![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/Bulent-Batuman-270x270.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
B\u00fclent Batuman<\/a><\/strong><\/p>\n \u00d6l\u00e7e\u011fi biraz daha b\u00fcy\u00fct\u00fcp b\u00f6lgenin etno\/jeopoliti\u011fine daha yak\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, yine herkesin bildi\u011fi ancak sadece ac\u0131s\u0131n\u0131 feryada d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrenlerin ifade etti\u011fi gibi, deprem sonras\u0131 yard\u0131mlar her noktaya ayn\u0131 \u015fekilde ula\u015fmad\u0131. Arama-kurtarma faaliyetlerinden yard\u0131m malzemesi edinmeye, ge\u00e7ici bar\u0131nma olanaklar\u0131na eri\u015fmekten kal\u0131c\u0131 konut projelerinin yer se\u00e7imine kadar her \u015fey bu dillendirilmeyen etno-co\u011frafya ba\u011flam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti, ger\u00e7ekle\u015fiyor.\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n 2003\u2019te doktora \u00f6\u011frencisi olarak yurt d\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131m. O y\u0131l\u0131n 1 May\u0131s\u2019\u0131n\u0131n sabah\u0131nda, \u00e7o\u011funlu\u011funu benim gibi T\u00fcrkiyeli doktora \u00f6\u011frencilerinin olu\u015fturdu\u011fu bir grup olarak kamp\u00fcste ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fimiz kutlamaya haz\u0131rlan\u0131yorduk. Ayn\u0131 g\u00fcn -saat fark\u0131yla biz g\u00fcne ba\u015flamadan \u00f6nce- Bing\u00f6l\u2019de 6.4 \u015fiddetinde bir deprem olmu\u015ftu. 1999 Depreminin an\u0131s\u0131 hepimizde tazeydi; dolay\u0131s\u0131yla bu depremin \u201c\u00e7ok da y\u0131k\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fck san\u0131r\u0131m. Dahas\u0131, ben, \u015fiddeti a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131 olan ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan g\u00f6zledi\u011fim 1998 Adana-Ceyhan depremine k\u0131yasla, daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir yerle\u015fimde ger\u00e7ekle\u015fen ayn\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki bir depremin etkilerinin g\u00f6rece k\u00fc\u00e7\u00fck kalaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc hat\u0131rl\u0131yorum. Haz\u0131rlanan pankartlar\u0131 ellerimize al\u0131p, kamp\u00fcs\u00fcn merkezi noktas\u0131 olan havuz ba\u015f\u0131nda topland\u0131k ve kutlamaya ba\u015flad\u0131k. \u0130\u015fte orada, yaln\u0131zca birka\u00e7 y\u0131l sonra \u00e7ok \u00e7ok vakitsiz bir \u015fekilde aram\u0131zdan ayr\u0131lacak olan g\u00fczel insan Sevilay\u2019\u0131n (Kaygalak) bir kenarda keyifsiz bir y\u00fcz ifadesiyle oturdu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Sevilay Bing\u00f6ll\u00fcyd\u00fc. Ailesinden haber alm\u0131\u015ft\u0131, herkes iyiydi. Yine de, deprem haberinin etkisiyle kutlama havas\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, biraz da mahcup bir \u015fekilde s\u00f6yleyip ayr\u0131ld\u0131. Tepkisini \u201cbiraz duygusal\u201d buldu\u011fumu ama kendimce \u201canlay\u0131\u015fla\u201d kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131 \u00e7ok net hat\u0131rl\u0131yorum (y\u0131llar i\u00e7inde bu an\u0131y\u0131 her seferinde biraz daha utanarak hat\u0131rl\u0131yorum). Ben olaya matematiksel olarak bak\u0131yordum; deprem \u201ctabii ki\u201d k\u00f6t\u00fc bir \u015feydi; ama insan\u0131n yak\u0131n \u00e7evresine de\u011fmemi\u015fse ve \u00f6l\u00fc say\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck de\u011filse, \u201c\u00e7ok da\u201d \u00fcz\u00fclmeye gerek yoktu. Oysa Sevilay, bir K\u00fcrt olarak\u00a0sezgileriyle<\/em>\u00a0biliyordu ki deprem de, yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m da, o y\u0131k\u0131m\u0131n ne kadar \u00e7abuk iyile\u015ftirilece\u011fi (ya da iyile\u015ftirilip iyile\u015ftirilemeyece\u011fi) de her co\u011frafyada ayn\u0131 \u015fekilde ya\u015fanm\u0131yordu. Y\u00fcz\u00fcndeki keyifsizli\u011fin bir sebebi Bing\u00f6l\u2019e \u00fcz\u00fcl\u00fcyor olmas\u0131ysa, muhtemeldir ki bir sebebi de bize bu sezgisel bilgiyi iletemeyecek oldu\u011funu hissetmesiydi.<\/p>\n 1999 Depreminin \u00f6nemli boyutlar\u0131ndan birisi, 20. y\u00fczy\u0131l boyunca ger\u00e7ekle\u015fen di\u011fer b\u00fcy\u00fck depremlerden farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Ondan \u00f6nceki y\u0131k\u0131c\u0131 depremlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu \u201cDo\u011fu\u201dda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Merkezden uzak, yerle\u015fim yo\u011funlu\u011funun g\u00f6rece d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu yerlerde ger\u00e7ekle\u015fen, sanayinin ve dolay\u0131s\u0131yla \u00fclke ekonomisinin az etkilendi\u011fi bu depremler geri kalm\u0131\u015fl\u0131kla bir \u015fekilde ili\u015fkiliydi. Bu \u201cazgeli\u015fmi\u015flik\u201d ko\u015fullar\u0131nda K\u0131z\u0131lay \u00e7ad\u0131rlar\u0131n\u0131n h\u0131zla \u201cy\u00f6reye\u201d ula\u015fmas\u0131 neredeyse depreme verilecek tepkiyi ba\u015far\u0131l\u0131 addetmek i\u00e7in yeterliydi. Devlet, buradaki edilgen yurtta\u015flar\u0131na \u201cyard\u0131m elini\u201d h\u0131zl\u0131 ve yeterli bi\u00e7imde ula\u015ft\u0131r\u0131p \u201cyaralar\u0131 sarard\u0131\u201d. Yaralar\u0131 sar\u0131lan yer ger\u00e7ekten eski haline gelir miydi? Sevilay\u2019\u0131n sezdi\u011fi gibi bu sorunun cevab\u0131 -depremin \u015fiddetinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak- olumsuzdu. Ama \u201cazgeli\u015fmi\u015flik\u201d ko\u015fullar\u0131nda herhalde bu beklenti bir l\u00fcks olurdu. Zaten \u201coras\u0131\u201d \u00f6yle uzakt\u0131 ki, kimse bu soruyu sormazd\u0131; sorsa da duyulmazd\u0131. \u0130\u015fte bu 20. y\u00fczy\u0131l, Marmara\u2019y\u0131 vuran depremle sona ermi\u015f oldu. Art\u0131k deprem \u201cyak\u0131ndayd\u0131\u201d; dahas\u0131, yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 \u0130stanbul depreminin yarataca\u011f\u0131 ekonomik tahribat \u201c\u00fclkeyi dizlerinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u00f6kt\u00fcrecek\u201d d\u00fczeyde olabilirdi. Ancak bu olaydan sonra depreme y\u00f6nelik politikalar g\u00fcndeme gelebildi.<\/p>\n 6 \u015eubat Kahramanmara\u015f depremlerinin \u00e7arp\u0131c\u0131 yanlar\u0131ndan biri ise, geni\u015f bir alana yay\u0131lan deprem b\u00f6lgesinin T\u00fcrkiye\u2019nin etnik-dinsel farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n en yo\u011fun temas y\u00fczeylerinden biri olmas\u0131. \u201cToplumsal fay hatlar\u0131\u201d s\u0131k\u00e7a ba\u015fvurulan bir mecaz. Biraz so\u011fuk ve fazlaca mekanik oldu\u011fu i\u00e7in bu mecaz bana pek kullan\u0131\u015fl\u0131 gelmiyor. Ancak bu deprem \u00f6zelinde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde bu mecaz\u0131n bu kez d\u00fcz anlam\u0131yla ge\u00e7erlili\u011fi oldu\u011funu fark etmek m\u00fcmk\u00fcn. Zira, buradaki fay hatt\u0131 uzun tarihsel d\u00f6nemler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da co\u011frafi bir e\u015fi\u011fe -toplumsal dinamikleri devindiren bir e\u015fi\u011fe- tekab\u00fcl ediyor. B\u00f6lgedeki tarihi yerle\u015fimlerin \u00e7oklu\u011fu ve n\u00fcfusun \u00e7e\u015fitlili\u011fi (son y\u00fcz y\u0131lda azalm\u0131\u015f olsa da) bunun g\u00f6stergeleri. Ama dikkat etmek gerekir ki e\u015fik kavram\u0131 (mesela s\u0131n\u0131r kavram\u0131na k\u0131yasla) hareketlili\u011fi ve ge\u00e7i\u015fkenli\u011fi ima eder. Yani buradaki \u00e7e\u015fitlili\u011fi statik bir \u00e7okluk olarak de\u011fil, dinamik ve s\u00fcrekli bir kayna\u015fma ve bulu\u015fma hali olarak kavramak gerek. Kuzeydo\u011fu-g\u00fcneybat\u0131 y\u00f6n\u00fcnde Akdeniz\u2019e inen fay hatt\u0131, hem bu e\u015fi\u011fi dikine a\u015fan (Antakya\u2019n\u0131n kav\u015fak noktas\u0131 oldu\u011fu) binlerce y\u0131ll\u0131k Avrupa-Asya-Afrika ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 i\u015faretliyor, hem de \u00f6zellikle 20. y\u00fczy\u0131lda hat boyunca a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru \u00c7ukurova ve Amik Ovas\u0131n\u0131n bereketli topraklar\u0131na akan g\u00f6\u00e7 hareketlerini.<\/p>\n \u00d6l\u00e7e\u011fi biraz daha b\u00fcy\u00fct\u00fcp b\u00f6lgenin etno\/jeopoliti\u011fine daha yak\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, yine herkesin bildi\u011fi ancak sadece ac\u0131s\u0131n\u0131 feryada d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrenlerin ifade etti\u011fi gibi, deprem sonras\u0131 yard\u0131mlar her noktaya ayn\u0131 \u015fekilde ula\u015fmad\u0131. Arama-kurtarma faaliyetlerinden yard\u0131m malzemesi edinmeye, ge\u00e7ici bar\u0131nma olanaklar\u0131na eri\u015fmekten kal\u0131c\u0131 konut projelerinin yer se\u00e7imine kadar her \u015fey bu dillendirilmeyen etno-co\u011frafya ba\u011flam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti, ger\u00e7ekle\u015fiyor.<\/p>\n Depremi iller ba\u011flam\u0131nda mek\u00e2nsalla\u015ft\u0131rmak (\u201cdepremden etkilenen iller\u201d ifadesi) bu etno-co\u011frafyay\u0131 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmaya yar\u0131yor. \u0130l tabanl\u0131 mek\u00e2nsalla\u015ft\u0131rma, il s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ve il merkezini temel alan, bir il merkezinden, ondan dallanan yollarla eri\u015filen il\u00e7e merkezlerinden ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck yerle\u015fimlerden olu\u015fan hiyerar\u015fik bir a\u011f\u0131 ifade ediyor. Oysa il s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etti\u011fimizde b\u00f6lgenin be\u015fer\u00ee co\u011frafyas\u0131n\u0131 farkl\u0131 \u00f6l\u00e7eklerdeki yerle\u015fimlerin\u00a0b\u00f6lgesel<\/em>\u00a0a\u011f\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Mesela b\u00f6yle bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Kahramanmara\u015f, Malatya, Ad\u0131yaman illerinin her birinin \u00e7eperlerinde kalm\u0131\u015f ihmal edilebilir Alevi k\u00f6yleri \u00f6bekler olarak g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flar. G\u00fcneye do\u011fru Antakya\u2019ya inen fay hatt\u0131 \u00f6rne\u011fin, Erdo\u011fan\u2019\u0131n Reyhanl\u0131\u2019daki ter\u00f6r sald\u0131r\u0131s\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybeden yurtta\u015flar\u0131n S\u00fcnni oldu\u011funa\u00a0vurgu yapt\u0131\u011f\u0131<\/a>\u00a02013 y\u0131l\u0131ndan beri b\u00f6lgede olu\u015fan Alevi-S\u00fcnni gerilimini i\u015faretler.<\/p>\n Pazarc\u0131k\u2019ta Hasankoca Cemevinde depremzedelere yard\u0131m amac\u0131yla kurulan toplama ve da\u011f\u0131tma merkezine\u00a0kayyum atanmas\u0131<\/a>, Ad\u0131yaman\u2019da Karap\u0131nar Cemevine y\u00f6nelik benzer bir giri\u015fimde\u00a0bulunulmas\u0131<\/a>, Nurhak Belediye Ba\u015fkan\u0131n\u0131n devletin yard\u0131m getirmeyi\u015fine\u00a0sitemi<\/a>, enkaz alt\u0131ndaki Suriyelilerin kimlikleri belli olursa kurtar\u0131lmayacaklar\u0131 endi\u015fesiyle konu\u015fmaktan\u00a0imtina etmeleri<\/a>, ve benzeri bir s\u00fcr\u00fc \u00f6rnek, e\u011fer deprem b\u00f6lgesine bu etno-co\u011frafyan\u0131n fark\u0131nda olmadan bakarsak m\u00fcnferit olaylar olarak g\u00f6r\u00fcnecektir.<\/p>\n Benzersiz bir y\u0131k\u0131m sonucu toplumsal ve mek\u00e2nsal dokunun yok olmas\u0131 depremzedeler i\u00e7in (en az\u0131ndan bug\u00fcn) geri d\u00f6nmeyi imk\u00e2ns\u0131z hissettiriyor. Malatya\u2019da konu\u015ftu\u011fumuz gen\u00e7 mimar da g\u00f6zleri uzaklara dalarak \u201cart\u0131k bu kentte kalman\u0131n imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan\u201d s\u00f6z etmi\u015fti, Antakya\u2019n\u0131n \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc mek\u00e2nlar\u0131n\u0131 sanal ortamda canland\u0131rma \u00f6nerisine kar\u015f\u0131 hem k\u0131zg\u0131n hem kederli bir ifadeyle ve sesinin sertli\u011fini kontrol etmeye \u00e7al\u0131\u015farak, \u201cben \u00e7ocu\u011fumun y\u00fcz\u00fcne bakam\u0131yorum\u201d diyen Antakyal\u0131 depremzede de.<\/p>\n Kalmaya veya d\u00f6nmeye dair teredd\u00fct, kimlikleri tekrar referans haline getiriyor. Bug\u00fcn b\u00f6lgedeki etnik \u00e7o\u011fulluk, depremin tetikledi\u011fi hareketlilik ko\u015fullar\u0131nda \u00f6zellikle Suriyeli g\u00f6\u00e7menlerle ili\u015fkili olarak ve ac\u0131mas\u0131z bir \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131kla ele al\u0131n\u0131yor. \u0130\u00e7 sava\u015ftan ka\u00e7\u0131p bir de \u00fcst\u00fcne deprem felaketiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan g\u00f6\u00e7menler bu kez de, kentlerinden ayr\u0131lmak zorunda kalan depremzedelerin mallar\u0131na konup demografik yap\u0131y\u0131 de\u011fi\u015ftirecek bir tehdit unsuru olarak kodlan\u0131yor. Oysa etnik hareketlilik bu b\u00f6lgenin tarihine damga vuran bir nitelik<\/p>\n 19. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda in\u015fa edilen ve 1980\u2019lerde Kurtulu\u015f Camii haline getirilen Surp Asdvadzadzin Kilisesi, Gaziantep\u2019in Tepeba\u011f Mahallesinde yer al\u0131yor. Deprem b\u00f6lgesinde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z incelemelerde yap\u0131n\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hasar\u0131 incelemek i\u00e7in mahalleye gitti\u011fimizde, bize rehberlik eden m\u00fchendislerden biri, cadde boyunca kurduklar\u0131 derme \u00e7atma \u00e7ad\u0131rlarda bulunan Suriyeli g\u00f6\u00e7menleri i\u015faret ederek kentin i\u015fgal alt\u0131nda oldu\u011fundan yak\u0131nd\u0131; deprem sebebiyle tetiklenen g\u00f6\u00e7lerin sonucunda \u201cburalar\u0131n\u201d Suriyelilere kalma riskinden bahsetti. \u0130ronik olan, bu konu\u015fmay\u0131, camiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen bir Ermeni kilisesinin g\u00f6lgesinde, i\u00e7inde hi\u00e7 Ermeni kalmam\u0131\u015f bir Ermeni mahallesi hakk\u0131nda yap\u0131yor olmam\u0131zd\u0131.<\/p>\n Tarihsel olarak bu dinamik co\u011frafya, yer de\u011fi\u015ftirmelerin, kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n ve etkile\u015fimlerin mek\u00e2n\u0131 oldu hep. Bu durum, \u015fimdi ya\u015fanan ve ya\u015fanacak olan zorunlu hareketliliklerin kabullenilmesi gerekti\u011fi anlam\u0131na gelmiyor ku\u015fkusuz. Zira hi\u00e7bir zorunlu hareket g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fil; ve bu hareketlilikler daima e\u015fitsiz. Yapmam\u0131z gereken, co\u011frafyaya i\u00e7kin bu g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerinin ay\u0131rd\u0131na varmak ve vatanda\u015fl\u0131k ili\u015fkisinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak herkesin yerle\u015fme (kalma ya da g\u00f6\u00e7me) hakk\u0131n\u0131 savunmak.<\/p>\n