{"id":75004,"date":"2023-07-07T05:41:34","date_gmt":"2023-07-07T10:41:34","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75004"},"modified":"2023-07-07T05:41:34","modified_gmt":"2023-07-07T10:41:34","slug":"cayeli-rasotta-yasayan-hemsince","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=75004","title":{"rendered":"\u00c7ayeli Ra\u015fot\u2019ta Ya\u015fayan Hem\u015fince"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n
<\/div>\n

Mahir \u00d6zkan<\/a><\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/header>\n<\/div>\n

\n

\"\"Hem\u015finliler ve Hem\u015fince \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z Bat\u0131 Hem\u015fin-Do\u011fu Hem\u015fin ayr\u0131m\u0131 dilin konu\u015fulmas\u0131 \/ konu\u015fulmamas\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcne dayan\u0131r. Do\u011fu grubu dedi\u011fimiz Artvin ili Hopa, Kemalpa\u015fa ve Bor\u00e7ka il\u00e7elerinde ya\u015fayan Hem\u015finliler Hem\u015fin Ermenicesi konu\u015furken, Bat\u0131 grubu dedi\u011fimiz Rize, Trabzon ve Erzurum il\u00e7elerinde ya\u015fayan Bat\u0131 Hem\u015finlileri Hem\u015fin Ermenicesi konu\u015fmazlar.<\/strong><\/em><\/p>\n

Bu ayr\u0131m ayn\u0131 zamanda Bat\u0131 Hem\u015finlilerinin Ermenice ile ili\u015fkisinin de s\u00fcrekli tart\u0131\u015fma konusu edilmesinin zemini oluyor. Bat\u0131 Hem\u015finlileri Ermeniceyi unuttular m\u0131? Unuttularsa neden unuttular? Onlar unuttu da Do\u011fu Hem\u015finlileri neden unutmad\u0131lar gibi sorular bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kan sorular\u0131 oluyor.<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla bu b\u00f6lgelerde Ermenicenin izlerini takip etmek bu sorulara cevap bulmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli. B\u00f6lgede Ermenicenin izlerini takip edebilece\u011fimiz \u00f6nemli kaynaklardan biri gezginlerin notlar\u0131. B\u00f6lgeyi ziyaret etmi\u015f olan gezginler Biji\u015fkyan, Marr, Koch gibi isimler b\u00f6lge insan\u0131n\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fm\u0131\u015f Ermeniler olduklar\u0131na ve Ermenice konu\u015ftuklar\u0131na tan\u0131kl\u0131k ediyorlar.<\/p>\n

Bu izleri takip edebilece\u011fimiz ba\u015fka bir kaynak, b\u00f6lgedeki yer ve s\u00fclale adlar\u0131. B\u00f6lgede h\u00e2l\u00e2 Kirkor, Timo\u015f, Xozger, Minas gibi bir\u00e7ok Ermenice s\u00fclale ad\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r. B\u00f6lgede yayla, da\u011f-tepe isimleri i\u00e7inde bir\u00e7ok Ermenice ad korunmu\u015ftur. Bunlar aras\u0131nda Madur (\u015eapel-k\u00fc\u00e7\u00fck kilise) gibi sembolik isimler de yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

Ba\u015fka bir kaynak ise Osmanl\u0131 ar\u015fivlerindeki vergi kay\u0131tlar\u0131d\u0131r. Bu kay\u0131tlarda k\u00f6ylerde ya\u015fayan vergi m\u00fckelleflerinin listeleri bulunmaktad\u0131r. B\u00f6lge k\u00f6ylerinde 1600\u2019l\u00fc y\u0131llarda ya\u015fayan vergi m\u00fckelleflerinin isimleri Ermenice iken sonraki y\u0131llarda giderek M\u00fcsl\u00fcman isimlerinin \u00e7o\u011fald\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Baz\u0131 kay\u0131tlarda ise baba ad\u0131 Ermenice olan M\u00fcsl\u00fcman isimli insanlara rastlanabilmektedir. Bu kay\u0131tlar \u00fczerine yak\u0131n zamanda yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar yay\u0131mlanaca\u011f\u0131n\u0131 belirtelim.<\/p>\n

Bu arada elbette Ermenicenin b\u00f6lgede konu\u015fulmas\u0131na dair yasa\u011fa i\u015faret eden ve b\u00f6lgede yap\u0131lan s\u00f6zl\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalarda s\u0131k\u00e7a ifade edilen \u201cTamim varidi, Ermenice konu\u015fmazdiler\u201d ifadesini daha \u00f6nce bu sayfalarda yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z Lazistan mutasarr\u0131f\u0131 Ahmet Faik G\u00fcnday\u2019\u0131n an\u0131lar\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131, Ermenice konu\u015fmay\u0131 bizzat yasaklad\u0131\u011f\u0131na dair ifadelerle birlikte de\u011ferlendirmek gerekiyor.<\/p>\n

Asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn bu veriler birle\u015ftirildi\u011finde Bat\u0131 Hem\u015fin b\u00f6lgesinde Ermenice ile ili\u015fkinin her k\u00f6yde ayn\u0131 d\u00f6nemlerde ayn\u0131 \u015fekilde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendi i\u00e7inde farkl\u0131l\u0131klar ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Baz\u0131 k\u00f6yler \u00e7ok daha erken zamanlarda dili yitirmi\u015fken baz\u0131 k\u00f6ylerde dil bug\u00fcne kadar ula\u015fm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Hem\u015fin Ermenicesi<\/strong><\/h4>\n

Ge\u00e7mi\u015fte Ermenicenin b\u00f6lgede kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc veriler bulunuyor. Peki, b\u00f6lgede Ermenicenin bug\u00fcnk\u00fc durumu nedir? Bu konuyla ilgili en \u00f6zel kaynak bence Titer adl\u0131 Hasan Uzunhasano\u011flu taraf\u0131ndan yaz\u0131lan s\u00f6zl\u00fck. Hem\u015fin\u2019in bir\u00e7ok k\u00f6y\u00fcnden derlenmi\u015f binlerce s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc bir araya getiren bu s\u00f6zl\u00fck \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00e7ok de\u011ferli.<\/p>\n

Bug\u00fcnk\u00fc durumu anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayan ba\u015fka bir kaynak ise sosyal medya platformlar\u0131nda b\u00f6lge k\u00f6ylerinden payla\u015f\u0131lan yorumlar, tart\u0131\u015fmalar. Bir \u00f6rnek vermek gerekirse Hem\u015fin Ermenicesine dair bir tart\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131nda Senoz b\u00f6lgesinden bir kullan\u0131c\u0131n\u0131n anneannesinin kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fi \u2018helarim, \u015fat helarim\u2019 s\u00f6zlerinin ne anlama geldi\u011fini sormas\u0131 oldu. Bunlar tamamen Ermenice ifadelerdir. Ay\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fi ise T\u00fcrk\u00e7e i\u00e7inde bir kelime kullan\u0131m\u0131 \u015feklinde de\u011fil anlaml\u0131 bir c\u00fcmlecik bi\u00e7iminde olmas\u0131d\u0131r. 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda Senoz k\u00f6ylerinde Ermenice bu tip c\u00fcmlelerin kay\u0131tlar\u0131n\u0131n akademik bir \u00e7al\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtelim.<\/p>\n

Ermenice konu\u015fan bir Ra\u015fotlu<\/strong><\/h4>\n

Ermenice konu\u015fman\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir Bat\u0131 Hem\u015fin k\u00f6y\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131 hep konu\u015fulurdu. Ancak bug\u00fcne kadar bu k\u00f6ylerde Hem\u015fince konu\u015fuldu\u011funa dair bir kay\u0131t yoktu. Sosyal medya payla\u015f\u0131mlar\u0131 \u00fczerinden Hem\u015fin Ermenicesi yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve konu\u015ftu\u011funu \u00f6\u011frendi\u011fim Yusuf Ey\u00fcpo\u011flu ile Hem\u015fin Ermenicesi ile birka\u00e7 defa yaz\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Bir-iki ay evvel nihayet bir araya gelebildik ve anadilimizde sohbet etme f\u0131rsat\u0131m\u0131z oldu. Hikmet Ak\u00e7i\u00e7ek ile birlikte ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz ziyaret s\u0131ras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z kay\u0131tlar\u0131n yay\u0131mlanmas\u0131 ile ilgili r\u0131zas\u0131n\u0131 da ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z sevgili Yusuf Ey\u00fcpo\u011flu ile sohbetimizden k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm payla\u015fmak istiyorum.<\/p>\n

Ra\u015fot\u2019tan bir \u00f6zdeyi\u015f: \u2018Kar\u011fa kar\u011fa hine daru nore per \/ Karga karga eskiyi g\u00f6t\u00fcr de yenisini getir.\u2019<\/p>\n

Ra\u015fot\u2019tan bir anekdot: \u201c\u2018Ka Vesile, ka ari cebis me me put ere\u2019 (K\u0131z Vesile, k\u0131z gel bir cebime bak). Kocakari yine ses etmiyor. \u2018Ka ari cebis me me put ere\u2019 (K\u0131z gel bir cebime bak). Cebinde bir \u015fey var, kocakariyi kanduracak. Vesile da \u2018Cebit in\u00e7 pin ga\u2019 (Cebinde ne bok var) deyi.\u201d<\/p>\n

Ra\u015fot\u2019tan bir diyalog:<\/p>\n

H.A: Onunet in\u00e7ina? (Ad\u0131n nedir?)<\/p>\n

Y.E: Onunet in\u00e7ina, Yusuf a. (Ad\u0131n nedir? Yusuf\u2019tur.)<\/p>\n

H.A: Ustetsi es? Vor ka\u011fan es? (Nerelisin? Hangi k\u00f6ydensin?)<\/p>\n

Y.E: Vor ke\u011fen es? \u00c7ayeli Ra\u015foten. (Hangi k\u00f6ydensin? \u00c7ayeli Ro\u015fot\u2019tan)<\/p>\n

H.A: \u0130n\u00e7 pon g\u2019enes? (Ne i\u015f yapars\u0131n?)<\/p>\n

Y.E: Firuncilu\u011f g\u2019enim. (F\u0131r\u0131nc\u0131l\u0131k yap\u0131yorum.)<\/p>\n

H.A: Vor da\u011f g\u2019abris? (Nerede ya\u015f\u0131yorsun?)<\/p>\n

Y.E: Gese ke\u011fin, megale es de\u011f \u0130stanboli. (Yar\u0131s\u0131n\u0131 k\u00f6yde, gerisini burada \u0130stanbul\u2019da.)<\/p>\n

H.A: \u0130n\u00e7bes es betkes ta? (Nas\u0131ls\u0131n, iyi misin?)<\/p>\n

Y.E: Ki\u00e7 me erand im. Ki\u00e7 me\u2026 Hivant \u00e7im, erand im. Hivandnu\u015f? Hivandnu\u015f? Hasta olmak. Biraz iyiyim (g\u00fczelim) biraz\u2026 Hasta de\u011filim. \u0130yiyim. Hastalanmak? Hastalanmak?<\/p>\n

H.A: Hasta olmak da. \u0130yiyim nas\u0131l diyorsun?<\/p>\n

Y.E: Yes erand im. (Ben iyiyim.)<\/p>\n

H.A: Sen iyisin?<\/p>\n

Y.E: Tun erand es. Tun erand es te? Sen iyi misin?<\/p>\n

H.A: O iyidir nas\u0131l diyorsun?<\/p>\n

Y.E: En erond e. En el erond e. (O iyidir. O da iyidir.) En el erond mart a. (O da iyi bir adamd\u0131r.)<\/p>\n

H.A: Biz iyiyiz.<\/p>\n

Y.E: Meg yekun erond ik. (Biz hepimiz iyiyiz.) Mek bir var ama o de\u011fil, meg biz. Siz neydi?<\/p>\n

H.A: Tuk diyoruz biz.<\/p>\n

Y.E: He tunk, tunk diyoruz biz.<\/p>\n

H.A: Onlar iyidirler?<\/p>\n

Y.E: Ener e erond en. (Onlar da iyidirler.)<\/p>\n

Burada k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00f6rne\u011fini verdi\u011fimiz dil \u00fczerine sohbetimiz ve Hem\u015fin Ermenicesi ile ya\u015fanm\u0131\u015f anekdotlar, bilmece \u00f6rnekleri, maniler \u00fczerine bir-iki saati bulan sohbetimizde Hem\u015fin Ermenicesi ile anla\u015fabildi\u011fimizi g\u00f6rm\u00fc\u015f olduk. Ey\u00fcpo\u011flu kendisi gibi yakla\u015f\u0131k 40 ki\u015finin kendi deyimi ile \u2018Armence\u2019 konu\u015fabildi\u011fini ve bir bu kadar\u0131n\u0131n da konu\u015famasa da konu\u015fulanlar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu veriler Bat\u0131 Hem\u015finlilerde Ermenicenin farkl\u0131 k\u00f6ylerde farkl\u0131 bir ser\u00fcveni oldu\u011funu ve her yerde yok oldu\u011funa dair alg\u0131n\u0131n ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Ayr\u0131ca Bat\u0131 Hem\u015finlilerin dilimize Hem\u015fince de\u011fil \u2018Armence\u2019 dedi\u011fini ortaya koyuyor. Dolay\u0131s\u0131yla Hem\u015fin Ermenicesi ve Hem\u015finliler \u00fczerine yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalarla ilgili yeni bir durum ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n

\u00c7ayeli Ra\u015fot\u2019ta Ya\u015fayan Hem\u015fince<\/a><\/p><\/blockquote>\n