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fat\u0131lmayan diller\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir panel ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Panel Van Barosu Tahir El\u00e7i Salonu&#8217;nda d\u00fczenledi. Panelin moderat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Arap toplumundan Mehmet Sena S\u00f6nmez yaparken, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-03-11T07:21:07+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-03-11T07:21:50+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/03\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2048\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1533\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=78596#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=78596\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"1620 y\u0131ll\u0131k bir alfabe ve Van\",\"datePublished\":\"2024-03-11T07:21:07+00:00\",\"dateModified\":\"2024-03-11T07:21:50+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=78596\"},\"wordCount\":1951,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=78596#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/03\\\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van.jpg\",\"articleSection\":[\"Dil\",\"Haberler\",\"K\u00fclt\u00fcr Miras\u0131m\u0131z\",\"Makaleler\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=78596#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=78596\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=78596\",\"name\":\"1620 y\u0131ll\u0131k bir alfabe ve Van - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=78596#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=78596#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/03\\\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van.jpg\",\"datePublished\":\"2024-03-11T07:21:07+00:00\",\"dateModified\":\"2024-03-11T07:21:50+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=78596#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=78596\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=78596#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/03\\\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2024\\\/03\\\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van.jpg\",\"width\":2048,\"height\":1533},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=78596#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"1620 y\u0131ll\u0131k bir alfabe ve Van\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"1620 y\u0131ll\u0131k bir alfabe ve Van - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"1620 y\u0131ll\u0131k bir alfabe ve Van - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Zakarya Mildano\u011flu \u00a0 Van Barosu, E\u011fitim ve Bilim Emek\u00e7ileri Sendikas\u0131 (E\u011fitim-Sen) Van \u015eubesi, Dil K\u00fclt\u00fcr Sanat Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi (ARS\u0130SA) ve \u0130nsan Haklar\u0131 Derne\u011fi (\u0130HD) Van \u015eubesi taraf\u0131ndan \u201c21 \u015eubat D\u00fcnya Anadil G\u00fcn\u00fc\u201d vesilesiyle \u2018T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fat\u0131lmayan diller\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir panel ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Panel Van Barosu Tahir El\u00e7i Salonu&#8217;nda d\u00fczenledi. Panelin moderat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Arap toplumundan Mehmet Sena S\u00f6nmez yaparken, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2024-03-11T07:21:07+00:00","article_modified_time":"2024-03-11T07:21:50+00:00","og_image":[{"width":2048,"height":1533,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/03\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"8 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"1620 y\u0131ll\u0131k bir alfabe ve Van","datePublished":"2024-03-11T07:21:07+00:00","dateModified":"2024-03-11T07:21:50+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596"},"wordCount":1951,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/03\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van.jpg","articleSection":["Dil","Haberler","K\u00fclt\u00fcr Miras\u0131m\u0131z","Makaleler"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596","name":"1620 y\u0131ll\u0131k bir alfabe ve Van - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/03\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van.jpg","datePublished":"2024-03-11T07:21:07+00:00","dateModified":"2024-03-11T07:21:50+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/03\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/03\/1620-yillik-bir-alfabe-ve-Van.jpg","width":2048,"height":1533},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=78596#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"1620 y\u0131ll\u0131k bir alfabe ve Van"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78596","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78596"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78596\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":78598,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78596\/revisions\/78598"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/78597"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78596"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78596"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78596"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}