![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Surp-Asdvadzadzin-360x270.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Tamar G\u00fcrciyan ge\u00e7ti\u011fimiz ay Berlin Teknik \u00dcniversitesi\u2019nde \u201cSurp Asdvadzadzin Kilisesi\u2019nin\/Kurtulu\u015f Camiin uyarlanabilir yeniden kullan\u0131m\u0131 \u00fczerine bir inceleme\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 tezini ba\u015far\u0131yla savundu. G\u00fcrciyan bu tez \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla Antep\u2019te bulunan Surp Asdvadzadzin Kilisesi\u2019nin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc hakk\u0131nda kapsaml\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Parrhesia Kolektifi, Tamar G\u00fcrciyan ile tezi \u00fczerine bir s\u00f6yle\u015fi ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<\/em><\/strong><\/p>\n S\u00d6YLE\u015e\u0130: PARRHES\u0130A KOLEKT\u0130F\u0130<\/strong><\/p>\n \u00d6ncelikle tebrik ederiz. \u015e\u00f6yle ba\u015flayal\u0131m: Antep Kilisesi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmaya nas\u0131l karar verdin?<\/strong><\/p>\n Antep ve Kilise ile ilk tan\u0131\u015fmam \u0130T\u00dc Ta\u015fk\u0131\u015fla\u2019daki lisans e\u011fitimimin ilk y\u0131l\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z proje gezisi s\u0131ras\u0131nda oldu. Bize gezi s\u0131ras\u0131nda Antep\u2019te g\u00f6rmemiz gereken yerlerin adlar\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu bir liste vermi\u015flerdi.O gezide listedeki yap\u0131lar\u0131 ziyaret ederek \u015fehri kendimizin deneyimlemesi beklenmi\u015fti. Gezerken kula\u011f\u0131mda bir yandan day\u0131m\u0131n s\u00f6z\u00fc vard\u0131: \u201cErmeni mahallesini muhakkak g\u00f6r\u201d.<\/p>\n Gezide \u00e7ok sevdi\u011fim hocalardan \u0130pek Y\u00fcrekli\u2019nin yan\u0131ma gelip buralarda bir zamanlar Ermenilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na benzer bir \u015feyler s\u00f6yledi\u011fini hat\u0131rl\u0131yorum. Onun d\u0131\u015f\u0131nda bu yerin Ermenilere y\u00f6nelik tarihinin konu\u015fuldu\u011funu ve dile getirildi\u011fini maalesef o gezide duymad\u0131m ve \u00f6\u011frenemedim. Gezinin son g\u00fcn\u00fcnde listedeki Kurtulu\u015f Camii’ni de g\u00f6rmek istedim. Esnafa adres sorarken, esnaf bana oran\u0131n bir zamanlar hapishane oldu\u011funu s\u00f6yledi. Yap\u0131ya cami de\u011fil hapishane olarak hitap ediyorlard\u0131. Neyle kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131m\u0131 bilmeden yap\u0131n\u0131n oldu\u011fu yere do\u011fru y\u00fcr\u00fcd\u00fcm. Bu heybetli yap\u0131y\u0131 g\u00f6r\u00fcr g\u00f6rmez bu yap\u0131n\u0131n bir zamanlar Ermeni kilisesi oldu\u011funu anlad\u0131m. \u0130\u00e7ine girmek istedim ama sadece namaz vakti a\u00e7\u0131lan yap\u0131ya girmeme izin vermediler. Namaz saatini beklemem s\u00f6ylendi. Namaz vakti bir zamanlar vaftizhane odas\u0131 olan kad\u0131nlar mahfiline ge\u00e7ip namaz k\u0131lmam bekleniyordu. O an, ezan sesi e\u015fli\u011finde yap\u0131n\u0131n bo\u015f avlusunda durdum\u2026<\/p>\n Sonras\u0131nda yap\u0131n\u0131n etraf\u0131ndaki eski Ermeni mahallesinde dola\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. Kimsenin bana bir \u015fey anlatmas\u0131na gerek yoktu. Ben bir zamanlar Ermenilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 mahalleyi Surp Asdvadzadzin e\u015fli\u011finde buruk bir hisle bulmu\u015ftum.<\/p>\n Y\u0131llar sonra Berlin Teknik \u00dcniversitesi\u2019nde y\u00fcksek lisans yaparken derslerinden etkilendi\u011fim Prof. Hermann Schlimme\u2019nin\u00a0 deste\u011fi ile tarihi yap\u0131lar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmak istedim. O vakte kadar oda\u011f\u0131m hep gelecekti. Hermann Schlimme\u2019nin mimarl\u0131k tarihini bug\u00fcne ta\u015f\u0131mas\u0131 ve farkl\u0131 akt\u00f6rlerin mekan deneyimlerini ve hikayelerini konu alan metotlar\u0131 bana kap\u0131 aralam\u0131\u015f oldu. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda \u0130stanbul\u2019u ziyaret etti\u011fim bir yaz Ani Paylan bana Hrant Dink Vakf\u0131\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 g\u00f6sterince, ben de madem tipoloji okuyorum neden Anadolu\u2019daki yap\u0131lar\u0131 incelemiyorum diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.<\/p>\n Akl\u0131ma ilk gelen yap\u0131, mimarisi, heybeti ve ge\u00e7mi\u015fi sebebiyle Antep\u2019teki Surp Asdvadzadzin oldu. Di\u011fer camilere girebiliyorken bu yap\u0131ya neden sadece namaz vakti girebildi\u011fimi sorgulayarak ba\u015flad\u0131m.\u00a0 Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m o k\u0131r\u0131k deneyim bana bu yap\u0131y\u0131 se\u00e7mem ve \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmam konusunda motivasyon oldu diyebiliriz.<\/p>\n Tezinin d\u00f6rt ana b\u00f6l\u00fcm\u00fc var, Antep Surp Asvadzadzin Kilisesi\u2019nin yap\u0131l\u0131\u015f\u0131na karar verili\u015fini anlatt\u0131\u011f\u0131n tarihsel arka plan, katedralin in\u015fas\u0131 ve 1922\u2019ye kadar kullan\u0131m\u0131, kilisenin hapishane olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 uzun d\u00f6nem ve en son da cami olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem. Tezini okuma \u015fans\u0131 olmayanlar i\u00e7in her bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc nas\u0131l \u00f6zetlerdin?<\/strong><\/p>\n Tezimde bug\u00fcn Kurtulu\u015f Cami ya da hapishane olarak bilinen S. Asdvadzazin Kilisesi\u2019nin uyarlanabilir yeniden kullan\u0131m\u0131n\u0131 sorguluyorum. \u0130ki k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bir tarihi mekanda kesi\u015firken yap\u0131y\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme eyleminin ne anlama geldi\u011fini soruyorum. Bunu sorarken teritoryal ba\u011flam\u0131n farkl\u0131 gruplar\u0131n binay\u0131 sahiplenmesini nas\u0131l etkiledi\u011fi, kilise asli i\u015flevini kaybettikten sonra nas\u0131l yeniden kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcnl\u00fck hayata entegre edildi\u011fi ve yap\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn insanlar i\u00e7in ne anlama geldi\u011fi gibi sorular\u0131n pe\u015finde binan\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm hikayesini inceliyorum.<\/p>\n \u0130lk b\u00f6l\u00fcmde 1863 Ermeni Nizamnamesi\u2019nden 1922\u2019ye kadar ge\u00e7en tarihsel s\u00fcrecin etkisiyle bina ve bina \u00e7evresini teritoryal ili\u015fkilerin \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirdim. Bu b\u00f6l\u00fcmde yeni kilisenin in\u015faat\u0131ndan \u00f6nceki d\u00f6neme de \u0131\u015f\u0131k tutuyorum. Zira derdim kilise y\u00f6netiminin o d\u00f6nem paras\u0131 yokken neden yap\u0131n\u0131n tasar\u0131m projesini 1.5 kat b\u00fcy\u00fcterek yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nce tarihsel ko\u015fullar sonra da bina tipolojisi \u00fczerinden okumakt\u0131. Bu b\u00f6l\u00fcmde ayr\u0131ca kiliseyi \u00e7evresindeki okullar ve ili\u015fkiler a\u011f\u0131 ile birlikte anlatt\u0131m. Sonraki b\u00f6l\u00fcmlerde kilise i\u015flevini kaybettikten sonra kilisenin, hapishane ve cami olarak farkl\u0131 gruplar taraf\u0131ndan nas\u0131l deneyimlendi\u011finden ve sahiplenildi\u011finden bahsediyorum.<\/p>\n \u0130lk b\u00f6l\u00fcme \u0131\u015f\u0131k tutan en \u00f6nemli \u015fey, Antep Ermeni idaresi ile \u0130stanbul Patrikhanesi aras\u0131ndaki yaz\u0131\u015fmalard\u0131. Bug\u00fcn Paris\u2019teki Nubar K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nde bulunan el yazmalar\u0131 sayesinde yeni kilisenin yap\u0131m \u00f6ncesi d\u00f6nemi konusunda \u00f6nemli bulgulara eri\u015ftim. O elyazmalar\u0131 asl\u0131nda Tanzimat d\u00f6neminin Antep ve Antep \u00e7eperindeki Ermeni halk\u0131 i\u00e7in hi\u00e7 de kolay ge\u00e7medi\u011fini g\u00f6steriyordu. S. Asdvadzadzin kilisesi yap\u0131lmadan \u00f6nce yerinde 5 apsisli ve kubbeli bir kilise var. O d\u00f6nemde kilise y\u00f6netimi finansal ve idari sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. Ayr\u0131ca 1865\u2019teki bir el yazmas\u0131nda S. Asdvadzadzin yap\u0131lmadan \u00f6nce eski kilisenin sorunlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6rne\u011fin M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu bilinen biri gelip kilisenin yan\u0131ndaki i\u015flek soka\u011fa kilisenin b\u00fct\u00e7esiyle zorla bir duvar yapt\u0131r\u0131yor ve orada ya\u015fayan Ermenilerin evlerine el koyuyor.<\/p>\n Bir di\u011fer d\u00f6k\u00fcman Kilis\u2019teki ba\u015fka bir kilise in\u015fas\u0131 ve y\u00f6netimin s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131na \u0131\u015f\u0131k tutuyordu. Bu elyazmalar\u0131 o d\u00f6nem bu b\u00f6lgede Ermeni idaresinin zorlu bir idari s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7ti\u011fini ve bu s\u00fcre\u00e7te bu co\u011frafi b\u00f6lgede b\u00fcy\u00fck bir katedral yapman\u0131n ne kadar zor oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyor. B\u00fcy\u00fck bir katedral in\u015fas\u0131n\u0131 Ermenilerin bu zorlu idari ko\u015fullar kar\u015f\u0131s\u0131nda kendi varl\u0131klar\u0131n\u0131 ve birliklerini g\u00f6sterme ve kendilerini koruma \u00e7abas\u0131 olarak okuyabiliriz. Bu tarihi ko\u015fullar haliyle kilisenin tipolojisine de yans\u0131yor. Kilise in\u015fas\u0131na devam edebilmek i\u00e7in kilise \u00f6nce alt\u0131ndaki 15 d\u00fckkan\u0131 yapt\u0131r\u0131yor. Yakla\u015f\u0131k 20 y\u0131l s\u00fcren kilise in\u015faat\u0131ndan sonra yap\u0131 i\u00e7 dekorasyonu tamamlanmadan kullan\u0131ma a\u00e7\u0131l\u0131yor. Ayn\u0131 \u015fekilde ilk \u00fc\u00e7 katl\u0131 galeriye sahip olan bu Ermeni kilisesinin galerisinin de tam olarak tamamlanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Bu yap\u0131 plan\u0131 \u0130stanbul’daki kilise yap\u0131lar\u0131n\u0131 and\u0131rsa da gerek alt\u0131ndaki d\u00fckkanlar\u0131yla gerekse i\u00e7inin tamamlanamam\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131yla d\u00f6nemin \u015fartlar\u0131 nedeniyle \u00f6zel bir tipolojiye sahip.<\/p>\n Sonras\u0131nda 1890\u2019lardaki Hamidiye katliamlar\u0131ndan 1915, 1919 \u0130ngiliz ve Frans\u0131z i\u015fgali ve Ermenilerin Antep\u2019ten ayr\u0131lmas\u0131na kadar uzanan s\u00fcreci bina \u00e7eperinde inceliyorum. Bu uzun s\u00fcre\u00e7te S. Asdvadzadzin kilisesi farkl\u0131 kullan\u0131mlardan ge\u00e7iyor. Buras\u0131 cemaatin idari, e\u011fitim ve dini aktivitelerin y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir yer olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra sava\u015f s\u0131ras\u0131nda g\u0131da tedari\u011finin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve yoksullar i\u00e7in bar\u0131nak olarak kullan\u0131lan bir yer.<\/p>\n 1915 sonras\u0131 nas\u0131l ge\u00e7mi\u015f?<\/strong><\/p>\n 1916\u2019da Emval-i Metruke ile Ermeni mallar\u0131n\u0131n sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir depo ve sonras\u0131nda bir d\u00f6nem ah\u0131r olarak da kullan\u0131l\u0131yor. 1919\u2019da hayatta kalan Ermenilerin tekrar \u015fehre gelmesinden 1922’de Ankara anla\u015fmas\u0131na kadar olan s\u00fcre\u00e7te Ermeniler taraf\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcreli\u011fine de olsa yeniden kullan\u0131l\u0131yor. 1922\u2019de Ermeniler Antep\u2019ten gidince zaman ve mekan aras\u0131ndaki ili\u015fkide de bir k\u0131r\u0131lma ya\u015fan\u0131yor. \u0130ki farkl\u0131 ger\u00e7eklik ve bu ger\u00e7ekliklerin tarihi okumas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu yap\u0131lar\u0131n farkl\u0131 \u015fekillerde alg\u0131lanmas\u0131na ve deneyimlenmesine neden oluyor. Bir yandan Ermenilerin oradan ayr\u0131lmas\u0131yla farkl\u0131 bir zamansall\u0131\u011f\u0131n Antep\u2019inin ger\u00e7ekli\u011fi, \u00f6b\u00fcr tarafta Ermenilerin gidi\u015fiyle Antep\u2019te yeni bir g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve ilerledi\u011fi bir zamansall\u0131kta fiziksel olarak de\u011fi\u015fen ve d\u00f6n\u00fc\u015fen Antep\u2019in ger\u00e7ekli\u011fi. Bu iki zamansall\u0131k kendi i\u00e7inde de yap\u0131ya kar\u015f\u0131 \u00e7o\u011fulcu perspektifler ve alg\u0131lar do\u011furabiliyor. Mesela yap\u0131n\u0131n hapishane olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde gardiyanlar\u0131n ve mahkumlar\u0131n deneyimleri birbirinden haliyle farkl\u0131 ve mekan\u0131 alg\u0131lama ve ya\u015fama \u015fekilleri de farkl\u0131. Gardiyanlarla yapt\u0131\u011f\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde yap\u0131n\u0131n ta\u015flar\u0131 ve masifli\u011fi ve bu yap\u0131sal elementlerle yap\u0131n\u0131n bir zamanlar kilise oldu\u011fu anlat\u0131s\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131karken, politik mahkumlar\u0131n anlat\u0131lar\u0131nda ise daha \u00e7ok yap\u0131n\u0131n zorlu fiziksel ko\u015fullar\u0131 ve hasarl\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131yla beraber kendi hikayelerinin \u015fekillendi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n Yap\u0131y\u0131 deneyimleyen insanlar\u0131n\u00a0 tecr\u00fcbeleri biricik olsa da,\u00a0 gerek diasporadaki Ermeniler gerekse bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayanlar\u0131n, mahkumlar\u0131n ve gardiyanlar\u0131n deneyimleri yap\u0131n\u0131n politik kimli\u011fini ve hik\u00e2yesini olu\u015fturuyor. Asl\u0131nda kilise in\u015faat\u0131ndan \u00f6nce var olan teritoryal gerilim bug\u00fcn farkl\u0131 \u015fekillerde kendini \u00fcretmeye devam ediyor. Bu gerilim farkl\u0131 akt\u00f6rlerin farkl\u0131 zamansall\u0131klarda e\u015fzamanl\u0131 olarak deneyimledikleri bu mekanda, yap\u0131 farkl\u0131 fonksiyonlarda kullan\u0131lsa bile var olmaya devam ediyor. Bu noktada yap\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ve yeniden kullan\u0131m\u0131 politikle\u015fti\u011fi gibi kendini s\u00fcrekli harabele\u015ftiren, harabele\u015firken yeni hik\u00e2yelerin yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fcde yaral\u0131 mekanlar ve tasar\u0131 (imaginary) mekanlar halinde S. Asdvadzadzin hayatta kalmaya devam ediyor.<\/p>\n Tezini tamamlamak \u00fczere deprem \u00f6ncesi Antep\u2019i de ziyaret ettin ve s\u00f6zl\u00fc tarih i\u00e7in kay\u0131tlar da yapt\u0131n. Dinledi\u011fin tan\u0131kl\u0131klar aras\u0131nda en \u00e7arp\u0131c\u0131 olan\u0131 hangisiydi?<\/strong><\/p>\n S\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m s\u0131ras\u0131nda beni duraksatan iki an ya\u015fad\u0131m. \u0130lki Beyrut\u2019lu bir Ermeni ile yapt\u0131\u011f\u0131m r\u00f6portajda, hi\u00e7bir yap\u0131n\u0131n yeniden d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcp kullan\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini, bunun bir sayg\u0131s\u0131zl\u0131k oldu\u011funu dinledi\u011fim zamand\u0131. Mimarl\u0131kta yeniden kullan\u0131m\u0131n \u00e7ok\u00e7a tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve konu\u015fuldu\u011fu bu zamanda bunu duymak beni sarst\u0131 ve bir s\u00fcre \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmeme neden oldu. \u0130kinci ise gardiyanlardan birinin bana mahkumlar\u0131n boyunlar\u0131na zincir tak\u0131p ma\u011faraya g\u00f6t\u00fcrd\u00fcklerini s\u00f6ylemesi ile oldu. Sonras\u0131nda dinledi\u011fim mahkumlardan \u00f6\u011frendim ki kilisenin arkas\u0131nda Ermenilerin eski kilise diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yap\u0131n\u0131n g\u00fcney taraf\u0131 solcular, kuzey taraf\u0131 sa\u011fc\u0131 mahkumlar\u0131n kald\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lge k\u0131sm\u0131ym\u0131\u015f. Solcular\u0131n ko\u011fu\u015funun arkas\u0131ndaki eski kilise k\u0131sm\u0131ndaki ma\u011farada i\u015fkence yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131lar. Maalesef o arkadaki yap\u0131 2012\u2019de r\u00f6l\u00f6ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131lmadan hemen \u00f6nce y\u0131k\u0131ld\u0131 ve yeniden yap\u0131ld\u0131. O yap\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 ile bir insanl\u0131k su\u00e7u daha y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n alt\u0131nda kald\u0131.<\/p>\n Deprem b\u00f6lgesindeki pek \u00e7ok tarihi mimari yap\u0131 hasar ald\u0131, bu durumun Antep Kilisesi\u2019ne nas\u0131l bir etkisi oldu ve tezin gidi\u015fat\u0131na nas\u0131l yans\u0131d\u0131?\u00a0<\/strong><\/p>\n Depremde yap\u0131n\u0131n minareleri ve kubbesi y\u0131k\u0131ld\u0131. Onun d\u0131\u015f\u0131nda bildi\u011fim kadar\u0131yla bir hasar almad\u0131. Antep\u2019i depremden bir ay \u00f6nce ziyaret ettim ve s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapt\u0131m. Maalesef depremden sonraki durum ile ilgili s\u00fcre k\u0131s\u0131tlamas\u0131 nedeniyle bir \u00e7al\u0131\u015fma yapamad\u0131m. Ama depremin verdi\u011fi etkiyle uzun bir s\u00fcre de tezim \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015famad\u0131m. Do\u011fal felaketler bir kez daha bu yap\u0131lar\u0131n ge\u00e7icili\u011fini insan hayat\u0131n\u0131n de\u011ferini ve farkl\u0131l\u0131klara ra\u011fmen dayan\u0131\u015fman\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatt\u0131. Umuyorum yapt\u0131\u011f\u0131m bu \u00e7al\u0131\u015fma S. Asdvadzadzin yap\u0131s\u0131n\u0131n herkesi kucaklayabilece\u011fi bir yeniden kullan\u0131ma gelecekte katk\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n Tezinde kulland\u0131\u011f\u0131n metodoloji \u00e7ok kapsaml\u0131 ve disiplinleraras\u0131. Bu da tez konunu daha derinlikli bir \u015fekilde anlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 oluyor. Biraz metodolojinden bahsetmek ister misin?\u00a0<\/strong><\/p>\n Tezde gerek tarihin gerekse mimarinin sundu\u011fu teorik ve pratik olanaklar\u0131 birlikte kulland\u0131m. Farkl\u0131 gruplar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerine ve deneyimlerine yer vermeyi \u00f6nemsedim. Bu nedenle gerek Ermenilerle, gerekse gardiyan ve mahkumlarla yapt\u0131\u011f\u0131m s\u00f6zl\u00fc tarihin tezimde \u00f6nemli bir yeri var. Mimari yap\u0131y\u0131 sosyal bir bak\u0131\u015fta ele al\u0131yorum. Amac\u0131m biraz da tarihte sesi olmayan, duyulamayan, karanl\u0131kta b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f sesleri ve deneyimleri yap\u0131n\u0131n tarihinin i\u00e7inden \u015fimdiye ve bug\u00fcne getirerek yap\u0131n\u0131n hikayesini ve tasar\u0131s\u0131n\u0131 ortaya koymakt\u0131. Bu tabii yap\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131ndan birka\u00e7 sene \u00f6ncesinden bug\u00fcne kadar gelen uzun bir s\u00fcreci kaps\u0131yor. S\u00f6zl\u00fc tarihle yapt\u0131\u011f\u0131m \u00e7al\u0131\u015fma 1960\u2019lardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar olan bir d\u00f6nemi ele alan kullan\u0131c\u0131 hikayelerini ortaya koyarken Nubar K\u00fct\u00fcphanesi\u2019ndeki Patrikhane Ar\u015fivi yap\u0131n\u0131n yap\u0131m \u00f6ncesi d\u00f6nemine ses oluyor. O ar\u015fivde de o d\u00f6nemin hikayelerini duyuyoruz.<\/p>\n Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, S. Asdvadzadzin kilisesinin \u00e7eperinde bulunan Atenagan, Hayganu\u015fyan, Vartanyan okullar\u0131n\u0131n ve b\u00f6lgenin zamanla nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fini, hikayelerin arka plan\u0131nda i\u015fleyerek, yap\u0131n\u0131n mekansal \u00f6\u011feler e\u015fli\u011finde farkl\u0131 d\u00f6nemlerde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fimleri haritaland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bunlara ek olarak literat\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile birlikte hem zamansal hem de \u00e7ok sesli bir yap\u0131 tarihi ortaya koydum.<\/p>\n Marksist tarih\u00e7i Harry Harootunian\u2019\u0131n ‘e\u015fzamanl\u0131lar\u0131n e\u015fzamans\u0131zl\u0131\u011f\u0131’ yakla\u015f\u0131m\u0131 tezinde geni\u015f\u00e7e bir yer buluyor. Antep Surp Asdvadzadzin Kilisesi\u2019ni incelerken bu yakla\u015f\u0131m kilisenin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klamanda nas\u0131l katk\u0131 sa\u011flad\u0131?\u00a0<\/strong><\/p>\n Harry Harooutunian\u2019\u0131n bu kavram\u0131 ile ilk Parrhesia Kolektifi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile tan\u0131\u015ft\u0131m. Bu tezimin gidi\u015fat\u0131nda \u00e7ok etkili bir kavram oldu. Harootunian e\u015fzamanl\u0131lar\u0131n e\u015fzamans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 kavram\u0131yla modern ve arkaik, yeni ve eski, \u00e7a\u011fda\u015f ve nativist gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f mu\u011flakl\u0131klar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir hayalet gibi aniden beliren zamansal sapmalarla yeniden ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Bu demektir ki g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n s\u00fcrekli ileriye akan ritmi, farkl\u0131l\u0131klar\u0131 yeniden senkronize ederek tek gibi g\u00f6sterse de biz tek bir zamansall\u0131kta ya\u015fam\u0131yoruz. Bu, haliyle zaman, mekan deneyimimize ve bu deneyimin bizdeki tasar\u0131s\u0131na da yans\u0131yor. \u00d6zellikle tarihi mekanlar farkl\u0131 ger\u00e7ekliklerin ve farkl\u0131 zamanlar\u0131n kayna\u011f\u0131d\u0131r. Ermeniler Antep’i terk edince S. Asdvadzadzin Kilisesi\u2019nin zaman ve mekan aras\u0131ndaki g\u00fcnl\u00fck hayatla senkronize olan ba\u011f\u0131 da koptu. Bu kavram yaln\u0131zca Ermenilerin zamansall\u0131\u011f\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 de\u011fil, bu k\u0131r\u0131lmayla ortaya \u00e7\u0131kan ba\u015fka k\u0131r\u0131lmalar\u0131 ve dallanmalar\u0131 beraberinde hikayele\u015ftiren ya\u015fant\u0131lar\u0131 da i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran bir kavram. Tezimde de bu kavram yaln\u0131zca oray\u0131 ziyaret eden Ermenilerin perspektifini a\u00e7\u0131klamama yard\u0131mc\u0131 olmakla kalmad\u0131, beni yap\u0131n\u0131n karanl\u0131kta kalm\u0131\u015f hapishane d\u00f6nemine de y\u00f6nelten kavram oldu. Yap\u0131n\u0131n farkl\u0131 d\u00f6nemlerini bireylerin deneyimleriyle birlikte yeniden ortaya \u00e7\u0131karmama \u0131\u015f\u0131k tuttu.<\/p>\n Walter Benjamin\u2019in \u201cYans\u0131tmalar\u201d ad\u0131ndaki eseriyle Amerikal\u0131 Antepli Ermenilerin \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u201cNor Aintab\u201d dergisinden Antepli bir Ermeni olan Haig\u2019\u0131n an\u0131lar\u0131n\u0131 paralel okudu\u011fun bir b\u00f6l\u00fcm var tezinde. Antep \u00f6zelinde unutulmaya y\u00fcz tutan mimari eserleri\/mekanlar\u0131 hat\u0131rlama konusunda bulgular\u0131n\u0131 bizlere aktarabilir misin?\u00a0<\/strong><\/p>\n Walter Benjamin ‘Yans\u0131tmalar’daki Berlin G\u00fcnl\u00fckleri\u2019nde kendi \u00e7ocukluk an\u0131lar\u0131n\u0131 mekansal bir kurguyla anlat\u0131r. Benjamin’in an\u0131lar\u0131n\u0131n kurgusu kronolojik bir d\u00fczene dayanmaz, mekansald\u0131r. \u00d6zne an\u0131lar\u0131n\u0131 mekanlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile yeniden kurgular ve kendi tasar\u0131 mekan\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Benzer bir deneyimi Haig isimli Antep\u2019te do\u011fmu\u015f bir Ermeninin y\u0131llar sonra Antep\u2019e olan ziyaretini kaleme ald\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131s\u0131nda da okudum. Bu yaz\u0131da Haig ama\u00e7s\u0131zca sokaklarda dola\u015f\u0131r. Sokakta dola\u015f\u0131rken Benjamin’in pencerelerde kaybolan tan\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi o da tan\u0131d\u0131k bir mekan g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde amcas\u0131n\u0131, mahallenin f\u0131r\u0131nc\u0131s\u0131n\u0131 hat\u0131rlar. Haig\u2019\u0131n\u00a0 \u201cevine gidi\u015fi\u201d ve \u201cevini ziyaret edi\u015fi\u201d ayn\u0131 anda ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n Burada belirtmek gerekir ki Haig haf\u0131zas\u0131ndaki an\u0131larla \u00e7ocuklu\u011funun Antep\u2019ini ziyaret ediyor ve \u00e7ocuklu\u011funun Antep\u2019ini hat\u0131rlayarak bir mekansal deneyim ya\u015f\u0131yor. Benzer bir mekansal kurgu \u00e7abas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde diasporada do\u011fmu\u015f, Antep’i kendi atalar\u0131n\u0131n hikayeleriyle \u00f6\u011frenmi\u015f Ermeniler i\u00e7in de ge\u00e7erli. Onlar\u0131n Haig\u2019tan fark\u0131 fiziksel olarak hi\u00e7 deneyimlemedikleri ve asl\u0131nda bilmedikleri bir mekan\u0131 g\u00f6rmek, atalar\u0131n\u0131n yerleri hakk\u0131nda bilgi edinmek ve bazen de hi\u00e7 var olmayacaklar\u0131n\u0131 bildikleri bir paralel zaman\u0131 ve mekan\u0131 \u2018\u2018orada kalsayd\u0131k ya\u015fam\u0131m\u0131z nas\u0131l olurdu\u2019\u2019 ya da \u2018\u2018dedemin hayat\u0131 nas\u0131ld\u0131\u2019\u2019 gibi sorular e\u015fli\u011finde canland\u0131rmak ve kurgulamak olabilir. Fiziksel mekan asl\u0131nda bu hayali kurgu i\u00e7in fiziksel bir sahne niteli\u011fi ta\u015f\u0131yor. Bu ba\u011flamda mekan\u0131n daha \u00e7ok kilise d\u00f6nemine ait \u00f6zellikleri \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00d6zellikle mekan\u0131n apsisle sonlanan uzun aks\u0131, pencerelerdeki k\u0131r\u0131k ha\u00e7 demirlikler, kilisenin \u00f6l\u00e7e\u011fi gibi sembolle\u015fen elementler mekan kurgusunda yer ediniyor. Semboller s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde kategorize edilmi\u015f bir bilgiyi yani kilise olma bilgisini i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Ermenilerin mekan deneyiminde \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Antep \u015fehrinde de s\u0131kl\u0131kla tekrar eden b\u00fcy\u00fck kap\u0131lar, kap\u0131 kilitleri ya da yerel ta\u015flar gibi mimari \u00f6\u011feler de S. Asdvadzadzin deneyiminde yeniden bir araya gelebiliyor.\u00a0 Bunda Ermenilerin mekan\u0131 deneyimlerken bir zamanlar kendi dedelerinin anneannelerinin ya\u015fant\u0131s\u0131 hakk\u0131nda bilmedikleri ve asla dolduramayacaklar\u0131 o bo\u015flu\u011fu biraz daha doldurabilme \u00e7abas\u0131n\u0131 ve bu \u00e7aban\u0131n mekansal ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliyoruz. Bu \u00e7aba esnas\u0131nda bir kolaj gibi o d\u00f6nemin bilgisini ta\u015f\u0131yan mekansal unsurlar par\u00e7alar halinde bir araya geliyor. Bu unsurlar\u0131n uzant\u0131s\u0131 ve bir araya geli\u015fi e\u015fli\u011finde birey kendi tasar\u0131 mekan\u0131n\u0131 in\u015fa eder ve kendine fiziksel mekan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesine ta\u015fan bir deneyim ve tasar\u0131 alan\u0131 yarat\u0131r.<\/p>\n Ermenilerin S. Asdvadzadzin katedralini deneyimi bu a\u00e7\u0131dan bir harabe deneyimini and\u0131r\u0131r. Peyzajdaki harabelerin \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biri fragmantalizimdir (par\u00e7al\u0131l\u0131k) ve harabeler materyalinin alt\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131na dair eksik bir bilgiyi kodlar. Binan\u0131n mevcut kullan\u0131m \u015fekli ve buna ba\u011fl\u0131 binaya ve \u00e7evresine yap\u0131lan m\u00fcdahaleler, yap\u0131n\u0131n alg\u0131lan\u0131\u015f\u0131nda par\u00e7alanmalar yarat\u0131r. Bu durum binan\u0131n yaln\u0131zca fiziksel durumunun iyi olmas\u0131yla ilgili de\u011fildir. S. Asdvadzadzin kilisesi etraf\u0131ndaki yap\u0131 kompleksinin kaybolmas\u0131yla t\u0131pk\u0131 bir harabe gibi, sadece varl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bilinmeyen bilgiyi ve tamamlanmas\u0131 gereken, ancak tamamlanamayan bo\u015flu\u011fu da temsil eder.<\/p>\n Bu ilgi \u00e7ekici r\u00f6portaj \u00fczerinden bize \u00e7ok da el de\u011fmemi\u015f bir alanda yapt\u0131\u011f\u0131n tez \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n i\u00e7eri\u011fini payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ediyoruz. Umuyoruz ki tezin yak\u0131nda okuyucularla bulu\u015fur. Gelecekteki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda da ba\u015far\u0131lar dileriz.<\/strong><\/p>\n https:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazi\/28937\/antepte-katedral-hapishane-ve-cami-olarak-surp-asdvadzadzin\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Tamar G\u00fcrciyan ge\u00e7ti\u011fimiz ay Berlin Teknik \u00dcniversitesi\u2019nde \u201cSurp Asdvadzadzin Kilisesi\u2019nin\/Kurtulu\u015f Camiin uyarlanabilir yeniden kullan\u0131m\u0131 \u00fczerine bir inceleme\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 tezini ba\u015far\u0131yla savundu. G\u00fcrciyan bu tez \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla Antep\u2019te bulunan Surp Asdvadzadzin Kilisesi\u2019nin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc hakk\u0131nda kapsaml\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Parrhesia Kolektifi, Tamar G\u00fcrciyan ile tezi \u00fczerine bir s\u00f6yle\u015fi ger\u00e7ekle\u015ftirdi. S\u00d6YLE\u015e\u0130: PARRHES\u0130A KOLEKT\u0130F\u0130 \u00d6ncelikle tebrik ederiz. \u015e\u00f6yle ba\u015flayal\u0131m: Antep […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":75309,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22,1,16,71],"tags":[],"class_list":["post-75308","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gunumuzde-bati-ermenistan","category-haberler","category-manastirlar-kiliseler","category-mulakatlar"],"yoast_head":"\n![\"\"](\"https:\/\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/antep%20tamar%20fotoo%203.jpg\")
<\/div>\n![\"\"](\"https:\/\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/antep%20tamar%20foot%202.jpg\")
<\/div>\n![\"Tamar](\"https:\/\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/tamar%20gurciyan.JPG\")
<\/em><\/div>\nTamar G\u00fcrciyan<\/span><\/em><\/div>\n