{"id":76113,"date":"2023-09-27T06:43:20","date_gmt":"2023-09-27T11:43:20","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113"},"modified":"2023-09-27T06:43:20","modified_gmt":"2023-09-27T11:43:20","slug":"akhtamar-kutsal-hac-kilisesi-kabartmalari-eski-ve-yeni-ahitin-gorsel-anlatimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113","title":{"rendered":"Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi kabartmalar\u0131: Eski ve Yeni Ahit\u2019in g\u00f6rsel anlat\u0131m\u0131"},"content":{"rendered":"<header><em><strong>Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi, merkezi kubbeli ve d\u00f6rt yaprakl\u0131 yonca bi\u00e7imli ha\u00e7 plan tasar\u0131m\u0131na g\u00f6re in\u015fa edilmi\u015ftir. Ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011fi ve kabartmalar\u0131 Ermeni sanat ve mimarisinde \u00f6nemli yere sahiptir.<\/strong><\/em><\/p>\n<\/header>\n<div class=\"content-side\">\n<div class=\"v-image\">\n<figure><picture data-iesrc=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/2\/850\/479\/storage\/files\/images\/2023\/09\/25\/akktamar-ryzw_cover.jpg\" data-alt=\"Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi kabartmalar\u0131: Eski ve Yeni Ahit\u2019in g\u00f6rsel anlat\u0131m\u0131\" data-loaded=\"true\"><source srcset=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/2\/850\/479\/storage\/files\/images\/2023\/09\/25\/akktamar-ryzw_cover.jpg.webp\" type=\"image\/webp\" \/><source srcset=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/2\/850\/479\/storage\/files\/images\/2023\/09\/25\/akktamar-ryzw_cover.jpg\" \/><img alt=\"Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi kabartmalar\u0131: Eski ve Yeni Ahit\u2019in g\u00f6rsel anlat\u0131m\u0131\" \/><\/picture><\/figure>\n<\/div>\n<div class=\"content-text\">\n<p><strong>Abdullah Deveci*<\/strong><\/p>\n<p>Pek bilinmese de Anadolu\u2019da m\u00fcthi\u015f g\u00fczellikteki jeolojik olu\u015fumlardan birisi Van G\u00f6l\u00fc\u2019d\u00fcr. Yakla\u015f\u0131k iki y\u00fcz bin y\u0131l \u00f6nce volkanik Nemrut Da\u011f\u0131 lavlar\u0131n\u0131n Bitlis Vadisi\u2019ni doldurmas\u0131 ve Van \u00e7ukuru ile Mu\u015f \u00e7ukuru aras\u0131nda olu\u015fturdu\u011fu setler, Van G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Denizlerde oldu\u011fu gibi Van G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn su seviyesi de al\u00e7al\u0131p y\u00fckselir. Bu \u00f6zelli\u011fi ile ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze iklim de\u011fi\u015fimlerinin kayd\u0131n\u0131 tutar. T\u00fcm bunlar Nemrut Volkan\u0131 ile birlikte Van G\u00f6l\u00fc\u2019ne \u00fclkemizin \u00f6nemli bir jeopark alan\u0131 olma \u00f6zelli\u011fini kazand\u0131r\u0131r. Uygarl\u0131k tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da Van \u00e7evresi hep \u00f6nemli olmu\u015ftur. Ermeni mimarisi ve sanat\u0131n\u0131n bu b\u00f6lgede yo\u011fun izleri vard\u0131r. Van G\u00f6l\u00fc\u2019ndeki d\u00f6rt adan\u0131n hepsinde insanl\u0131k k\u00fclt\u00fcr miras\u0131na giren Ermeni mimari ve sanat\u0131n\u0131n \u00f6rnekleriyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131r: Kuzu (Rab) Adas\u0131 \u00fczerinde Kuzu \u015eapeli, Ad\u0131r Adas\u0131 \u00fczerinde Lim Manast\u0131r\u0131, \u00c7arpanak Adas\u0131 \u00fczerinde Ktouts (Ktuc) ve Akhtamar Adas\u0131 \u00fczerinde Akhtamar Kilisesi. Akhtamar Adas\u0131\u2019n\u0131n kuzeydo\u011fusunda yer alan Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi, do\u011fu kiliseleri i\u00e7inde \u00f6zel bir \u00f6neme sahiptir. 451 y\u0131l\u0131ndaki Kalkedon (Kad\u0131k\u00f6y) Konsili\u2019nden sonra bat\u0131 kiliselerinden farkl\u0131 yol izleyen Ermeni Kilisesi hiyerar\u015fisinde en y\u00fcksek ruhani ki\u015filik \u2018kato\u011fikos\u2019 tur. Kato\u011fikosluk papal\u0131kla benzer bir \u00f6neme sahiptir. Akhtamar, Sis ve Echmiadzin\u2019deki (E\u00e7miyazin) kato\u011fikosluklar\u0131yla beraber \u00fc\u00e7 merkezden biri olur. Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi, 1895 y\u0131l\u0131na kadar bu merkezi \u00f6zelli\u011fini devam ettirir. Vaspurakan Kral\u0131 I. Hacik Gagik Ardzruni\u2019nin mimar ve ke\u015fi\u015f Manuel\u2019e bir saray kompleksinin kilisesi olarak yapt\u0131rtt\u0131\u011f\u0131 Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi, 915-921 tarihleri aras\u0131nda in\u015fa edilmi\u015ftir. Yap\u0131 toplulu\u011fu i\u00e7inde yer alan saray ve limandan hi\u00e7bir kal\u0131nt\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. De\u011fi\u015fik d\u00f6nemlerde eklenen yap\u0131larla bir manast\u0131ra d\u00f6n\u00fc\u015fen yap\u0131 toplulu\u011fundan kilisenin d\u0131\u015f\u0131nda iki \u015fapel, iki jamatun (kilise evi, toplant\u0131 yeri), \u00e7an kulesi, ke\u015fi\u015f odalar\u0131 ve mezarl\u0131k g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fabilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Kilise, merkezi kubbeli ve d\u00f6rt yaprakl\u0131 yonca bi\u00e7imli ha\u00e7 plan (tetraconchos) tasar\u0131m\u0131na g\u00f6re in\u015fa edilmi\u015ftir. Ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011fi ve \u00f6zellikle kabartmalar\u0131 Ermeni sanat ve mimarisinde \u00f6nemli bir yere sahiptir. G\u00f6n\u00fcl \u00d6ney, kabartmalar\u0131n mimarinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti\u011fini ve \u00e7ok etkileyici oldu\u011funu s\u00f6yler. Bu kabartmalar yatay d\u00f6rt ku\u015fak bi\u00e7iminde yap\u0131n\u0131n t\u00fcm cephelerini dola\u015f\u0131r. Ayr\u0131ca d\u00fczensiz yerle\u015ftirilmi\u015f ba\u015fka kabartmalar da vard\u0131r. Bu kabartmalarda Eski Ahit ve Yeni Ahit (\u0130ncil) konulu sahneler betimlenmi\u015ftir. Dini konulu sahnelerin d\u0131\u015f\u0131nda hayvan fig\u00fcrleri, geometrik ve bitkisel s\u00fcslemeler g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kilisenin mimarl\u0131k tarihi ba\u011flam\u0131nda anlat\u0131m\u0131 ve s\u00fcslemelerinin tan\u0131m\u0131 olduk\u00e7a geni\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fma konusudur. Burada s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz kabartmalardan Yunus Peygamber ile ilgili olan sahneyi ba\u015fka \u00f6rneklerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak ele alaca\u011f\u0131z.<\/p>\n<h1>AKHTAMAR KUTSAL HA\u00c7 K\u0130L\u0130SES\u0130\u2019NDEK\u0130 YUNUS PEYGAMBER KABARTMASI<\/h1>\n<p>Kilisenin bat\u0131 ha\u00e7 kolunun g\u00fcney cephesinde yer alan Yunus Peygamber\u2019le ilgili kabartmalar, Eski Ahit\u2019teki anlat\u0131lar\u0131n kilise duvar\u0131na ge\u00e7irilmi\u015f halidir. Eski Ahit\u2019in Yunus B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde Nineve \u015eehri ve Peygamber Yunus\u2019un yap\u0131p ettikleri ve ba\u015f\u0131na gelenler anlat\u0131l\u0131r. Yunus, Tanr\u0131 taraf\u0131ndan Nineve (Ninova) halk\u0131n\u0131 uyarmak i\u00e7in g\u00f6revlendirilir. Ancak Yunus Peygamber Nineve\u2019ye gitmek istemez ve Tar\u015fi\u015f\u2019e gitmek i\u00e7in g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Tel Aviv\u2019in par\u00e7as\u0131 olan eski liman kenti Yafa\u2019dan bir gemiye biner. Tanr\u0131, denizde b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rt\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131r. Denizciler \u00f6nce a\u011f\u0131rl\u0131k yapan e\u015fyalar\u0131 atarlar, \u00e7are olmaz. Sonra bu felaketin kimin y\u00fcz\u00fcnden geldi\u011fini anlamak i\u00e7in kura \u00e7ekerler. Kura Yunus\u2019a \u00e7\u0131kar. Yunus denize at\u0131l\u0131r ve f\u0131rt\u0131na diner. Tanr\u0131\u2019n\u0131n emriyle de b\u00fcy\u00fck bir bal\u0131k Yunus\u2019u yutar ve Yunus, \u00fc\u00e7 g\u00fcn bal\u0131\u011f\u0131n karn\u0131nda kal\u0131r. Yunus, Tanr\u0131\u2019ya dualar eder. Dualar\u0131 sayesinde bal\u0131k kusarak Yunus\u2019u karaya b\u0131rak\u0131r. Yunus, Nineve\u2019ye gider ve k\u00f6t\u00fc yoldan d\u00f6nmedikleri takdirde k\u0131rk g\u00fcn sonra helak edileceklerini bildirir. Nineve Kral\u0131 ve halk\u0131, Tanr\u0131\u2019ya dualar ederek k\u00f6t\u00fc yoldan d\u00f6nerler. Tanr\u0131, Nineve\u2019yi affeder. Fakat \u0130sraillilerin d\u00fc\u015fman\u0131 olan Nineve halk\u0131n\u0131n affedilmesi Yunus\u2019un g\u00fcc\u00fcne gider. Tanr\u0131\u2019ya \u00f6lmesi i\u00e7in dua eder. Bir \u00e7ardakta olacaklar\u0131 beklerken, Tanr\u0131 bir asma kaba\u011f\u0131 ye\u015ferterek Yunus\u2019u \u00f6nce rahatlat\u0131r, sonra da bitkiyi kurutup g\u00fcne\u015fin alt\u0131nda bitkin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Yunus bitkinin kurumas\u0131na \u00fcz\u00fcl\u00fcr, yine \u00f6lmek ister. Tanr\u0131 da ona \u015f\u00f6yle der: \u201cSen eme\u011fini \u00e7ekmedi\u011fin ve b\u00fcy\u00fctmedi\u011fin asma kaba\u011f\u0131na ac\u0131yorsun, o kabak ki, bir gecede \u00e7\u0131kt\u0131 ve bir gecede yok oldu; ya ben Nineve i\u00e7in, o b\u00fcy\u00fck \u015fehir i\u00e7in ac\u0131mayay\u0131m m\u0131?\u201d (Eski Ahit; Yunus, 4: 10-11).<\/p>\n<figure class=\"image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2023\/09\/25\/2-ybag.jpg\" width=\"960\" height=\"715\" data-kiosked-context-name=\"kskdUIContext_01hbb70ya9e2dcvp5qffhehgns\" \/><figcaption><em>Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<p>Kabartmalarda tam da yukar\u0131da ge\u00e7en hik\u00e2ye anlat\u0131l\u0131r. Kabartmalar\u0131n d\u00fczeni bir film \u015feridi gibi yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya ve soldan sa\u011fa do\u011fru geli\u015fir. Kim olduklar\u0131 bilinmeyen \u00fcstteki madalyonlar\u0131n alt k\u0131sm\u0131nda ayakta ve bir eliyle ikaz eden pozisyonu alm\u0131\u015f Yunus Peygamber, ba\u011fda\u015f kurarak oturmu\u015f Nineve Kral\u0131\u2019na bir \u015feyler anlat\u0131yor gibi betimlenmi\u015ftir. Bu arada ba\u011fda\u015f kurman\u0131n do\u011fuda iktidar g\u00f6stergesi bir sahne oldu\u011funu belirtelim. Soldaki kabartmada ise hik\u00e2yenin en \u00f6nemli k\u0131sm\u0131 olan, yelkenli bir gemide \u00fc\u00e7 erkek fig\u00fcr\u00fcn\u00fcn Yunus Peygamber\u2019i denize at\u0131\u015f\u0131 ve denizde iri bir bal\u0131\u011f\u0131n Yunus Peygamber\u2019i yutmas\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Hemen yandaki kar\u0131\u015f\u0131k fig\u00fcr ise Yunus Peygamberi yutan bal\u0131kt\u0131r. Bal\u0131k burada daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak, kanatl\u0131 ve vah\u015fi kara hayvanlar\u0131n\u0131nkine benzeyen kafas\u0131yla fantastik bir hayvan olarak betimlenmi\u015ftir. En sa\u011fdaki \u015feridin son sahnesindeki erkek fig\u00fcr\u00fc ise Nineve \u015fehrinin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 izlemek i\u00e7in beklerken asma kaba\u011f\u0131 yapraklar\u0131 alt\u0131nda dinlenen ya da Tanr\u0131\u2019n\u0131n g\u00f6nderdi\u011fi bir kurdun asma kaba\u011f\u0131n\u0131 yemesinden sonra g\u00fcne\u015fin alt\u0131nda bitkin d\u00fc\u015fen Peygamber Yunus olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ba\u015fka \u00f6rnekler de vard\u0131r: 1678 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul\u2019da tamamlanan bir Ermeni ilahi kitab\u0131ndaki bir minyat\u00fcr resimde de denize at\u0131lan Yunus\u2019un bal\u0131k taraf\u0131ndan yutulu\u015fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. Dini bir metnin g\u00f6rsel anlat\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015fmesinde kayna\u011fa tam ba\u011fl\u0131l\u0131k bu minyat\u00fcr resimde de kendini g\u00f6sterir.<\/p>\n<h2>\u0130RAN VE OSMANLI M\u0130NYAT\u00dcRLER\u0130: KURAN\u2019DAK\u0130 YUNUS PEYGAMBER<\/h2>\n<figure class=\"image align-right\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2023\/09\/25\/3-5rh3.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"461\" \/><figcaption><em>1678\u2019de \u0130stanbul\u2019da tamamlanan<\/em><br \/>\n<em>Ermeni ilahi kitab\u0131ndan. Denize<\/em><br \/>\n<em>at\u0131lan ve bal\u0131k taraf\u0131ndan yutulan<\/em><br \/>\n<em>Peygamber Yunus, Baltimore, Walters<\/em><br \/>\n<em>Art Gallery.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<p>Yunus Peygamber\u2019in \u00f6yk\u00fcs\u00fc Eski Ahit\u2019ten baz\u0131 temel farklarla Kuran\u2019da da yer al\u0131r. Kuran\u2019da say\u0131lan 25 peygamberden biri Yunus Peygamber\u2019dir. Tevbe, Saffat, Enbiya, En\u2019am sureleri ve kendi ad\u0131yla an\u0131lan onuncu sure olan Yunus Suresi\u2019nde Yunus Peygamber\u2019le ilgili anlat\u0131mlar vard\u0131r. Kuran\u2019da Yunus Peygamber i\u00e7in bal\u0131k sahibi anlam\u0131nda Zin-nun denilmektedir. \u0130nan\u0131\u015fa g\u00f6re, Yunus Peygamber bal\u0131k pi\u015firenlerin, bal\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n, dalyanc\u0131lar\u0131n piridir.<\/p>\n<p>Kuran\u2019da Eski Ahit\u2019te ge\u00e7mesinden farkl\u0131 olarak Yunus\u2019un kavmi putlara tapar. \u00c7abalar\u0131na ra\u011fmen kavmi hak yoluna girmez. Yunus Peygamber dayanamay\u0131p da\u011fa \u00e7\u0131kar. Allah\u2019tan gelen uyar\u0131yla geri d\u00f6ner, kavmini hak yoluna \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Yine kar\u015f\u0131l\u0131k bulamaz. Allah\u2019tan ceza gelece\u011fini anlay\u0131nca Yunus Peygamber \u015fehri terk eder. \u015eehrin \u00fczerini kara bulutlar kaplar. Halk bu sefer yola gelir ve Yunus Peygamber\u2019i aramaya ba\u015flar ama bulamazlar. Cebrail Melek, Yunus\u2019un yan\u0131na gelir ve halk\u0131n\u0131n yan\u0131na gitmesini s\u00f6yler. Ama halk\u0131na k\u0131zg\u0131n Yunus bir gemiye binerek \u00e7ekip gider. Gemi yalpalamaya ba\u015flay\u0131nca g\u00fcnahk\u00e2r aran\u0131r, kura \u00e7ekilir. Kura Yunus\u2019a \u00e7\u0131kar. Ancak denizciler kutsal bir ki\u015fiyi denize atmak istemezler. Kura \u00e7ekimi tekrarlan\u0131r ve her tekrarda kura yine Yunus\u2019a \u00e7\u0131kar. Yunus kendisini denize atar. Bir bal\u0131k Yunus\u2019u yutar. Bal\u0131\u011f\u0131n karn\u0131nda uzun bir s\u00fcre kalan Yunus, Nineve k\u0131y\u0131s\u0131na b\u0131rak\u0131l\u0131r. Bitkin d\u00fc\u015fen Yunus bir bitkinin alt\u0131nda dinlenir. Tanr\u0131 ona kavminin yan\u0131na d\u00f6nmesini buyurur. Yunus b\u00f6ylece kavminin yan\u0131na d\u00f6ner [Enbiy\u00e2 S. 87-88; S\u00e2ff\u00e2t S., 140-148; Kalem S., 48-50].<\/p>\n<figure class=\"image align-right\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2023\/09\/25\/4-rksl.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"408\" \/><figcaption><em>Yunus Peygamber Melek Cebrail\u2019in yard\u0131m\u0131yla bal\u0131\u011f\u0131n karn\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131yor. 1610 y\u0131l\u0131 tarihli F\u00e2lname n\u00fcshas\u0131. Eser Topkap\u0131 Saray\u0131 M\u00fczesi K\u00fct\u00fcphanesi Hazine 1703\u2019de kay\u0131tl\u0131.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<p>Yunus Peygamber\u2019in bal\u0131\u011f\u0131n a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6steren sahneler \u0130slam ikonografisinde konuya ili\u015fkin en \u00f6nemli sahnelerdir. Bundan dolay\u0131 da dini konulu de\u011fi\u015fik minyat\u00fcrl\u00fc yazmalarda bu sahne s\u00fcrekli tekrarlanm\u0131\u015ft\u0131r. I. Ahmed D\u00f6nemi\u2019nden gelen 1610 tarihli Falname isimli minyat\u00fcrl\u00fc yazmada Yunus Peygamber\u2019in bal\u0131\u011f\u0131n a\u011fz\u0131ndan Cebrail\u2019in yard\u0131m\u0131yla \u00e7\u0131kmas\u0131 betimlenmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Cebrail Melek\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 yard\u0131m, minyat\u00fcr\u00fc konunun i\u00e7eri\u011fi bak\u0131m\u0131ndan Akhtamar\u2019daki kabartmadan farkl\u0131 k\u0131lar. Eski Ahit\u2019e g\u00f6re (Yunus, 2:10), Tanr\u0131n\u0131n emriyle bal\u0131k, Yunus\u2019u karaya kus[1]mu\u015ftur. Kuran\u2019da Yunus Peygamber\u2019in bal\u0131\u011f\u0131n karn\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, \u2018\u2018Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 bozulmu\u015f olarak onun \u0131ss\u0131z bir k\u0131y\u0131ya b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131k; \u00fcst\u00fcne (g\u00f6lge yapmas\u0131 i\u00e7in) kabak t\u00fcr\u00fcnden bir bitki bitirdik (S\u00e2ff\u00e2t Suresi 145-146)\u2019\u2019 bi\u00e7iminde anlat\u0131l\u0131r.<\/p>\n<figure class=\"image align-right\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2023\/09\/25\/5-cwmp.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"204\" \/><figcaption><em>Yunus Peygamber\u2019in bal\u0131\u011f\u0131n karn\u0131ndan \u00e7\u0131kmas\u0131na Cebrail Melek yard\u0131m ediyor. Cami elTevarih Yazmas\u0131, yakla\u015f\u0131k 1400 y\u0131l\u0131, Metropolitan<\/em><br \/>\n<em>Museum of Art.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<p>\u0130ran\u2019da 1400 y\u0131llar\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f Cami el-Tevarih isimli yazmada da yine Melek Cebrail\u2019in yard\u0131m\u0131yla bal\u0131\u011f\u0131n karn\u0131ndan \u00e7\u0131kan Yunus Peygamber\u2019i g\u00f6steren sahne betimlenmi\u015ftir. Osmanl\u0131 ve \u0130ran\u2019da de\u011fi\u015fik d\u00f6nemlerde haz\u0131rlanm\u0131\u015f dini konulu yazmalarda Yunus Peygamber\u2019le ilgili ba\u015fka minyat\u00fcr resimleri de vard\u0131r. Bu el yazmalar\u0131nda minyat\u00fcr resimler metni a\u00e7\u0131klayan g\u00f6rsellerdir. Bu y\u00fczden bu resimlerin okunmas\u0131 daima metinle ili\u015fkilidir. Yine H\u0131ristiyan D\u00fcnyas\u0131\u2019nda hem el yazmas\u0131 kitaplardaki minyat\u00fcr resimlerde hem de duvar veya tual resimlerinde Yunus Peygamber\u2019in \u00f6yk\u00fcs\u00fc \u00e7ok\u00e7a betimlenmi\u015ftir. Bu resimlerde de kutsal metinler iyi anla\u015f\u0131ls\u0131n diye daima kayna\u011fa ba\u011fl\u0131 kal\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><em>*Sanat Tarih\u00e7isi, Eski\u015fehir Okulu<\/em><\/p>\n<p><strong><em>https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/akhtamar-kutsal-hac-kilisesi-kabartmalari-eski-ve-yeni-ahitin-gorsel-anlatimi-haber-1639331<\/em><\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi, merkezi kubbeli ve d\u00f6rt yaprakl\u0131 yonca bi\u00e7imli ha\u00e7 plan tasar\u0131m\u0131na g\u00f6re in\u015fa edilmi\u015ftir. Ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011fi ve kabartmalar\u0131 Ermeni sanat ve mimarisinde \u00f6nemli yere sahiptir. Abdullah Deveci* Pek bilinmese de Anadolu\u2019da m\u00fcthi\u015f g\u00fczellikteki jeolojik olu\u015fumlardan birisi Van G\u00f6l\u00fc\u2019d\u00fcr. Yakla\u015f\u0131k iki y\u00fcz bin y\u0131l \u00f6nce volkanik Nemrut Da\u011f\u0131 lavlar\u0131n\u0131n Bitlis Vadisi\u2019ni doldurmas\u0131 ve [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":76114,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22,1,70,20],"tags":[],"class_list":["post-76113","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gunumuzde-bati-ermenistan","category-haberler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi kabartmalar\u0131: Eski ve Yeni Ahit\u2019in g\u00f6rsel anlat\u0131m\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi kabartmalar\u0131: Eski ve Yeni Ahit\u2019in g\u00f6rsel anlat\u0131m\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi, merkezi kubbeli ve d\u00f6rt yaprakl\u0131 yonca bi\u00e7imli ha\u00e7 plan tasar\u0131m\u0131na g\u00f6re in\u015fa edilmi\u015ftir. Ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011fi ve kabartmalar\u0131 Ermeni sanat ve mimarisinde \u00f6nemli yere sahiptir. Abdullah Deveci* Pek bilinmese de Anadolu\u2019da m\u00fcthi\u015f g\u00fczellikteki jeolojik olu\u015fumlardan birisi Van G\u00f6l\u00fc\u2019d\u00fcr. Yakla\u015f\u0131k iki y\u00fcz bin y\u0131l \u00f6nce volkanik Nemrut Da\u011f\u0131 lavlar\u0131n\u0131n Bitlis Vadisi\u2019ni doldurmas\u0131 ve [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-09-27T11:43:20+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2023\/09\/Akhtamar-Kutsal-Hac-Kilisesi-kabartmalari.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"850\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"479\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=76113#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=76113\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi kabartmalar\u0131: Eski ve Yeni Ahit\u2019in g\u00f6rsel anlat\u0131m\u0131\",\"datePublished\":\"2023-09-27T11:43:20+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=76113\"},\"wordCount\":1888,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=76113#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2023\\\/09\\\/Akhtamar-Kutsal-Hac-Kilisesi-kabartmalari.webp\",\"articleSection\":[\"G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Bat\u0131 Ermenistan\",\"Haberler\",\"Makaleler\",\"Tarih Sayfalar\u0131\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=76113#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=76113\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=76113\",\"name\":\"Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi kabartmalar\u0131: Eski ve Yeni Ahit\u2019in g\u00f6rsel anlat\u0131m\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=76113#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=76113#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2023\\\/09\\\/Akhtamar-Kutsal-Hac-Kilisesi-kabartmalari.webp\",\"datePublished\":\"2023-09-27T11:43:20+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=76113#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=76113\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=76113#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2023\\\/09\\\/Akhtamar-Kutsal-Hac-Kilisesi-kabartmalari.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2023\\\/09\\\/Akhtamar-Kutsal-Hac-Kilisesi-kabartmalari.webp\",\"width\":850,\"height\":479},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=76113#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi kabartmalar\u0131: Eski ve Yeni Ahit\u2019in g\u00f6rsel anlat\u0131m\u0131\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi kabartmalar\u0131: Eski ve Yeni Ahit\u2019in g\u00f6rsel anlat\u0131m\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi kabartmalar\u0131: Eski ve Yeni Ahit\u2019in g\u00f6rsel anlat\u0131m\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi, merkezi kubbeli ve d\u00f6rt yaprakl\u0131 yonca bi\u00e7imli ha\u00e7 plan tasar\u0131m\u0131na g\u00f6re in\u015fa edilmi\u015ftir. Ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011fi ve kabartmalar\u0131 Ermeni sanat ve mimarisinde \u00f6nemli yere sahiptir. Abdullah Deveci* Pek bilinmese de Anadolu\u2019da m\u00fcthi\u015f g\u00fczellikteki jeolojik olu\u015fumlardan birisi Van G\u00f6l\u00fc\u2019d\u00fcr. Yakla\u015f\u0131k iki y\u00fcz bin y\u0131l \u00f6nce volkanik Nemrut Da\u011f\u0131 lavlar\u0131n\u0131n Bitlis Vadisi\u2019ni doldurmas\u0131 ve [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2023-09-27T11:43:20+00:00","og_image":[{"width":850,"height":479,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2023\/09\/Akhtamar-Kutsal-Hac-Kilisesi-kabartmalari.webp","type":"image\/webp"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"9 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi kabartmalar\u0131: Eski ve Yeni Ahit\u2019in g\u00f6rsel anlat\u0131m\u0131","datePublished":"2023-09-27T11:43:20+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113"},"wordCount":1888,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2023\/09\/Akhtamar-Kutsal-Hac-Kilisesi-kabartmalari.webp","articleSection":["G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Bat\u0131 Ermenistan","Haberler","Makaleler","Tarih Sayfalar\u0131"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113","name":"Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi kabartmalar\u0131: Eski ve Yeni Ahit\u2019in g\u00f6rsel anlat\u0131m\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2023\/09\/Akhtamar-Kutsal-Hac-Kilisesi-kabartmalari.webp","datePublished":"2023-09-27T11:43:20+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2023\/09\/Akhtamar-Kutsal-Hac-Kilisesi-kabartmalari.webp","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2023\/09\/Akhtamar-Kutsal-Hac-Kilisesi-kabartmalari.webp","width":850,"height":479},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=76113#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Akhtamar Kutsal Ha\u00e7 Kilisesi kabartmalar\u0131: Eski ve Yeni Ahit\u2019in g\u00f6rsel anlat\u0131m\u0131"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76113","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76113"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76113\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76115,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76113\/revisions\/76115"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/76114"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76113"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76113"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76113"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}