![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Paylan-360x197.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
TBMM Genel Kurulu\u2019nun d\u00fcnk\u00fc oturumunda demokrasi, e\u015fitlik ve adalet u\u011fruna verilen m\u00fccadeleler ile uluslar\u0131n ge\u00e7mi\u015fleriyle yapt\u0131klar\u0131 y\u00fczle\u015fmenin sonu\u00e7lar\u0131na dikkat \u00e7ekti\u011fi konu\u015fmas\u0131nda Garo Paylan, \u201cZannettik ki Abd\u00fclhamit gitti\u011finde bu \u00fclkeye demokrasi gelecek. Biz Ermeniler \u00f6yle zannetmi\u015ftik. \u00d6yle olmad\u0131, beteri geldi; \u015eimdi de zannediyoruz ki Tayyip Erdo\u011fan gidince bu \u00fclkeye demokrasi gelecek. Belki \u00f6yle olmayacak, olabilir de olmayabilir de. Tayyip Erdo\u011fan gitti\u011finde bu \u00fclkeye demokrasi gelmesinin tek bir \u015fans\u0131 vard\u0131r, bu \u00fclkenin Meclisinin bu iradeyi almas\u0131 ve bu \u00fclkenin b\u00fct\u00fcn meseleleriyle, ge\u00e7mi\u015f ve gelecek b\u00fct\u00fcn meseleleriyle y\u00fczle\u015fmesidir\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n HDP Diyarbak\u0131r Milletvekili Garo Paylan, toplumsal tek bir meseleye \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmadan yasama d\u00f6nemi sonuna gelerek ve 14 May\u0131s se\u00e7imlerine gidildi\u011fini s\u00f6yledi. \u201cMilletvekili olarak benim amac\u0131m T\u00fcrkiye\u2019yi demokrasiye ta\u015f\u0131makt\u0131, ger\u00e7ekten bu duyguyla buraya geldim sekiz y\u0131l \u00f6nce ama sekiz y\u0131lda Dimyat\u2019a pirince giderken evdeki bulgurdan oldum\u201d diyen Paylan, demokrasi liginde basamak basamak geriye d\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtti. Ge\u00e7mi\u015fiyle y\u00fczle\u015fen uluslar\u0131n ayn\u0131 hatalar\u0131 tekrarlamad\u0131klar\u0131n\u0131 belirten Paylan, demokrasi, e\u015fitlik ve adalet i\u00e7in verilen m\u00fccadelelere dikkat \u00e7ekerek, \u201cZannettik ki Abd\u00fclhamit gitti\u011finde bu \u00fclkeye demokrasi gelecek. Biz Ermeniler \u00f6yle zannetmi\u015ftik. \u00d6yle olmad\u0131, beteri geldi; \u015eimdi de zannediyoruz ki Tayyip Erdo\u011fan gidince bu \u00fclkeye demokrasi gelecek. Belki \u00f6yle olmayacak, olabilir de olmayabilir de. Tayyip Erdo\u011fan gitti\u011finde bu \u00fclkeye demokrasi gelmesinin tek bir \u015fans\u0131 vard\u0131r, bu \u00fclkenin Meclisinin bu iradeyi almas\u0131 ve bu \u00fclkenin b\u00fct\u00fcn meseleleriyle, ge\u00e7mi\u015f ve gelecek b\u00fct\u00fcn meseleleriyle y\u00fczle\u015fmesidir\u201d dedi.<\/p>\n Paylan\u2019\u0131n Genel Kurul konu\u015fmas\u0131ndan baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmler \u015f\u00f6yle:<\/p>\n HDP GRUBU ADINA GARO PAYLAN (Diyarbak\u0131r) \u2013 De\u011ferli arkada\u015flar, bir yasama d\u00f6neminin daha sonuna geldik, se\u00e7ime gidiyoruz. Bu d\u00f6nemde, b\u00fct\u00fcn arkada\u015flar\u0131m\u0131z i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyorum; maalesef, toplumsal tek bir meseleye \u00e7\u00f6z\u00fcm bulamad\u0131k arkada\u015flar. Birisi \u00e7\u0131ks\u0131n, desin ki: \u201cToplumsal \u015fu meseleye \u00e7\u00f6z\u00fcm bulduk.\u201d Ben s\u00f6z\u00fcm\u00fc geri alaca\u011f\u0131m. Toplumsal tek bir meselemize \u00e7\u00f6z\u00fcm bulamad\u0131k. Oysa millet bizi buraya sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in g\u00f6nderiyor, millet bizlere bunun i\u00e7in maa\u015f veriyor, \u201cGidin, sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcn.\u201d diyor. Bak\u0131n, burada pek \u00e7ok toplumsal kesimden insan var; T\u00fcrk\u2019\u00fc var, K\u00fcrt\u2019\u00fc var, Alevi\u2019si var, S\u00fcnni\u2019si var, pek \u00e7ok etnik kimlikten pek \u00e7ok inanc\u0131 ta\u015f\u0131yan insan var. Ben de Ermeni ve Hristiyan bir yurtta\u015f olarak her zaman burada, bu toplumsal bar\u0131\u015f i\u00e7in konu\u015ftuk ve bunu sa\u011flayacak bir toplumsal s\u00f6zle\u015fmeye ula\u015fmak i\u00e7in hepinize \u00e7a\u011fr\u0131 yapt\u0131m. Ve hepimizin de\u011ferli arkada\u015flar, burada ba\u015farmas\u0131 gereken \u015fey \u015fuydu 85 milyonun temsilcisi olarak: Birbirimizin var olu\u015funa sayg\u0131 arkada\u015flar, en temel meselemiz bu, birbirimizin var olu\u015funa sayg\u0131.<\/p>\n Ben Ermeni olmay\u0131 tercih etmedim, Ermeni bir ana babadan do\u011fdu\u011fum i\u00e7in Ermeni oldum. Ben daha sonra Hristiyan oldum. Bir Ermeni okulunda okudum, dilimi \u00f6\u011frendim, k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fc \u00f6\u011frendim, var olu\u015fumu b\u00f6yle sa\u011flad\u0131m. Sonra sokakta arkada\u015flar\u0131mla oynad\u0131m, T\u00fcrk, K\u00fcrt arkada\u015flar\u0131mla tan\u0131\u015ft\u0131m, onlarla karde\u015f olduk, birbirimizle hemh\u00e2l olduk ve birbirimizin \u00f6n yarg\u0131lar\u0131n\u0131 giderdik. Ama bu \u015fansa sahip olmayan memlekette milyonlarca insan var. \u201cErmeni kimdir?\u201d bilmeyen milyonlarca insan var. K\u00fcrt\u2019\u00fc \u00f6teki g\u00f6ren, Alevi\u2019yi \u00f6teki g\u00f6ren milyonlarca insan var \u00e7\u00fcnk\u00fc birbirlerini tan\u0131m\u0131yorlar bu insanlar\u0131. Birbirimizi tan\u0131mak ve birbirimizin varolu\u015funa sayg\u0131 g\u00f6stermektir meselemiz de\u011ferli arkada\u015flar.<\/p>\n Bak\u0131n, uzun zamand\u0131r y\u0131rt\u0131p atamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir deli g\u00f6mle\u011fi var; tek\u00e7ilik dayat\u0131l\u0131yor bize, tek kimlik dayat\u0131l\u0131yor, tek dil dayat\u0131l\u0131yor. De\u011ferli arkada\u015flar, niye tek dil olsun ya? Biz bir imparatorluk bakiyesiyiz, onlarca dil imparatorlukta bir arada ya\u015fam\u0131\u015f; onlarca inan\u00e7, y\u00fczlerce inan\u00e7 bir arada ya\u015fam\u0131\u015f bu imparatorluk \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda \u00f6yle de\u011fil mi? Ama ne zaman ki tek\u00e7ili\u011fi dayatm\u0131\u015f\u0131z, o g\u00fcnden beri iflah olmuyoruz bence.<\/p>\n Bak\u0131n, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son y\u00fczy\u0131l\u0131 da demokrasi m\u00fccadeleleriyle ge\u00e7mi\u015f; e\u015fitlik, adalet m\u00fccadeleleriyle ge\u00e7mi\u015f. Osmanl\u0131\u2019da da her \u015fey d\u00f6rt d\u00f6rtl\u00fck de\u011filmi\u015f; bu anlamda bir e\u015fitlik m\u00fccadeleleri varm\u0131\u015f. Ama bu e\u015fitlik m\u00fccadelelerine bask\u0131yla, istibdatla cevap verenler de olmu\u015f; bu y\u00fczden Osmanl\u0131 devrilmi\u015f, i\u015fte o e\u015fitlik m\u00fccadelelerine gerekli mukabeleyi yapamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Osmanl\u0131 y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f. Daha sonra, Cumhuriyet Devri\u2019nde, her ulus devleti d\u00f6neminde oldu\u011fu gibi -pek \u00e7ok ulus devlette ayn\u0131 durum dayat\u0131lm\u0131\u015f- tek\u00e7ilik dayat\u0131lm\u0131\u015f ama de\u011ferli arkada\u015flar, \u00f6zellikle \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra Avrupa \u015fapkay\u0131 \u00f6n\u00fcne koymu\u015f \u201cBu tek\u00e7ilik dayatmas\u0131 bizde b\u00fcy\u00fck felaketlere yol a\u00e7t\u0131, art\u0131k demokrasiye d\u00f6nmemiz gerekiyor.\u201d demi\u015f ve birlikte ya\u015fad\u0131klar\u0131 halklara e\u015fitlik, birlikte ya\u015fad\u0131klar\u0131 inan\u00e7lara e\u015fitlik yolunda ad\u0131mlar atm\u0131\u015flar. Her \u015fey d\u00f6rt d\u00f6rtl\u00fck m\u00fc Avrupa\u2019da? Hay\u0131r ama bu y\u00f6nde bir \u00e7aba var, bu y\u00f6nde toplumsal s\u00f6zle\u015fmeler yap\u0131lm\u0131\u015f, anayasal haklar iade edilmi\u015f. De\u011ferli arkada\u015flar, bizlerin de yapmas\u0131 gereken budur ama maalesef bunu yapamad\u0131k, kimlikleri e\u015fit k\u0131lamad\u0131k.<\/p>\n Bak\u0131n, memlekette 25 milyon K\u00fcrt ya\u015f\u0131yor, \u00a0her 4 ki\u015fiden 1\u2019i, hatta fazlas\u0131 K\u00fcrt. Ya, K\u00fcrtler diyor ki: \u201cBenim bir kimli\u011fim var, benim bir dilim var.\u201d Ve h\u00e2l\u00e2 \u015funu ba\u015faramam\u0131\u015f\u0131z cumhuriyetimizin 100\u2019\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131nda, en basitini s\u00f6yl\u00fcyorum bak\u0131n, en insani olan\u0131n\u0131, \u00e7ocuktan ba\u015flayarak s\u00f6yl\u00fcyorum: Ana dilinde e\u011fitim hakk\u0131n\u0131 sa\u011flayamam\u0131\u015f\u0131z K\u00fcrt halk\u0131na. Bu bizim utanc\u0131m\u0131z olmal\u0131 de\u011ferli arkada\u015flar. Bak\u0131n, ben bir Ermeni okulunda okudum, hayat\u0131ma Ermenice ba\u015flad\u0131m, sonra hayat\u0131ma T\u00fcrk\u00e7e girdi, sonra \u0130ngilizce girdi, sonra \u0130spanyolca ve pek \u00e7ok dil girdi; \u015fimdi K\u00fcrt\u00e7eyi de \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Bak\u0131n, T\u00fcrk\u00e7eyi fena konu\u015fmuyorum de\u011fil mi? Konu\u015fabiliyorum. Hayata Ermenice ba\u015flamam, Ermenice e\u011fitim almam di\u011fer dilleri konu\u015fmam\u0131 engellemedi, tam tersine bunu g\u00fc\u00e7lendirdi. \u00c7ok dilli olmak yeni dilleri \u00f6\u011frenmeyi daha rahat h\u00e2le getirir. K\u00fcrtlerin de hayata K\u00fcrt\u00e7e ba\u015flamas\u0131 T\u00fcrk\u00e7eyi \u00f6\u011frenmesinin \u00f6n\u00fcnde bir engel de\u011fildir, tam tersine T\u00fcrk\u00e7eyi o zaman \u00e7ok daha kolay \u00f6\u011frenirler, \u00e7ok daha kolay kendilerini ifade ederler, \u0130ngilizceyi de daha kolay \u00f6\u011frenirler. Niye ba\u015fka \u00fclkelerde \u0130ngilizce \u00e7ok daha kolay \u00f6\u011freniliyor da bizim \u00fclkemizdeki lise mezunu \u00e7ocuklar iki kelime \u0130ngilizceyi yan yana getiremiyor diye bir d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz laz\u0131m. Dillerden, inan\u00e7lardan, k\u00fclt\u00fcrlerden korkmamam\u0131z laz\u0131m de\u011ferli arkada\u015flar. Bak\u0131n, \u201czenginlik\u201d \u201czenginlik\u201d diyorsunuz, zenginli\u011fimiz de niye bu zenginli\u011fe bir de\u011fer vermiyorsunuz? Niye bu zenginli\u011fin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131yorsunuz? Niye bununla ilgili yasal, anayasal tedbirleri alm\u0131yoruz; birbirimizin var olu\u015funa sayg\u0131 duymuyoruz?<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, milletvekili olarak benim amac\u0131m T\u00fcrkiye\u2019yi demokrasiye ta\u015f\u0131makt\u0131, ger\u00e7ekten bu duyguyla buraya geldim sekiz y\u0131l \u00f6nce ama sekiz y\u0131lda Dimyat\u2019a pirince giderken evdeki bulgurdan oldum. Demokrasi liginde basamak basamak maalesef d\u00fc\u015ft\u00fck, geriye d\u00fc\u015ft\u00fck ve bu konuda hepimizin bir \u00f6z ele\u015ftiri vermesi gerekir.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, bak\u0131n, hep gelecekle ilgili konu\u015fuyorum. Niye hep ayn\u0131 hatalar\u0131 yap\u0131yoruz biliyor musunuz? \u00c7\u00fcnk\u00fc ge\u00e7mi\u015fi bilmiyoruz, ge\u00e7mi\u015fle y\u00fczle\u015fmiyoruz \u00e7\u00fcnk\u00fc de\u011ferli arkada\u015flar. Bak\u0131n, ge\u00e7mi\u015fteki hatalar\u0131yla y\u00fczle\u015fen uluslar gelecekte ayn\u0131 hatalar\u0131 yapm\u0131yorlar. Depremlerden bahsedelim. 99 Marmara depremiyle y\u00fczle\u015fseydik Hatay\u2019da, Mara\u015f\u2019ta, Malatya\u2019da, Ad\u0131yaman\u2019da 50 binden fazla yurtta\u015f\u0131m\u0131z\u0131 kaybeder miydik? Kaybetmezdik. Ama bak\u0131n, o depremle de y\u00fczle\u015fmedik, bu Meclis bunu g\u00fcndemine almad\u0131. O y\u00fczden, bu depremle ilgili tedbirleri almad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in bir sonraki depremde yine on binlerce yurtta\u015f\u0131m\u0131z\u0131 kaybedece\u011fiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc ge\u00e7mi\u015fle y\u00fczle\u015fmeyi bilmiyoruz, bundan ders \u00e7\u0131karmay\u0131 bilmiyoruz, bunu bir zay\u0131fl\u0131k olarak g\u00f6r\u00fcyoruz. Arkada\u015flar, oysa bu bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr; zay\u0131fl\u0131k de\u011fil ge\u00e7mi\u015fle y\u00fczle\u015fmek, \u00f6z ele\u015ftiri vermek; \u00f6z\u00fcr dilemek g\u00fc\u00e7t\u00fcr, g\u00fc\u00e7. Ama hatam\u0131zla y\u00fczle\u015fmedi\u011fimiz s\u00fcrece kaybetmeye devam edece\u011fiz. Ben bu a\u00e7\u0131dan ge\u00e7mi\u015fle y\u00fczle\u015felim dedim, siz bunu yanl\u0131\u015f anlad\u0131n\u0131z ama. Dedim ki bu topraklarda ya\u015fayan her 5 ki\u015fiden 1\u2019i Ermeni\u2019ydi, bug\u00fcn hepimizi toplasan\u0131z bir futbol stadyumunu dolduramay\u0131z. Ba\u015f\u0131m\u0131za k\u00f6t\u00fc bir \u015fey geldi, devlet eliyle buradan s\u00fcr\u00fcld\u00fck, mahvolduk, par\u00e7aland\u0131k, y\u0131k\u0131ld\u0131k, buna bir bak\u0131n dedim. Bakmad\u0131n\u0131z, bakmak istemediniz, hi\u00e7bir zaman da bakmak istemediniz, bu y\u00fczden de\u011ferli arkada\u015flar, bu s\u0131ra daya\u011f\u0131 s\u00fcrd\u00fc. Bir tek Ermeni dayak yemedi ki, Rum da dayak yedi, T\u00fcrk de dayak yedi, K\u00fcrt de dayak yedi, sosyalist de dayak yedi, bu \u00fclkede e\u015fitlik, demokrasi, bar\u0131\u015f isteyen herkes dayak yedi \u00e7\u00fcnk\u00fc m\u00fcesses nizam i\u00e7in esas olan bu yolda devam etmektir yani s\u0131ra daya\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmektir; bir g\u00fcn o iktidar\u0131n eliyle, bir g\u00fcn bu iktidar\u0131n eliyle devam etmektir. Zannettik ki Abd\u00fclhamit gitti\u011finde bu \u00fclkeye demokrasi gelecek. \u00d6yle de\u011fil mi? Biz Ermeniler \u00f6yle zannetmi\u015ftik. \u00d6yle olmad\u0131, beteri geldi; gider eteri, gelir beteri oldu. \u015eimdi de zannediyoruz ki Tayyip Erdo\u011fan gidince bu \u00fclkeye demokrasi gelecek. Belki \u00f6yle olmayacak, olabilir de olmayabilir de. Bu bizim demokrasi anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131zla ve bu yolda yapaca\u011f\u0131m\u0131z m\u00fccadeleyle ilgili olacak de\u011ferli arkada\u015flar. Bak\u0131n, Tayyip Erdo\u011fan gitti\u011finde bu \u00fclkeye demokrasi gelmesinin tek bir \u015fans\u0131 vard\u0131r, bu \u00fclkenin Meclisinin bu iradeyi almas\u0131 ve bu \u00fclkenin b\u00fct\u00fcn meseleleriyle, ge\u00e7mi\u015f ve gelecek b\u00fct\u00fcn meseleleriyle y\u00fczle\u015fmesidir. Bu kulaklar babaannemin s\u00f6ylediklerini duydu arkada\u015flar \u00a0 \u00a0 \u00a0 -babaannemin ailesi bir zanaatk\u00e2rd\u0131- bu kulaklar \u015funu duydu: \u201cBir g\u00fcn devlet geldi, \u00f6nce babam\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc; b\u00fct\u00fcn erkekleri g\u00f6t\u00fcrd\u00fc, bir daha gelmediler. Sonra anam\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler, kad\u0131nlar\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Beni M\u00fcsl\u00fcman Hasan amcaya teslim etti. O da bir emanet gibi beni saklad\u0131, \u2018Ermeni saklayan evinin \u00f6n\u00fcnde as\u0131lacak.\u2019 ferman\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen can\u0131 pahas\u0131na beni saklad\u0131. Ben bu sayede hayatta kald\u0131m.\u201d dedi. \u0130\u015fte, biz, Hasan amcan\u0131n vicdan\u0131na, irfan\u0131na s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f bir insan\u0131z, bu sayede hayatta kalm\u0131\u015f\u0131z. \u015eimdi, bu ac\u0131ya bu Meclis bakmayacaksa arkada\u015flar, kim bakacak? \u015eimdi, ben bu y\u00fczden bu \u00f6nergeyi verdim diye burada beni lin\u00e7 ettiniz. Dedim ki bu meseleye Washington\u2019daki Meclis bakmas\u0131n, Paris\u2019teki Meclis bakmas\u0131n, Berlin\u2019deki Meclis bakmas\u0131n, benim vatanda\u015f\u0131 oldu\u011fum, binlerce y\u0131ld\u0131r ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m T\u00fcrkiye\u2019nin Meclisi baks\u0131n, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi baks\u0131n, bu ac\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 koysun, adaletini sa\u011flas\u0131n. Bunu s\u00f6yledim, siz bunu ihanetle e\u015f de\u011fer tuttunuz de\u011ferli arkada\u015flar. Bu mesele bu Mecliste konu\u015fulmazsa benim ac\u0131m ba\u015fka meclislerde meze olur arkada\u015flar; benim yaram\u0131 kanatan durum da budur.<\/p>\n