![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/Kirilmis-hafiza-270x270.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Aylin Vartanyan<\/a><\/strong><\/p>\n Andr\u00e9as Lang\u2019\u0131n \u2018K\u0131r\u0131k Hat\u0131ralar\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 foto\u011fraf sergisi 18 Nisan\u2019da Refik Aky\u00fcz ve Serdar Darendeliler\u2019in k\u00fcrat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde DEPO\u2019da seyircilerle bulu\u015ftu. Sergi 14 Temmuz\u2019a kadar izlenebilir. Lang\u2019\u0131n foto\u011fraflar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fmam sergi hakk\u0131nda bir yaz\u0131 yazmaya davet edildi\u011fim i\u00e7in daha \u00f6ncesinde oldu. Birka\u00e7 ay boyunca bu foto\u011fraflar\u0131n g\u00f6lgesinde ya\u015fay\u0131p i\u00e7lerindeki sakl\u0131 hik\u00e2yeleri dinlemeye, anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n Lang\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de Ermeni miras\u0131na dair izleri takip etti\u011fi foto\u011fraf se\u00e7kisinde kilise, ev ve manast\u0131r y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131, birbiriyle ba\u011fda\u015fmayan iki farkl\u0131 zaman\u0131n mimarisinin bir araya gelmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan hibrit yap\u0131lar\u0131 ve rahats\u0131z edici bir s\u00fck\u00fbnet ta\u015f\u0131yan do\u011fal ortamlar\u0131 g\u00f6rebiliyoruz. \u00d6zellikle Ermeni miras\u0131na dair foto\u011fraflar\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde kendime sordu\u011fum ilk soru, bu y\u0131k\u0131nt\u0131 h\u00e2linde b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f ve zaman i\u00e7inde donmu\u015f mimari yap\u0131lar\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 hik\u00e2yelere dair bilgimin neden bu kadar k\u0131s\u0131tl\u0131 oldu\u011fuydu. Bu yap\u0131lar zaman\u0131nda canl\u0131 bir sosyal hayat\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ispat\u0131 olan ve o zaman\u0131n ruhunu \u015fimdiye ta\u015f\u0131maya h\u00e2l\u00e2 gayret eden kal\u0131nt\u0131lard\u0131. Ancak ben ve belki benim gibi \u0130stanbul\u2019da do\u011fup b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f bir\u00e7ok Ermeni\u2019nin bu y\u0131k\u0131nt\u0131 h\u00e2lindeki yap\u0131larla veya etraf\u0131ndaki ya\u015fant\u0131yla ilgili bilgisi k\u0131s\u0131tl\u0131yd\u0131. \u0130stanbul\u2019da Ermeni bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak do\u011fmu\u015f ve ilk\u00f6\u011fretim e\u011fitimime bir Ermeni okulunda devam etmi\u015f olmam, az da olsa k\u00fclt\u00fcrel mirasla ve sanatla ilgileniyor olmam, Lang\u2019\u0131n objektifinden bir sergi alan\u0131na ta\u015f\u0131nan mek\u00e2nlar\u0131 tan\u0131mam i\u00e7in yeterli de\u011fildi. Vakur bir duru\u015fla kalmak ile y\u0131k\u0131lmak aras\u0131nda duran harabe h\u00e2lindeki kiliseler, manast\u0131rlar ve evler i\u00e7 d\u00fcnyamda bir kar\u015f\u0131l\u0131k bulmakla birlikte hik\u00e2yeleri eksikti, hatta \u00e7o\u011fu zaman yoktu.<\/p>\n Sergideki en \u00e7ok sevdi\u011fim foto\u011fraflardan biri, Diyarbak\u0131r\u2019daki Surp Sarkis Kilisesi\u2019ne ait. Diyarbak\u0131r\u2019a defalarca gitmi\u015f olmama ra\u011fmen bu kilisenin ve etraf\u0131nda olmas\u0131 gereken binalar\u0131n ne hik\u00e2yesini duydum, ne de bu y\u0131k\u0131nt\u0131 h\u00e2lini g\u00f6rd\u00fcm. Lang\u2019\u0131n sergi bro\u015f\u00fcr\u00fcne de ta\u015f\u0131nan bu foto\u011fraf \u00fczerinden bu binan\u0131n ihti\u015fam\u0131na ve h\u00fczn\u00fcne kap\u0131lmamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Kendi ailemin i\u00e7inde f\u0131s\u0131lt\u0131lar ve ge\u00e7i\u015ftirmeler h\u00e2linde arka planda anlat\u0131lan ama bir t\u00fcrl\u00fc \u015fekil alamayan hik\u00e2yelere denk d\u00fc\u015fen bir hissi bu foto\u011frafta g\u00f6rebiliyordum. Ayr\u0131ca, bir toplulu\u011fu kucaklayan canl\u0131 bir ya\u015fam alan\u0131n\u0131 takip eden ya\u011fma, terk edilmi\u015flik ve unutulmaya y\u00fcz tutmu\u015f bir varolu\u015fun izlerini de ta\u015f\u0131yordu foto\u011fraf. Az\u0131c\u0131k ara\u015ft\u0131r\u0131nca, bu eski kilisenin ayn\u0131 zamanda bir okul olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu, 1894-95 olaylar\u0131nda yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, 1915 sonras\u0131nda ise \u201ckilise ve okullara el koyanlar taraf\u0131ndan \u00e7eltik fabrikas\u0131, deve ah\u0131r\u0131, tah\u0131l ambar\u0131 gibi bir\u00e7ok farkl\u0131 i\u015flevde\u201d (Evrensel, 19 Kas\u0131m 2019) kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendim. \u0130lgi \u00e7ekici bir di\u011fer foto\u011fraf da, bir yol k\u0131vr\u0131m\u0131n\u0131 g\u00f6steren, sa\u011f\u0131nda dev gibi bir kayan\u0131n uzand\u0131\u011f\u0131, Sincan yak\u0131nlar\u0131nda Stanoz isimli bir k\u00f6ye ait. \u00c7ok yak\u0131n zamanda Hrant Dink Vakf\u0131\u2019n\u0131n titizlikle y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan biri olan KarDes uygulamas\u0131nda Bo\u011fos Natanyan\u2019\u0131n anlat\u0131s\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00fczere, Stanoz k\u00f6y\u00fc 1870\u2019lerde \u201c\u015fifal\u0131 ve g\u00fczel kokulu sular\u0131 ve lezzetli bal\u0131klar\u0131 olan bir nehrin k\u0131y\u0131s\u0131na kurulmu\u015f 450 hanelik bir k\u00f6y\u201d olarak tarif\u00a0edilmi\u015f<\/a>.<\/p>\n KarDes uygulamas\u0131, iki ayr\u0131 zaman diliminden se\u00e7ti\u011fi, birbiriyle \u00f6rt\u00fc\u015fmekten \u00e7ok uzak iki foto\u011fraf\u0131n kesi\u015fimini payla\u015fm\u0131\u015f. Art\u0131k o y\u00f6rede akan bir nehir yok. Haneler ve k\u00f6pr\u00fc de yok olmu\u015f. S\u0131f\u0131r noktas\u0131nda bir do\u011fa g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc var. Sosyal ve mek\u00e2nsal \u00f6l\u00fcmle birlikte hik\u00e2yeler de yok olmaya mahk\u00fbm. Ge\u00e7mi\u015fte ve ge\u00e7mi\u015f hik\u00e2yelerle ya\u015famak a\u011f\u0131r bir y\u00fck, ancak bu g\u00fcndelik hayat ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n yok olmas\u0131yla gelen kopukluk insan\u0131 \u00e2deta par\u00e7alanm\u0131\u015f bir kuma\u015f\u0131 tamir etme ve par\u00e7alar\u0131 birbirine tutturma d\u00fcrt\u00fcs\u00fcyle dolduruyor.<\/p>\n \u00a9 Andr\u00e9as Lang: St. Sarkis harabeleri, Diyarbak\u0131r 2021<\/em><\/p>\n Lang, yak\u0131n zamanda DEPO\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir konu\u015fmada, sergideki foto\u011fraflar\u0131 sezgilerinin onu y\u00f6nlendirmesine izin vererek \u00e7ekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu. \u00d6nce bir mek\u00e2n\u0131n, harabenin \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na kulak veriyor, daha sonra hik\u00e2yesini tamaml\u0131yordu yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarla. Kendini \u2018g\u00f6rsel arkeolog\u2019 olarak konumland\u0131ran bir foto\u011fraf sanat\u00e7\u0131s\u0131 olarak takip etti\u011fi g\u00fczerg\u00e2h ve yapt\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imler anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131. Ben kendimle, bu mek\u00e2n\u0131 tan\u0131mama, hik\u00e2yelerine vak\u0131f olamama konusunda bir hesapla\u015fma ya\u015farken, kar\u015f\u0131ma \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olan, Jamaika do\u011fumlu Amerikal\u0131 sosyolog Orlando Patterson\u2019\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 \u2018do\u011fu\u015ftan yabanc\u0131la\u015fma\u2019 (natal alienation) kavram\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Lang\u2019\u0131n foto\u011fraflar \u00fczerinden seyircilere ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 imgeler bizlere bu b\u00f6lgelerde kurulu bir sosyal d\u00fczenin oldu\u011funu g\u00f6steriyordu. Bu b\u00f6lgede ya\u015fayan Ermenilerin d\u00fczenli bir g\u00fcndelik hayat ak\u0131\u015f\u0131ndan kopar\u0131l\u0131p al\u0131nmas\u0131 s\u00f6z konusuydu. 1915 ve sonras\u0131nda ya\u015fanan k\u0131r\u0131lman\u0131n bir sonucu olarak sosyal hayat da b\u00f6lgedeki tarih\u00ee binalar gibi zaman i\u00e7inde donup kalm\u0131\u015ft\u0131. Sosyal \u00f6l\u00fcm\u00fcn g\u00f6t\u00fcr\u00fclerinden en \u00f6nemlileri, k\u00f6y ya\u015fam\u0131 anlat\u0131lar\u0131n\u0131n, aile hik\u00e2yelerinin, o toplulu\u011fun topra\u011f\u0131 ekip bi\u00e7meyle ilgili \u00f6nemli deneyimlerinin, Ermenicenin o y\u00f6redeki kullan\u0131m\u0131n\u0131n, bayram kutlama pratiklerinin, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131n bir ku\u015faktan di\u011ferine aktar\u0131lamamas\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n Parrhesia Kolektif olarak 2023 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z Kavar edebiyat\u0131 (Ermeni k\u00f6y edebiyat\u0131 da diyebilece\u011fimiz, \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda, \u00f6zellikle de Ermeni n\u00fcfusu yo\u011fun olan b\u00f6lgelerde ortaya \u00e7\u0131kan edebiyat. \u2018Kavar\u2019 kelimesi \u2018iklim\u2019 ve \u2018\u00fclke\u2019 anlam\u0131n\u0131 da ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, sadece \u2018k\u00f6y\u2019 ya da \u2018ta\u015fra\u2019 olarak \u00e7evirmemeyi, kelimenin orijinalini kullanmay\u0131 tercih ediyoruz) okumalar\u0131m\u0131zda Hamasde\u011f, M\u0131ntzuri gibi yazarlar\u0131n Ermeniceye aktard\u0131klar\u0131 k\u00f6y ya\u015fam\u0131n\u0131n canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, toprakla ve canl\u0131larla kurulan saf ili\u015fkiyi takip etme f\u0131rsat\u0131m\u0131z oldu. Lang\u2019\u0131n foto\u011fraflar\u0131nda gizil duran hik\u00e2yeler benim i\u00e7in Kavar edebiyat\u0131 metinleri \u00fczerinden \u015fekil almaya ba\u015flad\u0131. Sosyal \u00f6l\u00fcme kar\u015f\u0131l\u0131k olarak bir t\u00fcr canl\u0131l\u0131k hissini hayal ettiren bu okumalar sosyal pratiklerin kesilmesiyle ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z eksiklik hissini tamamen gidermese de, yabanc\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z mek\u00e2nlarla diyalo\u011fa girmemize alan a\u00e7t\u0131.<\/p>\n Patterson do\u011fu\u015ftan yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f bireyi tarif ederken, ki\u015finin kendi tarihini reddetmeye ya da unutmaya zorlanan, geleneklerine kat\u0131lmaktan ya da onlar\u0131 bilmekten al\u0131koyan ve onlar\u0131 unutmaya ko\u015fulland\u0131ran bir toplumda do\u011fmu\u015f oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131r. Mirass\u0131zl\u0131\u011f\u0131n miras\u0131n\u0131 devralan bu birey, varolu\u015fsal bir evsizlik h\u00e2lini deneyimler. Kavar edebiyat\u0131 okumalar\u0131m\u0131z Lang\u2019\u0131n foto\u011fraflar\u0131yla bulu\u015funca, h\u00e2kim anlat\u0131lar i\u00e7inde kendine yer bulamayan hik\u00e2yeleri, kesintiye u\u011frayan miras\u0131 tekrar canl\u0131 h\u00e2le getirdi. K\u00f6y edebiyat\u0131 yazarlar\u0131n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 sade dil ve g\u00fcndelik hayat hakk\u0131nda verdikleri ipu\u00e7lar\u0131, Ermenilerin ge\u00e7mi\u015fte kaybolmaya terk edilmi\u015f ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ta\u015f\u0131mak i\u00e7in bir k\u00f6pr\u00fc g\u00f6revi g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n not: 26 Haziran ak\u015fam\u0131 yapaca\u011f\u0131m\u0131z Kavar Edebiyat\u0131 okuma ve tart\u0131\u015fma grubumuza kat\u0131lmak isteyenler e-posta\u00a0adresimizden\u00a0<\/a>bize ula\u015fabilirler. Oturumlar Ermenice yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n
Lang\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de Ermeni miras\u0131na dair izleri takip etti\u011fi foto\u011fraf se\u00e7kisinde kilise, ev ve manast\u0131r y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131, birbiriyle ba\u011fda\u015fmayan iki farkl\u0131 zaman\u0131n mimarisinin bir araya gelmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan hibrit yap\u0131lar\u0131 ve rahats\u0131z edici bir s\u00fck\u00fbnet ta\u015f\u0131yan do\u011fal ortamlar\u0131 g\u00f6rebiliyoruz. \u00d6zellikle Ermeni miras\u0131na dair foto\u011fraflar\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde kendime sordu\u011fum ilk soru, bu y\u0131k\u0131nt\u0131 h\u00e2linde b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f ve zaman i\u00e7inde donmu\u015f mimari yap\u0131lar\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 hik\u00e2yelere dair bilgimin neden bu kadar k\u0131s\u0131tl\u0131 oldu\u011fuydu.<\/em><\/strong><\/h4>\n<\/blockquote>\n
![\"\u00a9](\"https:\/\/i0.wp.com\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/st-sarkis_druck24x30%20(1).jpg?resize=450%2C350&ssl=1\")
<\/em><\/p>\n