![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/Ani-360x203.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Osman Kavala\u2019n\u0131n kurucusu oldu\u011fu Anadolu K\u00fclt\u00fcr, 2016\u2019dan bu yana UNESCO D\u00fcnya Miras\u0131 Listesi\u2019nde yer alan Ani Arkeolojik Alan\u0131\u2019n\u0131 t\u00fcm boyutlar\u0131yla tan\u0131tan bir mobil uygulama geli\u015ftirdi.<\/strong><\/em><\/p>\n \u00d6zg\u00fcr Duygu Durgun\u00a0<\/strong><\/p>\n DUVAR \u2013<\/strong>\u00a0Hik\u00e2yesi y\u00fczy\u0131llar \u00f6ncesine, Do\u011fu ve Bat\u0131\u2019y\u0131 bulu\u015fturan kervan yollar\u0131na uzanan, Ermeni tarihinde \u2018mitik\u2019 ba\u015fkent olarak an\u0131lan Ani kentini tarihi ve mimarisiyle derinlemesine ele alan bir mobil uygulama geli\u015ftirildi.\u00a0Portekiz merkezli Calouste Gulbenkian Vakf\u0131 ile ABD merkezli D\u00fcnya An\u0131tlar Fonu taraf\u0131ndan desteklenen Ani mobil uygulama projesinde T\u00fcrkiye, Ermenistan, ABD ve Avrupa\u2019dan \u00e7ok say\u0131da uzman, arkeolog, sanat tarih\u00e7isi, mimar ve foto\u011fraf\u00e7\u0131 bir araya geldi.<\/p>\n T\u00fcrk\u00e7e, Ermenice ve \u0130ngilizce dillerinde haz\u0131rlanan uygulamada Ani ve \u00e7evresine ait bilgiler, \u201cTarih\u00e7e\u201d, \u201cMimari\u201d, \u201cSanat Tarihi\u201d ve \u201cKoruma \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda kullan\u0131c\u0131ya sunuluyor. Farkl\u0131 yap\u0131lar\u0131n Ani i\u00e7indeki konumlar\u0131 temel al\u0131narak olu\u015fturulan d\u00f6rt ana rota ise Ani Arkeolojik Alan\u0131\u2019n\u0131 belli temalar \u00fczerinden ziyaret etme ve deneyimleme olana\u011f\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n Kullan\u0131c\u0131lar tercih ettikleri yap\u0131lar\u0131 se\u00e7erek kendi g\u00fczerg\u00e2hlar\u0131n\u0131 da olu\u015fturabiliyor. Tarihi ve mimari metinlerin daha rahat anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in mimari terimlerin anlamlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren bir s\u00f6zl\u00fck, daha kapsaml\u0131 ara\u015ft\u0131rmalara \u0131\u015f\u0131k tutacak bir kaynak\u00e7a ve Ani konusunda bilgisini \u00f6l\u00e7mek isteyen kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in haz\u0131rlanan mini test b\u00f6l\u00fcm\u00fc de sunulan i\u00e7erikler aras\u0131nda. Sanal rehber ayr\u0131ca ziyaret saatleri, ula\u015f\u0131m, eri\u015febilirlik gibi bilgiler i\u00e7eriyor. Ani\u2019nin \u00e7ok katmanl\u0131 tarihini T\u00fcrk\u00e7ede Mahir G\u00fcn\u015firay, \u015eenay G\u00fcrler, Tilbe Saran\u00a0ve\u00a0G\u00f6rkem Yeltan, Ermenicede\u00a0Dr. Elmon Han\u00e7er, \u0130ngilizcede ise\u00a0Dr. Christina Maranci, Veronica Kalas\u00a0ve\u00a0Robert Dulgarian\u00a0seslendirdi.<\/p>\n Osman Kavala\u2019n\u0131n fikri olarak ortaya \u00e7\u0131kan proje i\u00e7in ilk fon ba\u015fvurusunu da bizzat Kavala Silivri Cezaevi\u2019nden yaparak projeye ilk deste\u011fi sa\u011flam\u0131\u015f.<\/p>\n Mobil uygulama hakk\u0131nda, K\u00fclt\u00fcrel Miras\u0131 Koruma Derne\u011fi Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131 y\u00fcksek mimar \u0130smail Yavuz \u00d6zkaya, proje koordinat\u00f6r\u00fc \u00c7a\u011fla Parlak, Anadolu K\u00fclt\u00fcr Program Koordinat\u00f6r\u00fc Tamar Nalc\u0131 ve D\u00fcnya An\u0131tlar Fonu\u2019nun y\u00f6neticisi Hung-hsi Chao\u2019dan bilgi ald\u0131k.<\/p>\n Uzunca bir s\u00fcre kendi haline b\u0131rak\u0131lan ve k\u00fclt\u00fcr miras\u0131 anlam\u0131nda de\u011feri son y\u0131llarda \u2018ke\u015ffedilen\u2019 Ani\u2019nin Anadolu tarihi ve k\u00fclt\u00fcrel zenginli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemini ve bu projenin hareket noktas\u0131n\u0131 anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n \u0130smail Yavuz \u00d6zkaya:<\/strong>\u00a0Ani\u2019nin yeniden \u2018ke\u015ffi\u2019 asl\u0131nda 19. y\u00fczy\u0131l seyyahlar\u0131 ile ba\u015fl\u0131yor. Ancak St. Petersburg Bilimler Akademisi\u2019nin himayesinde Nikolai Y. Marr ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda mimar, arkeolog, foto\u011fraf\u00e7\u0131, ressam ve dilbilimcilerin de aralar\u0131nda oldu\u011fu uzman bir ekibin 1892-1917 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Ani\u2019de kaz\u0131, belgeleme, kitabelerin tam terc\u00fcmesi gibi ara\u015ft\u0131rmalarla Ani yeniden tan\u0131n\u0131r bilinir hale geliyor. Bu d\u00f6nemde, \u015fimdi oldu\u011fu gibi, Ani\u2019ye inan\u0131lmaz bir ilgi ve ziyaret\u00e7i ak\u0131n\u0131 var. Ziyaret\u00e7iler, Manu\u00e7ehr Camii\u2019nde olu\u015fturulan m\u00fczeyi geziyor, an\u0131 defterine duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini yaz\u0131yor, m\u00fcmk\u00fcnse alanda \u00e7al\u0131\u015fmakta olan Marr ve ekibi ile birlikte foto\u011fraf \u00e7ektiriyorlar. Ani\u2019yi bu kadar \u00f6zel k\u0131lan nedenleri anlamak i\u00e7in k\u0131saca kentin tarihi geli\u015fimine bakmak laz\u0131m.<\/p>\n 9. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda Bagratuni Krall\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n liderli\u011finde Ermeniler ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na kavu\u015ftuktan sonra, bu yerin savunma a\u00e7\u0131s\u0131ndan sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 kolayl\u0131klar nedeniyle olsa gerek, ba\u015fkentlerini 961\u2019de Kars\u2019tan Ani\u2019ye ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131. \u0130pek Yolu ticaretinin kuzeye kaymas\u0131 ile kent h\u0131zla geli\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015f ve 25 y\u0131l gibi bir s\u00fcrede bug\u00fcnk\u00fc kuzey duvarlar\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ermeni Patrikli\u011fi merkezini 993\u2019te Ani\u2019ye ta\u015f\u0131d\u0131ktan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, b\u00fcy\u00fck, kalabal\u0131k ve iyi planlanm\u0131\u015f bir kent g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne ula\u015fan Ani, 11. y\u00fczy\u0131lda politik ve k\u00fclt\u00fcrel hayat, zanaat ve ticaret ile Orta \u00c7a\u011f Ermenistan\u2019\u0131nda \u00fcnl\u00fc bir \u015fehir olmu\u015ftur. Bu refah d\u00f6neminde \u015fehrin n\u00fcfusunun y\u00fcz bin civar\u0131nda oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Feodal \u00e7izgilerde tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131ktan \u00e7ok kent k\u00fclt\u00fcr\u00fcne dayal\u0131 ticaret ve zanaat\u0131n \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 Ani\u2019de b\u00fcy\u00fck bir incelikle tasarlanm\u0131\u015f g\u00f6rkemli yap\u0131lar, kiliseler, manast\u0131rlar, mozoleler, saraylar, evler, hamamlar, hanlar, \u00e7ar\u015f\u0131 ve d\u00fckk\u00e2nlar, de\u011firmenler, ya\u011fhaneler, depolar, k\u00f6pr\u00fcler, su kanallar\u0131 birbiri ard\u0131na in\u015fa edilirken Ani\u2019ye olduk\u00e7a k\u0131sa mesafelerde pek \u00e7ok k\u0131rsal merkez ve manast\u0131r da geli\u015fmeye ba\u015flar.<\/p>\n Ani\u2019nin en parlak d\u00f6nemi olan Kral Smbat ve varisi Gagik\u2019in vefat\u0131ndan sonra taht kavgalar\u0131 Bagratuni Krall\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n sonunu haz\u0131rlam\u0131\u015f, 1045\u2019te Bizans \u0130mparatorlu\u011fu Ani\u2019nin y\u00f6netimini ele ge\u00e7irmi\u015ftir. 1064\u2019te bu kez Sel\u00e7uklu Sultan\u0131 Alparslan taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irilen Ani\u2019de yakla\u015f\u0131k 135 y\u0131ll\u0131k \u015eeddadi y\u00f6netimi ve 1199\u2019dan itibaren G\u00fcrc\u00fc Zakaryanlar\u2019\u0131n y\u00f6netiminde ticari canl\u0131l\u0131k ve imar faaliyetleri devam etmi\u015ftir. Pek \u00e7ok kez kentin y\u00f6netimi el de\u011fi\u015ftirmi\u015f olsa da 1236 Mo\u011fol istilas\u0131, 1263 depremi, 1319\u2019da Katedral\u2019in kubbesinin de y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck deprem sonras\u0131nda toplu g\u00f6\u00e7ler nedeniyle terk edildi\u011fi bilinen kentin ger\u00e7ekten \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc 1250\u2019lerden itibaren Kilikya \u00fczerinden Avrupa limanlar\u0131 ile ticaretin geli\u015fmesi, 1498\u2019de \u00dcmit Burnu\u2019nu ke\u015ffi ve deniz yoluyla ticaretin kendisine yeni rotalar bulmas\u0131 ile a\u00e7\u0131klamak do\u011fru olacakt\u0131r.<\/p>\n Bu masals\u0131 ge\u00e7mi\u015fi ile Ani bug\u00fcn bulundu\u011fu co\u011frafyada h\u00e2l\u00e2 canl\u0131 bir varl\u0131k. Ermenilerin tarihindeki en parlak d\u00f6nemi temsil eden, mitik ba\u015fkentleri Ani, T\u00fcrkler i\u00e7in Anadolu kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7an en \u00f6nemli kazan\u0131m, G\u00fcrc\u00fcler i\u00e7in de en parlak d\u00f6nemlerinin hat\u0131ras\u0131d\u0131r. \u00c7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fc Kafkasya co\u011frafyas\u0131nda Orta \u00c7a\u011f\u2019\u0131n parlayan y\u0131ld\u0131z\u0131 Ani ayakta kalmay\u0131 ba\u015farabilmi\u015f g\u00f6rkemli an\u0131tlar\u0131, ara\u015ft\u0131r\u0131lmay\u0131 bekleyen arkeolojisi, yeralt\u0131 kenti, vadileri, yak\u0131n \u00e7evresindeki yerle\u015fimler, manast\u0131rlar ve kiliseleri ile g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tekrar \u00f6nemli bir merkez olma yolundad\u0131r.<\/p>\n Ani mobil uygulamas\u0131, bu \u00f6ng\u00f6r\u00fc ile 2011 y\u0131l\u0131ndan itibaren sevgili Osman Kavala\u2019n\u0131n her a\u015famada \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fi, T\u00fcrkiye\u2019den ve Ermenistan\u2019dan uzmanlar\u0131n birlikte projeler \u00fcretti\u011fi s\u00fcrecin son \u00fcr\u00fcn\u00fc. 2013 y\u0131l\u0131nda \u201cAni ve \u00c7evresi\u201d ile ilgili ba\u015flayan uzmanlar\u0131n saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve proje \u00fcretimi 2016 y\u0131l\u0131nda Ani\u2019nin UNESCO D\u00fcnya Miras Alan\u0131 listesine al\u0131nmas\u0131ndan hemen sonra \u201cTa\u015f\u0131n \u015eiiri Ani: K\u00fclt\u00fcrlerin Kav\u015fa\u011f\u0131nda bir Mimarl\u0131k Hazinesi\u201d sergisi ile devam etti. Osman Kavala\u2019n\u0131n her a\u015famas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu sergi bir y\u0131l boyunca \u0130stanbul, Erivan, Ankara, Oslo ve Kars\u2019ta izleyicilerle bulu\u015ftu ve Ani\u2019nin bilinirli\u011fine \u00f6nemli bir katk\u0131 sundu. Mobil uygulama fikri de yine Osman Kavala\u2019ya ait. Proje, Silivri\u2019deki haks\u0131z tutsakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hemen ilk y\u0131llar\u0131nda g\u00f6nderdi\u011fi bir notla ba\u015flad\u0131. \u0130lk fon ba\u015fvurusunu da Osman Bey yapt\u0131. Bu fikrin temelinde Ani\u2019nin ziyaret\u00e7ileri i\u00e7in yine uzmanlar\u0131n birlikte \u00fcretece\u011fi bir mobil uygulama ve sonraki a\u015famada Ani \u00fczerine ara\u015ft\u0131rma yapan uzmanlar\u0131n ba\u015flataca\u011f\u0131 bir \u201cAni Dostlar\u0131\u201d platformu olu\u015fumu var. Ani ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de i\u00e7inde bulundu\u011fu co\u011frafyadaki t\u00fcm toplumlar\u0131 bir araya getirme, bulu\u015fturma i\u015flevini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. \u201cCanl\u0131 bir varl\u0131k\u201d nitelemesini bu y\u00fczden hak ediyor.<\/p>\n Ani mobil uygulamas\u0131 nas\u0131l bir y\u00f6ntem ve yakla\u015f\u0131m \u00e7er\u00e7evesinde geli\u015ftirildi?<\/strong><\/p>\n \u00c7a\u011fla Parlak:<\/strong>\u00a0Ani alan\u0131n\u0131n kendisinin \u00e7ok katmanl\u0131 yap\u0131s\u0131n\u0131 ve g\u00fcncel k\u00fclt\u00fcrel miras \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda alan\u0131n interdisipliner bir yakla\u015f\u0131mla ele al\u0131nmas\u0131 do\u011frultusunda Ani\u2019ye farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan yakla\u015ft\u0131k. Bu durum kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n hem farkl\u0131 disiplinlerden olmas\u0131na hem de kat\u0131ld\u0131klar\u0131 \u00fclkelerin \u00e7e\u015fitlili\u011fine de yans\u0131d\u0131. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar Ermenistan, ABD, Avrupa, Rusya ve T\u00fcrkiye\u2019den gelen uzmanlardan olu\u015fuyordu. Ani\u2019nin Ermeni tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sembolik \u00f6nemi \u00e7ok, T\u00fcrkiye tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sembolik \u00f6nemi e\u015f olmasa bile, yine de birtak\u0131m d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131na i\u015faret ediyor. Bunu da i\u00e7eri\u011fe bilimsel olarak yans\u0131tmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n Uygulaman\u0131n kapsam\u0131n\u0131 belirlemek ve i\u00e7eri\u011fini olu\u015fturmak i\u00e7in Erivan, \u0130stanbul ve Kars\u2019ta \u00fc\u00e7 ayr\u0131 at\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdik. Bu at\u00f6lyelerde kat\u0131l\u0131mc\u0131lar uygulama i\u00e7in fikirlerini ve \u00f6nerilerini payla\u015ft\u0131lar. Uygulaman\u0131n amac\u0131n\u0131, hedef kitlesini ve ihtiyac\u0131n\u0131 tan\u0131mlad\u0131k. Bu ba\u011flamda dahil edilecek alanlar\/yap\u0131lar ile farkl\u0131 temalar belirlendi. Bu alanlar ve yap\u0131lar\u0131n ula\u015f\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131, rotalar\u0131n belirlenmesi de uzmanlar\u0131n alandaki fizibilite \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015ftirildi. \u00c7al\u0131\u015ftay kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131, belirlenen yap\u0131lar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar ve an\u0131t ve alanlar\u0131n tarih\u00e7eleri, mimari ve sanatsal \u00f6zellikleri ile koruma durumlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren metinler haz\u0131rlad\u0131lar. Bu metinler Dr. Veronika Kalas ve Yavuz \u00d6zkaya taraf\u0131ndan edit edildi. E\u015fzamanl\u0131 olarak da ar\u015fiv ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yap\u0131ld\u0131, yap\u0131lar\u0131n eski foto\u011fraflar\u0131na ula\u015f\u0131ld\u0131. \u00d6zellikle de alanda gezerken daha rahat bir kullan\u0131m i\u00e7in metinler seslendirildi. Seslendirilen metinlerin yaz\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klamalara g\u00f6re daha sade, konu\u015fma diliyle olmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterdik.<\/p>\n Uygulama yay\u0131na al\u0131nmadan \u00f6nce de test a\u015famas\u0131na ilgili payda\u015flar\u0131 ve Ani\u2019ye giden ziyaret\u00e7ileri dahil ettik ve geri bildirimlere g\u00f6re \u00e7e\u015fitli uyarlamalar ve de\u011fi\u015fiklikler yapt\u0131k.<\/p>\n Say\u0131n Hung-hsi Chao\u2019ya soral\u0131m; D\u00fcnya An\u0131tlar Fonu olarak bu projeye sundu\u011funuz katk\u0131y\u0131 anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n Hung-hsi Chao:<\/strong>\u00a0World Monuments Fund, yerel partnerimizle birlikte Ani Arkeolojik Alan\u0131\u2019n\u0131n \u00f6nemli yap\u0131lar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fcyor. Yak\u0131n bir gelecekte koruma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n da tamamlanmas\u0131n\u0131 bekliyoruz. Koruma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131n yorumlanmas\u0131 da bu i\u015fin \u00e7ok \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 ve Ani mobil uygulamas\u0131 k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131 yorumlama konusunda en iyi yakla\u015f\u0131mlardan birine sahip. Anadolu K\u00fclt\u00fcr\u2019le bu uygulaman\u0131n yarat\u0131m s\u00fcrecinde i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131k. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n Ani\u2019nin tarihi hakk\u0131nda b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bilgiye sahip olabilmeleri i\u00e7in uygulamay\u0131 \u00fc\u00e7 dilde, en kapsaml\u0131 tarih\u00ee anlat\u0131mlarla iyile\u015ftirmek ve geli\u015ftirmek i\u00e7in birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Bu bizim k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131 yorumlamam\u0131z\u0131n bir par\u00e7as\u0131 ve hem buna hem de Ani Arkeolojik Alan\u0131 i\u00e7in savunuculuk yapmaya devam edece\u011fiz.<\/p>\n Uygulama ne zamandan beri kullan\u0131l\u0131yor, izleyici say\u0131s\u0131nda g\u00fcncel durum nedir?<\/strong><\/p>\n \u00c7a\u011fla Parlak:<\/strong>\u00a0Beta deneme s\u00fcresi yakla\u015f\u0131k 6 ay s\u00fcrd\u00fc. Yakla\u015f\u0131k 1,5 ay \u00f6nce de \u00e7evrimi\u00e7ine ald\u0131k, sadece Anadolu K\u00fclt\u00fcr\u2019\u00fcn sosyal medya hesaplar\u0131ndan payla\u015fmam\u0131za ra\u011fmen, \u015fu anda 400 civar\u0131 telefonda Ani App kurulu.<\/p>\n Projede Ermenistan\u2019dan hangi alanlardan uzmanlar var?<\/strong><\/p>\n \u0130smail Yavuz \u00d6zkaya:<\/strong>\u00a0Projeye Ermenistan\u2019dan kat\u0131lanlar 2011 y\u0131l\u0131ndan itibaren Ani\u2019de ve T\u00fcrkiye\u2019de farkl\u0131 co\u011frafyalarda birlikte saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile proje yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z, alanlar\u0131nda olduk\u00e7a tan\u0131nm\u0131\u015f uzmanlar. Ermeni uzman arkada\u015flar\u0131m\u0131z pek \u00e7ok konunun yan\u0131 s\u0131ra \u00f6zellikle Ani\u2019nin tarihi geli\u015fimi, kitabe bilgileri, Ani\u2019de ve yak\u0131n \u00e7evresindeki manast\u0131rlar\u0131\/kiliseleri yapt\u0131ran, Ani\u2019deki kitabelerde isimleri ge\u00e7en d\u00f6nemin \u00f6nemli \u015fahsiyetleri ve d\u00f6nemin \u00fcnl\u00fc mimar\u0131 Trdat hakk\u0131nda ve Ani\u2019de ilk kez bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ve kaz\u0131lar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 1892-1917 Nikolai Marr d\u00f6nemi hakk\u0131nda katk\u0131larda bulundular. Yaz\u0131l\u0131m\u0131n i\u00e7eri\u011fini, Ani\u2019de ziyaret\u00e7i pratiklerini dikkate alacak bi\u00e7imde nas\u0131l kullan\u0131labilece\u011fini, nerede hangi bilgiyi nas\u0131l aktarabilece\u011fimiz konular\u0131n\u0131 da birlikte \u015fekillendirdik.<\/p>\n \u00c7a\u011fla Parlak:<\/strong>\u00a0Ermenistan\u2019dan sanat tarihi, mimari koruma, mimarl\u0131k tarihi, epigrafi, tarih ve arkeoloji disiplinlerinden kat\u0131l\u0131mc\u0131lar davet edildi. Uzman ekip gerek Anadolu K\u00fclt\u00fcr\u2019\u00fcn gerekse de K\u00fclt\u00fcrel Miras\u0131 Koruma Derne\u011fi\u2019nin daha \u00f6nceki projelerinde i\u015f birli\u011fi yapt\u0131klar\u0131 ve Ani ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bulunan ki\u015filerden olu\u015ftu. Belirtti\u011fim gibi, uygulaman\u0131n amac\u0131, hedef kitlesi ve kapsam\u0131 at\u00f6lyelerde belirlendi ve sonras\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalar\u0131yla bu uzmanlar uygulama i\u00e7eri\u011fine katk\u0131 sundular. Ani mobil uygulamas\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi bilimsel kaynaklara dayan\u0131yor, dolay\u0131s\u0131yla kavramlar\u0131n do\u011fru ve yerinde kullan\u0131lmas\u0131 da \u00e7ok \u00f6nemli. Bu y\u00fczden de \u00e7evirilerden sonra son okumay\u0131 yapanlar da, dilbilimciler\/\u00e7evirmenlerden ziyade, yine Ani mimarisine hakim, anadili \u00e7evrilen dil olan sanat tarih\u00e7ileri ve koruma mimarlar\u0131ndan olu\u015ftu.<\/p>\n Ermenistan\u2019\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ABD, T\u00fcrkiye ve Avrupa\u2019dan farkl\u0131 disiplinlerden uzmanlar da projede yer ald\u0131. Bu geni\u015f i\u015fbirli\u011fi platformunda hangi uzmanlar var?<\/strong><\/p>\n \u00c7a\u011fla Parlak:<\/strong>\u00a0K\u00fclt\u00fcrel miras ile klasik anlamda angaje olmu\u015f daha \u00f6nce belirtti\u011fim mimarl\u0131k, arkeoloji ve sanat tarihi gibi klasik disiplinlerin yan\u0131 s\u0131ra, dijitalle\u015ftirme ve ileti\u015fim uzmanlar\u0131 da projede yer ald\u0131. Ani ve Orta \u00c7a\u011f Ermeni yap\u0131lar\u0131 konusunda d\u00fcnyaca tan\u0131nm\u0131\u015f olan bir uzman olan Prof. Dr. Christina Maranci hem i\u00e7erik anlam\u0131nda metinleriyle katk\u0131 sundu hem de metinler editoryal olarak d\u00fczenlendikten sonra metinlerin son okumalar\u0131n\u0131 yapt\u0131 ve \u00f6neriler geli\u015ftirdi. Ayn\u0131 zamanda \u0130ngilizce metinlerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da o seslendirdi. Onun yan\u0131 s\u0131ra, Yavuz \u00d6zkaya hem genel olarak mimari koruma alan\u0131nda, \u00f6zel olarak da Ani\u2019deki bir\u00e7ok an\u0131t\u0131n son d\u00f6nemlerdeki restorasyonunu y\u00fcr\u00fcten uzman bir isim. Fikrin olu\u015fumundan \u00e7evrimi\u00e7ine al\u0131nmas\u0131na kadar her a\u015famada eme\u011fi var.<\/p>\n \u0130smail Yavuz \u00d6zkaya:<\/strong>\u00a0Arkeoloji, tarih, sanat tarihi, mimarl\u0131k tarihi uzmanlar\u0131 ve koruma uzman\u0131 mimarlardan olu\u015fan \u00e7ekirdek grubumuzda T\u00fcrkiye\u2019den koruma uzman\u0131 mimarlar, Ermenistan\u2019dan mimarl\u0131k, tarih, sanat tarihi ve arkeoloji uzmanlar\u0131, Amerika, Rusya ve Avrupa\u2019dan ise \u00f6zellikle Ani ve \u00e7evresindeki an\u0131tlar, yerle\u015fimler, savunma sistemleri \u00fczerine yay\u0131nlar\u0131 da bulunan \u00f6nc\u00fc ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar var. \u00d6rne\u011fin Prof. Dr. Armen Kazaryan ve Prof. Dr. Christina Maranci, Patrick Donabedian gibi\u2026 Armen Kazaryan halen Ani\u2019de \u00f6nemli iki an\u0131t\u0131n, Ani Katedrali ve Surp AmenaP\u2019rkich Kilisesi\u2019nin, koruma-onar\u0131m-g\u00fc\u00e7lendirme s\u00fcrecinde World Monuments Fund ad\u0131na dan\u0131\u015fmanl\u0131k yap\u0131yor. Christina Maranci de yine K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile World Monuments Fund i\u015fbirli\u011finde y\u00fcr\u00fct\u00fclen Mren Katedrali\u2019nin korunmas\u0131 projesinde dan\u0131\u015fmanl\u0131k yap\u0131yor.<\/p>\n Mobil uygulama b\u00f6lgeye y\u00f6nelik ziyaret\u00e7i say\u0131s\u0131 anlam\u0131nda etki yarat\u0131yor mu, beklentiniz ne y\u00f6nde?<\/strong><\/p>\n \u0130smail Yavuz \u00d6zkaya:<\/strong>\u00a0Ani\u2019nin ziyaret\u00e7i say\u0131s\u0131 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda 4 bin 500 ki\u015fi, \u00fcstelik \u00e7o\u011funluk T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131ndan gelen ziyaret\u00e7iler. 2006 y\u0131l\u0131nda Ani \u201caskeri alan\u201d stat\u00fcs\u00fcnden K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131 denetimine ge\u00e7tikten sonra grafik y\u00fckselmeye ba\u015fl\u0131yor ve 2016 y\u0131l\u0131nda Ani UNESCO D\u00fcnya Miras Alan\u0131 ilan edildikten sonra y\u0131ll\u0131k ziyaret\u00e7i say\u0131s\u0131 bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n iki kat\u0131na \u00e7\u0131karak 41 bin 500\u2019e ula\u015f\u0131yor. 2017 y\u0131l\u0131nda 20 bin civar\u0131nda bir say\u0131 daha ekleniyor. Pandemi d\u00f6neminde bile bu y\u0131ll\u0131k 65 bin civar\u0131ndaki say\u0131 korunmu\u015f ancak ge\u00e7en y\u0131ldan itibaren ziyaret\u00e7i say\u0131s\u0131 tekrar y\u00fckseli\u015fte. Ani mobil uygulamas\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 yeni ba\u015fl\u0131yor. Uygulaman\u0131n ziyaret\u00e7i say\u0131s\u0131n\u0131n art\u0131\u015f\u0131na belki katk\u0131s\u0131 olmayacak, ancak Ani\u2019nin tarihi, g\u00f6rkemli an\u0131tlar\u0131, ta\u015f s\u00fcslemeleri, duvar resimleri, kitabeleri ile zengin ve \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fc ge\u00e7mi\u015finin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde katk\u0131da bulunaca\u011f\u0131n\u0131 umuyoruz.<\/p>\n B\u00f6lgede devam eden ya da gelecekte planlanan yeni kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 mevcut mu? K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan projeye y\u00f6nelik destek ald\u0131n\u0131z m\u0131?<\/strong><\/p>\n \u0130smail Yavuz \u00d6zkaya:<\/strong>\u00a0Uzunca bir s\u00fcre sadece yaz sezonunda ve k\u0131sa s\u00fcrelerle ger\u00e7ekle\u015ftirilen kaz\u0131 ve ara\u015ft\u0131rmalar, Ani\u2019de bir kaz\u0131 evinin yap\u0131l\u0131p kullan\u0131lmaya ba\u015flamas\u0131ndan sonra, \u00f6zellikle son iki-\u00fc\u00e7 y\u0131ld\u0131r daha uzun, d\u00fczenli ve programl\u0131 bir hale geldi. Kars Kafkas \u00dcniversitesi\u2019nden kaz\u0131 ve alan ba\u015fkan\u0131 Do\u00e7. Dr. Muhammet Arslan y\u00f6netiminde ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00e7al\u0131\u015fmalara di\u011fer \u00fcniversitelerden uzmanlar da katk\u0131da bulunuyor. Bir yandan da Ani\u2019de, K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile World Monuments Fund i\u015fbirli\u011finde iki \u00f6nemli an\u0131t\u0131n koruma-onar\u0131m-g\u00fc\u00e7lendirme uygulamalar\u0131 devam ediyor. Yak\u0131n gelecekte yeni proje ve uygulamalar da planlan\u0131yor.<\/p>\n Ani mobil uygulama projesi temelde K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n Ani\u2019de devam eden kaz\u0131-koruma ve tan\u0131t\u0131m faaliyetlerine katk\u0131da bulunmay\u0131 hedefliyor. Bakanl\u0131\u011f\u0131n uzun s\u00fcredir birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 World Monuments Fund, Ani\u2019nin tan\u0131t\u0131m\u0131 ve alan\u0131n ziyaret\u00e7ilere sunumu konular\u0131nda projemize destek veriyor. Mobil uygulama, gezi s\u00fcresi belirlenmi\u015f rotalardaki an\u0131tlar ve Ani hakk\u0131nda b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bilgi aktararak ziyaret deneyimini zenginle\u015ftirmeyi hedefliyor.<\/p>\n Anadolu K\u00fclt\u00fcr k\u00fclt\u00fcrel diyalog ve i\u015f birlikleri kapsam\u0131nda Ermenistan ile pek \u00e7ok projeye imza att\u0131. Bu i\u015f birliklerinin iki \u00fclke diplomasisi ve iki toplumun diyalo\u011fu ad\u0131na somut kazan\u0131mlar\u0131 neler oldu?<\/strong><\/p>\n Tamar Nalc\u0131:<\/strong>\u00a0Anadolu K\u00fclt\u00fcr 2002\u2019de kurulduktan sonra Ermenistan\u2019la k\u00fclt\u00fcrel i\u015f birlikleri \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na 2004\u2019te, asl\u0131nda T\u00fcrkiye sivil toplumu i\u00e7in de olduk\u00e7a erken bir d\u00f6nemde ba\u015flam\u0131\u015f bir kurum. O g\u00fcnden bug\u00fcne foto\u011fraf ve sinema ba\u015fta olmak \u00fczere g\u00f6rsel sanatlar, sahne sanatlar\u0131, g\u00fcncel sanat alanlar\u0131ndan bir\u00e7ok insan\u0131 bir araya getiren projeler \u00fcrettik. Akademisyenlerin, \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerinin tan\u0131\u015ft\u0131klar\u0131, birlikte tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131, \u00fcrettikleri alanlar a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. En somut kazan\u0131m, kapal\u0131 bir s\u0131n\u0131ra ra\u011fmen iki \u00fclkeden \u00e7ok fazla insan\u0131n, kurumun tan\u0131\u015fmas\u0131, birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnecek, birlikte \u00fcretecek f\u0131rsatlar bulmas\u0131 oldu.<\/p>\n Bu bir aradal\u0131klar\u0131n ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011flar kurulmas\u0131na vesile oldu\u011funu, \u00f6zellikle ya\u015fan\u0131lan zorlu d\u00f6nemlerde de g\u00f6rm\u00fc\u015f olduk. Neredeyse yirmi y\u0131l \u00f6nce, yoktan var edilerek iki \u00fclkedeki sivil toplum aras\u0131nda a\u00e7\u0131lan bu diyalog kanallar\u0131 giderek \u00e7o\u011fald\u0131, iki \u00fclke aras\u0131nda ya\u015fanan siyasi gerilimlere, diplomatik krizlere ra\u011fmen devam edebildi \u00e7\u00fcnk\u00fc sivil toplum i\u00e7in -Anadolu K\u00fclt\u00fcr\u2019\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131na dayanarak sanat d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in de- s\u0131n\u0131r kap\u0131s\u0131 olmasa da diyalog kap\u0131s\u0131 bir kere a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 art\u0131k. Zaman zaman yara alsa, zorluklar ya\u015fansa da, y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar, verilen emekler neticesinde kurulmu\u015f bir g\u00fcven ili\u015fkisi oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Her ko\u015fulda bu i\u015f birliklerinin devam etmesinin, bu g\u00fcven ili\u015fkisinin kaybolmamas\u0131 ve diyalog kanallar\u0131n\u0131n kapanmamas\u0131 i\u00e7in elzem oldu\u011funa inan\u0131yoruz.<\/p>\n K\u00fclt\u00fcrel miras odakl\u0131 turizm, k\u00fclt\u00fcr miras\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi ile paralel olarak d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 cazibe noktalar\u0131nda b\u00f6lgesel ekonomi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli kazan\u0131mlar\u0131 beraberinde getiriyor. Ani\u2019nin bu anlamdaki potansiyeli ve gelece\u011fi hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?\u00a0<\/strong><\/p>\n \u0130smail Yavuz \u00d6zkaya:<\/strong>\u00a0Ani, Kars\u2019\u0131n geli\u015fimi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir de\u011fer. Y\u0131llarca g\u00f6\u00e7 veren bir kent iken Kars g\u00fcn\u00fcm\u00fczde h\u0131zla geli\u015fiyor. Ziyaret\u00e7ilerin artmas\u0131na paralel yeni oteller, restoranlar, kafeler a\u00e7\u0131l\u0131yor. Ancak konaklama s\u00fcresi az. Bazen gece yar\u0131s\u0131 otele gelen ziyaret\u00e7iler yar\u0131m g\u00fcn Ani\u2019de ve daha sonra Kars\u2019ta gezip ertesi ak\u015fam tekrar yola \u00e7\u0131k\u0131yorlar. Ani\u2019nin yan\u0131 s\u0131ra Ani\u2019yi \u00e7evreleyen vadiler, Arpa\u00e7ay k\u0131y\u0131s\u0131 ve Ani\u2019ye olduk\u00e7a yak\u0131n mesafedeki k\u00fclt\u00fcrel miras alanlar\u0131, g\u00f6rkemli manast\u0131rlar, kiliseler, kaleler e\u011fer turizm rotas\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline getirilebilir, korunabilir ve sunulabilirse, buna ba\u011fl\u0131 olarak Kars\u2019ta konaklama s\u00fcresi art\u0131r\u0131labilir ve hem Kars kentine hem de b\u00f6lge ekonomisine \u00e7ok \u00f6nemli bir kazan\u0131m sa\u011flanabilir.<\/p>\n Projenin yeni etaplar\u0131 olacak m\u0131? Ya da bu t\u00fcr ba\u015fka uygulamalar planl\u0131yor musunuz?<\/strong><\/p>\n \u0130smail Yavuz \u00d6zkaya:<\/strong>\u00a0Elbette. Ani mobil uygulamas\u0131n\u0131 proje b\u00fct\u00e7e k\u0131s\u0131tlar\u0131na uygun olarak geli\u015ftirdik. Yeni fon bulabilirsek, proje yaz\u0131l\u0131m\u0131m\u0131z\u0131n altyap\u0131s\u0131 uygun, i\u00e7eri\u011fi daha da geli\u015ftirebiliriz. Ziyaret\u00e7iler i\u00e7in pek \u00e7ok e\u011flenceli uygulamay\u0131 bu a\u015famada ger\u00e7ekle\u015ftiremedik. \u00d6rne\u011fin VR teknolojisi ile bug\u00fcn k\u0131smen plan\u0131 okunabilen Gagikashen Kilisesi\u2019nin y\u0131k\u0131lmadan \u00f6nceki g\u00f6rkemli halini, Katedral\u2019in kubbesi ile ayakta oldu\u011fu halini ya da 1905 y\u0131l\u0131nda m\u00fczeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen Manu\u00e7ehr Camii\u2019nin o g\u00fcnk\u00fc halini ziyaret\u00e7ilere tam aktaramam\u0131\u015f olduk. Alanda sadece plan\u0131 ya da k\u0131smen \u00fcst \u00f6rt\u00fcs\u00fc ayaktaki t\u00fcm \u00f6nemli an\u0131tlar i\u00e7in bu t\u00fcrden canland\u0131rmalar yap\u0131labilir, b\u00f6ylelikle gezerken ziyaret\u00e7ilerin alg\u0131lamas\u0131, daha iyi anlamas\u0131 sa\u011flanabilir. Mobil uygulamalar son y\u0131llarda \u00f6nemsendi ve h\u0131zla geli\u015fiyor. Daha \u00f6nce saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile yay\u0131nlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz projelerimiz ve yenileri i\u00e7in bu uygulamay\u0131 kullanmay\u0131 ve geli\u015ftirmeyi planl\u0131yoruz.<\/p>\n Ani mobil uygulamas\u0131 hakk\u0131nda daha fazla bilgiye T\u00fcrk\u00e7e ve \u0130ngilizce olarak\u00a0www.anadolukultur.org<\/a>\u00a0adresinden eri\u015filebiliyor.<\/p>\n Uygulamay\u0131\u00a0App Store\u2019dan indirmek i\u00e7in:<\/strong><\/em> Uygulamay\u0131\u00a0Play Store\u2019dan indirmek i\u00e7in:<\/strong><\/em>![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2023\/06\/11\/1683617081-aniapp-1-VeX7.png?ssl=1\")
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2023\/06\/11\/ani-1-pPcN.jpg?ssl=1\")
\u2018K\u00dcLT\u00dcREL M\u0130RASI YORUMLAMAK DA KORUMANIN PAR\u00c7ASI\u2019<\/h3>\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2023\/06\/11\/1683617080-aniapp-2-SjKx.png?ssl=1\")
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2023\/06\/11\/whatsapp-image-2023-06-11-at-17-aiFL.jpg?ssl=1\")
\u2018AN\u0130, \u2018ASKER\u0130 ALAN\u2019 STAT\u00dcS\u00dcNDEN \u00c7IKARILDIKTAN SONRA Z\u0130YARET\u00c7\u0130 SAYISI PATLADI\u2019<\/h4>\n
\u2018ANADOLU K\u00dcLT\u00dcR, 20 YILDIR ERMEN\u0130STAN \u0130LE K\u00dcLT\u00dcREL D\u0130YALO\u011eU DESTEKL\u0130YOR\u2019<\/h5>\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2023\/06\/11\/ani-2-PKJN.jpg?ssl=1\")
\nhttps:\/\/apps.apple.com\/app\/ani-mobile-app\/id1600767237<\/a><\/strong><\/em><\/p>\n
\nhttps:\/\/play.google.com\/store\/apps\/details?id=com.anadolukultur.ani<\/a><\/strong><\/em><\/p>\n