{"id":71912,"date":"2023-01-12T06:24:55","date_gmt":"2023-01-12T11:24:55","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=71912"},"modified":"2023-01-12T06:24:55","modified_gmt":"2023-01-12T11:24:55","slug":"turkiyedeki-hiristiyan-hemsinliler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=71912","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye\u2019deki H\u0131ristiyan Hem\u015finliler"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n
\"\"<\/div>\n

\u00a0Mahir \u00d6zkan<\/a><\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/header>\n<\/div>\n

\n

Trabzon \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na ba\u011fl\u0131 \u00f6zerk bir b\u00f6lge olan Hem\u015fin, 1484 y\u0131l\u0131nda ortadan kalkt\u0131 ve b\u00f6lge Osmanl\u0131 egemenli\u011fine girdi. Bu tarihten sonraki Osmanl\u0131 vergi kay\u0131tlar\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere ele ge\u00e7irildi\u011finde b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n tamam\u0131na yak\u0131n\u0131 H\u0131ristiyand\u0131. 1600\u2019l\u00fc y\u0131llardan sonra b\u00f6lgede \u0130slamla\u015fma ba\u015flad\u0131. Tumayants 1690-1700\u2019l\u00fc y\u0131llarda Hem\u015fin\u2019den \u0130slamla\u015fmay\u0131 reddeden bir grup Ermeninin Arakl\u0131 Karadere\u2019ye g\u00f6\u00e7 etti\u011fini kaydetmi\u015ftir. Tumayants bu tarihlerden hayli sonra Hem\u015fin n\u00fcfusunun tamam\u0131na yak\u0131n\u0131n\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Yani Hem\u015finliler yakla\u015f\u0131k olarak 1600-1780 tarihleri aras\u0131nda \u0130slamla\u015f\u0131yorlar. \u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n

Ancak b\u00fct\u00fcn Hem\u015finliler M\u00fcsl\u00fcman olmuyor. Kalan H\u0131ristiyan Hem\u015finliler Trabzon, Ordu, \u00dcnye, \u00c7ar\u015famba, Bafra, Sinop, Adapazar\u0131 k\u00f6yleri ve kentlerine yerle\u015fiyorlar. Sonraki y\u0131llarda bu H\u0131ristiyan n\u00fcfusun \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 K\u0131r\u0131m, So\u00e7i, Abhazya gibi Karadeniz\u2019in kar\u015f\u0131 k\u0131y\u0131lar\u0131na g\u00f6\u00e7 ediyor. Kalanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 1915\u2019te katlediliyor, bir k\u0131sm\u0131 s\u00fcrg\u00fcne gidiyor ve bir k\u0131sm\u0131 da \u0130stanbul\u2019a g\u00f6\u00e7 ediyor.\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Son zamanlara kadar T\u00fcrkiye\u2019de kalm\u0131\u015f H\u0131ristiyan Hem\u015finliler oldu\u011fundan a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 habersizdim. Ama elbette akl\u0131m\u0131n bir kenar\u0131nda \u015fu soru vard\u0131: \u0130stanbul Ermenileri i\u00e7erisinde \u00fclkenin neredeyse her yerinden insanlar vard\u0131. H\u0131ristiyan Hem\u015finlilerden hi\u00e7 kimse nas\u0131l kalmam\u0131\u015ft\u0131?<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Kendini Hem\u015finli olarak tan\u0131mlayan H\u0131ristiyan Ermenilerin bulunmamas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli nedenlerinden biri, bu insanlar\u0131n y\u0131llar \u00f6nce Hem\u015fin\u2019den g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f olmalar\u0131 ve kendilerini gidip yerle\u015ftikleri yeni \u015fehirlerle anmalar\u0131yd\u0131. Yani art\u0131k onlar Ham\u015fentsi de\u011fil, Caniktsi, Ordutsi, Trabzontsi, Sinoptsi idiler. Asl\u0131nda Hem\u015finliler i\u00e7in Hem\u015finlili\u011fin bir hem\u015ferilik ad\u0131ndan bir kimli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fmesi hakk\u0131nda da bir fikir veriyor bu durum bize. H\u0131ristiyan Hem\u015finli Ermeniler a\u00e7\u0131s\u0131ndan Hem\u015finli olmak b\u00fcy\u00fck oranda Sivasl\u0131, Samsunlu, Sasunlu olmak gibi bir anlam ta\u015f\u0131yordu. Ayr\u0131 bir kimlik ifadesi de\u011fildi. Hem\u015finlili\u011fin bir kimli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fmesi M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fan Hem\u015finlilerle birlikte ba\u015flad\u0131 b\u00fcy\u00fck ihtimalle. M\u00fcsl\u00fcman Hem\u015finliler H\u0131ristiyanl\u0131kla \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f bir kimlik olan (milli bir kilisesi var) Ermeni kimli\u011finden kendilerini ay\u0131rmak, ancak b\u00f6lgedeki di\u011fer kimliklerle (Laz, Rum, G\u00fcrc\u00fc) farklar\u0131n\u0131 ortaya koyabilmek i\u00e7in Hem\u015finli kimli\u011fini \u00f6n plana \u00e7\u0131kard\u0131lar. B\u00f6ylelikle Hem\u015fin bir yer ad\u0131 olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p daha \u00e7ok bir kimlik ad\u0131 olmaya ba\u015flad\u0131. Belki bu nedenle neredeyse 250 y\u0131ld\u0131r Artvin\u2019de ya\u015fayan insanlar h\u00e2l\u00e2 kendilerine Hem\u015finli diyorlar. Ancak H\u0131ristiyan kalan Hem\u015finliler Caniktsi, Ordutsi diyor.\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de kalan H\u0131ristiyan Hem\u015finlilere geri d\u00f6nelim\u2026 H\u0131ristiyan Hem\u015finliler \u00fczerine tekrar d\u00fc\u015f\u00fcnmeme ve yazmama, yeni tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bir \u0130stanbullu Ermeni gencin anlatt\u0131\u011f\u0131 aile hik\u00e2yesi neden oldu. 1915 sonras\u0131nda ailenin bir k\u0131sm\u0131 Rusya, bir k\u0131sm\u0131 Avrupa, bir k\u0131sm\u0131 Suriye \u00e7\u00f6llerine da\u011f\u0131lm\u0131\u015f. Bir k\u0131sm\u0131ndan hi\u00e7 haber alamam\u0131\u015flar. Aile i\u00e7erisinde s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en bir\u00e7ok akraban\u0131n ak\u0131betini bilmiyorlarm\u0131\u015f. Belki akrabalar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131, torunlar\u0131 ile denk geliriz hevesiyle bu gen\u00e7 arkada\u015f DNA testi yapt\u0131r\u0131yor. Ayn\u0131 \u015firkete DNA testi yapt\u0131rm\u0131\u015f olanlar\u0131n verileri i\u015fleniyor ve aralar\u0131nda akrabal\u0131k ili\u015fkisi olanlar\u0131n bilgisi birbirlerine bildiriliyor. Bu test sayesinde aile Amerika\u2019da bir akrabalar\u0131n\u0131n torunlar\u0131yla tan\u0131\u015f\u0131yorlar ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyorlar.\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Test sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n bizi ilgilendiren k\u0131sm\u0131 ise bu gencin akrabal\u0131k ili\u015fkisi denebilecek derecede yak\u0131n kuzenleri aras\u0131nda bir\u00e7ok Hem\u015finlinin \u00e7\u0131kmas\u0131. Akrabal\u0131k ili\u015fkisi \u00e7\u0131kan Hem\u015finliler Karadere, \u00c7aml\u0131hem\u015fin, \u00c7ayeli, Hopa ve Yusufeli\u2019nden test yapt\u0131rm\u0131\u015f ki\u015filer. Gen\u00e7 bu Hem\u015finlilere ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, baz\u0131lar\u0131yla konu\u015fmu\u015f, uzun sohbetler ettikleri de olmu\u015f, konu\u015fmay\u0131 k\u0131sa kesenler de. \u015ea\u015fk\u0131nl\u0131kla kar\u015f\u0131layanlar oldu\u011fu gibi, sonu\u00e7lar\u0131n normal oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnenler de\u2026\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Aile i\u00e7in de Hem\u015fin ba\u011flant\u0131s\u0131 asl\u0131nda belli \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u00fcrpriz olmu\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcne kadar ailede Hem\u015finlilik \u00fczerine hi\u00e7bir \u015fey konu\u015fulmam\u0131\u015f. Gencin babaannesi Sinoplu Ermeni olarak biliyor kendisini. Ancak kendi annesinin Canikli, babas\u0131n\u0131n da So\u00e7ili oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Canikli olan annesinin babas\u0131 ise Rizeli M\u0131kdesi (Papaz soyu) s\u00fclalesi olarak biliniyor. Sinoplu babaannenin Canikli olan annesinin Ermenicesinin biraz de\u011fi\u015fik oldu\u011funa dair an\u0131lar\u0131 var. Ancak kendisi bu a\u011fz\u0131 konu\u015fmuyor art\u0131k. Bu arada Sinoplu babaannenin bir ablas\u0131 h\u00e2l\u00e2 Sinop\u2019ta ya\u015f\u0131yor. M\u00fcsl\u00fcman biriyle evlenmi\u015f, orada kalm\u0131\u015f. Hem kendisi ile hem de \u00e7ocuklar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyorlar ailece.\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Hem\u015fin tarihinin ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn kay\u0131p halkalar\u0131ndan birini de T\u00fcrkiye\u2019de kal\u0131p H\u0131ristiyan Ermeni toplumunun bir par\u00e7as\u0131 olan Hem\u015finli Ermenilerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 olu\u015fturuyor. Bu insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 ve bug\u00fcn ne durumda olduklar\u0131, ka\u00e7 ki\u015fi olduklar\u0131, m\u00fczik, dua, \u00f6zl\u00fc s\u00f6zler, maniler, gelenekler nam\u0131na ya\u015fatt\u0131klar\u0131 unsurlar olup olmad\u0131\u011f\u0131 ayd\u0131nlat\u0131lmay\u0131 bekliyor.<\/span><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019deki H\u0131ristiyan Hem\u015finliler<\/a><\/p><\/blockquote>\n