{"id":75378,"date":"2023-08-01T04:01:04","date_gmt":"2023-08-01T09:01:04","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378"},"modified":"2023-08-01T04:01:04","modified_gmt":"2023-08-01T09:01:04","slug":"taner-akcam-ile-soylesi-turkiyede-apartheid-sistemi-varligini-surduruyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378","title":{"rendered":"Taner Ak\u00e7am ile S\u00f6yle\u015fi: T\u00fcrkiye\u2019de Apartheid Sistemi Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 S\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor"},"content":{"rendered":"
\n
\n
R\u00f6portaj \/ F\u0131rat Ayd\u0131nkaya<\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n
\n
\n
\n

\"ekran_resmi_2023-07-31_10.24.24\"\u00a0Taner Ak\u00e7am, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nde gelen tarih\u00e7ilerinden biri olarak bilinmektedir. Soyk\u0131r\u0131m tarihi, politik \u015fiddet ve alternatif tarih yaz\u0131m\u0131 konular\u0131nda \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmakta olup, bu \u00e7er\u00e7evede pek \u00e7ok kitap yazm\u0131\u015ft\u0131r. Kendisi ile yak\u0131n zaman \u00f6nce\u00a0Aras yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan ve esas olarak da K\u00fcrtleri yak\u0131ndan ilgilendiren\u00a0\u201cY\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid\u201d\u00a0kitab\u0131 \u00fczerine konu\u015ftuk.\u00a0<\/em><\/p>\n

Soru: \u00d6ncelikle kitab\u0131n\u0131z\u0131n sars\u0131c\u0131 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 konu\u015farak ba\u015flamak isteriz. Apartheid kavram\u0131n\u0131n s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir tarihsel kavram \u00fcretimi oldu\u011funu biliyoruz. T\u00fcrk tarih\u00e7ilerinin bu kavrama olan alerjisi malum, keza K\u00fcrt tarih\u00e7ilerinin bu \u00f6zg\u00fcn kavram\u0131 s\u0131k\u00e7a kullanmad\u0131klar\u0131 da a\u00e7\u0131k. \u015eu h\u00e2lde neden Apartheid?<\/em><\/strong><\/p>\n

Cevap:\u00a0<\/strong>Cevap basit: rejim Apartheid rejimi oldu\u011fu i\u00e7in. As\u0131l \u00f6nemli soru, ni\u00e7in bug\u00fcne kadar hi\u00e7 kimsenin bu tan\u0131m\u0131 kullanmad\u0131\u011f\u0131 sorusudur. Apartheid, uluslararas\u0131 ceza hukukuna g\u00f6re bir su\u00e7 ve tan\u0131m\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k: Kavram, \u201cbir \u0131rksal grubun veya gruplar\u0131n, \u00fclkenin siyasi, sosyal, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel ya\u015fam\u0131na kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in hesaplanan\u00a0her t\u00fcrl\u00fc yasal \u00f6nlem ve di\u011fer \u00f6nlemler ve \u00f6zellikle bir \u0131rksal grubun veya gruplar\u0131n \u00fcyelerini temel insan hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinden mahrum b\u0131rakarak, bu t\u00fcr bir grubun veya gruplar\u0131n tam geli\u015fimini engelleyen ko\u015fullar\u0131n kas\u0131tl\u0131 yarat\u0131lmas\u0131<\/em>\u201d su\u00e7u olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Zannediyorum, T\u00fcrkiye\u2019de herkes Apartheid, G\u00fcney Afrika ile ilgili \u00f6zel bir tan\u0131md\u0131r ve de sadece (biyolojik-deri rengine ili\u015fkin) \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k konusunu kapsar diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. \u0130kisi de yanl\u0131\u015f.<\/p>\n

Kavram, evet, G\u00fcney Afrika ile birlikte uluslararas\u0131 hukukun bir konusu oldu ama art\u0131k \u00f6zel bir \u00fclkeyi de\u011fil, t\u00fcm \u00fclkeleri kapsayan genel bir hukuk kuram\u0131 haline gelmi\u015f vaziyette. Nas\u0131l ki, Soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131n\u0131n Holokost ile do\u011frudan alakas\u0131 vard\u0131 ama bu \u00f6zel olaydan kalk\u0131larak genel bir ceza kategorisi olu\u015fturuldu ise, benzeri durum Apartheid i\u00e7in de s\u00f6z konusu oldu. \u0130kincisi, Apartheid bir tek biyolojik veya k\u00fclt\u00fcrel \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k ile de s\u0131n\u0131rl\u0131 bir kavram de\u011fildir. Etnik, din, k\u00fclt\u00fcr, ulus gruplar\u0131na ait d\u0131\u015flama bi\u00e7imlerini de kaps\u0131yor. 1965\u2019den beri \u00e7\u0131kan t\u00fcm uluslararas\u0131 hukuk metinlerinde bu hususun alt\u0131 \u00e7izilmi\u015ftir. 2000 y\u0131l\u0131nda Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemelerinin stat\u00fcs\u00fcnde, Apartheid bir d\u0131\u015flama politikas\u0131 olarak \u0130nsanl\u0131\u011fa Kar\u015f\u0131 Su\u00e7 olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ana ak\u0131m T\u00fcrk tarih\u00e7ilerinin genelde kolonyal teorilere prim vermediklerini biliyoruz. Ama yine de mesela \u00d6mer L\u00fctfi Barkan, \u00f6zellikle de Osmanl\u0131 yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ba\u011flam\u0131nda \u201cT\u00fcrk Kolonizasyon Siyaseti\u201d diye bir kavram kullan\u0131yordu. Falih R\u0131fk\u0131 Atay da Arap co\u011frafyas\u0131na at\u0131fla \u201cOsmanl\u0131 emperyalizmi\u201d kavram\u0131n\u0131 atm\u0131\u015ft\u0131 ortaya. Yak\u0131n zamanlarda ise Selim Deringil, Osmanl\u0131 b\u00fcrokrasisinin, modern egemenlik stratejilerine olan ilgileri ba\u011flam\u0131nda \u201c\u00f6d\u00fcn\u00e7 al\u0131nm\u0131\u015f kolonyalizm\u201dden bahsediyordu. Bu manada Apartheid teorinizin tarihsel-toplumsal dayanaklar\u0131na dair ne s\u00f6ylemek istersiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00c7ok \u00f6nemli bir soru. Detayl\u0131 cevap veremezsem bile, ilk kanaatlerimi payla\u015fmak isterim. S\u00f6m\u00fcrgecilik ile Apartheid ili\u015fkisi konusuna her \u00fclke \u00f6zelinde yak\u0131ndan bakmak gerekir, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm. \u00d6rne\u011fin, G\u00fcney Afrika Apartheid rejimi resmen 1948\u2019de kuruldu ama k\u00f6klerinin 19\u2019uncu y\u00fczy\u0131l s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fine kadar gitti\u011fini biliyoruz.<\/p>\n

Osmanl\u0131-Cumhuriyet \u00e7izgisinde ise g\u00f6zledi\u011fim \u015fu: Apartheid sisteminin \u00f6ncelikli tarihsel-toplumsal dayana\u011f\u0131 Osmanl\u0131 Millet sistemidir. Buna bir de Cumhuriyet d\u00f6nemi ile birlikte K\u00fcrt b\u00f6lgeleri ile ili\u015fkilerin s\u00f6m\u00fcrgecilik mant\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenmesi eklenmi\u015ftir. Bu ikinci husus, yani Cumhuriyet d\u00f6nemindeki s\u00f6m\u00fcrgecilik, bizlerin yorumu veya kanaati de\u011fildir. Cumhuriyet kurucular\u0131n\u0131n, K\u00fcrdistan ile ili\u015fkilerini \u201cs\u00f6m\u00fcrgelerle kurulan ili\u015fkiler\u201d esas\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlemeyi kendilerinin \u00f6nerdiklerini, tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 ve bu y\u00f6nde uygulamalara ge\u00e7tiklerini biliyoruz.<\/p>\n

Bu anlamda T\u00fcrkiye \u00f6zelinde, Osmanl\u0131 Millet sistemi ile s\u00f6m\u00fcrgeci mant\u0131\u011f\u0131n ilgin\u00e7 bir bile\u015fimi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Osmanl\u0131da var olan, dinsel temelli hiyerar\u015fik toplum modeli, Cumhuriyet ile birlikte sek\u00fcler bir hale sokularak devam etti. Bu nedenle, Hristiyanlar ve Yahudiler bu ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde toplumun el alt hiyerar\u015fisindeki yerlerini korumaya devam ettiler. G\u00f6zlenen, K\u00fcrtlerin konumundaki kaymad\u0131r. Din, Cumhuriyet d\u00f6neminde \u00f6nemini koruyordu ama tek ba\u015f\u0131na Apartheid\u2019\u0131n hukuki temelini olu\u015fturmuyordu. Bu nedenle toplumsal hiyerar\u015fi, bazen a\u00e7\u0131ktan biyolojik kategoriler de kullan\u0131larak, etnik ve k\u00fclt\u00fcrel k\u00f6ken \u00fczerinde yeniden in\u015fa edildi. Ve Hristiyan ve Yahudilere y\u00f6nelik var olan fi\u015fleme metoduna K\u00fcrtler de dahil edilmeye ba\u015fland\u0131. Buldu\u011fum baz\u0131 kay\u0131tlarda, \u00f6rne\u011fin K\u00fcrt vilayetlerinden g\u00fcvenlik nedeniyle Bat\u0131ya s\u00fcr\u00fclen a\u015firet ve\/veya aile ve ki\u015filerin n\u00fcfus k\u00fct\u00fcklerinde fi\u015flendiklerini g\u00f6rd\u00fcm. Yani, 3-4 ku\u015fak sonra, s\u00fcr\u00fclen bu K\u00fcrtler tamam\u0131yla T\u00fcrkl\u00fck i\u00e7inde erimi\u015f olsa bile, K\u00fcrt k\u00f6kenleri belli olacakt\u0131. Oysa bug\u00fcne kadarki tart\u0131\u015fmalarda, K\u00fcrtlere sunulan\u0131n sadece asimilasyon alternatifi oldu\u011fu savunulur ve devletin yo\u011fun bir asimilasyon politikas\u0131 izledi\u011fi ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc. \u015eimdi buna bir de fi\u015fleme metodunu eklemek gerekir. Bug\u00fcne kadar sadece Hristiyan ve Yahudilere y\u00f6nelik uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fimiz fi\u015fleme sistemine K\u00fcrtlerin de eklenmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6stermek, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6nemli bir katk\u0131s\u0131d\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm.<\/p>\n

K\u00fcrt Tarih yaz\u0131m\u0131 s\u0131kl\u0131kla 1918-1924 y\u0131llar\u0131 aras\u0131na m\u00fczakere, diyalog ve ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015f kurucu bir tarihsel f\u0131rsat\u0131n hikayesi olarak bak\u0131yor. \u00c7anakkale Sava\u015f\u0131ndan ba\u015flayan ve \u201cKurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u201dndaki T\u00fcrk-K\u00fcrt birlikteli\u011fiyle devam eden asli kurucu unsur s\u00f6ylemi, Kongreler s\u00fcreci, bu s\u00fcrece kimi K\u00fcrtlerin \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131p dahil edilmesi, 1921 Anayasas\u0131, M.Kemal\u2019in \u00f6zerkli\u011fe dair kimi beyanlar\u0131 ve benzeri s\u00fcre\u00e7ler. Siz bu tarihsel s\u00fcre\u00e7leri nas\u0131l okuyorsunuz ve daha \u00f6nemlisi bu \u00f6rt\u00fck diyalog s\u00fcre\u00e7lerini Apartheid rejiminde nas\u0131l konumland\u0131r\u0131yorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

K\u00fcrt tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n t\u00fcm bir 1918-1924 d\u00f6nemini a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak \u201cbize verilen s\u00f6zler tutulmad\u0131\u201d ekseninde okudu\u011funu biliyorum. Hatta K\u00fcrt meselesinin siyasi olarak \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in \u201cyeniden 1918-1923 ruhuna geri d\u00f6nmek\u201d \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliyoruz. \u00d6calan\u2019\u0131n, 2013 Newroz mesaj\u0131 bu bak\u0131mdan \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u201c\u00c7anakkale\u2019de omuz omuza \u015fehit\u201d d\u00fc\u015fmekten ve \u201cKurtulu\u015f Sava\u015f\u0131n\u0131 birlikte yapm(\u0131\u015f)\u201d olmaktan s\u00f6z eder. T\u00fcrklerin, K\u00fcrtlere \u201cverdikleri s\u00f6zleri tutmad\u0131klar\u0131\u201d sav\u0131 elbette do\u011fru bir sav, belgeleri ortada. Kitab\u0131m\u0131n iddias\u0131 tam da bu noktada ve tarihi \u201cK\u00fcrtlere verilen s\u00f6zlerin yerine getirilmemesi\u201d ekseninde okuman\u0131n, olu\u015fturulan Apartheid sistemini anlamaktan \u00e7ok uzak oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyor. Benim okumamda yukardaki yakla\u015f\u0131mlar, \u201cbiz de T\u00fcrklerle birlikte Apartheid sisteminin en tepesi seviyesinde olacakt\u0131k ama bundan mahrum edildik\u201d yak\u0131nmas\u0131 gibidir.<\/p>\n

Apartheid\u2019dan pay alamamaktan yak\u0131nman\u0131n \u00e7ok iyi bir tutum olmad\u0131\u011f\u0131 ortada. Bunun yerine s\u00fcreci, K\u00fcrtlerin, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 M\u00fcsl\u00fcman kimlikleriyle yer ald\u0131klar\u0131, Milleti H\u00e2kime konumlar\u0131ndan \u00e7\u0131k(art\u0131l)\u0131p kovu\u015fturulan topluluk haline d\u00f6n\u00fc\u015f(t\u00fcr\u00fcl)mesinin nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine yak\u0131ndan bakman\u0131n daha faydal\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm. Bu bir s\u00fcre\u00e7 ve 1916 (K\u00fcrt s\u00fcrg\u00fcnleri) veya 1921 (Ko\u00e7giri) bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn \u00f6nemli g\u00f6stergeleri say\u0131labilir. Uzmanlar\u0131 daha iyi bilirler ama bana g\u00f6re, 1924 Beyt\u00fc\u015f\u015febab bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131na denk d\u00fc\u015fmektedir. \u0130hsan Nuri \u00f6nderli\u011finde Azadi \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn, 1924 Nasturi katliam\u0131na kat\u0131lmay\u0131 reddetmesi bence son derece sembolik \u00f6nemi olan bir olayd\u0131r. \u0130lk defa bir K\u00fcrt siyasi \u00f6nderlik, M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk y\u00f6neticilerinin Hristiyan katliam\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na a\u00e7\u0131ktan tav\u0131r alm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6nerebilece\u011fim model, \u201cverilen s\u00f6zler tutulmad\u0131\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 yerine, \u201cfailler grubuna dahil olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p-\u00e7\u0131kart\u0131l\u0131p kurban toplulu\u011fa ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci\u201d perspektifidir.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, 1921 Anayasas\u0131 (ki Anayasa bile de\u011fildir) etraf\u0131ndaki \u2018olumlu toz-duman\u0131\u2019 \u00e7ok anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yleyemem. Evet, federatif y\u00f6netime ili\u015fkin ip u\u00e7lar\u0131 var bu antla\u015fmada ama o d\u00f6nemde n\u00fcfusun %10\u2019una yak\u0131n\u0131n\u0131 olu\u015fturan Hristiyan ve Yahudilerin asla bu yeni birli\u011fe dahil edilmeyece\u011fi de \u00e7ok a\u00e7\u0131k olarak ifade edilir. Yani Apartheid a\u00e7\u0131k\u00e7a savunulur. D\u00f6nemin meclis tutanaklar\u0131nda bu hususta yeteri kadar bilgi vard\u0131r. Bu noktada galiba nadir de olsa, Zafer Toprak\u2019a kat\u0131l\u0131yorum. 1921 Anayasas\u0131n\u0131 abartmak ve \u00f6ne \u00e7\u0131kartmak yerine, M. Kemal\u2019in 1 Aral\u0131k 1920\u2019de rejimin karakteri \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 ve d\u00f6rt saat s\u00fcren konu\u015fmas\u0131n\u0131 esas alman\u0131n daha \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm.<\/p>\n

Kitab\u0131n\u0131zda birbiriyle ilintili \u00fc\u00e7 tez ileri s\u00fcr\u00fcyorsunuz. K\u0131saca bu tezlerinizden bahsedebilir misiniz? Bahsetti\u011finiz \u00fc\u00e7l\u00fc kast sistemi nedir tam olarak?\u00a0 Bu manada T\u00fcrk solunun pek sevdi\u011fi \u201canti emperyalist sava\u015f\u201d doktrinine \u015ferh koydu\u011funuzu da g\u00f6r\u00fcyoruz. T\u00fcrk solunun bahsetti\u011finiz s\u00fcre\u00e7leri e\u015fitlik\u00e7i bir perspektifle okuyamamas\u0131n\u0131n nedenleri ve sonu\u00e7lar\u0131 nedir?\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n

Burada en az \u00fc\u00e7-d\u00f6rt soru var, hepsine cevap vermem imk\u00e2ns\u0131z. Kitapta d\u00f6rt ana tez var, birincisi \u201cT\u00fcrkiye\u2019de bir Apartheid rejimi var\u201d tezidir ve kitapta, bu Apartheid bug\u00fcne kadar niye \u00e7ok a\u00e7\u0131k ifade edilmedi, sorusunu soruyorum. Asl\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de hem yaz\u0131l\u0131 hukukta hem de team\u00fcl hukuku olarak Apartheid\u2019\u0131n var oldu\u011funu zaten hepimiz biliyor, g\u00f6r\u00fcyor ve kabul ediyoruz. Kendisine, a\u00e7\u0131ktan Ermeni\u2019yim, S\u00fcryani\u2019yim, Yahudi\u2019yim diyen ve g\u00f6\u011fs\u00fcn\u00fc gere gere K\u00fcrt, Alevi oldu\u011funu s\u00f6yleyen tek bir \u00fcst d\u00fczey sivil-asker b\u00fcrokrat yok bu \u00fclkede. Askeri okullara \u00e7ok s\u0131k\u0131 dokunarak, esas olarak T\u00fcrk ve S\u00fcnni mezhep mensuplar\u0131n\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 biliniyor. Bu sistemin gizli baz\u0131 kararnamelere i\u015fletildi\u011fi, bu kararnamelerden baz\u0131lar\u0131n\u0131n su y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmas\u0131yla da \u00f6\u011freniyoruz ve ilgili haberler bas\u0131nda da yer al\u0131yor. Soru, bu durumu niye i\u00e7selle\u015ftirilmi\u015f bir ger\u00e7eklik halinde kabul ediyoruz ve bu durum niye bilince \u00e7\u0131km\u0131yor ve dillendirilmiyor.<\/p>\n

Bunun \u00e7ok nedenleri var ve kitab\u0131mda iki-\u00fc\u00e7 tanesinin alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyorum. Birinci neden ki bu ikinci tezimdir, Apartheid 1918-1923 s\u00fcrecinde kurulmaya ba\u015fland\u0131. Oysa 1918-1923 aras\u0131 hem tarih yaz\u0131m\u0131nda hem de siyasette Ulusal Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\/Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Sava\u015f\u0131 paradigmas\u0131 ile ele al\u0131n\u0131r. Hatta bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk siyasal eliti (ve solcu ilericileri de buna dahil) kendilerini yeni Kuvay\u0131 Milliyeciler olarak g\u00f6r\u00fcrler. Hepsinin ana hedefi, Mustafa Kemal ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f ve eksik yapt\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmek ve tamamlamakt\u0131r. Yani 1918-23 sadece egemenlik paradigmas\u0131 ile ele al\u0131n\u0131r ve tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Oysa bu d\u00f6nem ayn\u0131 zamanda Apartheid rejiminin in\u015fas\u0131 d\u00f6nemidir.<\/p>\n

E\u011fer d\u00f6nemi sadece kurtulu\u015f sava\u015f\u0131 paradigmas\u0131 ile ele al\u0131rsan\u0131z, Apartheid\u2019\u0131n kurulu\u015funu g\u00f6rmeniz engellenir. Bug\u00fcnk\u00fc sistemin k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, iyi ba\u015flayan bir \u015feyin zamanla bozulmas\u0131yla olu\u015fmad\u0131. Bug\u00fcnk\u00fc Apartheid sistemin temelleri kurucularca tercih edilen bir siyaset olarak g\u00fcndeme sokuldu. Yani bir sapmadan de\u011fil, yap\u0131sal olarak temelleri 1918\u2019le birlikte at\u0131lmaya ba\u015flayan bir s\u00fcre\u00e7ten s\u00f6z ediyorum. Kitapta buna ili\u015fkin bolca kanun ve kararname \u00f6rne\u011fi veriyorum. Tekalif-i Milliye kanunu, Yabanc\u0131 \u015firketlerdeki T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015f\u0131 Hristiyan ve Yahudilerin i\u015flerinden at\u0131lmalar\u0131, baz\u0131 mesleklerden menedilmeleri vb. vb. onlarca \u00f6rnek var orta yerde. \u0130lgin\u00e7 olan \u201caz\u0131nl\u0131klar\u201d konusunda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n de\u011findi\u011fi bu \u0131rk\u00e7\u0131 pratiklere, \u00f6rne\u011fin K\u00fcrt tarih yaz\u0131m\u0131nda hemen hi\u00e7 de\u011finilmedi\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n

Apartheid\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fclememesinin ikinci nedeni, ki kitab\u0131m\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc tezidir, 1918-1938 d\u00f6nemi tarih yaz\u0131m\u0131 esas olarak \u2018ulus-devlet\u2019 mant\u0131\u011f\u0131 ile ele al\u0131nd\u0131. \u2018T\u00fcrkler homojen bir devlet kurmak istiyorlard\u0131 ve T\u00fcrk olmayanlar\u0131 d\u0131\u015flad\u0131lar\u2019 mant\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinden (ki yanl\u0131\u015f oldu\u011fu asla iddia edilemez), her bir grup sadece kendi tarihini yazd\u0131. Burada iki \u00f6nemli eksik yap\u0131ld\u0131; birincisi, T\u00fcrkler (solcular\u0131 da dahil) d\u00f6nemi ba\u015far\u0131l\u0131 bir kurulu\u015f efsanesi olarak anlatt\u0131lar (Zafer Toprak bu tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n sembol\u00fc gibidir). \u00c7erkezler, K\u00fcrtler, Aleviler, Hristiyanlar ve Yahudiler ise bu d\u00f6nemi esas olarak kendileriyle, T\u00fcrkler aras\u0131ndaki sorunlar ekseninde ele ald\u0131lar. Bu nedenle, bu gruplar\u0131n tarih yaz\u0131mlar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda di\u011fer gruplara ili\u015fkin ciddi bir bilgi bulamazs\u0131n\u0131z. Sanki di\u011fer gruplar bu d\u00f6nemde ya aktif akt\u00f6rler de\u011fillerdi, pasiftiler ya da yokturlar. Oysa 1918-1938 d\u00f6neminin her eyleminde t\u00fcm bu akt\u00f6rler belli bi\u00e7imde rol oynam\u0131\u015flard\u0131. \u0130kincisi, 1918-1938 tarihi yaz\u0131l\u0131rken, 1918 \u00f6ncesi ile ba\u011f\u0131 hemen hemen kopart\u0131ld\u0131. \u00d6zellikle Cihan Harbi boyunca Hristiyanlara yap\u0131lan katliamlar\u0131 1920-30\u2019lu y\u0131llar\u0131n tarih yaz\u0131m\u0131na dahil etmemek i\u00e7in \u00e7ok \u00f6zel bir \u00e7aba harcand\u0131. \u201cKurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u201d bir milat olarak ele al\u0131nd\u0131. Yani, iki t\u00fcr entegre tarih yaz\u0131m\u0131 sorunu var; birincisi 1918-1938 d\u00f6nemi akt\u00f6rlerin birbirleri ile ili\u015fkileri, ikincisi 1918 \u00f6ncesinin 1918-1938\u2019e entegre edilmesi anlam\u0131nda\u2026 Kitapta bir-iki ba\u015fka tez daha var ama hem tezlere hem de onlar\u0131n nas\u0131l ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na kitaptan bak\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nerece\u011fim.<\/p>\n

Burada anti-emperyalizm konusunda bir c\u00fcmle eklemek isterim. 1918-1923 d\u00f6nemini anti-emperyalist m\u00fccadele olarak g\u00f6ren bir tek T\u00fcrkler ve T\u00fcrk solcular\u0131 de\u011fildir. Bunu da a\u015fan bir kesimin b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ileri s\u00fcrece\u011fim. Fakat ben, Apartheid tart\u0131\u015fmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan 1918-23 d\u00f6neminin anti-emperyalist bir sava\u015f olup olmad\u0131\u011f\u0131 meselesinin \u00e7ok \u00f6nemli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. 1991\u2019den bu yana yazd\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm eserlerde, ba\u015fta T\u00fcrk solu olmak \u00fczere geni\u015f \u00e7evrelerin anti-emperyalizm tezlerinin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu ve ya\u015fananlar\u0131n \u201ci\u00e7 sava\u015f\u201d oldu\u011funu savunan birisi olarak bu tutumum \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 gelebilir. Tekrar edeyim, Apartheid tart\u0131\u015fmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu tart\u0131\u015fma \u00f6nemli de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc velev ki 1918-1923 anti-emperyalist bir sava\u015f olsun, sonu\u00e7 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir \u015fey de\u011fi\u015fmiyor. \u0130\u00e7 sava\u015f veya anti-emperyalist sava\u015f ama sonu\u00e7ta kurulan sistem Apartheid\u2019d\u0131r.<\/p>\n

Bir f\u0131r\u00e7a ile her \u015feyi y\u0131k\u0131p d\u00f6kmek istemem ama T\u00fcrk solunun bu d\u00f6nemi e\u015fitlik\u00e7i bir perspektiften okuyamamas\u0131n\u0131n nedenleri konusunda s\u00f6ylenecek tek \u015fey, \u201co m\u00e2h\u00eeler ki dery\u00e2 i\u00e7redir dery\u00e2y\u0131 bilmezler,\u201d s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. T\u00fcrk Solu k\u00f6ken itibar\u0131yla, \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin arka bah\u00e7esinin \u00e7ocuklar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fman\u0131zda \u015eeyh Said isyan\u0131n\u0131n tarihyaz\u0131m\u0131na kritik dokunu\u015flar yap\u0131yorsunuz. \u0130syana S\u00fcryanilerin ve Ermenilerin kat\u0131lmas\u0131, \u015eeyh Said milislerinin i\u00e7inde omuz omuza sava\u015fma gayelerini nas\u0131l yorumlars\u0131n\u0131z? \u00d6zellikle de isyan\u0131n ana temas\u0131 olarak dinsel hik\u00e2yenin g\u00fc\u00e7l\u00fc olarak anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu t\u00fcrden ba\u015fkald\u0131r\u0131 organizasyonlar\u0131nda, M\u00fcsl\u00fcman olmayan halklar\u0131n isyan motivasyonu neydi?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u015eeyh Sait olay\u0131, yukarda 3\u2019\u00fcnc\u00fc tez ba\u011flam\u0131nda s\u00f6ylediklerimin anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ele ald\u0131\u011f\u0131m tipik bir \u00f6rnektir. \u015eeyh Sait\u2019i se\u00e7memin nedeni, \u00e7ok biliniyor ve hakk\u0131nda \u00e7ok \u015fey yaz\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Ama t\u00fcm bu zengin \u00e7al\u0131\u015fmalara ra\u011fmen, Ayaklanmaya S\u00fcryani kat\u0131l\u0131m\u0131 oldu\u011fu, 10 civar\u0131nda (belki daha fazla) S\u00fcryani\u2019nin ve 3 Ermeni\u2019nin idam edildi\u011fi bilinmiyor. Ayr\u0131ca, \u015eeyh Sait ayaklanmas\u0131na ait onlarca dava olmas\u0131na ra\u011fmen, bir tek \u015eeyh Sait\u2019in yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131 \u201cAna Dava\u201d ilgi oda\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Oysa, \u015eeyh Sait ayaklanmas\u0131 davalar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc Alevilere kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lan bir davad\u0131r. Dersim Ko\u00e7u\u015fa\u011f\u0131 a\u015firetinin y\u00fczlerce \u00fcyesine kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lan bu davada, 180 civar\u0131nda idam cezas\u0131 istenmi\u015f, 50 civar\u0131nda idam karar\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f, 8 ki\u015fi idam edilmi\u015ftir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda as\u0131lan ba\u015fka Aleviler de vard\u0131r.<\/p>\n

Bunlar yeni bilgilerdir ve t\u00fcm\u00fcne yak\u0131n\u0131n\u0131 \u015eark \u0130stiklal Mahkemeleri ar\u015fivlerinden elde ettim. Burada da soru \u015fu; \u015eeyh Sait ayaklanmas\u0131 hakk\u0131nda bu kadar yaz\u0131ld\u0131 ama ni\u00e7in bu geni\u015f Alevi ve Hristiyan kat\u0131l\u0131m\u0131 bilinmiyor? Niye \u015eeyh Sait olay\u0131, sadece \u00f6nderli\u011finin karakteri (dinci miydi, ulusalc\u0131 m\u0131yd\u0131?), sosyal boyutu (Kemalist modern ulusal devlete kar\u015f\u0131 feodal gerici ba\u015fkald\u0131r\u0131 m\u0131?) ve uluslararas\u0131 ili\u015fkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlam\u0131 (\u0130ngiliz parma\u011f\u0131 var m\u0131 yok mu?) \u00fczerinden tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Ben, \u015eeyh Sait ayaklanmas\u0131n\u0131n, olu\u015fturulan Apartheid rejimine kar\u015f\u0131 e\u015fitlik aray\u0131\u015f\u0131 olarak da okumak taraftar\u0131y\u0131m. Kitapta anlatt\u0131\u011f\u0131m, ayaklanmaya kat\u0131lan Malak Bar\u015fom\u2019un s\u00f6zleri \u00e7ok anlaml\u0131d\u0131r. Bar\u015fom, \u201cK\u00fcrtler bizim katilimizdir\u201d, diyerek \u015eeyh Sait\u2019e kat\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan di\u011fer S\u00fcryani akrabalar\u0131na \u201cbiz e\u015fitli\u011fi K\u00fcrtlerle birlikte olursak elde ederiz\u201d, diye cevap veriyor. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n bize yeni ufuklar a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Zannediyorum, bu konuda yap\u0131c\u0131 tart\u0131\u015fma yapabilmek i\u00e7in \u00f6nce verdi\u011fim yeni bilgilerin ele\u015ftirel bir g\u00f6zle incelenmesi gerekiyor.<\/p>\n

Bir hususun alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek isterim, ben \u015eeyh Sait hareketi \u00fczerine yukarda sayd\u0131\u011f\u0131m noktalar etraf\u0131nda bir tart\u0131\u015fma yapman\u0131n yaln\u0131\u015f oldu\u011funu iddia etmiyorum. Elbette bu konular tart\u0131\u015f\u0131labilir. Ama iddiam bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n dipten giden dalgan\u0131n g\u00f6r\u00fclmesini engellemi\u015f oldu\u011fudur. Dipten gelen dalgay\u0131, \u2018tan\u0131nma arzusu\u2019 ve \u2018e\u015fitlik aray\u0131\u015f\u0131\u2019 olarak form\u00fcle etmek isterim. Aleviler ve Hristiyanlar olduklar\u0131 gibi kabul edilmek ve tan\u0131nmak ve di\u011fer gruplarla e\u015fit olarak var olmak istiyorlard\u0131 ve bu isteklerinin \u015eeyh Sait hareketinde ger\u00e7ekle\u015fece\u011fini g\u00f6rd\u00fcler. Ben bu damar\u0131n \u2018ulusalc\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131\u2019 nedeniyle bug\u00fcne kadar g\u00f6r\u00fclmedi\u011fini iddia ediyorum.<\/p>\n

Benzer \u015fekilde isyandaki Alevilerin kat\u0131l\u0131m\u0131 meselesini de ele al\u0131yorsunuz. Kitapta yer verdi\u011finiz belgelere g\u00f6re en fazla idam cezas\u0131 karar\u0131n\u0131n verildi\u011fi dava dosyas\u0131 Alevilere ait bir dosya yarg\u0131lamas\u0131. Bundan k\u0131saca bahsedebilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Soruya yukarda cevap verdim. Daha ilgin\u00e7 ek bir bilgi vereyim. Benim \u0130stiklal Mahkemesi Davalar\u0131 dosyalar\u0131ndan anlad\u0131\u011f\u0131m, Seyit R\u0131za ve bir\u00e7ok Bat\u0131 Dersim a\u015fireti de ayaklanmaya kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, \u015eeyh Sait ayaklanmas\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in idam edilen Dersim Mebusu Hasan Hayri davas\u0131n\u0131n duru\u015fma savc\u0131s\u0131, \u015eeyh Sait ayaklanmas\u0131n\u0131n Dersim boyutuna ili\u015fkin, \u201c\u0130kinci Dersim Vakas\u0131\u201d ifadesini kullanmaktad\u0131r. Birincisi ile kastedilen, Ko\u00e7giri hadisesidir. Devletin, Alevi kat\u0131l\u0131m\u0131 boyutunu k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6stermek i\u00e7in \u00e7ok \u00f6zel \u00e7aba harcam\u0131\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131labilir. Ama anlamad\u0131\u011f\u0131m, ele\u015ftirel tarih yaz\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n ve \u00f6zellikle de Alevi topluluklar\u0131n ni\u00e7in bu konuyu es ge\u00e7tikleridir.<\/p>\n

Apartheid rejimleri bildi\u011finiz \u00fczere \u00f6z\u00fcnde \u015fiddeti bir siyaset bi\u00e7imi olarak kulland\u0131klar\u0131 i\u00e7in onlar\u0131 \u015fiddet olmaks\u0131z\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnemeyiz. Hatta siyaseti bir yerde \u015fiddetin devam\u0131 olarak \u00f6rg\u00fctleyen bir idare tekni\u011fidir Apartheid. Kitab\u0131n\u0131z ilgin\u00e7 bir \u015fekilde T\u00fcrk Apartheid rejimine i\u00e7kin \u015fiddetin tarihine odaklanmak yerine, hukuksal ve toplumsal s\u00fcre\u00e7lerin \u00fczerine oturan bir idare tekni\u011fini merkeze al\u0131yor.\u00a0 Bu metodolojik tercihin nedenine dair ne s\u00f6ylenebilir?<\/em><\/strong><\/p>\n

Raphael Lemkin, 1944 y\u0131l\u0131nda soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131n\u0131 ilk defa tan\u0131tt\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131nda, tek bir \u015fiddet olay\u0131ndan bahsetmedi. 400 k\u00fcsur sayfal\u0131k kitap, sadece ve sadece Nazilerin i\u015fgal ettikleri b\u00f6lgeleri nas\u0131l y\u00f6neteceklerine ili\u015fkin yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 kanun ve kararnamelerden olu\u015fuyordu. Lemkin\u2019in, Nazi toplama kamplar\u0131n\u0131, i\u015flenen kitlesel katliamlar\u0131 biliyor olmas\u0131na ra\u011fmen kitab\u0131nda bunlardan bahsetmemesi ve soyk\u0131r\u0131m\u0131 kanun ve kararnamelerle a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n

Soru \u015fu: acaba Lemkin, ni\u00e7in Soyk\u0131r\u0131m gibi bir grubun toptan ve k\u0131smen imhas\u0131n\u0131 hedefleyen bir su\u00e7u sadece bir dizi kanun ve kararnamelerle anlatt\u0131? Bana g\u00f6re basit bir nedenden dolay\u0131, Lemkin bize anlatmak istiyordu ki; soyk\u0131r\u0131m, bir tek imha ve yok etme de\u011fildir, onun kadar \u00f6nemli olan in\u015fa etmedir, yeni bir toplum kurmad\u0131r. Ben de bu nedenle \u015fiddet g\u00f6sterilerine de\u011fil, kurulan Apartheid sisteminin zihniyetine ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir bi\u00e7imde de hukuki alt yap\u0131s\u0131na yo\u011funla\u015ft\u0131m.<\/p>\n

Kabul edersiniz ki, bir \u015fiddet tarihi olarak 1918-1938 d\u00f6nemi \u00fczerine \u00e7ok \u015fey yaz\u0131ld\u0131. Tek tek olaylar ekseninde, 1921 Ko\u00e7giri, 1925 \u015eeyh Sait, 1930 A\u011fr\u0131, 1938 Dersim \u00fczerine olduk\u00e7a y\u00fckl\u00fc bir ikincil el malzeme koleksiyonuna sahibiz. Kabul, bu d\u00f6nem ya\u015fananlar\u0131n t\u00fcm\u00fc, \u00f6rne\u011fin Bicar, Zilan ve Sason katliamlar\u0131 \u00fczerine yeteri kadar \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmad\u0131. Ama bir\u00e7ok kitapta tek tek bu konulara de\u011finildi. Fakat yine de bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda Apartheid in\u015fas\u0131n\u0131n hukuki s\u00fcreci konusunda bir \u015fey bulmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Tersten bir durum da d\u00f6nemin tarihini, Hristiyanlar ve Yahudiler ekseninde ele alan eserlerde g\u00f6zlenir. Bu eserlerde, Apartheid ad\u0131 konmadan, hukuk sisteminin, Hristiyan ve Yahudileri e\u015fit olmayan, ikicin s\u0131n\u0131f vatanda\u015f olarak in\u015fa etti\u011finin \u00f6rneklerini okursunuz. Ama K\u00fcrtlere ve Ermenilere y\u00f6nelik \u015fiddet g\u00f6sterileri ise hemen hemen hi\u00e7 yoktur. Bu kitapta bu iki ayr\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 birle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, diyebilirim.<\/p>\n

Cumhuriyet tarihini \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7o\u011fu tarih\u00e7iye hatta Marksist tarih\u00e7ilere g\u00f6re dahi cumhuriyeti kuran kadronun \u0131rk\u00e7\u0131 konumlan\u0131\u015f\u0131 bir tercih de\u011fil, siyasi konjonkt\u00fcr\u00fcn ar\u0131zi bir mecburiyetinden ibaret. Siz ise Kemalist kadrolar\u0131n bilerek ve isteyerek \u0131rk\u00e7\u0131 felsefelere ve siyasetlere aband\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorsunuz. Dedi\u011finiz gibi bu bir mecburiyet de\u011fil de bir tercih ise \u015fu durumda bu tercihin arka plan\u0131na dair ne s\u00f6ylemek istersiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Burada s\u00f6z konusu olan, Osmanl\u0131dan Cumhuriyete ge\u00e7i\u015fteki s\u00fcrekliliktir. Osmanl\u0131-T\u00fcrk y\u00f6netici eliti, Osmanl\u0131\u2019dan, Cumhuriyete devroldu. Cumhuriyet hem kadro olarak, hem de zihniyet d\u00fcnyas\u0131 olarak, Osmanl\u0131n\u0131n ve onun yakla\u015f\u0131k son 15 y\u0131l\u0131n\u0131 y\u00f6neten \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin devam\u0131d\u0131r. Osmanl\u0131lar\u0131n, Hristiyan ve Yahudileri d\u0131\u015flayan, onlar\u0131 e\u015fit vatanda\u015f olarak g\u00f6rmeyen Milleti H\u00e2kime zihniyeti, Cumhuriyet kadrolar\u0131n\u0131n da zihniyeti idi. Ama Cumhuriyetin \u0130ttihat\u00e7\u0131 kadrolar\u0131, dinsel d\u0131\u015flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 sek\u00fclerle\u015ftirerek yollar\u0131na devam ettiler. Bu da daha \u00f6nce ba\u015flam\u0131\u015f bir s\u00fcre\u00e7ti zaten. Dinsel kategoriler, tamamen terk edilmemekle birlikte, yerini sek\u00fcler kategorilere b\u0131rakt\u0131. Darwinizm bir ideolojik tercih olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131 ve T\u00fcrk etnik k\u00f6keninden gelmeyen M\u00fcsl\u00fcmanlar (\u00f6zellikle K\u00fcrtler) yeni sistemde Hristiyanlar\u0131n (\u00f6zellikle Ermenilerin) bo\u015faltt\u0131\u011f\u0131 yeri doldurdular. K\u00fcrtlerin, Cumhuriyetin Hristiyanlar\u0131 olarak dizayn edilmesi, dinsel eksende yap\u0131lamazd\u0131, ancak k\u00fclt\u00fcrel \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 da kapsayan d\u00fc\u015f\u00fcnce ile yap\u0131labilirdi, ya\u015fanan bu oldu.<\/p>\n

Bug\u00fcn \u00e7ok ilgin\u00e7tir, 1920 ve 1930\u2019larda \u0131rk\u00e7\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a belli olan bu yasalar \u00fczerine hi\u00e7bir tart\u0131\u015fma olmad\u0131 veya Cumhuriyet tarihi boyunca g\u00f6rev alm\u0131\u015f h\u00fck\u00fcmetlerin hi\u00e7biri taraf\u0131ndan ele\u015ftirel bir de\u011ferlendirme yap\u0131lmad\u0131. Konu sadece, konuyla ilgilenen baz\u0131 akademisyenlerin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kald\u0131, o kadar. Siyasi d\u00fczeyde de gerek sa\u011f, gerek sol siyasal partilerce, hala 1920 ve 30\u2019lu y\u0131llar\u0131n kurulu\u015f \u00e7abalar\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6vg\u00fcler d\u00fcz\u00fcl\u00fcyor. Bu tablonun tek bir a\u00e7\u0131k anlam\u0131 vard\u0131r: Apartheid ve ona temel te\u015fkil \u0131rk\u00e7\u0131-ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 zihniyet hala varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n

Burada alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek isterim ki, ben bir ideoloji olarak \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131ktan de\u011fil, yap\u0131sal \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131ktan s\u00f6z ediyorum. Yap\u0131sal olarak 1920 ve 30\u2019larda in\u015fa edilen Apartheid, art\u0131k o d\u00f6neme egemen olan a\u00e7\u0131k \u0131rk\u00e7\u0131 dil ile yap\u0131lm\u0131yor. Bu a\u00e7\u0131k \u0131rk\u00e7\u0131 dilin terkedilmi\u015f olmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli de\u011fildir. Yap\u0131 aynen varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Tekrar edeyim; hazin tablo \u015fudur ki, bug\u00fcn kendisini solcu, ilerici sayan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funluk, hala Apartheid rejiminin kuruldu\u011fu 1920 ve 30\u2019lardan b\u00fcy\u00fck \u00f6vg\u00fclerle s\u00f6z etmektedirler. T\u00fcrk sol gelene\u011finde 1950\u2019nin kar\u015f\u0131-devrim olarak de\u011ferlendirmesi hala kulaklar\u0131m\u0131zdad\u0131r.<\/p>\n

Son olarak \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde \u201cyeni bir gelecek i\u00e7in yeni bir hik\u00e2ye gerekti\u011finden\u201d bahsediyorsunuz. Yeni cumhuriyet i\u00e7in yeni hikayelere ve hatta yeni kuruculara ihtiya\u00e7 var diyorsunuz. Yeni kurucular i\u00e7in ise 1925 \u015eeyh Sait isyan\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in idam edilen Midyatl\u0131 Malak Bar\u015fom, \u015eeyh Sait, A\u011fr\u0131 \u0130syan\u0131n\u0131n lideri \u0130hsan Nuri, Dersim\u2019in efsanevi \u00f6nderi Seyit R\u0131za, Hrant Dink ve Tahir El\u00e7i isimlerini say\u0131yorsunuz. Bu \u00f6nerinizi a\u00e7man\u0131z m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Ve bu \u00f6neriniz ne kadar ger\u00e7ek\u00e7i?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u0130simlere bir de ad\u0131 etraf\u0131nda \u00e7ok tart\u0131\u015fmalar olan \u00c7erkes Ethem\u2019i eklemek isterim. Yapt\u0131\u011f\u0131m bu \u00f6nerinin ger\u00e7ek\u00e7i olup olmad\u0131\u011f\u0131 beni en az ilgilendiren konudur. Hi\u00e7 ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fil, denebilir ama bu hi\u00e7 \u00f6nemli de\u011fil. Benim amac\u0131m s\u00f6ylenmemi\u015fi s\u00f6yleyerek, yeni bir s\u00f6zle gelece\u011fe ili\u015fkin yeni bir ufuk a\u00e7makt\u0131r. \u0130ddiam \u00e7ok basit, sadece Mustafa Kemal ve bilinen di\u011fer \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131 \u00f6nder ilan ederek demokratik bir gelecek kuramazs\u0131n\u0131z. Bu kadar basit. Apartheid\u2019\u0131n kurucusu, demokratik bir toplumun kurucusu olamaz. Elbette, egemen ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devletin kurucusu olmu\u015ftur Mustafa Kemal. Bu anlamda, egemenlik sorununu T\u00fcrkler lehine \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir, kendisine \u00f6vg\u00fcler d\u00fcz\u00fclebilir. Anlayabilirim bunu. Ama o dahil, t\u00fcm kurucular, dini, dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ne olursa olsun t\u00fcm vatanda\u015flar\u0131n e\u015fit oldu\u011fu bir Cumhuriyeti istemediler. Kurduklar\u0131 Cumhuriyetin vatanda\u015flar\u0131 aras\u0131nda fi\u015fleme metotlar\u0131yla hiyerar\u015fi yaratt\u0131lar ve bir Apartheid rejimi kurdular. Kitapta kurucu olarak sayd\u0131\u011f\u0131m isimler ise, Apartheid rejimine a\u00e7\u0131ktan kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131lar ve daha e\u015fitlik\u00e7i bir toplum istediler. Her yeni kurulu\u015f kendi \u00f6nderlerini ister bu nedenle e\u015fitlik\u00e7i bir toplum bu isimlere referans yapmak zorundad\u0131r.<\/p>\n

Asl\u0131nda o kadar basit bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyorum ki\u2026 Bug\u00fcn ABD\u2019de New York Times 1619 projesi \u00e7er\u00e7evesinde benzeri bir \u00f6neri yap\u0131l\u0131yor, deniyor ki, tamam Thomas Jefferson bir kurucu idi ve ABD\u2019yi, \u0130ngiliz egemenli\u011finden kurtararak ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet kurdu, ama hem kendisi k\u00f6le sahibi idi, hem de k\u00f6leli\u011fi yap\u0131sal olarak Amerika\u2019n\u0131n kurulu\u015funa dahil ettiler. Dolay\u0131s\u0131yla \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n yap\u0131sal olarak kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 bir Amerika, bunun i\u00e7in sava\u015fm\u0131\u015f Martin Luther King gibi yeni \u00f6nderlere sahip olmak zorundad\u0131r.<\/p>\n

Sayd\u0131\u011f\u0131m isimlere sadece onlar\u0131n etnik, din, dil k\u00f6kenleri ile bak\u0131lmamas\u0131n\u0131 \u00f6neriyorum. Onlar\u0131n her biri e\u015fit vatanda\u015fl\u0131k esas\u0131na g\u00f6re olu\u015fturulmu\u015f yeni bir toplumsal s\u00f6zle\u015fmenin pe\u015findeydiler. Bu bizim bug\u00fcn ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuz \u015feydir, bu nedenle onlar \u00f6zlemi duyulan b\u00f6yle bir Cumhuriyetin kurucular\u0131 olmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n

http:\/\/kurdarastirmalari.com\/yazi-detay-oku-258?fbclid=IwAR2HW9ywccASuLcwWCqPwEn6tIDUyIZMLWia811tafYiyYG2KKdKTcIsTM4\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

R\u00f6portaj \/ F\u0131rat Ayd\u0131nkaya \u00a0Taner Ak\u00e7am, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nde gelen tarih\u00e7ilerinden biri olarak bilinmektedir. Soyk\u0131r\u0131m tarihi, politik \u015fiddet ve alternatif tarih yaz\u0131m\u0131 konular\u0131nda \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmakta olup, bu \u00e7er\u00e7evede pek \u00e7ok kitap yazm\u0131\u015ft\u0131r. Kendisi ile yak\u0131n zaman \u00f6nce\u00a0Aras yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan ve esas olarak da K\u00fcrtleri yak\u0131ndan ilgilendiren\u00a0\u201cY\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid\u201d\u00a0kitab\u0131 \u00fczerine konu\u015ftuk.\u00a0 Soru: \u00d6ncelikle kitab\u0131n\u0131z\u0131n sars\u0131c\u0131 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 konu\u015farak […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":75379,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,54,71,53],"tags":[],"class_list":["post-75378","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-kitaplar-elestiriler","category-mulakatlar","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"\nTaner Ak\u00e7am ile S\u00f6yle\u015fi: T\u00fcrkiye\u2019de Apartheid Sistemi Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 S\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Taner Ak\u00e7am ile S\u00f6yle\u015fi: T\u00fcrkiye\u2019de Apartheid Sistemi Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 S\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"R\u00f6portaj \/ F\u0131rat Ayd\u0131nkaya \u00a0Taner Ak\u00e7am, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nde gelen tarih\u00e7ilerinden biri olarak bilinmektedir. Soyk\u0131r\u0131m tarihi, politik \u015fiddet ve alternatif tarih yaz\u0131m\u0131 konular\u0131nda \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmakta olup, bu \u00e7er\u00e7evede pek \u00e7ok kitap yazm\u0131\u015ft\u0131r. Kendisi ile yak\u0131n zaman \u00f6nce\u00a0Aras yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan ve esas olarak da K\u00fcrtleri yak\u0131ndan ilgilendiren\u00a0\u201cY\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid\u201d\u00a0kitab\u0131 \u00fczerine konu\u015ftuk.\u00a0 Soru: \u00d6ncelikle kitab\u0131n\u0131z\u0131n sars\u0131c\u0131 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 konu\u015farak […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-08-01T09:01:04+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2023\/08\/Taner-Akcam.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1524\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"912\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"23 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=75378#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=75378\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"Taner Ak\u00e7am ile S\u00f6yle\u015fi: T\u00fcrkiye\u2019de Apartheid Sistemi Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 S\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor\",\"datePublished\":\"2023-08-01T09:01:04+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=75378\"},\"wordCount\":4595,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=75378#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2023\\\/08\\\/Taner-Akcam.png\",\"articleSection\":[\"Haberler\",\"Kitaplar-Ele\u015ftiriler\",\"M\u00fclakatlar\",\"T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=75378#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=75378\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=75378\",\"name\":\"Taner Ak\u00e7am ile S\u00f6yle\u015fi: T\u00fcrkiye\u2019de Apartheid Sistemi Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 S\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=75378#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=75378#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2023\\\/08\\\/Taner-Akcam.png\",\"datePublished\":\"2023-08-01T09:01:04+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=75378#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=75378\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=75378#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2023\\\/08\\\/Taner-Akcam.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2023\\\/08\\\/Taner-Akcam.png\",\"width\":1524,\"height\":912},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=75378#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Taner Ak\u00e7am ile S\u00f6yle\u015fi: T\u00fcrkiye\u2019de Apartheid Sistemi Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 S\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Taner Ak\u00e7am ile S\u00f6yle\u015fi: T\u00fcrkiye\u2019de Apartheid Sistemi Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 S\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Taner Ak\u00e7am ile S\u00f6yle\u015fi: T\u00fcrkiye\u2019de Apartheid Sistemi Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 S\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"R\u00f6portaj \/ F\u0131rat Ayd\u0131nkaya \u00a0Taner Ak\u00e7am, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nde gelen tarih\u00e7ilerinden biri olarak bilinmektedir. Soyk\u0131r\u0131m tarihi, politik \u015fiddet ve alternatif tarih yaz\u0131m\u0131 konular\u0131nda \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmakta olup, bu \u00e7er\u00e7evede pek \u00e7ok kitap yazm\u0131\u015ft\u0131r. Kendisi ile yak\u0131n zaman \u00f6nce\u00a0Aras yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan ve esas olarak da K\u00fcrtleri yak\u0131ndan ilgilendiren\u00a0\u201cY\u00fczy\u0131ll\u0131k Apartheid\u201d\u00a0kitab\u0131 \u00fczerine konu\u015ftuk.\u00a0 Soru: \u00d6ncelikle kitab\u0131n\u0131z\u0131n sars\u0131c\u0131 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 konu\u015farak […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2023-08-01T09:01:04+00:00","og_image":[{"width":1524,"height":912,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2023\/08\/Taner-Akcam.png","type":"image\/png"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"23 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"Taner Ak\u00e7am ile S\u00f6yle\u015fi: T\u00fcrkiye\u2019de Apartheid Sistemi Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 S\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor","datePublished":"2023-08-01T09:01:04+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378"},"wordCount":4595,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2023\/08\/Taner-Akcam.png","articleSection":["Haberler","Kitaplar-Ele\u015ftiriler","M\u00fclakatlar","T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378","name":"Taner Ak\u00e7am ile S\u00f6yle\u015fi: T\u00fcrkiye\u2019de Apartheid Sistemi Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 S\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2023\/08\/Taner-Akcam.png","datePublished":"2023-08-01T09:01:04+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2023\/08\/Taner-Akcam.png","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2023\/08\/Taner-Akcam.png","width":1524,"height":912},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75378#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Taner Ak\u00e7am ile S\u00f6yle\u015fi: T\u00fcrkiye\u2019de Apartheid Sistemi Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 S\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75378","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=75378"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75378\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":75380,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75378\/revisions\/75380"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/75379"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=75378"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=75378"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=75378"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}