![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/Hatay-6-360x240.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Mehmet Tayfur<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye 6 \u015eubat\u2019ta Mara\u015f merkezli bir depremle uyand\u0131. 11 ili etkileyen deprem, binlerce yap\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131na, bu da say\u0131lar\u0131 on binleri bulan insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne, binlercesinin de yaralanmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Dile kolay\u2026binler\u2026 bu korkun\u00e7 bilan\u00e7onun elbette say\u0131larla ifade etmenin \u00e7ok \u00f6tesinde bir anlam\u0131 var. Depremin vurdu\u011fu, en fazla etkilenen \u015fehirlerden biri de Hatay\u2019d\u0131, \u00f6zellikle tarihi kent merkezi olarak da bilinen Antakya, bunda b\u00fcy\u00fck bir yara ald\u0131.<\/strong><\/em><\/p>\n Hatay ile yolum, ilk defa 2008\u2019in Eyl\u00fcl ay\u0131nda in\u015faat m\u00fchendisli\u011fini kazand\u0131\u011f\u0131m Mustafa Kemal \u00dcniversitesi\u2019ne (\u015fimdiki ad\u0131yla \u0130skenderun Teknik \u00dcniversitesi) kayd\u0131m\u0131 yapmaya giderken kesi\u015fti. Kay\u0131t i\u00e7in Diyarbak\u0131r\u2019dan 7 saatlik yolculu\u011fun ard\u0131ndan, \u0130skenderun otogar\u0131na vard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hava ayd\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131 art\u0131k. Otob\u00fcsten iner inmez, iki \u015feyi hemen fark ediverdim; cildimi saran nemi ve daha sonra ismini \u00f6\u011frenece\u011fim, g\u00fczel kokusuyla bizi kar\u015f\u0131layan han\u0131meli \u00e7i\u00e7e\u011fiydi\u2026 Zamanla bu kente dair daha \u00e7ok \u015fey tecr\u00fcbe edecek, an\u0131lar biriktirecektik, bir g\u00fcnde d\u00f6rt mevsimi ya\u015famay\u0131, Yar\u0131kaya r\u00fczg\u00e2r\u0131n\u0131, me\u015fhur odun k\u00f6z\u00fcndeki d\u00f6nerini, k\u00fcnefesi, biberli ekme\u011fi, s\u00fcrk peyniri, humusu ve daha nice lezzeti ile mutfa\u011f\u0131 ve gastronomisini ke\u015ffedecektik. Daha sonralar\u0131, do\u011fas\u0131yla insan\u0131 hayran b\u0131rakan Harbiye \u015eelalelerini, Roma \u0130mparatoru Vespasian taraf\u0131ndan, \u015fehri sel ve ta\u015fk\u0131nlardan korunmak amac\u0131yla da\u011f i\u00e7ine oyulan Titus T\u00fcneli\u2019ni ve kentin haf\u0131zas\u0131nda yer edinmi\u015f, daha nice dini ve sivil mimari yap\u0131lar\u0131 ve yerleri gezme ve g\u00f6rme f\u0131rsat\u0131m\u0131z olacakt\u0131. Baz\u0131 \u015fehirler vard\u0131r, ayak bast\u0131\u011f\u0131n\u0131z ilk anda sarar sizi, Hatay\u2019da b\u00f6yle bir yerdi. Kay\u0131t, yerle\u015fme, \u00f6n haz\u0131rl\u0131klar derken okul ba\u015flad\u0131, art\u0131k hepimiz birer m\u00fchendis aday\u0131yd\u0131k.<\/p>\n Deprem ve mukavemet<\/strong><\/p>\n \u0130n\u015faat m\u00fchendisli\u011fi e\u011fitimi al\u0131yorsan\u0131z ve bulundu\u011funuz \u00fclke bir deprem ku\u015fa\u011f\u0131ndaysa e\u011fitiminiz boyunca en fazla muhatap oldu\u011funuz, tasar\u0131mlar\u0131n\u0131zda hesaba katt\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir olgudur art\u0131k deprem. Zemin mekani\u011finden, mukavemete, yap\u0131 stati\u011finden, malzeme bilimi dersine kadar merkezinde hep deprem vard\u0131r. Deprem Yerkabu\u011fu i\u00e7indeki k\u0131r\u0131lmalar nedeniyle ani olarak ortaya \u00e7\u0131kan titre\u015fimlerin dalgalar halinde yay\u0131larak ge\u00e7tikleri ortamlar\u0131 ve yer y\u00fczeyini sarsma olay\u0131na denir (Kandilli Rasathanesi). Bir do\u011fa olay\u0131 olan depremi \u00f6nleme, b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirleme \u015fans\u0131m\u0131z yok; fakat \u015fiddetinin ne seviyede olaca\u011f\u0131 yap\u0131n\u0131n tasar\u0131m\u0131yla \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n Hocalar\u0131m\u0131z\u0131n her f\u0131rsatta hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey vard\u0131: deprem \u00f6ld\u00fcrmez! yap\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcr diye. Bir doktorun hatas\u0131 bir hastas\u0131n\u0131n hayat\u0131na mal olabilirken sizin yapaca\u011f\u0131n\u0131z bir hata bir\u00e7ok insan\u0131n hayat\u0131na mal olabilir diye eklerlerdi. O an, a\u011f\u0131r bir sorumluluk y\u00fck\u00fc binerdi omuzlar\u0131m\u0131za. Mesle\u011fimizin hakk\u0131n\u0131 vermeliydik. Ne zamanki mezun olup sekt\u00f6re at\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, i\u015fte o zaman teoride \u00f6\u011frendiklerimizin sahaya \u00e7o\u011fu zaman uymayaca\u011f\u0131na \u015fahit olacakt\u0131k. Bir anda \u00e7ok akt\u00f6rl\u00fc bir sistemin i\u00e7inde buluverdik kendimizi. Zincirin sadece bir halkas\u0131yd\u0131k art\u0131k, bazen direnir, bazen de kar\u015f\u0131 koymaya g\u00fc\u00e7 yetiremezdik tek ba\u015f\u0131m\u0131za. Oysaki diren\u00e7, dayanma, kar\u015f\u0131 durma, kar\u015f\u0131 koyma, dayan\u0131rl\u0131k ile e\u015f anlaml\u0131 olan mukavemet, demin bahsini etti\u011fim ana derslerimizden biriydi. M\u00fchendislik e\u011fitiminin ikinci y\u0131l\u0131nda, mukavemet 1 ve mukavemet 2 olarak iki d\u00f6nem okutulur. Malzemelerin d\u0131\u015ftan gelen \u00e7e\u015fitli etkiler ve bu d\u0131\u015f etkilerin neden oldu\u011fu i\u00e7 kuvvetler kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6sterdikleri davran\u0131\u015flar\u0131 inceleyen bilim dal\u0131d\u0131r ayn\u0131 zamanda. Mukavemette; kolon, kiri\u015f, perde beton gibi ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 sistem elemanlar\u0131n\u0131n boyutland\u0131r\u0131lmas\u0131, boyutu belli olan cisimlerin kesit ta\u015f\u0131ma kapasitesi, d\u0131\u015f y\u00fckler etkisindeki yap\u0131 elemanlar\u0131n\u0131n \u015fekil ve yer de\u011fi\u015ftirme hesaplar\u0131, yine bu alan\u0131n konusudur. Bir yap\u0131 i\u00e7in hayati bir \u00f6nem ta\u015f\u0131r, deprem y\u00fck\u00fcn\u00fc g\u00f6\u011f\u00fcsleyen yine mukavemetin kendisidir.<\/p>\n \u0130n\u015faat M\u00fchendisli\u011finde 3E kural\u0131 olarak da ge\u00e7en; in\u015fa edilecek bir yap\u0131n\u0131n, Emniyet, Ekonomi ve Estetik ko\u015fullar\u0131n\u0131 sa\u011flamaya y\u00f6nelik ba\u015fl\u0131ca \u00fc\u00e7 kural\u0131 vard\u0131r. Burada ilk s\u0131raya emniyetin yani yap\u0131 g\u00fcvenli\u011finin konulmas\u0131 tesad\u00fcf de\u011fildir, zira in\u015fa edece\u011finiz yap\u0131n\u0131n i\u00e7indeki insan hayat\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011fundan tasar\u0131m\u0131n\u0131z da evvela buna g\u00f6re bi\u00e7im almak zorunda. \u0130n\u015fa etti\u011finiz yap\u0131, \u00fczerine gelen y\u00fckleri g\u00fcvenli bir bi\u00e7imde ta\u015f\u0131yacak sistemlere sahip olman\u0131n yan\u0131nda deprem y\u00fck\u00fc, r\u00fczg\u00e2r y\u00fck\u00fc ve toprak itkisi gibi yap\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda gelen ve yap\u0131ya etki eden kuvvetleri de hesaba katmak zorundas\u0131n\u0131z. Yani burada do\u011fayla uyum sa\u011flaman\u0131z, ona g\u00f6re bir tasar\u0131m yapman\u0131z gerekiyor. Nas\u0131l ki y\u00fczlerce y\u0131l evvel, Titus T\u00fcneli\u2019nde oldu\u011fu gibi sel ve ta\u015fk\u0131nlara kar\u015f\u0131 d\u00f6nemin tekni\u011fiyle \u015fehri korumaya alm\u0131\u015flarsa bug\u00fcn de sahip oldu\u011fumuz teknik imkanlarla \u00e7ok daha kolay do\u011faya adapte olabiliriz.<\/p>\n Bir binan\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015fmek<\/strong><\/p>\n \u00d6\u011frenciyken, Antakya\u2019da 2005-2011 y\u0131llar\u0131 ars\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen, Deprem Tehlikesine Haz\u0131rl\u0131k, Hasar G\u00f6rebilirlik ve Zarar Azaltma Master Plan\u0131 (SERAMAR) projesinin bir a\u015famas\u0131nda bir grup \u00f6\u011frenci arkada\u015f\u0131mla kat\u0131lma imk\u00e2n\u0131m oldu.<\/p>\n Almanya\u2019nin Bauhaus-Universit\u00e4t Weimar \u00dcniversitesi\u2019ne ba\u011fl\u0131 Deprem Hasarlar\u0131n\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc (EDAC), Mustafa Kemal \u00dcniversitesi M\u00fchendislik-Mimarl\u0131k Fak\u00fcltesi \u0130n\u015faat M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u0130n\u015faat M\u00fchendisleri Odas\u0131 Hatay \u015eubesi, Orta Do\u011fu Teknik \u00dcniversitesi gibi kurumlarca y\u00fcr\u00fct\u00fclen SERAMAR projesinde ama\u00e7, Antakya-Kahramanmara\u015f b\u00f6lgesinde deprem tehlikesine haz\u0131rl\u0131k, hasar g\u00f6rebilirlik ve zarar azaltma mast\u0131r planlar\u0131n\u0131 kent i\u00e7in bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, iyile\u015ftirme projeleri i\u00e7in haz\u0131rlay\u0131p ilgili kurumlara sunmakt\u0131. Sabah\u0131n erken saatinde \u0130skenderun\u2019dan Antakya\u2019ya do\u011fru yola \u00e7\u0131kmak i\u00e7in hocalar\u0131m\u0131z ve \u00f6\u011frenci arkada\u015flarla bulu\u015ftuk. Antakya\u2019ya vard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda daha \u00f6nce haritalara i\u015flenen yap\u0131lar\u0131 incelemek i\u00e7in ayr\u0131 ekipler kuruldu. Ben de ba\u015f\u0131nda Almanya\u2019dan gelen bir akademisyenin oldu\u011fu ekipte yer ald\u0131m. Belirlenen adreslere gidip binalarla ilgili inceleme yaparak, verileri her yap\u0131 i\u00e7in haz\u0131rlanan formlara ge\u00e7iriyorduk. Bunlar, i\u00e7lerinde kagir yap\u0131, ah\u015fap yap\u0131 betonarme yap\u0131lar\u0131n oldu\u011fu yap\u0131 stoklar\u0131yd\u0131. Vakit \u00f6\u011fleye yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, a\u00e7l\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bast\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Di\u011fer ekipler birinci k\u0131s\u0131m yap\u0131lar\u0131n incelemesini bitirmi\u015f bizi bekliyorlard\u0131; biraz gecikecektik ekip olarak \u00e7\u00fcnk\u00fc haritada i\u015faretli bir yap\u0131m\u0131z eksikti. O yap\u0131 pe\u015finde ne kadar zaman ge\u00e7irmi\u015ftik tam olarak hat\u0131rlam\u0131yorum; ama epey doland\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum, sonunda arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z binay\u0131 bulmu\u015ftuk. O an ilk defa daha \u00f6nceleri \u00e7ok duydu\u011fumuz Alman disipliniyle de ilk kez sahada uygulamal\u0131 \u015fahit oluyorduk.<\/p>\n Ev sahibi hocalar\u0131m\u0131z yemek i\u00e7in Antakya tarihi Uzun \u00c7ar\u015f\u0131s\u0131\u2019n\u0131 se\u00e7mi\u015flerdi. Tepsi kebab\u0131yla me\u015fhur bir yere oturduk, sipari\u015flerimizi verdik, bir kasapt\u0131 ayn\u0131 zamanda oturdu\u011fumuz yer\u2026 Z\u0131rhla k\u0131y\u0131lan eti, haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 har\u00e7la ince ince tepsiye da\u011f\u0131t\u0131yordu. F\u0131r\u0131nc\u0131s\u0131 hemen yan kom\u015fusuydu, ona g\u00f6nderip pi\u015firme i\u015fini ona emanet ediyordu. Tad\u0131 \u00e7ok iyiydi, belli ki uyumlu \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131 esnaf kom\u015fular\u2026 Kim bilir ne zamandan beri y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlard\u0131 bu gelene\u011fi.<\/p>\n Tas kebab\u0131ndan sonra Antakya\u2019n\u0131n me\u015fhur odun k\u00f6z\u00fcnde pi\u015fen k\u00fcnefesine gelmi\u015fti s\u0131ra. Biraz sonra k\u00fc\u00e7\u00fck tabaklara konmu\u015f s\u0131cac\u0131k k\u00fcnefe kondu \u00f6n\u00fcm\u00fcze, tad\u0131n\u0131 peynirinde ve odun ate\u015findeki pi\u015fmesinden alan k\u00fcnefeyi masadaki herkes be\u011fenmi\u015fti. Ayn\u0131s\u0131 tas kebab\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erliydi, mek\u00e2n\u0131 \u00f6neren Hatayl\u0131 hocalar\u0131m\u0131z da bunun hakl\u0131 gururunu ya\u015f\u0131yorlard\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerden devam etmek \u00fczere uzun \u00e7ars\u0131dan ayr\u0131ld\u0131k, Antakya\u2019n\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerine da\u011f\u0131lm\u0131\u015f bu yap\u0131lar\u0131 incelemeye \u00f6\u011fleden sonra da devam ettik. Ak\u015fama do\u011fru saha \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 bitirip \u0130skenderun\u2019a do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131k.<\/p>\n Alt\u0131 y\u0131ll\u0131k bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan bu proje, sonradan \u00f6\u011frenecektik ki belediye ve valili\u011fe sunulmas\u0131na ra\u011fmen de\u011ferlendirmeye al\u0131nmam\u0131\u015f. O pe\u015fine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ev ayakta m\u0131d\u0131r bilinmez ama son depremde y\u0131k\u0131lan binalar aras\u0131nda projede riskli ilan edilen binalar\u0131n oldu\u011funu \u00f6\u011frenecektik.<\/p>\n 6 \u015eubat 2023 tarihinde art arda meydana gelen iki b\u00fcy\u00fck depremde en fazla y\u0131k\u0131ma u\u011frayan kentlerin ba\u015f\u0131nda Hatay geliyor, \u00f6zellikle tarihi kent merkezi Antakya\u2019da. Gezip g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz yap\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu yok art\u0131k, Habibi Neccar Camisi\u2019nden, Hatay Protestan Kilisesine, Antakya Rum Ortodoks Kilisesi, Antakya Ulu Camii, Tarihi Antakya Sinagogu, yemek yedi\u011fimiz Antakya tarihi Uzun \u00c7ar\u015f\u0131s\u0131 gibi kent belle\u011finde yer edinen cami, kilise, havra gibi dini yap\u0131lar ve sivil mimari yap\u0131lar\u0131n da oldu\u011fu y\u00fczlerce tescilli k\u00fclt\u00fcr varl\u0131\u011f\u0131 tamamen y\u0131k\u0131ld\u0131 ya da b\u00fcy\u00fck hasar g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n Tarihte \u015fehirler sava\u015f, \u00e7at\u0131\u015fma, do\u011fal afetler gibi nedenlerle y\u0131k\u0131m g\u00f6rm\u00fc\u015f, sonras\u0131nda yeniden in\u015fa edilip, tekrar aya\u011fa kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 co\u011frafyalar\u0131nda bir\u00e7ok \u00f6rne\u011fi mevcuttur. Deprem sonras\u0131 \u015fehirlerin yeniden in\u015fas\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu g\u00fcnlerde, yeniden in\u015faya muhta\u00e7 bir \u015fey daha var, o da bu a\u011f\u0131r bilan\u00e7oya yol a\u00e7an sistemin kendisidir. Liyakatin, bilim ve tekni\u011fin esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, siyasi \u00e7\u0131kar ve kayg\u0131larla g\u00f6z yumulmad\u0131\u011f\u0131, yanl\u0131\u015f olana kar\u015f\u0131 gerekli mukavemetin g\u00f6sterilebilece\u011fi bir sistemin in\u015fas\u0131d\u0131r gerekli olan. Bundan sonraki afet diren\u00e7li kentlerin in\u015fas\u0131 bu yeni yap\u0131lanmadan ge\u00e7er, aksi halde, mevcut k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fcyle daha \u00e7ok can\u0131m\u0131z yanacak\u2026.<\/p>\n