{"id":72008,"date":"2023-01-18T05:56:42","date_gmt":"2023-01-18T10:56:42","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=72008"},"modified":"2023-01-18T05:56:42","modified_gmt":"2023-01-18T10:56:42","slug":"hiristiyan-hemsinlileri-ne-kadar-taniyoruz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=72008","title":{"rendered":"H\u0131ristiyan Hem\u015finlileri ne kadar tan\u0131yoruz?"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n
\"\"<\/div>\n

\u00a0Mahir \u00d6zkan<\/a><\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/header>\n<\/div>\n

\n

Hem\u015finliler b\u00f6lgede Osmanl\u0131 egemenli\u011fi ba\u015flamadan \u00f6nce H\u0131ristiyan bir topluluktu. Bu konuda T\u00fcrk\u00e7\u00fc tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen isimlerinden Fahrettin K\u0131rz\u0131o\u011flu da Osmanl\u0131 belgeleri de bunu teyit ediyor. Daha \u00f6nce bir yaz\u0131ya da konu etti\u011fim Osmanl\u0131 Ar\u015fivi belgesinde (DH.\u0130D 116 65) Hem\u015finliler \u201cHem\u015fin denilen Ermeniden d\u00f6nme M\u00fcsl\u00fcmanlar\u201d olarak tan\u0131mlan\u0131yor (K\u0131rz\u0131o\u011flu elbette Hem\u015finlilerin de Ermenilerin de tarihini H\u0131ristiyanl\u0131k \u00f6ncesine g\u00f6t\u00fcrerek T\u00fcrkl\u00fc\u011fe ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in zaman\u0131nda Hem\u015finlilerin \u201czaman\u0131n hak dini H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 benimsediklerini\u201d s\u00f6ylemekte beis g\u00f6rm\u00fcyor. Ancak son zamanlarda Hem\u015finlilerin tarihin hi\u00e7bir d\u00f6neminde H\u0131ristiyan olmad\u0131klar\u0131n\u0131 iddia eden ultra ink\u00e2rc\u0131lar t\u00fcredi. Bu nedenle bu yal\u0131n ger\u00e7ek \u00fczerinde bu kadar durmak zorunda kal\u0131yoruz).\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n

Elbette Hem\u015finlilerin H\u0131ristiyan ge\u00e7mi\u015fini takip edebildi\u011fimiz tek yer belgeler de\u011fil. Sahada s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapanlar bu ge\u00e7mi\u015fle ilgili bir\u00e7ok bilgiye ve anlat\u0131ya ula\u015f\u0131rlar. Bunlar\u0131n bir \u00f6rne\u011fi de rahmetli annem Ardeletsi Suti ile yapt\u0131\u011f\u0131m bir video kayd\u0131. Bu s\u00f6zleri k\u00f6y\u00fcn resmi g\u00f6revli olmayan hocas\u0131ndan \u00f6\u011frenmi\u015f (<\/span>https:\/\/youtu.be\/w-PFDHZdC1A<\/span><\/a>). \u201cDinum, din \u0130slama girdum, dinini kabul ettum, batilleri terk eyledum\u201d diye ba\u015flayan kayd\u0131 bir\u00e7ok hocaya g\u00f6sterdim ve buraya ald\u0131\u011f\u0131m ba\u015flang\u0131\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn normalde \u00f6\u011fretilmedi\u011fini s\u00f6ylediler hepsi. Bu b\u00f6l\u00fcmde a\u00e7\u0131k\u00e7a din de\u011fi\u015ftirildi\u011finin, eski dinin terk edildi\u011finin, \u0130slam dininin kabul edildi\u011finin ikrar\u0131 var.\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

H\u0131ristiyan Hem\u015finlilere ne oldu?\u00a0<\/strong><\/h4>\n

Peki, b\u00fct\u00fcn Hem\u015finliler M\u00fcsl\u00fcman oldu mu? Elbette hay\u0131r. Hem\u015finlilerin bir k\u0131sm\u0131 Hem\u015fin\u2019de \u0130slamla\u015fma ba\u015flad\u0131ktan sonra bat\u0131ya do\u011fru g\u00f6\u00e7 etti. Trabzon, Samsun (Canik), Ordu gibi illere yerle\u015fti. Bunun en \u00f6nemli nedeni elbette bu \u015fehirlerde yerle\u015fik n\u00fcfusun ciddi b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn H\u0131ristiyan olmas\u0131 ve kendilerini daha g\u00fcvende hissetmeleri olmal\u0131. Bat\u0131ya do\u011fru g\u00f6\u00e7 eden H\u0131ristiyan Hem\u015finlilerin bir k\u0131sm\u0131 19. yy\u2019da Rusya ve Abhazya\u2019ya i\u015f i\u00e7in gurbete gitmeye ba\u015flad\u0131. Bir s\u00fcre sonra i\u015f i\u00e7in giden insanlar ailelerini de g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler ve bu b\u00f6lgelere yerle\u015ftiler.\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Bug\u00fcn Rusya\u2019n\u0131n So\u00e7i, Krasnodar, Maykop, Rostov, Voronej gibi \u015fehirlerinde H\u0131ristiyan Hem\u015finliler ya\u015famaktad\u0131r. Abhazya n\u00fcfusu i\u00e7inde ise H\u0131ristiyan Hem\u015finliler ciddi bir n\u00fcfusa sahip. \u00dclke n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k be\u015fte biri Hem\u015finlidir. Tabii bu arada Hem\u015finlilik onlar i\u00e7in bizim i\u00e7in ifade etti\u011finden biraz daha farkl\u0131 bir anlam ta\u015f\u0131maktad\u0131r. H\u0131ristiyan Hem\u015finliler Ermeni kilisesine ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 i\u00e7in kendilerini Hem\u015finli Ermeni olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r \u00e7o\u011funlukla. Baz\u0131lar\u0131 kendilerini Caniktsi, Trabzontsi vb. T\u00fcrkiye\u2019den gittikleri \u015fehirlerle tan\u0131mlamaktad\u0131rlar. Asl\u0131nda bu da bizim Hem\u015fin kimli\u011fimiz hakk\u0131nda \u00f6nemli bir fikir veriyor. Hem\u015finlili\u011fin bir etnik kimlik olarak \u015fekillenmesi M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fma sonras\u0131 olmu\u015f olmal\u0131. M\u00fcsl\u00fcman ve Ermeni kimliklerinin bir arada bulunmas\u0131 her iki kimlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok zordur. Dolay\u0131s\u0131yla M\u00fcsl\u00fcman olan Ermenilere Ermeniden ba\u015fka bir aidiyet gerekiyordu. Bu ihtiyac\u0131 Hem\u015finlilik kar\u015f\u0131l\u0131yordu. Bug\u00fcn \u00c7ayeli Ra\u015fot b\u00f6lgesinde \u00e7ok az say\u0131daki Hem\u015fince konu\u015fan insan, dillerine bizim gibi Hem\u015fince de\u011fil Armence diyor. Bu da bu tezi g\u00fc\u00e7lendiren bir olgu.\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de H\u0131ristiyan Hem\u015finli var m\u0131?\u00a0<\/strong><\/h4>\n

B\u00fct\u00fcn H\u0131ristiyan Hem\u015finli Ermeniler Rusya ve Abhazya\u2019ya g\u00f6\u00e7 etti mi? Elbette hay\u0131r. Kalanlar, 1915\u2019te ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerdeki Ermenilerin ba\u015f\u0131na ne geldiyse onu ya\u015fad\u0131lar. S\u00fcrg\u00fcn, tehcir, \u00f6l\u00fcm. B\u00fct\u00fcn bu karanl\u0131k g\u00fcnleri atlat\u0131p bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan H\u0131ristiyan Hem\u015finliler var m\u0131 peki? Bu soruya bug\u00fcne kadar bilebildi\u011fimiz kadar\u0131yla \u2018b\u00f6yle bir Hem\u015finli topluluk yoktur\u2019 diye cevap veriyordum. Ancak edindi\u011fim baz\u0131 bilgilere g\u00f6re Canik, Trabzon, Sinop, Ordu Ermenileri i\u00e7inde sa\u011f kal\u0131p bug\u00fcn art\u0131k \u0130stanbul Ermeni toplumuna entegre olmu\u015f H\u0131ristiyan Hem\u015finli Ermeniler h\u00e2l\u00e2 \u00fclkemizde ya\u015f\u0131yor. Ermenilerde 1915 tufan\u0131n\u0131n toplumu da\u011f\u0131tmas\u0131ndan dolay\u0131 akrabalar\u0131 aramak, bulmaya \u00e7al\u0131\u015fmak bir kader gibidir. Bu \u015fekilde akrabas\u0131n\u0131 arayan \u0130stanbullu bir Ermeni, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 sonucunda kendisinin ve akrabalar\u0131n\u0131n yak\u0131n akrabalar\u0131n\u0131n Hem\u015finli oldu\u011funu \u00f6\u011frenmi\u015f. Bu bilgiler ailenin ya\u015fl\u0131 \u00fcyelerinin b\u00fcy\u00fcklerinden dinledikleri g\u00f6\u00e7 hik\u00e2yeleriyle de uyumluymu\u015f. Yak\u0131n zamanda bu konuyla ilgili yeni bilgilere de ula\u015faca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 umuyorum.\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Dinimiz de\u011fi\u015fmi\u015f ama dilimiz, gelene\u011fimiz bir\u00a0<\/strong><\/h4>\n

Abhazya ve Rusya\u2019da ya\u015fayan Hem\u015finliler T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok fazla tan\u0131nm\u0131yor maalesef. Vova\u2019n\u0131n Moskova konseri ve bir-iki gezi d\u0131\u015f\u0131nda b\u00f6lgedeki insanlarla \u00e7ok fazla temas yok. Halbuki bu insanlar\u0131n ya\u015fam tarz\u0131, dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc bizimle ayn\u0131. 2013 y\u0131l\u0131nda Vahan Menaketsi taraf\u0131ndan Rus\u00e7a olarak yay\u0131mlanan \u201cDu\u015fa Hem\u015fin\u201d (Hem\u015fin Ruhu) kitab\u0131 onlar\u0131 tan\u0131mak i\u00e7in hazine de\u011ferinde bir kitap. Kitapta Hem\u015finlilerin kulland\u0131klar\u0131 yap\u0131lar, evler, pagen, mara\u011f, sarben gibi yap\u0131lar\u0131n mimari nitelikleri, Hem\u015fin evlerinde yer alan ah\u015fap, bak\u0131r vb. yap\u0131lm\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn kaplar \u00e7izimleriyle birlikte yer al\u0131yor. Hem\u015fin yemekleri tarifleriyle birlikte verilmi\u015f. Aynen bizdeki gibi, cemur, tsilixta, gaplama, xavindz, tu\u015fi, abur vb. yemeklerin tarifleri var kitapta. Ard\u0131ndan evlilik ve d\u00fc\u011f\u00fcn gelenekleri anlat\u0131l\u0131yor. D\u00fc\u011f\u00fcnlerde bizim gibi magar sofras\u0131 ve atma t\u00fcrk\u00fcler var. Bir \u00f6rnek payla\u015fmak istiyorum:\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

\n

\u201cyes kaman\u00e7a \u00e7alim gu<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

bazi bazi xarnim gu<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

kar\u015fis m\u0131ni aso\u011fin<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

aman temiz xapim gu\u201d<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n<\/div>\n

Bu manide bizden bile fazla T\u00fcrk\u00e7e kelime kullanm\u0131\u015flar. Ermenice kelimeleri bizim kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fekilde kullan\u0131yorlar. Bu maniyi g\u00f6ren biri, \u2018mani neden m\u0131ni \u015feklinde yaz\u0131lm\u0131\u015f\u2019 sorusu d\u0131\u015f\u0131nda bir soru akl\u0131na gelmeden Hopa Hem\u015fin manisi oldu\u011funu s\u00f6yleyebilir. Kitap daha sonra Hem\u015finlilerin kulland\u0131\u011f\u0131 enstr\u00fcmanlar\u0131 tan\u0131t\u0131yor: Tulum, kemen\u00e7e, kaman\u00e7a, kaval, davul, zurna. Kaman\u00e7a hari\u00e7 hepsi bizim de kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z enstr\u00fcmanlar. Bu enstr\u00fcmanlar i\u00e7erisinde Abhazya Hem\u015finlilerinde en fazla \u00f6ne \u00e7\u0131kan elbette kemen\u00e7e. Kitab\u0131n sonraki b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirmi\u015f ve h\u00e2l\u00e2 ya\u015fayan kemen\u00e7eciler ve onlar\u0131n eserleri tan\u0131t\u0131l\u0131yor. Olduk\u00e7a \u00e7ok m\u00fczisyen ve manici var Abhazya\u2019da. Baz\u0131 \u015fark\u0131lar\u0131n ve halk danslar\u0131n\u0131n notalar\u0131 da yer al\u0131yor. Hem\u015fin Ermenicesi orada da yaz\u0131l\u0131 \u00fcr\u00fcnler vermeye ba\u015flam\u0131\u015f. Hem\u015fince \u015fiir yazan \u015fairlerin \u015fiirlerinden \u00f6rnekler bulmak da m\u00fcmk\u00fcn. Hem\u015finli ressamlar\u0131n eserleri de yer bulmu\u015f. Kitab\u0131n sonunda ise yine bize \u00e7ok tan\u0131d\u0131k gelen, i\u00e7inde \u201cbiz\u201d ve \u201cmaya\u201dn\u0131n da oldu\u011fu oyunlar foto\u011frafl\u0131 anlat\u0131mlarla tan\u0131t\u0131lm\u0131\u015f. Ger\u00e7ekten Abhazya Hem\u015fin toplumunu tan\u0131mak isteyenlerin temel ba\u015fvuru kayna\u011f\u0131 olarak kullanabilecekleri muhte\u015fem bir kitap. Gelin g\u00f6r\u00fcn ki yazar\u0131 emekli bir i\u015f\u00e7i ve kitab\u0131 el yap\u0131m\u0131. Evet, yanl\u0131\u015f duymad\u0131n\u0131z, b\u00fct\u00fcn n\u00fcshalar\u0131 kendisi elle birle\u015ftirerek kitap haline getirmi\u015f. Z\u0131mbayla birle\u015ftirilmi\u015f fotokopi k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015f bir kitap.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Bana \u201cHem\u015fin Ruhu\u201dnun, dinleri farkl\u0131 da olsa, Karadeniz\u2019in iki yakas\u0131ndaki insanlar\u0131n i\u00e7inde ayn\u0131 \u015fekilde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettiren hazine de\u011ferindeki bu kitap, umar\u0131m T\u00fcrk\u00e7eye kazand\u0131r\u0131labilir.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

H\u0131ristiyan Hem\u015finlileri ne kadar tan\u0131yoruz?<\/a><\/p><\/blockquote>\n