![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/24-Nisan-1915-360x203.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Murad M\u0131h\u00e7\u0131<\/strong><\/p>\n Tarihle y\u00fczle\u015fmek, az b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f halklardan \u00e7ok daha fazla \u00e7o\u011funluk i\u00e7in \u00f6nemli. Hrant A\u011fpari\u011fin dedi\u011fi gibi,\u2019 her Ermeni bir belgedir.\u2019<\/em><\/p>\n \u201c\u00c7ocuklar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler, \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler onlar\u0131.\u201d Herkesin her yerde cinayet i\u015fledi\u011fini biliyordu. G\u00f6zleri h\u00e2l\u00e2 kapal\u0131yd\u0131. Ekme\u011fin kokusu \u00e7ok trajik ve mide buland\u0131r\u0131c\u0131 geliyordu ve her \u015fey karmakar\u0131\u015f\u0131k\u2019\u2019<\/em><\/p>\n William Saroyan<\/em><\/p>\n Nisan ay\u0131 gelince karma\u015f\u0131k duygular sarar beni ve bizleri. Bir of, bir de koca bir ah \u00e7ekeriz. Bu hafta, 1915 ve sonras\u0131 \u00fczerine dostlarla dertle\u015fme k\u0131vam\u0131nda bir yaz\u0131 kaleme almay\u0131 murad ettim. Yaz\u0131m yay\u0131nland\u0131ktan birka\u00e7 g\u00fcn sonra anma g\u00fcn\u00fc olacak. Muhtemelen sessiz anmaya bile yine izin verilmeyecek.<\/p>\n Evet Nisan ay\u0131 do\u011fa g\u00fczellikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan keyifli bir ayd\u0131. Her seferinde ya\u011fmur ya\u011far ve do\u011fa anam\u0131z g\u00fczelliklerini sunar. Ancak bizler i\u00e7in Nisan ay\u0131, ge\u00e7mi\u015fimizdeki en belirgin ac\u0131y\u0131 tekrar hat\u0131rlamam\u0131za vesile olur.<\/p>\n Nar taneleri gibi \u00e7ok \u00e7e\u015fitli \u00fclkelere da\u011f\u0131lan ve varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fan yak\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n; atalar\u0131n\u0131n ac\u0131lar\u0131yla dolu kalplerini ve g\u00f6zlerini yine bu topraklara \u00e7evirdikleri g\u00fcnd\u00fcr 24 Nisan.<\/p>\n D\u00fcnyan\u0131n neresine giderse gitsin, dedelerinin k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131yan torunlar asl\u0131nda \u015fa\u015f\u0131rtacak \u015fekilde Anadolu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bazen folklorunu, bazen yemeklerini ve bazen de sanatlar\u0131n\u0131 fakat en fazla ac\u0131lar\u0131na vesile olan tarihsel haf\u0131zalar\u0131n\u0131 korurlar.<\/p>\n \u015eimdi kendi ailemden bir \u00f6rnek vererek vaziyeti iyice anlatm\u0131\u015f olay\u0131m. Bizim aile Ere\u011fli\u2019den tehcir edildi\u011finde bir k\u0131sm\u0131 \u015eam ve Beyrut\u2019a yerle\u015fmi\u015f. Oraya yerle\u015fmi\u015f olan ailemin torunlar\u0131 bug\u00fcn T\u00fcrk\u00e7eyi Ere\u011fli\u2019de atalar\u0131n\u0131n konu\u015ftu\u011fu aksanla gayet g\u00fczel konu\u015fuyorlar. Bir di\u011fer \u00f6rne\u011fim, \u00f6nce Suriye\u2019ye sonra Amerika\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015f ve mesle\u011fi yine atalar\u0131n\u0131n \u00f6\u011fretti\u011fi el hal\u0131s\u0131 dokumac\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan aile \u00fcyemiz. Amerika\u2019n\u0131n bilinen bir ustas\u0131. Zanaatk\u00e2r olan Ermenilerin buna benzer hikayelerini muhtemelen \u00f6zellikle Anadolu\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f bir\u00e7ok dost benden daha fazla anlat\u0131r. Halk\u0131m\u0131n yok edilmesinin, koca bir k\u00fclt\u00fcr\u00fc birikimin yok olmas\u0131n\u0131n co\u011frafyada insanl\u0131\u011f\u0131n yok olmas\u0131 anlam\u0131na geldi\u011fi halen anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f de\u011fil.<\/p>\n 24 Nisan 1915 sonras\u0131 ya\u015fananlar\u0131n co\u011frafyada neleri de\u011fi\u015ftirdi\u011fi veya neye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc objektif bir g\u00f6zle yorumlanmak istendi\u011finde muhtemelen ac\u0131 bir i\u00e7 \u00e7ekme ile s\u00f6ze ba\u015flamak gerekir.<\/p>\n Peki sizce 1915 ya\u015fanmasa nas\u0131l bir co\u011frafyada ya\u015fard\u0131k.<\/p>\n \u00dcLKE \u0130NSANININ 1915\u2019E BAKI\u015eI<\/strong><\/p>\n Farkl\u0131 s\u0131n\u0131flar ve kesimlerle, i\u015f, siyaset, memleketim ve kimli\u011fim nedeniyle diyalog kurdu\u011fum i\u00e7in 1915 \u2018e dair bak\u0131\u015f\u0131 \u00e7ok iyi g\u00f6zlemleme \u015fans\u0131m oluyor.<\/p>\n Tarihle y\u00fczle\u015fen arkada\u015flar\u0131m i\u00e7in 1915, co\u011frafyadaki ac\u0131lar\u0131n milad\u0131d\u0131r. Bu dostlar neredeyse bir\u00e7ok Ermeniden daha fazla 1915\u2019in ac\u0131s\u0131na, tarihsel a\u00e7\u0131dan \u00f6nemine vak\u0131ft\u0131r. \u00dcz\u00fclerek s\u00f6ylemeliyim ki bu kesim, Az b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f bizlerden daha da az\u0131nl\u0131k bir kesim.<\/p>\n Baz\u0131 arkada\u015flar\u0131m ise 1915\u2019i ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanm\u0131\u015f bir ac\u0131 g\u00f6r\u00fcr. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki b\u00fcy\u00fck ac\u0131lardan dolay\u0131 bunun \u00e7ok \u00fcst perdede konu\u015fulmas\u0131n\u0131 gereksiz bulur ya da o kadar \u00f6nemsemez. Di\u011fer ac\u0131larla ortakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n Di\u011fer bir yayg\u0131n bak\u0131\u015f ise kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sava\u015f s\u0131ras\u0131nda ya\u015fananlardan Ermeniler ba\u015fta olmak \u00fczere ba\u015fka baz\u0131 halklar\u0131n da ma\u011fdur oldu\u011fu s\u00f6ylemidir. Buna \u2018\u2019ama\u2019\u2019 ile devam edilir ve \u2018Ermeniler de bizi katletti\u2019 s\u00f6ylemi eklenir. Bu asl\u0131nda son d\u00f6nemlerdeki devlet diliyle ayn\u0131d\u0131r. Fakat bu bir yan\u0131yla da inkard\u0131r. Ger\u00e7ekleri yumu\u015fatma ve s\u0131y\u0131rma s\u00f6ylemidir ve tarihsel bilgileri sadece resm\u00ee ideolojiyle \u00f6\u011frenmi\u015f ki\u015filer \u00fczerinde i\u015fe yaramaktad\u0131r.<\/p>\n Baz\u0131 arkada\u015flar da \u2018Biz asla soyk\u0131r\u0131m yapmay\u0131z\u2019 s\u00f6ylemini savunur. Asl\u0131nda belki \u015fa\u015facaks\u0131n\u0131z ama bu arkada\u015flara daha fazla anlay\u0131\u015f g\u00f6steririm. Bu s\u00f6ylemde bulunanlar tarihsel bilgisi olan insanlar de\u011fildir. Fakat \u2018B\u00f6yle bir \u015feyi benim atam nas\u0131l yapar? Bunu kabul edemem\u2019 ifadesidir.<\/p>\n Bir de \u00f6zellikle baz\u0131 sosyalist yap\u0131larda g\u00f6r\u00fclen ezberlenmi\u015f, \u2018Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131 emperyal bir yaland\u0131r\u2019 tezi vard\u0131r. Katledilen kesimlerin s\u0131n\u0131fsal yap\u0131s\u0131 \u00fczerinden denklem kurar. Fakat bu kesim \u00e7obanl\u0131k yapan bir Ermeni\u2019yi de g\u00f6rmezden gelir. En ikna edilmez kesim de bu kesimdir. B\u00f6yle bir grupla 1915\u2019i konu\u015fmay\u0131 bile hata olarak g\u00f6r\u00fcr\u00fcm.<\/p>\n Ermenilerin 1915\u2019te neler ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na benim veya birilerinin s\u00f6zleriyle de\u011fil de, kendisi ara\u015ft\u0131rmak isteyen arkada\u015flar i\u00e7in soyk\u0131r\u0131m maddeleri \u00fczerinden bilgi aktaray\u0131m. 1915\u2019in neden \u00f6nemli ve ac\u0131lar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 oldu\u011funu sizlere b\u0131rak\u0131yorum. Tabii soyk\u0131r\u0131m m\u0131, de\u011fil mi sorusunun cevab\u0131n\u0131 da sizler bulacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n 24 N\u0130SAN 1915\u2019TE OLANLAR NASIL TANIMLANMALI<\/strong><\/p>\n Raphael Lemkin, Polonya vatanda\u015f\u0131 A\u015fkenazi Yahudisi bir avukat. Genocide yani soyk\u0131r\u0131m terimini ilk kez kullanan ki\u015fi ve Soyk\u0131r\u0131m Su\u00e7unun \u00d6nlenmesi ve Cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcs\u00fc. S\u00f6zle\u015fme, 9 Aral\u0131k 1948 tarihinde kabul edilip 1951 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe tam anlam\u0131yla girmi\u015f. Bu yasay\u0131 yakla\u015f\u0131k 150 \u00fclke kabul etmi\u015f.<\/p>\n Biraz da k\u0131saca maddeler \u00fczerinden Ermenilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 durumu inceleyelim. Buna maddeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda karar sizlere kalm\u0131\u015f. Haz\u0131rsan\u0131z ba\u015flayal\u0131m.<\/p>\n (a) \u00d6bek \u00fcyelerinin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi;<\/strong><\/p>\n O tarihlere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda co\u011frafyada insan\u0131n k\u0131t oldu\u011fu bir d\u00f6nemde Ermeni ve Hristiyan toplum yakla\u015f\u0131k olarak \u00fclkenin be\u015fte birini olu\u015fturuyor. Yani 12 milyonluk bir co\u011frafyada yakla\u015f\u0131k 2.5 milyon Ermeni ya\u015famakta. Bu bilgileri teyit etmek zor de\u011fil. Neredeyse t\u00fcm vilayetlerde Ermeni yerle\u015fim yerleri var ve Ermeni halk\u0131ndan insanlar bulunuyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00fclke n\u00fcfusunun 80 milyonu ge\u00e7ti\u011fi malumunuz. Buradan yola \u00e7\u0131karsak; sadece bu topraklarda ya\u015fayan Ermeni say\u0131s\u0131n\u0131n matemati\u011fe g\u00f6re en az 15 \u2013 20 Milyon olmas\u0131 gerekmekte. Sizce \u015fu anda T\u00fcrkiye\u2019de ne kadar Ermeni ya\u015f\u0131yor? Yak\u0131n d\u00f6nemde yap\u0131lan Ermeni vak\u0131f se\u00e7imlerimizde g\u00f6r\u00fcld\u00fc ki \u00fclkede 40 binden fazla Ermeni ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek bile neredeyse imk\u00e2ns\u0131z. Diyebilirsiniz ki \u2018\u0130yi de Murad, buradan g\u00f6\u00e7 eden Ermeniler de var.\u2019 Ben de sizlere o zaman \u201c D\u00fcnyada Ermeni n\u00fcfusu Ermenistan da dahil 7 ya da 8 milyon civar\u0131nda. Yani bizlere bak\u0131\u015f neredeyse siz art\u0131k kalmad\u0131n\u0131z \u015feklinde\u201d derim.<\/p>\n (b) \u00d6bek \u00fcyelerine fiziki ya da ruhsal a\u00e7\u0131dan zarar verilmesi;<\/strong><\/p>\n 1909 Adana olaylar\u0131, 1915\u2019in k\u0131smi bir provas\u0131yd\u0131. Kilikya b\u00f6lgesinde ya\u015fayan 35 Bin Ermeni vatanda\u015f\u0131n katledildi\u011fi bilinir. Bu olaylar\u0131 daha sonra Ermeni ayd\u0131nlar\u0131n tehciri ve \u00f6zellikle m\u00fclklerin el de\u011fi\u015fimi takip eder. Ya\u015famsal bask\u0131lar o g\u00fcnlerde neredeyse devletin de ola\u011fan kabul etti\u011fi bir durumdur. Bu maddenin Ermeni toplumu i\u00e7in ne anlama geldi\u011fini yine size b\u0131rakay\u0131m.<\/p>\n (c) \u00d6be\u011fin, fiziki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fcyle ya da k\u0131smen sona erdirecek ya\u015fam ko\u015fullar\u0131yla y\u00fcz y\u00fcze b\u0131rak\u0131lmas\u0131;<\/strong><\/p>\n \u00d6zellikle son y\u0131llarda tehcir s\u00f6z\u00fc devlet taraf\u0131ndan k\u0131smen kullan\u0131lmakta. Der Zor ve \u015eam tehcirleri, Talat Pa\u015fa ar\u015fivlerinde zaten g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131. Arap \u00e7\u00f6llerindeki s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn ne ko\u015fullarda oldu\u011funu her \u015feyiyle anlatmak uzun olacakt\u0131r. Kendi ailemin bir teneke kurtlu su i\u00e7in bir sar\u0131 lira vermesi nesilden nesille anlat\u0131l\u0131r. Yolda bedevilerin s\u00fcrg\u00fcndeki insanlara sald\u0131rmalar\u0131, \u00f6zellikle gen\u00e7 kad\u0131nlar\u0131n yolda sat\u0131lmas\u0131\u2026 Neler var neler?<\/p>\n Bu ko\u015fullara bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda yukar\u0131daki soyk\u0131r\u0131m maddesinin yorumunu bu sefer nas\u0131l size b\u0131rakay\u0131m?<\/p>\n (d) \u00d6bek i\u00e7i \u00e7o\u011falman\u0131n engellenmesi;<\/strong><\/p>\n En ba\u015fta s\u00f6yledi\u011fim gibi co\u011frafyan\u0131n be\u015fte birini olu\u015fturan halk olan Ermenilerin, bug\u00fcnk\u00fc mevcut n\u00fcfusuna bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda san\u0131r\u0131m bir \u00e7\u0131kar\u0131m yap\u0131labilir. Tehcir s\u0131ras\u0131nda ilk \u00f6nce erkeklerin evlerinden al\u0131nmas\u0131, bu maddede bahsedilen amaca paralel g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n Sizin yorumunuz nedir?<\/p>\n (e) \u00d6bek b\u00fcnyesindeki \u00e7ocuklar\u0131n ba\u015fka bir \u00f6be\u011fe aktar\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n Bu g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki etkisi \u00e7ok belirgin bir maddedir. Genelde dostane s\u00f6ylenir. \u201cBiliyor musun Murad? Benim nenem Ermeni\u2019ydi.\u201d Bu s\u00f6z asl\u0131nda iyi niyetli bir c\u00fcmleymi\u015f gibi yorumlan\u0131r. Hemen b\u00f6yle bir aileniz varsa l\u00fctfen kendiniz sorun. Neden nineniz Ermeni? Daha da ileri gideyim; neden hi\u00e7 eni\u015fteniz, amcan\u0131z yani erkek olan Ermeni de\u011fil?<\/p>\n \u015eimdi de \u00f6zellikle Yusuf Hala\u00e7o\u011flu\u2019nun tezi \u00fczerinden bir de\u011ferlendirme yapal\u0131m. Anadolu\u2019da \u00f6zellikle K\u00fcrt ve Alevilerde kripto Ermenilikten s\u00f6z edilir. E\u011fer bu kripto Ermenilik varsa o insanlar, neden K\u00fcrt veya Alevili\u011fi benimsemi\u015fler? Sizce, bu tez bile soyk\u0131r\u0131m\u0131 kabul etmek anlam\u0131na gelmiyor mu? Bana g\u00f6re zaten dinlerini, inan\u0131\u015flar\u0131n\u0131, gelenek ve g\u00f6reneklerini ya\u015famamalar\u0131- yok say\u0131lmalar\u0131 en b\u00fcy\u00fck soyk\u0131r\u0131md\u0131r. Maddeler aras\u0131nda resmi tezlere verilecek en b\u00fcy\u00fck cevap bu maddedir.<\/p>\n \u015eimdi yukar\u0131da k\u0131saca yazd\u0131\u011f\u0131m Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in Soyk\u0131r\u0131m Kabul ana maddelerine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda e\u011fer bir tanesi bile uyuyorsa, ya\u015fananlar soyk\u0131r\u0131m olarak uluslararas\u0131 anla\u015fmaya g\u00f6re kabul ediliyor. Yani s\u00fcrekli duydu\u011funuz \u201c\u015fu \u00fclkede Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 kabul etti\u201d durup dururken ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f de\u011fil.<\/p>\n Bu co\u011frafyan\u0131n insan\u0131 iseniz olanlar\u0131 yukar\u0131daki maddelere g\u00f6re yorumlay\u0131n. Neticesinde e\u011fer soyk\u0131r\u0131m olarak kabul ediyorsan\u0131z aman ha etrafta bunu yaz\u0131p \u00e7izmeyin.<\/p>\n Halklar\u0131n Demokratik Partisi\u2019nin MYK\u2018s\u0131, 2020 y\u0131l\u0131nda 24 Nisan 1915 a\u00e7\u0131klamas\u0131ndan dolay\u0131 yarg\u0131lan\u0131yor. Bu a\u00e7\u0131klamada soyk\u0131r\u0131mlar\u0131n lanetlenmesi bile su\u00e7 te\u015fkil etmi\u015f. Benim bu yaz\u0131mdan sonra bana neler olur bilinmez\u2026<\/p>\n Tarihle y\u00fczle\u015fmek, az b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f halklardan \u00e7ok daha fazla \u00e7o\u011funluk i\u00e7in \u00f6nemli. Bu nedenle \u00f6zellikle her daim tarihin belle\u011fi olan bizlerin varl\u0131\u011f\u0131 \u00fclke co\u011frafyas\u0131n\u0131n gelece\u011fi i\u00e7in \u00e7ok ama \u00e7ok anlaml\u0131.<\/p>\n Hrant A\u011fpari\u011fin dedi\u011fi gibi, her Ermeni bir belgedir.<\/p>\n \u015eANSLI ERMEN\u0130LER<\/strong><\/p>\n Bug\u00fcn Ermeni tan\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131z varsa, kendilerini bu co\u011frafyan\u0131n en \u015fansl\u0131 Ermenileri olarak g\u00f6r\u00fcn. Esas ac\u0131, bug\u00fcn adlar\u0131 ve mezar yerleri dahi bilinmeyen insanlar\u0131n ruhlar\u0131nda sakl\u0131. Tarihle y\u00fczle\u015filmedi\u011fi i\u00e7in bu ruhlar\u0131n ac\u0131s\u0131 artarak devam ediyor. O zamanlarda bu ac\u0131ya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan, yan kom\u015fusunu koruyan veya tehcire kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bedel \u00f6deyen devlet yetkilileri vard\u0131. Bu ac\u0131lara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan herkesi sayg\u0131yla selaml\u0131yorum. Tarih sizin insanl\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 da asla unutmayacak.<\/p>\n Bu sene \u0130HD\u2019nin Ermeni Soyk\u0131r\u0131m bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 zorda olsa yapaca\u011f\u0131n\u0131 umuyorum. Bir de her 24 Nisan\u2019da askerlik yaparken katledilen, her sene and\u0131\u011f\u0131m\u0131z Sevag Bal\u0131k\u00e7\u0131 ve tam ge\u00e7en sene o\u011flunun katledildi\u011fi g\u00fcn kalbi ac\u0131ya yenik d\u00fc\u015fen Garbet Bal\u0131k\u00e7\u0131\u2019y\u0131 \u015ei\u015fli\u2019de bulunan mezar\u0131 ba\u015f\u0131nda hep birlikte anaca\u011f\u0131z.<\/p>\n