{"id":77762,"date":"2024-01-17T02:18:56","date_gmt":"2024-01-17T07:18:56","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=77762"},"modified":"2024-01-17T02:18:56","modified_gmt":"2024-01-17T07:18:56","slug":"osmanli-meclisinde-bedelli-askerlik-tartismasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=77762","title":{"rendered":"Osmanl\u0131 Meclisi\u2019nde bedelli askerlik tart\u0131\u015fmas\u0131"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Kadir Ak\u0131n<\/a><\/strong><\/p>\n

Erzurum\u2019dan y\u00fcz bin oyla se\u00e7ilerek Meclis\u2019e giren Vartkes Sereng\u00fclyan, s\u0131n\u0131f fark\u0131 g\u00f6zetilmeksizin herkesin askere al\u0131nmas\u0131n\u0131 isterken, sadece fakir ve yoksul ailelerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n askere al\u0131nmas\u0131n\u0131n haks\u0131zl\u0131k ve adaletsizlik oldu\u011funu vurguluyordu.<\/strong><\/em><\/p>\n

Y\u0131llarca \u00f6nce gayrim\u00fcslimlere uygulanan askerlik kanunu ile ilgili Vehbi Ko\u00e7\u2019un s\u00f6yledi\u011fi s\u00f6zler, s\u0131n\u0131r \u00f6tesi operasyonlarda ya\u015fam\u0131n\u0131 yitiren asker say\u0131s\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 haftada 21\u2019e ula\u015fmas\u0131 ve bu askerlerin \u00e7o\u011funun ise yoksul ailelerden gelmesi \u00fczerine sosyal medyada yeniden dola\u015f\u0131ma sokuldu ve konu birka\u00e7 a\u00e7\u0131dan h\u0131zla akt\u00fcel hale geldi. Ne demi\u015fti o a\u00e7\u0131klamas\u0131nda Vehbi Ko\u00e7?<\/p>\n

\u201cT\u00fcrkler askere giderdi \u00f6lmeye, hasta olmaya. Katolikler, Ermeniler ve Museviler bedel \u00f6der, askerlik yapmazlard\u0131.\u00a0<\/em>B\u00fcy\u00fck<\/em>paralar kazan\u0131r, en g\u00fczel yerlerde ya\u015farlard\u0131. Biz de onlara hayran hayran bakard\u0131k.\u201d<\/em><\/p>\n

Vars\u0131llar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n askere gitmeyerek bedelli askerlik kanunundan yararlanmalar\u0131 ve ya\u015famlar\u0131n\u0131 yitiren askerlerin de yoksul aile \u00e7ocuklar\u0131 olmas\u0131na dikkat \u00e7eken bu s\u00f6zler; o g\u00fcn\u00fcn uygulamalar\u0131ndan bihaber kesimler i\u00e7in kullan\u0131\u015fl\u0131 bir arg\u00fcman oldu. Ger\u00e7ekten de M\u00fcsl\u00fcman olmayanlar varl\u0131kl\u0131 olduklar\u0131 i\u00e7in mi askere gitmiyorlard\u0131 yoksa askere al\u0131nm\u0131yorlar m\u0131yd\u0131? Bu \u201cKatolikler, Ermeniler ve Museviler\u2019\u2019 hep zengin, T\u00fcrkler ise (asl\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar) hep fakir miydi? 1901 do\u011fumlu Vehbi Ko\u00e7 duyduklar\u0131n\u0131 m\u0131 anlat\u0131yordu yoksa kendi tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u0131?<\/p>\n

1911 y\u0131l\u0131nda Osmanl\u0131 Meclis-i Mebusan\u0131\u2019nda bu konudaki tart\u0131\u015fmalardan haberi olmayan ve kimin neyi savundu\u011funu bilmeyenler i\u00e7in y\u0131llard\u0131r anlat\u0131lan ezberler hemen devreye girdi ve bu s\u00f6zler \u015fovenizmi ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 azd\u0131rmaya tabii ki yetti\u2026<\/p>\n

\u201cSosyalist vekiller\u2019\u2019 grubu<\/h3>\n

1908 devrimi sonras\u0131nda Me\u015frutiyet\u2019in ilan\u0131 ve Kanun-i Esasi\u2019nin yeniden y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konmas\u0131yla Meclis yeniden a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve iki dereceli se\u00e7imlerle olu\u015fan parlamento \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Mecliste; 147 T\u00fcrk, 60 Arap, 27 Arnavut, 26 Rum, 14 Ermeni, 10 Slav ve 4 Yahudi \u00fcye olmak \u00fczere toplam 288 \u00fcye vard\u0131. Tarih yaz\u0131m\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman vekillerin t\u00fcm\u00fc T\u00fcrk say\u0131ld\u0131klar\u0131 i\u00e7in K\u00fcrdistan vilayetlerinden gelenler ayr\u0131ca belirtilmiyordu. Meclis-i Mebusan\u2019daki bu durum hem Abd\u00fclhamid\u2019in hem de \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n K\u00fcrtleri \u201ckendilerinden\u2019\u2019 sayma politikas\u0131n\u0131n da ba\u015far\u0131s\u0131na i\u015faret ediyordu.<\/p>\n

Yeniden a\u00e7\u0131lan Meclis\u2019te, \u0130ttihat ve Terakki Cemiyeti listesinden Ermeni Devrimci Federasyonu (EDF) ad\u0131na iki ki\u015fi, Selanik Sosyalist \u0130\u015f\u00e7i Federasyonu\u2019ndan (SS\u0130F) ve Sosyal Demokrat H\u0131n\u00e7ak Partisi (SDHP) ad\u0131na da birer ki\u015fi, Meclis\u2019te fiili olarak \u201ci\u015f\u00e7i haklar\u0131n\u0131 koruma grubu\u2019\u2019 ya da \u201csosyalist vekiller\u2019\u2019 grubu olarak faaliyet s\u00fcrd\u00fcrmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Kanun teklifleri veren, sosyalizm propagandas\u0131 yapan bu d\u00f6rt vekilin; Osmanl\u0131\u2019da askerlik kanununun yeniden d\u00fczenlendi\u011fi ve tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 oturumlardaki s\u00f6zlerine \u015fimdi yeniden d\u00f6n\u00fcp bakmakta sonsuz fayda var. \u00d6zellikle sol\/sosyalist hareketin siyasal tarih bilinci yoksunlu\u011funu bir kez daha g\u00f6rmesi ve bununla y\u00fczle\u015fmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da fayda var!<\/p>\n

Bu d\u00f6rt sosyalist vekil; e\u011fitim, adalet, kad\u0131n haklar\u0131, vergi adaletsizli\u011fi, sendikalar ve \u00f6rg\u00fctlenme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra, askere alma ve M\u00fcsl\u00fcman olmayanlar\u0131n ordu i\u00e7indeki pozisyonu \u00fczerine de tart\u0131\u015fma s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n

EDF, geni\u015f bir tart\u0131\u015fma \u00f6rg\u00fctledi<\/h3>\n

1895 y\u0131l\u0131nda jandarma alaylar\u0131na M\u00fcsl\u00fcman olmayanlar al\u0131nmaya ba\u015flam\u0131\u015f, ancak bu al\u0131mlar yine gayrim\u00fcslimler i\u00e7in ko\u015fullar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve bunun sonucu olarak onlar\u0131n isteksizli\u011fi sebebiyle ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015ft\u0131. 1909 y\u0131l\u0131nda \u201cAhz-\u0131 Asker\u201d kanun teklifi ile Meclis\u2019e sunulan \u201clayiha\u201d (tasar\u0131) belli g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ve tart\u0131\u015fmalar neticesinde Temmuz 1909\u2019da kabul edildi. Ermeni mebuslar H\u0131ristiyanlar\u0131n askere al\u0131nmas\u0131 kanununun bir an \u00f6nce \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 taraftar\u0131yd\u0131lar. \u00c7\u00fcnk\u00fc 1908\u2019in Osmanl\u0131c\u0131 program\u0131na inan\u0131yorlar ve bu e\u015fitsizli\u011fin ortadan kalkmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. \u0130ktidarda olan \u0130ttihat\u00e7\u0131lar ise devlet b\u00fct\u00e7esine ciddi bir katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fckleri H\u0131ristiyanlar\u0131n bedel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda askerlikten muaf tutulmas\u0131n\u0131n devam\u0131ndan yana olduklar\u0131ndan bu i\u015fi savsakl\u0131yordu.<\/p>\n

Asl\u0131nda varl\u0131kl\u0131 H\u0131ristiyanlar\u0131n lehine olan bu durum, yoksul H\u0131ristiyan ahalisinin ve k\u00f6yl\u00fclerinin iflah\u0131n\u0131 kesmekteydi. \u0130stenen paray\u0131 denkle\u015ftiremeyenler, ka\u00e7ak durumuna d\u00fc\u015f\u00fcyorlard\u0131. Bu meseleyle ilgili EDF, Beyo\u011flu\u2019nda d\u00fczenledikleri halk toplant\u0131s\u0131nda askere alma \u015fekli, y\u00f6ntemi ve zamanlamas\u0131yla ilgili geni\u015f bir tart\u0131\u015fma \u00f6rg\u00fctledi. Ama bu konuda SDHP temsilcisi ve Adana vekili Hamparsum Boyac\u0131yan kimi usul ve y\u00f6ntemler \u00f6nermekteydi. \u00c7\u00fcnk\u00fc ge\u00e7irdi\u011fi uzun hapishane hayat\u0131 ve s\u00fcrg\u00fcn y\u0131llar\u0131ndan Osmanl\u0131 Ordusu\u2019nun yap\u0131s\u0131n\u0131 biliyordu. Hamparsum Boyac\u0131yan \u201cmilis\u201d \u00f6nerisinde bulunuyor ve \u0130svi\u00e7re \u00f6rne\u011fini veriyordu. Ku\u015fkusuz bu konu T\u00fcrk vekiller i\u00e7in en hassas konular\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmekteydi. D\u00fczenli ordu yerine milis, onlar i\u00e7in anla\u015f\u0131l\u0131r bir \u015fey de\u011fildi! Bu \u00f6neriye \u015fiddetle itiraz edilmesi \u00fczerine Boyac\u0131yan \u015f\u00f6yle diyecekti:<\/p>\n

\u201c\u015eu halde ben iddia etmiyorum ki, alt\u0131, yedi haftada, \u00fc\u00e7 ayda \u00f6\u011fretebilelim. Hay\u0131r, ben ba\u015fka noktadan iddia ediyorum ki, \u00fc\u00e7 ayl\u0131k yerine alt\u0131 ayl\u0131k olsun. Bug\u00fcn c\u00fcmlemiz kabul ettik ki, muallimler muaf tutulsunlar ve onlardan birisi de bendenizim; fakat bug\u00fcn ihtiyaca k\u00e2fi miktarda muallimimiz olsayd\u0131, bendeniz iddia edecektim ki, hatta muallimler de asker olsunlar. Benim ba\u015fka bir m\u00fclahazam vard\u0131r. O da e\u011fer bizim Ordular\u0131m\u0131za ak\u0131l ve bali\u011f ve arif, terbiyeli, vazife\u015finas, taassub-u milliyye ve diniyyeden muaf muallimlerimiz efrad ile temasta bulunsalar, orduya dahil olsalar, bunun manen b\u00fcy\u00fck faydas\u0131 vard\u0131r, buna hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yoktur. E\u011fer b\u00f6yle olsayd\u0131, 31 Mart Vakas\u0131 gibi vukuatlardan azade olurduk. Onun i\u00e7in arzu ediyorum ki, okumu\u015f kimseler, askerimizle her halde temasta bulunsunlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunun, s\u00f6yledi\u011fim gibi, faide-i maneviyyesi vard\u0131r. E\u011fer ki, biz m\u00fcsavat nokta-i nazar\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak, hi\u00e7 \u015f\u00fcphemiz yoktur ki, askerlikte milis usul\u00fcn\u00fc kabul etmi\u015f olsayd\u0131k, bug\u00fcn bilc\u00fcmle efrad-\u0131 millet, askerlik vazifesini \u00f6\u011frenmi\u015f olurdu.\u201d\u00a0<\/em><\/p>\n

\u201cFukara efrad\u0131 daima \u00f6lecek, zengin de daima kazanacak\u201d<\/h3>\n

Erzurum\u2019dan y\u00fcz bin oyla se\u00e7ilerek Meclis\u2019e giren Vartkes Sereng\u00fclyan ise s\u0131n\u0131f fark\u0131 g\u00f6zetilmeksizin herkesin askere al\u0131nmas\u0131n\u0131 isterken, sadece fakir ve yoksul ailelerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n askere al\u0131nmas\u0131n\u0131n haks\u0131zl\u0131k ve adaletsizlik oldu\u011funu vurguluyordu. Askere gitmeyerek bunu para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda yapanlardan da daha y\u00fcksek \u00fccretler al\u0131nmas\u0131n\u0131 istedi\u011fi konu\u015fmas\u0131na, her zaman oldu\u011fu gibi onun sosyalist ki\u015fili\u011fine sata\u015fmalar ve protestolar aras\u0131nda devam etti:<\/p>\n

\u201cOnun i\u00e7in, benim ne\u015fretti\u011fim bu fikirler, H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa veyahut bizim Kanun- u Meden\u00eemize muhalif ise, reddedin. B\u00f6yle \u2018sosyalisttir\u2019\u2019 diyerek benim hakiki s\u00f6zlerimi reddetmek ba\u015far\u0131 de\u011fildir. Ve zannederim ki, milletin menfaatini mucip de\u011fildir. Siz de anlad\u0131n\u0131z ki, biraz sosyalistli\u011fe gitmek l\u00e2z\u0131md\u0131r. \u015eimdi, zenginlerden mutlaka bizim, ziyadesiyle istifade etmeye hakk\u0131m\u0131z var\u2026 Demek isterim ki, fukara efrad\u0131 daima \u00f6lecek, mahvolacak ve zengin de daima kazanacak. Bunu ink\u00e2r edemezsiniz. Onlar da 50 lira verip kurtuluyorlar.\u00a0<\/em><\/p>\n

RE\u0130S \u2013 Zenginlerin evl\u00e2d\u0131 askere gitmiyor mu?\u00a0<\/em><\/p>\n

OHANNES VARTKES (Devamla) \u2013 Onlar 50 lira verip kurtuluyorlar. O zenginlik sayesinde \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 da muharebeye g\u00f6ndermiyorlar. Muharebede \u015fehit olmaktan da mahrum oluyorlar! Mademki \u00f6yle \u015feyler b\u00fcy\u00fck iftihard\u0131r! Mademki, fukaralara muavenet etmek zenginlerin vazifesidir, bendeniz diyorum ki, bir nisbet l\u00e2z\u0131md\u0131r. Cavit Bey Hazretlerinin dedi\u011fi gibi, 2000\u2019e kadar geliri olan, %12 versin. 5000\u2019e kadar olanlar %15 versin. 10000\u2019e kadar olan da %20 versin. 1 milyon varidat\u0131 olan da senede 100 bin lira verse ne zarar\u0131 var? Efendiler, iyi biliniz ki, e\u011fer bizim, asker ko\u011fu\u015flar\u0131nda cahil, \u00e2lim, fakir, zengin bir arada oturmazsa hi\u00e7bir vakit ba\u015far\u0131 olmaz. \u0130cap eder ki, \u00e2lim ve zengin ve fukara \u00e7ocuklar\u0131 birbiri yan\u0131nda otursun. O vakit hepsinin e\u015fit olduklar\u0131n\u0131, hepsinin ayn\u0131 vatan\u0131n evl\u00e2d\u0131, ayn\u0131 ailenin efrad\u0131 bulunduklar\u0131n\u0131 anlayacaklard\u0131r. Yoksa ben kendi \u00e7ocu\u011fumu muharebeye g\u00f6nderip onun \u00f6l\u00fcm haberini ald\u0131\u011f\u0131m halde \u00e2lim veyahut zengin bir adam\u0131n \u00e7ocu\u011funu g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde gezerken g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm vakit hat\u0131r\u0131ma e\u015fitlik ve karde\u015flik hislerinden ziyade nefret ve d\u00fc\u015fmanl\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcnceleri gelecektir. Bu \u00f6yle bir hakikattir ki, bunu alenen s\u00f6ylememek i\u00e7in insan mant\u0131k sahibi olmamal\u0131d\u0131r. Mustafa Arif Bey diyor ki, mademki zengin \u00e7ocuklar\u0131 bedel verip \u00fc\u00e7 ay askerlik etmekle bu vazifeden kurtuluyorlar, \u00e2limler de ne i\u00e7in \u00fc\u00e7 ayla bu hizmetten kurtulmu\u015f olmas\u0131nlar. Pek do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyorlar. Bu cidden haks\u0131z bir muameledir. Fakat bu haks\u0131zl\u0131k i\u00e7in ba\u015fka bir haks\u0131zl\u0131k yapmak do\u011fru de\u011fildir. Ben bunun aleyhindeyim.\u201d\u00a0<\/em><\/p>\n

Ayn\u0131 oturumda \u201cHamidiye Alaylar\u0131\u201dn\u0131n isim de\u011fi\u015ftirerek \u201cHafif S\u00fcvari Alaylar\u0131\u201d olarak mevzuatta aynen korunmas\u0131na da Boyac\u0131yan itiraz edecekti.<\/p>\n

Ku\u015fkusuz bu yasa tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken sosyalist Ermeni vekiller \u00e7ok zorlanm\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131rlar. Bir yandan o g\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131nda adaletli bir askerlik sistemini savunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, di\u011fer yandan Osmanl\u0131 askerlik i\u015fleyi\u015fini bildikleri i\u00e7in gayrim\u00fcslimlerin kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 zorluklar\u0131 da kestirebiliyorlard\u0131. Ama 1909 y\u0131l\u0131nda gayrim\u00fcslimlerin askere al\u0131nmas\u0131 uygulamas\u0131n\u0131n, 1915 y\u0131l\u0131nda on binlerce Ermeni gencinin geri mevzilerde yol yap\u0131m ve bak\u0131m\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 \u201camele taburlar\u0131\u201dnda sistematik olarak ve topluca katledilmesini de beraberinde getirece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmemi\u015f olduklar\u0131n\u0131 tarihsel s\u00fcre\u00e7 g\u00f6sterecekti.<\/p>\n

1915\u2019te Anadolu i\u00e7lerinden savunmas\u0131z kafileler Deyrizor\u2019a do\u011fru s\u00fcr\u00fcl\u00fcrken, bu kafilelerin \u00e7o\u011funlu\u011funu ya\u015fl\u0131lar, kad\u0131nlar ve \u00e7ocuklar olu\u015fturuyordu. K\u00f6klerinden kopart\u0131larak \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131klar\u0131 bu \u00f6l\u00fcm yolculu\u011fu sonras\u0131nda, onlar\u0131n geride kalan mal\u0131na-m\u00fclk\u00fcne \u00e7\u00f6kenlerin, \u201c\u2026askerlik yapmazlard\u0131. B\u00fcy\u00fck paralar kazan\u0131r, en g\u00fczel yerlerde ya\u015farlard\u0131. Biz de onlara hayran hayran bakard\u0131k\u2019\u2019 demesi densizlik oldu\u011fu kadar, buna inan\u0131lmas\u0131 da z\u0131r cahilliktir.<\/p>\n

Kaynak\u00e7a:<\/strong><\/p>\n