![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Antakya-Rum-Ortodoks-Kilisesi-2-203x270.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Buse Ceren G\u00fcl, Antakyal\u0131 gen\u00e7 bir mimar. Tam bir Antakya sevdal\u0131s\u0131. Covid 19 salg\u0131n\u0131nda kaybetti\u011fi dedesinin \u00e7ocuklukta ona takt\u0131\u011f\u0131 ismin ard\u0131ndan adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00a0Bus\u2022Bus Mimarl\u0131k \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de ve uluslararas\u0131 alandaki projelerde yer al\u0131yor. Mesle\u011fine tutkusu \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc.\u00a0 \u00d6yle ki, mimar olma hayalleri kurdu\u011fu 13 ya\u015f\u0131nda mimarlar\u0131n sadece tarihi binalar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 san\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlat\u0131m\u0131 beni \u00e7ok etkiliyor. Bu tutkusu ona Antakya Rum Ortodoks Kilisesi\u2019nin ve Saray Caddesi \u00fczerinde vak\u0131fa ait d\u00fckkanlar\u0131n r\u00f6l\u00f6vesini \u00e7\u0131karma imkan\u0131 da tan\u0131m\u0131\u015f. \u0130\u015fini \u00f6yle severek yapm\u0131\u015f ki, bug\u00fcn elimizde istendi\u011fi takdirde kiliseyi ve Saray Caddesi\u2019nin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 yeniden in\u015fa etme olana\u011f\u0131 var. R\u00f6portaj\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirirken \u015fehrini Buse gibi bu kadar seven, mesle\u011fini tutkuyla yapan daha \u00e7ok insana ihtiyac\u0131m\u0131z oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Buse Ceren\u2019le depremi, Antakyal\u0131 olmay\u0131, Rum Ortodoks Kilisesi\u2019nin r\u00f6l\u00f6vesini \u00e7\u0131karma s\u00fcrecini ve Antakya\u2019y\u0131 nas\u0131l in\u015fa edece\u011fimizi, nas\u0131l geri d\u00f6nebilece\u011fimizi konu\u015ftuk.<\/strong><\/em><\/p>\n R\u00f6portaj: Anna Maria Beylunio\u011flu<\/strong><\/p>\n Buse \u00f6ncelikle deprem gecesini sorarak ba\u015flamak istiyorum. O g\u00fcn neredeydiniz? Nas\u0131l ya\u015fad\u0131n\u0131z o g\u00fcn\u00fc?<\/strong><\/p>\n Biz Antakya\u2019da de\u011fildik, karde\u015fimle birlikte Dubai\u2019deydik. Sabaha kar\u015f\u0131 bulundu\u011fumuz yerde Antakyal\u0131 biri vard\u0131. Biliyorsunuz yurtd\u0131\u015f\u0131na gitti\u011finde Antakyal\u0131lar birbirlerini bulurlar. Sabaha kar\u015f\u0131 o arad\u0131, ciddi b\u00fcy\u00fck bir deprem oldu diye ama tabii ki idrak edemedim ben. Depremin ne boyutta olabilece\u011fini g\u00f6z\u00fcmde kestiremedim a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Sonras\u0131nda k\u0131z karde\u015fimi arad\u0131m, annemi arad\u0131m, ula\u015famad\u0131m. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131 arad\u0131m, birine ula\u015fay\u0131m da \u00f6\u011freneyim ne durumda olduklar\u0131n\u0131, hi\u00e7 kimseye ula\u015famad\u0131m. Aradan biraz zaman ge\u00e7ti, babamla karde\u015fimi uyand\u0131rmak i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131ya indim. Ama kime ne oldu\u011funu bilmedi\u011fim i\u00e7in onlar\u0131 da korkutmak istemiyordum, biliyorsunuz, kalp krizi durumlar\u0131 olabiliyor. En sonunda k\u0131z karde\u015fim bana ula\u015ft\u0131. \u201cBiz iyiyiz\u201d dedi. Annemle o evdelerdi. Ama annemin telefonu \u00e7al\u0131yor ama a\u00e7\u0131lm\u0131yordu. Telefonunu evde unutmu\u015f \u00e7\u0131karken. \u00c7\u00fcnk\u00fc bizim bina da a\u011f\u0131r hasarl\u0131yd\u0131. Sonras\u0131nda d\u00f6nece\u011fiz ama \u0130stanbul\u2019da da kar ya\u011f\u0131yor, havalimanlar\u0131 kapat\u0131ld\u0131. En sonunda u\u00e7ak bulduk, \u0130stanbul\u2019a geldik ama u\u00e7akta 5 saat kald\u0131k, o 5 saat i\u00e7erisinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz \u201cNe oldu, ne oluyor, acaba indi\u011fimizde ba\u015fka bir senaryoyla m\u0131 kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131z?\u201d falan diye. Biz indik, niyetimiz Antakya\u2019ya ge\u00e7mekti ama u\u00e7u\u015flar iptal oldu. Buradan g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in bir araya gelindi ama orada da bir\u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fand\u0131. Anneme ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u201cBuraya gelmeyin, hakk\u0131m\u0131 size helal etmem, bana oradan yard\u0131m edin\u201d dedi, \u00e7\u00fcnk\u00fc orada hi\u00e7 kimse birbirine yard\u0131m edemiyordu. Kimse kimseye ula\u015fam\u0131yordu bile. Biz anneannem ve halam\u0131n enkaz alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ge\u00e7 \u00f6\u011frendik. Onlar bize ge\u00e7 bildirdikleri i\u00e7in. Sonras\u0131nda tabii ki gitmek istiyorsun ama bir yandan diyorlar ki \u201cGelirseniz daha k\u00f6t\u00fc olacak her \u015fey. Bari birileri bize d\u0131\u015far\u0131dan bir \u015feyler yaps\u0131nlar\u201d. 6 g\u00fcn boyunca AFAD\u2019a yalvard\u0131k, AKUT\u2019a yalvard\u0131k. S\u00fcrekli \u201ckayd\u0131n\u0131z\u0131 al\u0131yorum\u201d dediler ama al\u0131nan bir kay\u0131t yoktu. Sa\u011folsun \u00fcniversiteden arkada\u015flar\u0131m ula\u015ft\u0131lar bana. Antalya\u2019dan, \u0130stanbul\u2019dan giden var, onlar ekip kurdular, gittiler. Bu arada insanlar gidiyor ama enkazlar \u00e7ok ciddi, binalar\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131 \u00e7ok \u015fiddetli. Normal bir binan\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131 bir mimar olarak hayal edebiliyorum ama g\u00fcnlerce ben binalar\u0131n y\u0131k\u0131m \u015fekillerini inceledim ki, ne olmu\u015f olabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ki, benim bile akl\u0131m almad\u0131.<\/p>\n Tam onu soracakt\u0131m asl\u0131nda, mimar g\u00f6z\u00fcyle bakt\u0131\u011f\u0131nda, neden bu derece bir y\u0131k\u0131m oldu\u011funa dair ne s\u00f6ylemek istersin?<\/strong><\/p>\n \u00d6ncelik olarak zemin \u00e7ok \u00f6nemliydi. Biz de \u015f\u00f6yle bir \u015fey ya\u015fad\u0131k, mesela m\u00fc\u015fteri bazen sizden maliyet artmas\u0131n diye sizden \u00e7ok garip \u015feyler de isteyebiliyor. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir villa var, bu villada normalde iki katl\u0131 diye ba\u015flad\u0131k, sonra be\u015f kata \u00e7\u0131kt\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc zemin et\u00fcd\u00fc yapt\u0131rd\u0131m. Zemin et\u00fcd\u00fcnde dolgu \u00e7\u0131kt\u0131. Ve dolguyu \u00e7\u0131kard\u0131k \u00e7\u00fcnk\u00fc sert zemine yapman\u0131z gerekiyor temeli. \u00dc\u00e7 metre \u00e7\u0131kard\u0131k. \u00dc\u00e7 metreden daha fazlayd\u0131 dolgu, 6 metre dolgu \u00e7\u0131kt\u0131. Adam normalde bizden \u00fc\u00e7 metre istedi. Ama biz dedik ki, \u201cBunu bu \u015fekilde in\u015fa edemeyiz, bu riski g\u00f6ze alamay\u0131z\u201d. Ve biz onu 6 metre ve iki bodrumla \u00e7\u00f6zd\u00fck, yani bina 5 kata \u00e7\u0131kt\u0131. O g\u00fcnden sonra, herkes iyi mi, b\u00fct\u00fcn in\u015faatlar\u0131m\u0131z yerinde mi diye herkesi arad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda adam dedi ki, \u201cS\u0131va \u00e7atla\u011f\u0131 dahi yok\u201d. Sadece mobilyalar y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f o da zaten olabilecek bir \u015fey y\u00fcksek tavanl\u0131 evlerde. Sabitlemedi\u011finiz s\u00fcrece zaten \u015fu an bir abajurun yan\u0131ndan ge\u00e7erken \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bile d\u00fc\u015fer. Ama bu tarz istekler oldu\u011fu zaman hem m\u00fcteahhittin hem mimar\u0131n hem in\u015faat m\u00fchendisinin, herkesin o \u00e7izgide durmas\u0131 gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u015f\u0131ndan beri s\u00f6yl\u00fcyorum: \u201cBiz insanlara yuva in\u015fa ediyoruz, mezar in\u015fa etmiyoruz\u201d. Zaten o \u00f6ld\u00fckten sonra mermeri bile bir y\u0131l sonras\u0131nda koyuyorlar. Bizim yapaca\u011f\u0131m\u0131z \u015fey bu insanlar\u0131n orada bar\u0131nabilmesi. Bunu yapam\u0131yorsak, o zaman bu mesle\u011fin de bir anlam\u0131 yok, m\u00fcteahhitli\u011fin zaten bir anlam\u0131 yok. Ben sekiz y\u0131ld\u0131r mimar\u0131m, bug\u00fcne kadar hi\u00e7bir m\u00fcteahhitle \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131m. Hep \u015funu s\u00f6yledim, \u201cBen onlar\u0131n isteklerini kar\u015f\u0131layabilecek biri de\u011filim\u201d. Yapamam, vicdanen de yapamam, tasar\u0131m olarak da yapamam. Beklentiyi kar\u015f\u0131lamak \u00e7ok farkl\u0131 bir \u015fey, m\u00fc\u015fteriyle enerjiyi yakalamak \u00e7ok farkl\u0131 bir \u015fey. Uzun bir s\u00fcre birlikte y\u00fcr\u00fcyorsunuz. Ama m\u00fcteahhitlerle yap\u0131lan apartmanlar maalesef ki \u00f6yle de\u011fil. Onlar maliyet taraf\u0131ndalar daha \u00e7ok, o y\u00fczden orada b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fan\u0131yor.<\/p>\n Son s\u00f6z\u00fc m\u00fcteahhit mi s\u00f6yl\u00fcyor?<\/strong><\/p>\n Tabii, paray\u0131 veren d\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7alar mant\u0131\u011f\u0131 var. Ama bu noktada yapmak istemiyorsa in\u015faat m\u00fchendisi ya da mimar tercih meselesi. Yap\u0131yorsan\u0131z, m\u00fcteahhitten bir fark\u0131n\u0131z yok zaten. Yapacak m\u00fcteahhit bulunuyor bir \u015fekilde ama en az\u0131ndan yoruluyor o s\u00fcre\u00e7te ve belki vazge\u00e7iyor. \u015e\u00f6yle bir alg\u0131 da var, \u00e7ok demir koyarsak depremde y\u0131k\u0131lmaz. Hay\u0131r, \u00f6yle bir \u015fey de s\u00f6z konusu de\u011fil. \u0130nsanlarda, maalesef ki bizim toplumumuzda, \u00f6zellikle Antakya\u2019da, yakla\u015f\u0131k 4 y\u0131ld\u0131r Antakya\u2019da \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum, her \u015feyi bilme olgusu vard\u0131r. Herkes her \u015feyi bilir. Mesela mimar olarak biz e\u011fitimliyiz, tabii ki, bunu iyi kullanan da k\u00f6t\u00fc kullanan da var her meslekte oldu\u011fu gibi bu. Ama bir kal\u0131p\u00e7\u0131 da, s\u0131vac\u0131 da sizinle ayn\u0131 i\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 san\u0131yor. Elektrik\u00e7i de sucu da. Siz bir onlarla sava\u015f\u0131yorsunuz, hem de mal sahibi onlar\u0131 daha \u00e7ok bilirki\u015fi diye g\u00f6r\u00fcyor. Hata orada ba\u015fl\u0131yor zaten. Bu insanlar\u0131n ellerine sa\u011fl\u0131k, tabii ki iyi ustalar var, biz de onlardan bir \u015feyler \u00f6\u011freniyoruz. Biz teknik biliyoruz ama saha k\u0131sm\u0131n\u0131 tabii ki onlarla y\u00fcr\u00fcyor, ben de \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frendim bug\u00fcne kadar. Ama bunu teknikle birle\u015ftirdi\u011fim zaman ba\u015far\u0131l\u0131 oldum zaten. E\u011fer ki usta bana deseydi ki, \u201c\u015eunu \u015f\u00f6yle yapmak zorunday\u0131z\u201d, bilmedi\u011fim i\u00e7in tabii ki derim. Ama bir \u015feyin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fini ancak ara\u015ft\u0131rarak \u00f6\u011frenebiliriz. Bu mimar i\u00e7in de m\u00fcteahhit i\u00e7in de ge\u00e7erli. D\u00fcnyada her saniye yeni bir \u015fey ke\u015ffediliyor, hepsine yeti\u015fmek \u00e7ok zor ama kendi alan\u0131n\u0131zla ilgili a\u00e7\u0131p bakabilirsiniz.<\/p>\n Antakya\u2019da \u015fehrin ovaya kurulmu\u015f olmas\u0131n\u0131 etkisi var m\u0131 bu y\u0131k\u0131mda?<\/strong><\/p>\n Tabii ki, illa vard\u0131r bir etkisi ama Antakya y\u00fczy\u0131llard\u0131r var olan bir \u015fehir ve eski antik kente bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman yeri zaten belli. Bu \u015fehirle\u015fmeyle ilgili T\u00fcrkiye \u00e7ap\u0131nda maalesef \u015f\u00f6yle bir problem var: Biz master plan yapan bir millet de\u011filiz. Ben yurtd\u0131\u015f\u0131nda \u015fehirler in\u015fa ediyorum, \u015fehir planlar\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum, \u00f6ncelik olarak ilk yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey \u015fehir plan\u0131. Yani buraya bu \u015fehir kurulur mu ya da bu \u015fehir buraya do\u011fru geni\u015fletilir mi? Ama T\u00fcrkiye\u2019de hep \u00e7arp\u0131k kentle\u015fme dedi\u011fimiz \u015fey var, olmayacak yere de biz yap\u0131yoruz. Evet, eski Antakya\u2019y\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde alt\u0131ndan fay ge\u00e7iyor olabilir, zemin zamanla mukavemetini kaybetmi\u015f olabilir, s\u0131v\u0131la\u015fma m\u00fcmk\u00fcn olabilir, geri kalan i\u00e7inse ayakta kalan binalar var. Deprem y\u00f6netmeli\u011fine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda 9 \u015fiddetine dayanmas\u0131 gerekir diyor. Hasar almamas\u0131 gerekir demiyor, diyor ki, ayakta kalacak. Yani bu insanlar bu binay\u0131 terk edebilecekler. Orada ayakta duran binalar var. Benim de binalar\u0131m ayakta durdu. Yani bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda iki bina yan yana y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bina ayakta duruyor ve insanlar oradan \u00e7\u0131kabilmi\u015fler. Demek ki yap\u0131labiliyor, orada ba\u015fka bir s\u0131k\u0131nt\u0131 var, onun irdelenmesi gerekiyor. Zemin k\u00f6t\u00fcyse o zaman zemin et\u00fcd\u00fcnde \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekiyordu bunun. Temeli belki daha iyi yapmalar\u0131 gerekiyordu. Mesela biz bir in\u015faat\u0131m\u0131zda fore kaz\u0131k yapt\u0131k. Ciddi maliyet art\u0131rd\u0131 ama binada sadece s\u0131va \u00e7atla\u011f\u0131 var, y\u0131k\u0131m olmad\u0131 ve insanlar aray\u0131p te\u015fekk\u00fcr ettiler. Demek ki yap\u0131labiliyor. Uygun olmayan zeminlerde de \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretilebiliyor, yeter ki bunu isteyin.<\/p>\n Kolon kesme durumu Antakya\u2019da \u00e7ok var m\u0131?<\/strong><\/p>\n \u015eu anki a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kanlarda var g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Ben hep onu iskelet sistemine benzetiyorum. Kolon-kiri\u015f sistemi bir insan\u0131n omurgas\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, siz o omurgadan herhangi bir par\u00e7ay\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131zda v\u00fccudunuzda hasara yol a\u00e7ar, bu da ayn\u0131 \u015fey. \u0130nsanlar bunu pek idrak edemiyorlar. \u201cKolon kestik, zaten 10 tane daha kolon var\u201d diyorlar. \u00d6yle bir \u015fey yok, biz y\u00fck da\u011f\u0131t\u0131yoruz. Sen o kolonu kesti\u011finde di\u011ferlerine y\u00fck biniyor. E\u011fer dengeyi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131yorsan zaten o binaya ge\u00e7mi\u015f olsun. Zeminin esnekli\u011fi noktas\u0131nda da radya temel daha sa\u011fl\u0131kl\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc e\u015fit da\u011f\u0131t\u0131yor. \u00c7ok \u015fiddetli bir depremdi, bunda herkes hemfikir zaten. Evet \u00f6l\u00fcmlere de yol a\u00e7abilecek bir deprem ama yeni yap\u0131lan binalar\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131yor. Ama bu tamamen yap\u0131mla alakal\u0131. Radya temel maliyeti de art\u0131rm\u0131yor. Ondan bir 100-200 lira kesece\u011fine onu koysa de\u011feri daha fazla olacak evin. Antakya\u2019da maalesef ki gayrimenkul fiyatlar\u0131 \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde artt\u0131. K\u0131yaslad\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman, en basiti eski Antakya evlerinde bile bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda \u0130stanbul\u2019da 2 milyona al\u0131nan evi biz 4-5 milyona alabiliyorduk depremden \u00f6ncesine kadar. Yani maliyetlere oranla da artmad\u0131. Orada 1 milyonluk evi 1 milyon 100 bine mal etseydi yine 3=4\u2019e satacakt\u0131 zaten. Burada 100-200 bin lira i\u00e7in bu kadar insan \u00f6ld\u00fc maalesef.<\/p>\n Senin i\u00e7in Antakya ne demek? \u0130nsanlar\u0131m\u0131z\u0131 kaybettik, sen de anneanneni ve halan\u0131, arkada\u015flar\u0131n\u0131 kaybettin ama her \u015feyi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek biz asl\u0131nda ne kaybettik?<\/strong><\/p>\n Biz b\u00fcy\u00fck \u00e7apta evimizi kaybettik, ben \u00f6yle g\u00f6r\u00fcyorum. Ben \u00fcniversiteyi de d\u0131\u015far\u0131da okudum, meslek hayat\u0131na d\u0131\u015far\u0131da ba\u015flad\u0131m ama Antakya \u00e7ocuklu\u011fumdan beri benim i\u00e7in korunakl\u0131 bir fanus gibiydi. Tabii, i\u00e7eride yine s\u0131k\u0131nt\u0131lar vard\u0131 ama d\u0131\u015far\u0131dan gelebilecek her \u015feye kar\u015f\u0131 benim g\u00fcvenli alan\u0131mm\u0131\u015f gibiydi. Ama \u015fu anda t\u00fcm Hatay\u2019da herkes, evini yurdunu kaybetmi\u015f gibi. Evet, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015f\u0131yoruz ama Antakya bizim i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019nin kendisiydi. O y\u00fczden \u00e7ok eksik hissediyoruz.<\/p>\n Depremden etkilenen bir\u00e7ok \u015fehir i\u00e7in \u201celveda\u201d ifadesini g\u00f6rd\u00fck, ama Antakyal\u0131lar hep \u201cgeri d\u00f6nece\u011fiz\u201d dediler. Antakya\u2019n\u0131n bu anlamda fark\u0131 ne sence?<\/strong><\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc biz birlikte ya\u015famay\u0131 bilen insanlar\u0131z. \u0130\u00e7eride problemlerimiz var ama Antakya bizim i\u00e7in ev. Sadece oturdu\u011fumuz yer olan 200-300 metrekarelik alanlar de\u011fil. Ev i\u00e7erisinde nas\u0131l bir rutinin varsa \u015fehirde de \u00f6yle bir rutinin vard\u0131. Herkes herkesi tan\u0131r, her i\u015finizi \u00e7\u00f6zebilirsiniz. Sayg\u0131, sevgi \u00e7er\u00e7evesinde her \u015feyi halledebilirsiniz. Bunu b\u00fcy\u00fcrken de b\u00f6yle \u00f6\u011frendik. Asl\u0131nda hepimiz i\u00e7in bir eve d\u00f6nme iste\u011fi var. Ba\u015fka yerde ya\u015fayamay\u0131z. Bizim kendi rutinlerimiz var, i\u00e7ti\u011fimiz kahve bile, mesela biz Mehmet Efendi falan i\u00e7meyiz. Antakya kahvesi i\u00e7eriz. Bizim i\u00e7in en de\u011ferli \u015feylerden biridir. Ben ge\u00e7enlerde kahve makinas\u0131nda kahve yaparken i\u00e7ime bir ac\u0131 oturdu. Bir daha \u201cAntakya kahvesi i\u00e7emeyecek miyim?\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Ya da acaba \u201cAntakya kahvesi ald\u0131\u011f\u0131m yer ayakta m\u0131? Sahibi ya\u015f\u0131yor mu?\u201d Bir gelenek bir k\u00fclt\u00fcr bu. Bizim i\u00e7in hep Antakya\u2019n\u0131n k\u00f6t\u00fc de olsa, ele\u015ftirsek de baz\u0131 vazge\u00e7ilmezleri vard\u0131r. Hani k\u0131zars\u0131n \u00e7ocu\u011funa. Antakya da bizim i\u00e7in hep b\u00f6yle bir yer.<\/p>\n Peki geri d\u00f6nebilecek miyiz?<\/strong><\/p>\n Tabii ki d\u00f6nece\u011fiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz d\u0131\u015far\u0131da ya\u015fayabilecek bir topluluk de\u011filiz, biz yine bir arada birbirini bulmak i\u00e7in \u00e7abalayacak bir toplumuz. O y\u00fczden de oraya geri d\u00f6nmemiz gerekiyor. Herkesin, her \u015fekilde bir an\u0131s\u0131 var orada. Ve dedi\u011fim gibi Antakya herkesin evi. Sadece bizim gibi orada do\u011fup b\u00fcy\u00fcyenlerin de\u011fil, oraya d\u0131\u015far\u0131dan gelen insanlar\u0131n da aidiyet hissetti\u011fi bir yer. O y\u00fczden bence herkes geri d\u00f6necek diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ben, tek \u00fcmidim de bu.<\/p>\n \u015eehri yeniden nas\u0131l in\u015fa edece\u011fiz?<\/strong><\/p>\n Eski Antakya bence oldu\u011fu yerde in\u015fa edilmek zorunda. Y\u00fczy\u0131llard\u0131r zaten orada \u015fekillenmi\u015f. Antakya Kalesi, o surlar\u0131n i\u00e7erisinde konumlanm\u0131\u015f. O y\u00fczden yine ayn\u0131 yerde, yine ayn\u0131 \u015fekilde in\u015fa edilmesi gerekecek. Belki tekniklerde farkl\u0131l\u0131klar olabilir. Sonu\u00e7ta bu deprem ger\u00e7e\u011fi hep hayat\u0131m\u0131zda ve bir daha ya\u015fanacak, bunu biliyoruz. Antakya 7 kere y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve 8. kez y\u0131k\u0131ld\u0131. Bir daha olabilir, bu do\u011fa olay\u0131 sonu\u00e7ta, bunu engelleyemeyiz. Ama yap\u0131lar\u0131 buna g\u00f6re in\u015fa edebilece\u011fiz. Yeni Antakya\u2019yla ilgili tabii ki neler planland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hen\u00fcz kimse bilmiyor. Ama ba\u015flang\u0131\u00e7ta bana g\u00f6re \u00f6nce \u015fehir plan\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir \u015fehrin nereye, nas\u0131l konumlanaca\u011f\u0131n\u0131, ancak onlar\u0131n tayin etmesi gerekiyor. Zemin et\u00fctlerinin yeniden yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor ki, ayn\u0131 hataya tekrar d\u00fc\u015f\u00fclmesin. Bu deprem 100 y\u0131l sonra olacak diyemeyiz, ne zaman olaca\u011f\u0131n\u0131 bilemeyiz. Ya da 4-5 \u015fiddetindeki bir deprem daha da y\u0131k\u0131c\u0131 olabilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fu an oras\u0131 hassas bir yer. Ne kadar enerjisi bo\u015fald\u0131 desek de bu bir do\u011fa olay\u0131. Bilimsel a\u00e7\u0131dan ne kadar ara\u015ft\u0131r\u0131lsa da y\u00fczde y\u00fcz bilinemez. Ama eski Antakya\u2019y\u0131 yeniden in\u015fa edebiliriz.<\/p>\n Bir mimar olarak sana \u015fehrin yeniden in\u015fas\u0131 ne ifade ediyor?<\/strong><\/p>\n Ben 13 ya\u015f\u0131ndayken Halep\u2019e gitti\u011fimde mimar olmaya karar verdim. Eski mimariyi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde, a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 mimariyi o diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. \u201cBu yap\u0131lar\u0131 kim yap\u0131yor?\u201d dedi\u011fimde \u201cmimar\u201d demi\u015flerdi, mimarlar\u0131n hep tarihi yap\u0131lar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm ve benim ondan sonra hayalim mimar olmak olmu\u015ftu. Oralarda bir ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131k oldu\u011funu hissetmi\u015ftim ve benim de gelece\u011fe b\u0131rakacak, ayakta kalaca\u011f\u0131na inand\u0131\u011f\u0131m yap\u0131lar hep tarihi yap\u0131lard\u0131. \u00dcniversiteye gitti\u011fimde tabii bu kan\u0131 de\u011fi\u015fti, mezun olduktan sonra yeni yap\u0131lar yapt\u0131m ama eski yap\u0131larda beni \u00e7a\u011f\u0131ran bir \u015fey vard\u0131 ki, benim ofisim de \u00f6nceden bir plazadayd\u0131 ama sonras\u0131nda eski Antakya beni \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in o b\u00f6lgeye yerle\u015ftim. Sokak k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc orada edindim. Bilgisayarc\u0131 vard\u0131 -maalesef ailesiyle birlikte \u00f6lm\u00fc\u015fler-, kar\u015f\u0131da berber vard\u0131, otopark\u00e7\u0131m vard\u0131, bir mahalle k\u00fclt\u00fcr\u00fc vard\u0131. Bu hep sevdi\u011fimiz bir \u015feydi. Daha fazla aidiyet hissettiriyordu. Oraya bir d\u00f6n\u00fc\u015f oldu ve tarihi binalarda i\u015f yapmak, onlara dokunmak. Ben bile bir binaya girdi\u011fimde \u201cAcaba burada kim ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131, kimler buradan gelip ge\u00e7mi\u015fti?\u201d demek bana bir haz veriyordu. Yapaca\u011f\u0131m binalar\u0131n 100-200 y\u0131l ayakta kalabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek daha tatmin edici bir duygu, sonu\u00e7ta mimarl\u0131k bir tutku.<\/p>\n Antakya\u2019daki Rum Ortodoks Kilisenin r\u00f6l\u00f6vesini \u00e7\u0131kard\u0131n. Bug\u00fcn bu sayede kilisenin t\u00fcm detaylar\u0131yla yeniden in\u015fa edilebilece\u011fini \u00f6\u011frenmek a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 bana umut verdi. Bu s\u00fcre\u00e7 nas\u0131l geli\u015fti?<\/strong><\/p>\n Rum Ortodoks Kilisesi, Antakya\u2019n\u0131n, Hatay\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck tarihi binalar\u0131ndan biri. Alan olarak, Saray Caddesi \u00fczerindeki d\u00fckkanlar\u0131, m\u00fc\u015ftemilatlar\u0131, yemekhanesi da hesaba katarsak, yakla\u015f\u0131k 5 bin metrekareye tekab\u00fcl ediyor. Saray Caddesi\u2019nin de y\u00fczde 90\u201d\u0131n\u0131n \u00e7izimleri elimizde var. S\u00fcre\u00e7 \u015f\u00f6yle geli\u015fti. Saray Caddesindeki d\u00fckkanlar aras\u0131nda d\u00f6nercisi de var, kitapevi da var, bir s\u00fcr\u00fc i\u015fletme var orada ve ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re farkl\u0131 uygulamalara sebep oldular. Tarihi bir alan ve sit alan\u0131ndas\u0131n\u0131z, bu yap\u0131ya dokunmak yasak. Bu fark edilince su\u00e7 duyurusu ve \u015fikayetler oldu. B\u00f6yle olunca An\u0131tlar Kurulu buran\u0131n r\u00f6l\u00f6vesinin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 yakla\u015f\u0131k 4-5 y\u0131l \u00f6nce istemi\u015fti. Biz 2021\u2019de projeye ba\u015flad\u0131k. Kilise vakf\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in de kendi b\u00fct\u00e7elerini ayarlay\u0131p ona g\u00f6re yola \u00e7\u0131kt\u0131lar. 2021\u2019de Antakya\u2019da bir\u00e7ok mimar var ama mimarl\u0131k biraz g\u00fcven de sa\u011flamal\u0131. Ben i\u015fimi severek yap\u0131yorum, \u00f6zellikle eski Antakya s\u00f6z konusu olunca ger\u00e7ekten severek yap\u0131yorum. Kilise vakf\u0131 da destekledi beni ve biz o \u015fekilde projeyi ald\u0131k. \u0130lerleyen s\u00fcre\u00e7te de bir nevi aile gibi olduk. Kendimi de ait hissetti\u011fim bir yer. Evet, ibadethane ama ben mezun oldu\u011fumda ilk yapt\u0131\u011f\u0131m proje camiydi. Katar\u2019da yapm\u0131\u015ft\u0131m. Buraya d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde de kilise yapmak benim alan\u0131m gibi geldi zaten. \u0130\u00e7eriye girdi\u011fim zaman bende yaratt\u0131\u011f\u0131 duygular zaten \u00e7ok ba\u015fkayd\u0131. 2021\u2019de proje onayland\u0131. Sa\u011f olsun, orada Hatay K\u00fclt\u00fcr Val\u0131klar\u0131 Koruma An\u0131tlar Kurulu ba\u015fkan\u0131 Ahmet Selbeso\u011flu Hocam\u0131z var. O da bu projeyle ilgili bana hep \u201cBu binan\u0131n ba\u015f\u0131na bir \u015fey gelirse tekrar in\u015fa edilebilecek \u015fekilde \u00e7izmen laz\u0131m\u201d derdi. Ve ger\u00e7ekten biz \u00e7ok detayland\u0131rd\u0131k projeyi, malzeme analizi de yapt\u0131k. Ah\u015fab\u0131ndan, ta\u015f\u0131ndan numune ald\u0131k. Bunu da \u0130BB\u2019ye g\u00f6nderdik, onlar rapor haz\u0131rlad\u0131lar. \u0130\u00e7erdeki tahtlar\u0131ndan, kap\u0131lar\u0131n i\u00e7indeki oymalardan, ta\u015flardaki k\u0131r\u0131lmalardan tutun da ikonastasisine kadar b\u00fct\u00fcn ikonlar\u0131 detayl\u0131 kaydettik, \u00e7\u00fcnk\u00fc ikonlar\u0131 \u00e7izmek do\u011fru de\u011fildi, biz onlar\u0131 \u00e7izmedik, onun yerine numaraland\u0131r\u0131p hepsini foto\u011fraf alb\u00fcm\u00fc yapt\u0131k bundan. Hepsinin yerini, konumunu, b\u00fct\u00fcn her \u015feyini belirttik ba\u015f\u0131na bir \u015fey gelirse diye. Ama biz bu kadar yak\u0131n bir \u015fey olabilece\u011fini tahmin etmezdik, b\u00f6yle ta\u015f \u00fczerinde ta\u015f kalmayaca\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 akl\u0131m hayalim almazd\u0131. Elimizde asl\u0131nda oran\u0131n in\u015fas\u0131 i\u00e7in bir\u00e7ok \u015fey var. Deprem sonras\u0131 kilisenin ve bir\u00e7ok yap\u0131n\u0131n ta\u015flar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in de bast\u0131r\u0131ld\u0131. \u00dczerlerine \u015fu anda bu ta\u015flar kald\u0131r\u0131lamaz diye yaz\u0131l\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc o ta\u015flar\u0131 kullanmam\u0131z gerekiyor. Un ufak olan ta\u015flar da var ama i\u00e7inde se\u00e7ilebilecek ta\u015flar da var. Bunlar\u0131 \u00f6zenle biz ay\u0131raca\u011f\u0131z.<\/p>\n Bilmeyenler i\u00e7in soraca\u011f\u0131m. R\u00f6l\u00f6ve \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131n\u0131n amac\u0131 nedir?<\/strong><\/p>\n Restorasyon projeleri \u00fc\u00e7 a\u015famadan olu\u015fuyor. R\u00f6l\u00f6ve, restit\u00fcsyon ve restorasyon. Bunun i\u00e7in de farkl\u0131 par\u00e7alar da var. Bunlar\u0131n hepsi r\u00f6l\u00f6veye, restit\u00fcsyona ve restorasyona hizmet eden par\u00e7alar. R\u00f6l\u00f6vede \u015fu anki halini belgeliyorsunuz. Zaten bizim i\u00e7in \u00f6nemli olan \u015fu anki haliydi. Biz \u015fu anki, yani y\u0131k\u0131lmadan \u00f6nceki halini birebir belgelendirdik. Restit\u00fcsyon a\u015famas\u0131 bu binan\u0131n eski hali yani ilk in\u015fa edildi\u011fi d\u00f6nemdeki belgeleri. Onlar\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla yani bir sanat tarih\u00e7isiyle birlikte yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor ki, sonras\u0131nda restit\u00fcsyon \u00e7izimleri yap\u0131labilsin. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015fama da restorasyon projesi. O da e\u011fer bir yap\u0131y\u0131 fonksiyonland\u0131racaksan\u0131z, ona y\u00f6nelik yap\u0131l\u0131r ya da restit\u00fcsyonda bulmu\u015fsunuzdur, yeniden in\u015fas\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Bu amaca y\u00f6neliktir. Asl\u0131nda o yap\u0131y\u0131 y\u00fczy\u0131llar boyunca korumaya gerekli olan belgelerdir bunlar.<\/p>\n Bu Antakya\u2019da ba\u015fka tarihi yap\u0131lar i\u00e7in de yap\u0131lm\u0131\u015f m\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n Sivil mimari \u00f6rnekleri de var, onlar\u0131n da asl\u0131nda tekrar yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Ama bana g\u00f6re \u015fehrin, eski Antakya\u2019n\u0131n yap\u0131la\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00f6ncelikle bu ana binalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Buna Ortodoks Kilisesi, Protestan Kilisesi giriyor. Katolik Kilisesi\u2019nde \u00e7ok hasar yoktu ama son depremden sonra o da muhtemelen hasar alm\u0131\u015ft\u0131r. Antakya Sinagog\u2019u, Ulu Camii, Habibi Neccar Camii, bunlar Anadolu\u2019nun en \u00f6nemli yap\u0131lar\u0131 aras\u0131nda. Onlar\u0131n yeniden ayn\u0131 yerlerde in\u015fa edilmesi gerekecek. Umuyorum vard\u0131r. \u00c7ok \u00f6nceden \u00e7izilmi\u015f projesinin olmas\u0131 bile bizim i\u015fimize yarayacak \u015feyler. Vard\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, d\u00fc\u015f\u00fcnmek istiyorum belki de. Ayr\u0131ca Antakya\u2019da tescili yap\u0131lmam\u0131\u015f fakat nitelikli yap\u0131lar mevcut. Asl\u0131nda onlar b\u00f6lgenin ara sokaklar\u0131n\u0131n sahipleri. Bu nedenle enkaz \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda tescilli tescilsiz ay\u0131rt etmemek laz\u0131m. O b\u00f6lgenin derhal b\u00f6lge bilirki\u015fileriyle incelenmesi ve belgelenmesi laz\u0131m. Her soka\u011f\u0131n\u0131, bir\u00e7ok yap\u0131s\u0131n\u0131 bildi\u011fim bu sokaklar\u0131 kaybetmek en b\u00fcy\u00fck korkum insanlar depremlerden uyuyamazken ben bir de bu yap\u0131lar\u0131n kayb\u0131n\u0131n korkusunu ya\u015f\u0131yorum.<\/p>\n Bu s\u00f6ylediklerin Antakya\u2019n\u0131n tekrar asl\u0131na uygun olarak yap\u0131labilmesi i\u00e7in umut yarat\u0131yor. Peki bu s\u00fcre\u00e7te sen ne kadar yer alacaks\u0131n? Ya da bu \u00e7izimler \u00fczerinden \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaya ne zaman ba\u015flanabilir?<\/strong><\/p>\n Orayla ilgili bir kamuoyu olu\u015fturuldu. Bu yap\u0131lar\u0131n asl\u0131na uygun yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6zen g\u00f6sterilmesi gerekiyor. Ama \u015fu an \u00e7ok yeni, daha iki haftal\u0131k s\u00fcre\u00e7teyiz. Herkesin \u00e7ok kayb\u0131 var, kilisenin de \u00e7ok kayb\u0131 var. Daha cenazeleri \u00e7\u0131kmayan insanlar var tabii ki. Burada, \u0130stanbul ve Ankara\u2019da orayla ilgili ne yap\u0131lacak konusunda bir \u00e7aba var. Ben kiliseden kaynakl\u0131 projenin i\u00e7erisinde yer alaca\u011f\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc Saray Caddesi\u2019nin neredeyse y\u00fczde 90\u2019\u0131 zaten bizim \u00e7izimlerimizde var. Bir de ben proje m\u00fcellifiyim buran\u0131n. Proje m\u00fcellifli\u011fi \u00f6lene kadar sizde olan, \u00f6ld\u00fckten sonra da ailenize devrolan bir \u015fey. Bu proje biz olmadan yap\u0131lamayacak durumda, bu nedenle her t\u00fcrl\u00fc biz o alanda olaca\u011f\u0131z. Ama hen\u00fcz kiliseyle bir g\u00f6r\u00fc\u015fme sa\u011flamad\u0131k. Bu \u00f6zel bir kilise ve b\u00fct\u00e7esini nas\u0131l olu\u015fturacaklar\u0131na dair \u00f6nce bir plan yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor. \u00d6n\u00fcm\u00fczde yakla\u015f\u0131k 3-4 y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre\u00e7 olacakt\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. B\u00fcy\u00fck bir kiliseydi. \u00c7ok detay var. Biz ne olur ne olmaz diye ofisimden \u00e7\u0131kartt\u0131rd\u0131k. Ofisimi de kaybettim depremde ama i\u00e7eriden iki tane haricimiz ve kilisenin dosyalar\u0131n\u0131 ald\u0131rtt\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7 kimsenin hi\u00e7 kimseden haberi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, biz \u201car\u015five bir \u015fey olmu\u015f olmas\u0131n, ya\u011fmur alt\u0131nda kalmas\u0131n\u201d diye biz sadece kilisenin projelerini \u00e7\u0131kartabildik ofisten. Rica ettim birinden, hayat\u0131n\u0131 tehlikeye att\u0131, hi\u00e7 istemezdim ama bu bir nevi g\u00f6rev asl\u0131nda. Tarihe kar\u015f\u0131 sorumluluklar\u0131m\u0131z var, ne kadar \u00e7ok bina yaparsan\u0131z yap\u0131n, tarihi bir yerde bu gelecek nesle b\u0131rakaca\u011f\u0131n\u0131z bir yap\u0131 buras\u0131. Ayr\u0131ca bir cemaatin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da sa\u011flayacak. O nedenle \u00f6nemli bir yap\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in ilk kurtard\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey o oldu. \u015e\u00fck\u00fcr ki, ba\u015f\u0131na bir \u015fey gelmemi\u015fti.<\/p>\n Asl\u0131nda kendi aileni de kaybetmi\u015ftin ama bir de mesleki bir kayg\u0131n oldu bu s\u00fcre\u00e7te. Bu anlamda depremi nas\u0131l ya\u015fad\u0131n?<\/strong><\/p>\n Ben burada oldu\u011fum i\u00e7in oradaki y\u0131k\u0131m\u0131n boyutlar\u0131n\u0131 bilmiyordum ama bana kilise vakf\u0131 ba\u015fkan\u0131 bir foto\u011fraf g\u00f6nderdi. Sonu\u00e7ta hep g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz insanlar oldu\u011fu i\u00e7in ister istemez direkt ula\u015ft\u0131m. Fadi Bey de bana \u201ckilisemiz yerle bir oldu\u201d dedi, foto\u011fraflar\u0131n\u0131 g\u00f6nderdi. \u00d6ncelikle idrak edemedim oran\u0131n ger\u00e7ekten kilise oldu\u011funu. Alg\u0131layamad\u0131m. Ben onu o haliyle \u00e7izmedim. Onu g\u00f6rd\u00fckten sonra dedim ki, \u201cDemek ki burada bir problem var, e\u011fer buras\u0131 y\u0131k\u0131ld\u0131ysa benim ofisim de y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f olmal\u0131\u201d. Y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, d\u0131\u015far\u0131dan ayakta g\u00f6z\u00fck\u00fcyor ama arka par\u00e7as\u0131 komple di\u011fer binalar\u0131n \u00fczerine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Ama ba\u015fka nerelerde hasar oldu\u011funu bilmedi\u011fim i\u00e7in benim kurtarmam gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmden oraya bir arkada\u015f\u0131m\u0131 g\u00f6nderdik. Benim en b\u00fcy\u00fck korkum ya\u011fma meselesiydi. \u0130\u00e7eride bilgisayarlar falan da var ama onlar \u00f6nemli de\u011fil. Belgeleri almak \u00f6nemliydi. Sadece bunlar\u0131, bir insan\u0131n ta\u015f\u0131yabilece\u011fi \u015feyleri \u00e7\u0131kartabildik. Onun d\u0131\u015f\u0131nda her \u015feyi orada b\u0131rakmak durumunda kald\u0131k. Ben de tabii ait oldu\u011fum bir yeri b\u0131rakt\u0131m orada ama en az\u0131ndan \u015fu an kilisenin dosyalar\u0131n\u0131 kurtarman\u0131n rahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yorum.<\/p>\n Bir mimar g\u00f6z\u00fcyle sence bu tarihi kilise neden y\u0131k\u0131ld\u0131? Y\u0131k\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in neler yap\u0131labilirdi?<\/strong><\/p>\n Bizim zaten ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015fama dedi\u011fimiz s\u00fcre\u00e7ler olacakt\u0131. Ayr\u0131ca bizden statik raporu istenmi\u015fti. Bu y\u0131l onlar\u0131 yapacakt\u0131k. E\u011fer bir g\u00fc\u00e7lendirmeye ihtiyac\u0131 varsa zaten bunlar uygulanacakt\u0131 ama b\u00f6yle bir f\u0131rsat\u0131m\u0131z olmad\u0131. Neden orada oldu? Burada fay hatt\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi yerler \u00f6nemli, e\u011fer eski Antakya\u2019n\u0131n oldu\u011fu yerden fay hatt\u0131 ge\u00e7iyorsa, bu y\u0131k\u0131m zaten olacakt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yap\u0131lar kagir dedi\u011fimiz yap\u0131lar. Yani iki katl\u0131, alt\u0131 ta\u015f \u00fcst\u00fc ba\u011fdadi dedi\u011fimiz. Kilise kubbeyle birlikte yakla\u015f\u0131k 14 metrelik bir y\u00fckseklik ve ta\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015f, kolonlar\u0131 var. Tabii ki, b\u00f6yle bir \u015fiddete dayanmayabilirdi. Ama \u015f\u00f6yle bir durum da var, kilise in\u015fa edilirken 1870\u2019li y\u0131llarda yan\u0131p yok oldu\u011fu i\u00e7in yerine ah\u015fap de\u011fil, ta\u015f bir bina yap\u0131l\u0131yor. Bu ta\u015f bina projelendirilmiyor, proje olmadan yap\u0131l\u0131yor. 20 y\u0131l s\u00fcr\u00fcyor ve insanlar\u0131n ba\u011f\u0131\u015flar\u0131yla yap\u0131l\u0131yor. Birileri para verecek ve onun bir k\u0131sm\u0131 yap\u0131lacak \u015feklinde ilerliyor. O nedenle bir yerde g\u00f6rd\u00fckleri plan\u0131 muhtemelen, klasik bir Ortodoks kilisesinin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fini birileri s\u00f6ylemi\u015ftir, onlar da o \u015fekilde in\u015fa etmi\u015ftir.<\/p>\n Peki o zamanlar r\u00f6l\u00f6ve \u00e7\u0131karmak yok muydu?<\/strong><\/p>\n Tabii ki var. Bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda camiler var, onlar\u0131n hala \u00e7izimleri belirli yerlerden \u00e7\u0131k\u0131yor. Asl\u0131nda bizim \u015fu an teknoloji dedi\u011fimiz ve binalarda yapmam\u0131z gereken \u015feyleri insanlar y\u00fczy\u0131l \u00f6ncesinde zaten yapm\u0131\u015flard\u0131. Amerika\u2019y\u0131 tekrar ke\u015ffetmiyoruz asl\u0131nda. Biz onlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131n\u0131, man\u00fceli daha dijital bir ortamda sergiliyoruz. Yoksa bizim \u00e7izdi\u011fimiz projeler normalde elle \u00e7izilen projelerdi. AutoCAD \u00e7\u0131kt\u0131, biz AutoCAD \u00fczerinden \u00e7izdik. Sonu\u00e7 olarak bunlar zaten vard\u0131. \u00d6nemli olan bizim tarihi yap\u0131lar\u0131 koydu\u011fumuz yer. Bir tarihi yap\u0131 asl\u0131nda d\u00fcnyadaki en \u00f6nemli \u015fey. Biz gidiyoruz kaz\u0131 yap\u0131yoruz da heykel \u00e7\u0131k\u0131yor, bir kal\u0131nt\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Mesela, \u015fimdi ben \u0130zmit\u2019e gidece\u011fim, i\u015fim de devam etmek zorunda. Bir adam\u0131n arazisinde 200 metrekarelik bir yerde bir par\u00e7a \u00e7\u0131k\u0131yor in\u015faata ba\u015flanacakken. Tarihi bir \u015feyin \u00fcst\u00fc kapanm\u0131\u015f, biri gelmi\u015f kep\u00e7eyi atm\u0131\u015f da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Antakya\u2019n\u0131n alt\u0131nda 7 kat \u015fehir var. Bizim bunlar\u0131 korumam\u0131z gerekiyor. Biz sekizinciyi ya\u015fad\u0131k, sekizden sonra dokuza gidece\u011fiz. Depremler devam edecek. Buna kimse engel olamaz. Depremin \u015feklini yerini de\u011fi\u015ftiremezsiniz. 500\u2019l\u00fc y\u0131llarda yakla\u015f\u0131k 300 bin ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcne dair kay\u0131tlar var. O en \u015fiddetlisi diyorlar ama bana kal\u0131rsa bu deprem de ayn\u0131 \u015fekildeydi. O belki \u00e7ok y\u0131k\u0131c\u0131 bir depremdi, \u00e7ok katl\u0131 yap\u0131lar yoktu. Ama \u015fu anda bizdeki \u00f6l\u00fcmlerin sebebi maalesef ki yanl\u0131\u015f uygulamalar, yanl\u0131\u015f in\u015faat alanlar\u0131. O daha fazla insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne sebep oldu. Belki Eski Antakya\u2019da kurtulma oran\u0131 daha y\u00fcksek olurdu iki katl\u0131 yap\u0131lar oldu\u011fu i\u00e7in.<\/p>\n Peki \u015fimdi bu y\u0131k\u0131m\u0131n \u00fczerine \u015fehir yeniden yap\u0131lanacak, belki de sonraki ya\u015fanacak depremlere kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 belirleyecek. Bu s\u00fcre\u00e7te insanlar\u0131n \u00f6lmemesi, bu yap\u0131tlar\u0131n kaybolmamas\u0131 i\u00e7in sence hangi ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131, nelere dikkat edilmesi gerekiyor?<\/strong><\/p>\n Teknolojiyi kullanmak gerekiyor. Bilim ve teknoloji denilen \u015feyi ger\u00e7ekten kullanmak. \u201cBuradan ne k\u0131sabilirim?\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnmemek gerekiyor. Dedi\u011fim gibi tarihi yap\u0131lar y\u00fczy\u0131llar boyunca sizin k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcz\u00fc gelene\u011finizi aktard\u0131\u011f\u0131n\u0131z yerler. Bu kiliseler i\u00e7in de, camiler i\u00e7in de ge\u00e7erli, her yer i\u00e7in ge\u00e7erli. Sonu\u00e7 olarak yap\u0131 kal\u0131yor, insanlar\u0131n \u00f6mr\u00fc gidiyor. Mesela, siz de bir Ortodokssunuz, sizin \u00e7ocu\u011funuz da \u00f6yle. Siz orada bu ya\u015fa kadar oraya nas\u0131l girildi\u011fini, nas\u0131l \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, gelene\u011fini biliyorsunuz. Sizin \u00e7ocu\u011funuzun da bunu g\u00f6rmesi gerekiyor, yoksa ona nas\u0131l aktarabilirsiniz ya da o kendi nesline nas\u0131l anlatacak? O y\u00fczden bizim bu yap\u0131lar\u0131 korumam\u0131z gerekti\u011fini, \u00f6ncelikle sadece buras\u0131 i\u00e7in de\u011fil, T\u00fcrkiye\u2019nin her yerinde bu yap\u0131lar\u0131n projelendirilmesi gerekti\u011fini bilmemiz gerekiyor. Bunun akabinde ne yap\u0131labilir konusunda her \u015fey ortada. Bir in\u015faat\u0131n nas\u0131l yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi, bir restorasyonun nas\u0131l yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini zaten biliyoruz. Sadece bunu yapmak istemek laz\u0131m.<\/p>\n D\u00fczg\u00fcn yapt\u0131ktan sonra da san\u0131yorum mimari a\u00e7\u0131dan kay\u0131t alt\u0131na almak da \u00f6nemli.<\/strong><\/p>\n \u015eimdi \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn biz mimarl\u0131k tarihi dersi de al\u0131yoruz. Ben mobilya tarihi dersi de ald\u0131m. Yani ta oradaki tahtlara kadar onlar\u0131n da bir tarihi var. Mimarl\u0131k tarihinde kaz\u0131larda \u00e7\u0131kan binalar\u0131 inceliyoruz. Eski kal\u0131nt\u0131lar\u0131bularak \u00f6\u011freniyoruz, onlar\u0131n \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015farak. \u015eimdi bizimki de ayn\u0131 \u015fey. Bu \u00e7izimler o zamanlar olsayd\u0131, belki de onlar tekrar in\u015fa edilebilirdi. \u015eu anda mesela kal\u0131nt\u0131lar \u00e7\u0131k\u0131yor. Toparl\u0131yoruz r\u00f6l\u00f6vesini, onun tarihini ara\u015ft\u0131r\u0131yoruz, yani restit\u00fcsyon dedi\u011fimiz a\u015fama ve daha sonra rekonstr\u00fcksyon ya da restorasyon projesini yap\u0131yoruz. Bu zaten yap\u0131lan bir \u015fey, biz yoktan bile var edebiliyoruz bu yap\u0131lar\u0131. Ama \u00f6nemli olan \u015fu an g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, bizim \u015fans\u0131m\u0131z 2021 y\u0131l\u0131nda o bina bizim \u00f6n\u00fcm\u00fczdeydi, biz onu yapmak istedik, onlar da yapt\u0131rmak istediler, bu \u015fekilde bir enerjiyle yap\u0131p bitirdik oray\u0131. Ama yapmam\u0131\u015f olsayd\u0131k, ertelenmi\u015f olsayd\u0131, \u015fu an elimizde hi\u00e7bir \u015fey olmayacakt\u0131, sadece foto\u011fraflar olacakt\u0131. \u015eu anda da en b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131m\u0131z bu, belki foto\u011fraflar \u00fczerinden bir\u00e7ok yap\u0131 yap\u0131lmak zorunda kalacak ama ne kadar orijinal olabilecek? Bu noktada r\u00f6l\u00f6ve al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in ge\u00e7 ama binalar\u0131n dijital ikizlerini almak i\u00e7in ge\u00e7 de\u011fil. \u015eu an y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f ama kaybedilmemesi gereken yap\u0131lar i\u00e7in dijital ikiz \u00e7\u0131karma y\u00f6ntemi ile g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak bu alanlar\u0131 taramay\u0131 istiyoruz.<\/p>\n \u015eimdi bir s\u00fcre Antakya\u2019ya gidemeyeceksin. Ba\u015fka bir \u015fehre yerle\u015feceksin. Bu nas\u0131l hissettiriyor sana?<\/strong><\/p>\n Bu evi kaybetmek demek. Ev kaybetmek \u00e7ok ayr\u0131 bir \u015fey. \u015eehri kaybetmek bizim i\u00e7in ac\u0131 verici bir \u015fey. \u015eu anda tek istedi\u011fim \u015fey eski Antakya\u2019ya dahil olabilmek. Ba\u015fka bir \u015fehirde olsam da Antakya i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Ben geri d\u00f6nmek istiyorum. Ben yine i\u015fimi orada yapmak istiyorum. Mimarl\u0131kta gidip ba\u015fka yerlerde de \u00e7al\u0131\u015fabilirsiniz, \u201cbir s\u00fcreli\u011fine Antalya\u2019da bir projem var ve onun i\u00e7in oraday\u0131m\u201d diyebilirim. Bunu kendime bu \u015fekilde anlatabilirim ama beni \u00e7a\u011f\u0131ran bir yer var orada. Siz ne kadar ba\u015fka yere giderseniz gidin, Antakya sizi \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece zaten oradan kopamayacaks\u0131n\u0131z. Ve ben d\u00f6nmek istiyorum. Benim yine dinlenmek istedi\u011fim yer oras\u0131. Hayat ko\u015fu\u015fturmacas\u0131n\u0131n i\u00e7inde de evde olma hissi \u00e7ok ba\u015fka bir \u015fey. Ben 8 y\u0131l yurtd\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fad\u0131m, geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm zaman hissetti\u011fim o rahatl\u0131k, o ait olma iste\u011fi hep \u00f6zleyece\u011fim bir \u015fey, \u015fu anda da \u00f6zl\u00fcyorum. Ben oradan bir proje ama\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131m ve geri d\u00f6nemedim. Evimin anahtar\u0131 bende ama bir evim yok. Antakyam yok.<\/p>\n Bir\u00e7ok insan gitmek istiyor \u015fu anda. Sence ba\u015fka bir yerde ya\u015fam kurabilir mi Antakyal\u0131lar?<\/strong><\/p>\n Bence yapamazlar. Hep bir ait olamama hissi \u00f6m\u00fcrleri boyunca devam edecek. E\u011fer ki Antakya\u2019y\u0131 bir \u015fekilde yeniden \u015fekillendirip yapabilirsek, insanlar\u0131 geri d\u00f6nmesini sa\u011flayabiliriz. Bir de \u015f\u00f6yle bir \u015fey var, mallar\u0131 m\u00fclkleri her \u015feyleri orada, bunlar\u0131 b\u0131rak\u0131p da \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmak bir eksikli\u011fe sebep olacak. Ve Antakya farkl\u0131 bir \u015fehir. Herkesi bir \u015fekilde d\u00f6nd\u00fcren bir \u015fehir. Ben hi\u00e7 d\u00f6nece\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcnmezdim, \u00fcniversiteyi d\u0131\u015far\u0131da okudum, i\u015f hayat\u0131na d\u0131\u015far\u0131da ba\u015flad\u0131m, hep \u201cniye Antakya\u2019ya d\u00f6neyim ki?\u201d alg\u0131s\u0131 vard\u0131. D\u00f6n\u00fcnce \u00f6nce bir bocalad\u0131m ama sonras\u0131nda seni \u00f6yle bir sar\u0131p sarmal\u0131yor ki, \u201cburas\u0131 benim korunakl\u0131 alan\u0131m\u201d diyorsun. Ne olursa olsun ben orada kendimi bir \u015fekilde koruyabilirim. Bence insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu bu alg\u0131da oldu\u011fu i\u00e7in, o Antakya sevgisini i\u00e7lerinde, k\u00f6klerinde hissettikleri i\u00e7in elbet d\u00f6necekler. Belki bir y\u0131l gelmezler ama bir y\u0131l\u0131n sonunda \u015fartlar sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 zaman Antakya deyip bence geri d\u00f6necekler.<\/p>\n Bizi karde\u015fi Buse Ceren G\u00fcl\u2019le bir araya getiren yazarlar\u0131m\u0131zdan Bora Selim G\u00fcl\u2019e te\u015fekk\u00fcrlerimizle\u2026<\/em><\/p>\n Foto\u011fraflar: Bora Selim G\u00fcl<\/em><\/p>\n Yazar:\u00a0Anna Maria Beylunio\u011flu<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/nehna.org\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/b5e1ae9d-96d3-438a-9df7-e679947b5d12-768x1024.jpg?resize=768%2C1024&ssl=1\")
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/nehna.org\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/ce5c617d-589a-4668-b281-b5fe678a1166-1024x768.jpg?resize=1024%2C768&ssl=1\")
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/nehna.org\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/87ef7cb1-1b35-4e9f-9a7a-568bddfd63ff-768x1024.jpg?resize=768%2C1024&ssl=1\")
<\/figure>\n