![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Yom-HaSoa-360x203.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
L\u0130ZA CEMEL<\/a><\/strong><\/p>\n Her sene Nisan 17-18 Nisan g\u00fcnleri an\u0131lan Yom Ha\u015eoa\u2019y\u0131 geride b\u0131rak\u0131rken, soyk\u0131r\u0131m edebiyat\u0131 \u00f6nemini koruyor. Okullarda okutulan makale ve kitaplardan, izlenilen hayat \u00f6yk\u00fclerine; belgesellerden olduk\u00e7a tart\u0131\u015f\u0131lan \u201cmizah\u201d veya mutlulu\u011fu esas alan soyk\u0131r\u0131m filmlerine kadar geni\u015f bir yelpazede i\u015fleniyor Holokost konusu.\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n \u201cSoyk\u0131r\u0131m\u201d\u0131 anlamak veya anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak belki de sonu gelmeyen bir s\u00fcrecin ba\u015flang\u0131c\u0131. Fakat soyk\u0131r\u0131m, bellek ve cinsiyet konular\u0131 ile sentezlenince, \u00e7ok daha ilgi \u00e7ekici bir h\u00e2l al\u0131yor.<\/p>\n Bu ba\u011flamda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmek istedi\u011fim iki edebi ki\u015fi Jorge Sempr\u00fan (1923-2011) ve Susanne Heschel (1956-). \u0130kisi asl\u0131nda tarihin farkl\u0131 zaman ve sosyok\u00fclt\u00fcrel \u00e7evrelerinde ya\u015fay\u0131p, farkl\u0131 fikirlerden beslenip, farkl\u0131 \u015fekilde kendilerini temsil etmi\u015fler. Bu nedenle bu kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirme sembolik bir \u00f6neme sahiptir ve s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en yazarlar\u0131n baz\u0131 y\u00f6nlerini ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ele almaktad\u0131r.<\/p>\n Heschel ayn\u0131 zamanda bu yaz\u0131daki ba\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131n ilham kayna\u011f\u0131.\u00a0Yentl\u2019in \u0130ntikam\u0131: Yahudi Feminizminin Yeni Dalgas\u0131<\/em>\u00a0(Yentl\u2019s Revenge:<\/em>\u00a0The Next Wave of Jewish Feminism<\/em>) kitab\u0131ndaki \u00f6ns\u00f6z\u00fc bu ba\u015fl\u0131kla a\u00e7\u0131yor: \u201cIt\u2019s Not about Equality-It\u2019s about Who\u2019s in Charge<\/em>!\u201d Farkl\u0131 yazarlar\u0131n farkl\u0131 konu ba\u015fl\u0131klar\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 makalelerin bir araya getirilmesiyle olu\u015fan derleme; Dindar Yahudi bir feminist olarak ebeveyn olmaktan kar\u0131\u015f\u0131k evliliklere, Mikve ve trans toplulu\u011fundan A\u015fke-normatif Yahudili\u011fe, hahaml\u0131ktan seks e\u011fitimcili\u011fine kadar bir\u00e7ok ilgi \u00e7ekici konuyu kaps\u0131yor ve kad\u0131n ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir dizi deneyimi anlat\u0131yor. 1923\u2019te Madrid\u2019de do\u011fan Sempr\u00fan ise, hayat\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda Fransa\u2019da ya\u015fay\u0131p Frans\u0131zca eserler kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yaz\u0131da ve \u00f6nem te\u015fkil eden iki eserinde de sava\u015f d\u00f6nemi deneyimleri, hayatta kalma, vah\u015fet, \u00f6l\u00fcm, tramvatik haf\u0131za gibi konular\u0131 ele al\u0131yor.<\/p>\n Asl\u0131nda bu iki ki\u015fiyi se\u00e7memin sebeplerinden biri, yak\u0131n zamanda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 okudu\u011fum ve farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6zlemledi\u011fim iki simgesel ki\u015fi olmalar\u0131yd\u0131. Elbette ki, fikirleri onlarla ayn\u0131 \u00e7izgide bir\u00e7ok yazar ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olsa da, bu iki ki\u015finin, ilgimi \u00e7eken bir\u00e7ok konsepte farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla yakla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 fark ettim. Bu iki yazarla tan\u0131\u015fmamdaki ba\u015fl\u0131ca etken ise, Yom Ha\u015eoa y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcne denk gelen bir zaman diliminde okudu\u011fum bir akademik eser. Bellek, cinsiyet ve soyk\u0131r\u0131m konular\u0131nda daha derin d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flamam\u0131n ilham kayna\u011f\u0131 Sara R. Horowitz taraf\u0131ndan 2000 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan \u201cGender, Genocide, and Jewish Memory\u201d1<\/sup>\u00a0adl\u0131 makalesi. \u0130\u00e7erisinde hem dini hem de edebi hem de akademik \u00e7al\u0131\u015fmalardan yararlanan makalenin asl\u0131nda giri\u015f k\u0131sm\u0131 bence okuyucuyu konuya \u00e7ekiyor. Giri\u015fi i\u00e7in iki farkl\u0131 kaynaktan yararlan\u0131yor: Biri Midra\u015f\u2019tan, di\u011feri ise Emanuel Ringelblum\u2019dan. Hem tarihsel konumlanma hem de bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olarak olduk\u00e7a farkl\u0131 olan bu iki kaynak \u015funu al\u0131nt\u0131l\u0131yor:<\/p>\n \u00c7eviri farkl\u0131 yorumlamalara alan a\u00e7sa da zaman zaman yan\u0131lt\u0131c\u0131 olabiliyor. Bir ad\u0131m geri at\u0131p orijinal kaynaklara ve farkl\u0131 \u00e7evirilere bakmakta fayda var. Kaynaklar\u0131n orijinal dilleri \u0130branice ve Leh\u00e7e olmakla beraber, kolayl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan Horowitz\u2019in al\u0131nt\u0131lad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2liyle:<\/p>\n Midra\u015f\u2019tan al\u0131nan b\u00f6l\u00fcm asl\u0131nda Exodus\/Shemot kitab\u0131nda ge\u00e7en M\u0131s\u0131r\u2019daki k\u00f6lelik zaman\u0131yla ba\u011flant\u0131 kuruyor. Bu al\u0131nt\u0131y\u0131 ki\u015fisel deneyimleri \u00fczerinden a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in Horowitz, Long Island\u2019da gitti\u011fi Ortodoks Yahudi okulunda \u00f6\u011frendiklerini hat\u0131rl\u0131yor. M\u0131s\u0131rl\u0131lar\u0131n \u0130srailo\u011fullar\u0131na uygulad\u0131\u011f\u0131 ac\u0131mas\u0131zl\u0131klardan bir tanesi de o zamanlar \u00f6zellikle cinsiyete dayal\u0131 olan i\u015fleri tersine \u00e7evirerek vermeleridir. B\u00f6ylece kad\u0131nlara \u201cerkek\u201d i\u015fleri, yani d\u0131\u015far\u0131da ve emek yo\u011fun i\u015fler yapmalar\u0131 s\u00f6ylenirken, erkekler de i\u00e7eride ve hafif olan \u201ckad\u0131n\u201d i\u015flerini yap\u0131yorlard\u0131. Makaleden yola \u00e7\u0131karak, bir erke\u011fe \u201cKalk ve pi\u015fir\u201d denirken ve bir kad\u0131na \u201cBu f\u0131\u00e7\u0131y\u0131 doldur, k\u00fct\u00fc\u011f\u00fc ikiye b\u00f6l. Yamaya git ve biraz ye\u015fillik getir\u201d denirdi. \u00d6\u011fretmeni k\u00f6leli\u011fin ne kadar a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 bir \u015fey oldu\u011funu hat\u0131rlatmak i\u00e7in erkeklerin kad\u0131nlar\u0131n i\u015flerini, kad\u0131nlar\u0131n da erkeklerin i\u015flerini yapmaya zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131. Tanhuma\u2019daki bir midra\u015fa g\u00f6re bu do\u011fal ve al\u0131\u015fk\u0131n olmayan durumu tersine \u00e7evirmenin ola\u011fan\u00fcst\u00fc a\u011f\u0131r i\u015fler yapmaktan \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu anlat\u0131l\u0131yor. \u0130\u015fin komi\u011fi, onlara bunu g\u00f6sterimle anlatan \u00f6\u011fretmenin olduk\u00e7a nazik ve utanga\u00e7 olmas\u0131yd\u0131. Erkeksi bir bedene \u201cdi\u015fil\u201d bir angaryay\u0131 dayatmak, kaba erkeklik fikrinin daha narin ve bilgin bir erkek bedenine dayat\u0131lmas\u0131nda istemeden ba\u015fka bir tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 akla getiriyordu.<\/p>\n Ringelblum\u2019un hayat \u00f6yk\u00fcs\u00fc de ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na etkileyici. Tarih\u00e7i ve Var\u015fova Gettosu Yeralt\u0131 Ar\u015fivi veya kod ad\u0131 alt\u0131nda Oneg \u015eabat Yeralt\u0131 Ar\u015fivi\u2019nin yarat\u0131c\u0131s\u0131 Emanuel Ringelblum\u2019un bireysel ba\u015flayan bu projesi, zaman i\u00e7inde; Kas\u0131m 1940\u2019ta gettonun m\u00fch\u00fcrlenmesinden sonra yeni katk\u0131larla organize bir yeralt\u0131 operasyonuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Oneg \u015eabat yeralt\u0131 ar\u015fivi, Var\u015fova gettosunun gizli ar\u015fiviydi. Cemaat \u00fcyelerinin geleneksel \u015eabat toplant\u0131lar\u0131na at\u0131fta bulunan Oneg \u015eabat terimi, yeralt\u0131 ar\u015fivine uyguland\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc organizat\u00f6rleri d\u00fczenli, gizli toplant\u0131lar\u0131n\u0131 \u015eabat g\u00fcn\u00fc yap\u0131yorlard\u0131. Ar\u015fiv \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 s\u00fcrekli tehlikeyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131. Ar\u015fiv \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 s\u00fcrekli tehlikeyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131 ama \u00e7ok geni\u015f bir yelpazede malzeme toplad\u0131lar. Bir ar\u015fiv ve dok\u00fcmantasyon merkezi h\u00e2lini alan belgeler \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcmde g\u00f6m\u00fcld\u00fc. Sava\u015ftan sonra, \u00fc\u00e7 \u00f6nbellekteki belgelerden ikisi kurtar\u0131ld\u0131.<\/p>\n \u0130ki farkl\u0131 kaynaktan yararlanan Horowitz, Amerikal\u0131 bir Holokost edebiyat\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 alan\u0131nda uzman olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ve Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 Edebiyat ve Be\u015feri Bilimler profes\u00f6r\u00fcd\u00fcr. \u00d6\u011frencilerinden gelen talep ve ele\u015ftirilerin \u00fczerine y\u0131llar s\u00fcren \u00f6\u011fretmenlik kariyerinde kulland\u0131\u011f\u0131 kaynaklar\u0131 sorgulamaya ba\u015fl\u0131yor. Asl\u0131nda olay, Holokost\u2019u anlat\u0131rken hem erkek yazarlar\u0131n hem de onlar\u0131n hayat \u00f6yk\u00fclerinin raflar\u0131n ve sat\u0131rlar\u0131n ba\u015f\u0131nda olmas\u0131. Bunu ilk ba\u015fta kendisi bile fark etmiyor, hatta \u00f6\u011frencilerin bu isyan\u0131na pek kulak asm\u0131yor.<\/p>\n Makalenin bir k\u0131sm\u0131nda, literat\u00fcr se\u00e7imi yaparken dikkat etti\u011fi noktalar\u0131n yaln\u0131zca i\u00e7erik ve eser kalitesi olmad\u0131\u011f\u0131ndan, ayn\u0131 zamanda \u00f6\u011frencilerin kolayl\u0131kla edinebilece\u011fi mevcut olan kaynaklara g\u00f6re karar verdi\u011fini dile getiriyor. \u201cHayatta kalan kad\u0131nlar taraf\u0131ndan okudu\u011fum romanlar\u0131n \u00e7o\u011funun bask\u0131s\u0131 t\u00fckenmi\u015fti. Holokost edebiyat\u0131 \u00f6\u011fretimi konusundaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerime katk\u0131da bulunan akademik kitaplar ve makaleler, kad\u0131nlardan, erkeklere k\u0131yasla \u00e7ok daha az s\u0131kl\u0131kla al\u0131nt\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131. Dahas\u0131, onlar\u0131 Nazi soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnen ki\u015filer olarak nadiren anm\u0131\u015flard\u0131r, Primo Levi veya Jean Am\u00e9ry\u2019de oldu\u011fu gibi.\u201d Devam\u0131nda Horowitz, Saul Friedlander\u2019\u0131n i\u015faret etti\u011fi noktay\u0131 al\u0131nt\u0131layarak, ana anlat\u0131\u2019dan (master narrative<\/em>) bahsediyor. Bu erkek sesini, erkek deneyimini, erkek belle\u011fini normatif olarak yans\u0131tan bir anlat\u0131.<\/p>\n \u00d6\u011frencilerimin s\u0131n\u0131f okumalar\u0131 hakk\u0131nda sordu\u011fu soru kad\u0131n ma\u011fdurlar ve hayatta kalanlar\u0131n yazd\u0131klar\u0131n\u0131n, farkl\u0131 deneyimler ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131p \u00e7\u0131karmayaca\u011f\u0131 ve bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n neler olabilece\u011fi ve bunun bize Holokost hakk\u0131nda neler \u00f6\u011fretebilece\u011fini merak etmesine neden oldu.<\/p>\n\n
\n