![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Nezahat-Gundogan-ile-Kazim-Gundogan-219x270.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
S\u00d6YLE\u015e\u0130: Tuba Deniz<\/strong><\/p>\n Dersim Katliam\u0131, toplumun \u201cnisyan katmanlar\u0131\u201dndaki a\u00e7\u0131k yaralardan sadece bir tanesi.\u00a0\u0130ki Tutam Sa\u00e7: Dersim\u2019in Kay\u0131p K\u0131zlar\u0131\u00a0(2010) ise tabiri caizse toplumun haf\u0131zas\u0131n\u0131n bir ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131. \u0130ki Dersimli, y\u00f6netmen Nezahat G\u00fcndo\u011fan ve yap\u0131mc\u0131 Kaz\u0131m G\u00fcndo\u011fan\u2019\u0131n belgeseli, ger\u00e7ekleri hi\u00e7 bilinmeyen y\u00f6nleriyle g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131yor. Belgesel 1937\u2019de kaybolan k\u0131zlar\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu kay\u0131plar\u0131n hi\u00e7 de tesad\u00fcfi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. T\u00fcrkle\u015ftirilmek, S\u00fcnnile\u015ftirilmek i\u00e7in al\u0131konulan Huriye Aslan ve Fatma \u0130\u00e7li katliam esnas\u0131nda kay\u0131plara kar\u0131\u015fan, ama y\u0131llar sonra ailesini bulan iki isim. Ortak deneyimlerini ifade eden ilk c\u00fcmleleri birbirine \u00e7ok benziyor ve muhatap olduklar\u0131 zihniyeti de ele veriyor: \u00d6nce sa\u00e7\u0131m\u0131 kestiler, y\u0131kad\u0131lar, k\u0131sa elbise giydirdiler, aya\u011f\u0131m\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc ald\u0131lar k\u00e2\u011f\u0131da, bir de lengerli \u015fapka takt\u0131lar ba\u015f\u0131ma. Gerisi ac\u0131 dolu karanl\u0131k g\u00fcnler\u2026 Belgeselin di\u011fer iki y\u00fcz\u00fc ise y\u0131llar \u00f6nce kaybolan \u015eemsi ile Sakine\u2019nin karde\u015fleri ve ellerinde onlardan bug\u00fcne kalan, y\u0131llarca annelerinin boynunda, muska, dua gibi dola\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131na bir vasiyet gibi b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 iki tutam sa\u00e7.<\/em><\/strong><\/p>\n Dersim\u2019in kay\u0131p k\u0131zlar\u0131 hakk\u0131nda daha \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fma var m\u0131yd\u0131?<\/strong><\/p>\n Nezahat G\u00fcndo\u011fan:<\/strong>\u00a0Bizim belgesel ile ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 bu bilgiler. Daha \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fma yok bu konuda.<\/p>\n \u015eimdiye kadar ortaya \u00e7\u0131kmamas\u0131 ilgin\u00e7 de\u011fil mi? \u00c7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 bilgiler bunlar.<\/strong><\/p>\n Kaz\u0131m G\u00fcndo\u011fan:<\/strong>\u00a0Dersim\u2019e dair bir resmi tarih tezi bir de halk\u0131n tarihi var. Halk\u0131n ger\u00e7ek tarihi ile resmi tarih aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki bizi \u00e7ok rahats\u0131z ediyordu. Katliam, isyan, soyk\u0131r\u0131m, ahl\u00e2klanma deniliyor. Devlet cephesinden bakarsan\u0131z orada feodal bir K\u00fcrt ayaklanmas\u0131 vard\u0131, \u0130ngilizler destekliyordu. Sol cepheye g\u00f6re ise K\u00fcrdistan m\u00fccadelesi vard\u0131. Bunlar s\u00f6ylemler, halk\u0131n tarihi ise farkl\u0131. Bu \u00e7eli\u015fki nas\u0131l giderilir diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. D\u00fcnyadaki benzer olaylarda kad\u0131nlara ve \u00e7ocuklara uygulanan politika, s\u00fcreci en iyi belirleyecek kriterlerden biriydi. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z her g\u00f6r\u00fc\u015fmede birka\u00e7 kay\u0131p \u00f6yk\u00fcs\u00fc \u00e7\u0131kt\u0131. Biz belli bir a\u015famadan sonra bir bakt\u0131k kendi yak\u0131nlar\u0131 olmasa bile duyduklar\u0131 \u00e7ok say\u0131da \u00f6rnek var. Bunlar\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde kar\u015f\u0131m\u0131za b\u00f6yle kocaman bir politika ve vah\u015fet \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a0Konu\u015fulmayan tarih bir\u00e7ok bilinmeyeni de beraberinde getiriyor. \u015eimdiye kadar bu \u015fekilde bak\u0131lmam\u0131\u015f. Dersimliler kay\u0131plar\u0131n\u0131 m\u00fcnferit olaylar san\u0131yor. Harek\u00e2t\u0131n genel sonucu zannediyor. Herkes bir tarafa da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, birileri de kaybolmu\u015f diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar.<\/p>\n Bunun sistemli oldu\u011funun fark\u0131na bile varmam\u0131\u015flar, \u00f6yle mi?<\/strong><\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a0Niye biliyor musunuz? Daha b\u00fcy\u00fck fel\u00e2keti ya\u015fam\u0131\u015flar. G\u00f6zlerinin \u00f6n\u00fcnde \u00e7ocuklar, kad\u0131nlar katledilmi\u015f. B\u00f6yle bir ortamda bir ki\u015finin kaybolmas\u0131 s\u0131radan bir olay gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Bunu ya\u015fayan ki\u015filerden \u00e7ok ara\u015ft\u0131rma yapan uzmanlar b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir senteze d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilir. \u201cNiye kayboldu bu \u00e7ocuklar, niye al\u0131nd\u0131?\u201d gibi sorular\u0131 sormam\u0131\u015f kimse. Akademisyenlerimiz hen\u00fcz resmi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan kurtulmu\u015f de\u011fil. Fakat belgesel, ger\u00e7e\u011fi bu boyutuyla ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n Siz nas\u0131l fark ettiniz b\u00f6yle bir ger\u00e7e\u011fi? Size de alg\u0131lad\u0131klar\u0131 gibi anlat\u0131yordur \u00e7\u00fcnk\u00fc insanlar. G\u00f6z\u00fcn\u00fczden ka\u00e7abilirdi.<\/strong><\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a0Olaya sadece Dersim meselesi de\u011fil de a\u00e7\u0131y\u0131 geni\u015fletip hem d\u00fcnya genelinde hem T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015fu, onun temel felsefesi \u00fczerinden bakmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Benzer uygulamalar\u0131 Aborjinler\u2019de, Hitler fa\u015fizminde, daha yak\u0131n d\u00f6nemde Latin Amerika\u2019da Arjantin\u2019de g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu topraklarda Ermeni, Rum \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 var. B\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir \u015fekilde ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, meseleye nas\u0131l bir perspektiften bakmam\u0131z gerekti\u011fi de beliriyor. T\u00fcm bunlar kad\u0131nlarla ya da aileleriyle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde somutluk kazanmaya ba\u015fl\u0131yordu. Fark ettik ki bu politikayla \u00e7ok \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor uygulamalar ve sonu\u00e7lar\u0131: \u00c7ocuklar\u0131n al\u0131n\u0131\u015f\u0131, hangi evlere yerle\u015ftirildi\u011fi, oradaki uygulamalar, sonraki ya\u015famlar\u0131n\u0131n etkilenme bi\u00e7imi, hatta \u00e7ocuklar\u0131 ve torunlar\u0131 \u00fczerindeki izler\u2026<\/p>\n G\u00f6r\u00fc\u015fmelere ba\u015flad\u0131ktan sonra belgeselin ana temas\u0131 netle\u015fti o zaman.<\/strong><\/p>\n N.G.:\u00a0<\/strong>Daha \u00f6nce\u00a0Munzur Akmasa<\/em>\u00a0(2004) diye bir belgesel yapm\u0131\u015ft\u0131k. O d\u00f6nemde Dersim tarihine ili\u015fkin bir \u015fey yapma gereklili\u011fi do\u011fmu\u015ftu. Son tan\u0131klar kald\u0131 art\u0131k, ya\u015fananlar\u0131 hat\u0131rlayabilecek olanlar yava\u015f yava\u015f hayatlar\u0131n\u0131 yitiriyor. H\u0131zl\u0131 bi\u00e7imde onlara ula\u015fmak gerekliydi. Biz bir taraftan onlar\u0131n kay\u0131tlar\u0131n\u0131 tutmaya ba\u015flad\u0131k, bir taraftan da sorular\u0131m\u0131z\u0131 biraz daha \u00f6zelle\u015ftirdik. \u00d6zellikle \u00e7ocuklar ve kad\u0131nlara dair sorular sorduk.<\/p>\n G\u00f6r\u00fc\u015fmelerde anlad\u0131k ki kay\u0131plar bulunduktan sonra ba\u015fka problemler ba\u015fl\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc asimilasyonun yaratt\u0131\u011f\u0131 kendi i\u00e7inde \u00e7eli\u015fkiler var. Bir de politikan\u0131n esas uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6remedikleri i\u00e7in ki\u015fisel su\u00e7lamalara da gidebiliyor insanlar. T\u00fcrkle\u015fmi\u015f, S\u00fcnnile\u015fmi\u015f bir kad\u0131na kabahatliymi\u015f gibi yakla\u015fabiliyor. Alevi karde\u015fler ile \u00e7eli\u015fki ya\u015f\u0131yorlar aralar\u0131nda; namaz k\u0131l\u0131yor, oru\u00e7 tutuyor \u00e7\u00fcnk\u00fc. Esas uygulay\u0131c\u0131ya de\u011fil ki\u015fiye tepki g\u00f6steriliyor. Arkas\u0131ndaki sebepler aranm\u0131yor. \u00c7ocuk ya\u015fta se\u00e7ilmesinin sebebi de bu zaten. Kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fc, ge\u00e7mi\u015fi ile hen\u00fcz tam b\u00fct\u00fcnle\u015fme sa\u011flanmam\u0131\u015f. De\u011ferleri ve k\u00fclt\u00fcr mant\u0131\u011f\u0131 yok, dolay\u0131s\u0131yla rahatl\u0131kla asimile edilebilir. \u00c7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131z sonu\u00e7lardan biri de bu: Belli ya\u015f gruplar\u0131na uygulanm\u0131\u015f.<\/p>\n \u00d6zellikle hangi ya\u015flar?<\/strong><\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a05 ve 9 a\u011f\u0131rl\u0131kta, ama 12-13 gibi daha b\u00fcy\u00fck ya\u015flar ya da 2-3 gibi daha k\u00fc\u00e7\u00fckler de var. Hi\u00e7 hat\u0131rlamayan, sonradan \u00f6\u011frenenler var. Hi\u00e7 \u00f6\u011frenemeyenler de vard\u0131r.<\/p>\n Tan\u0131klara ula\u015fmakta, konu\u015fturmakta da zorluklar ya\u015fad\u0131n\u0131z diye biliyorum.<\/strong><\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a0Tabii, her a\u015famas\u0131 bir sorun asl\u0131nda. Bir kere elinizde ba\u015fvuraca\u011f\u0131n\u0131z bir kaynak, merkez yok. Tamamen iz s\u00fcrerek bilgilere ula\u015ft\u0131k. Ki\u015filerden \u00f6\u011frendi\u011fimiz bilgi k\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015ft\u00fck.<\/p>\n Ka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce ba\u015flad\u0131 bu \u00e7al\u0131\u015fma?<\/strong><\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a0\u00dc\u00e7 y\u0131l \u00f6nce ba\u015flad\u0131k ve yakla\u015f\u0131k yirmi ile gittik. Baz\u0131lar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi kabul etmedi. \u00d6zellikle o s\u00fcrecin travmas\u0131 ve korkusunu fazlas\u0131yla ya\u015fayan ya da asimilasyonun etkisi ile farkl\u0131la\u015fan ki\u015filerde bu sorunu \u00e7ok ya\u015fad\u0131k.<\/p>\n Asimilasyon ne kadar amac\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f, sizin g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz ya da bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fti\u011fi i\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015femedi\u011finiz \u00f6rnekler \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak?<\/strong><\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a0Baz\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fmek istememesinin nedeni korkular\u0131. Tekrar ya\u015famak istemiyor. \u00c7ocuk ya\u015fta ailesi g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcnde katledilmi\u015f ve kendisinin ya da \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na yeniden b\u00f6yle bir \u015fey gelir kayg\u0131s\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yor. Fakat \u00f6zellikle daha ge\u00e7 ya\u015flarda ailesini bulan ki\u015filer Dersim meselesine, resmi g\u00f6r\u00fc\u015fe paralel bak\u0131yor. Orada birileri Cumhuriyet\u2019e, devlete ayk\u0131r\u0131 davrand\u0131 ve onun i\u00e7in ba\u015f\u0131m\u0131za bunlar geldi diyorlar.<\/p>\n Ailesi katledildi\u011fi h\u00e2lde b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnenler var de\u011fil mi?<\/strong><\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a0Tabii b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnenler var. Kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcne tamamen uzakla\u015fm\u0131\u015f hi\u00e7bir \u015fekilde dinini bilmiyor, hat\u0131rlam\u0131yor. Tercihle de\u011fil zorla dayat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00f6yle. Ba\u015fka se\u00e7enekleri yoktu bu insanlar\u0131n. Ger\u00e7eklerin hem psikolojik hem sosyolojik hem siyasal yanlar\u0131yla incelenmesi, ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Biz, kitap \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 buna hizmet etsin istiyoruz. Bu konuda ara\u015ft\u0131rma yapmak isteyenlerin elinde somut, yaz\u0131l\u0131 bir dok\u00fcman olsun. Filmde olmayan di\u011fer \u00f6yk\u00fcleri de alaca\u011f\u0131z kitaba.<\/p>\n Kitapta ka\u00e7 ki\u015finin \u00f6yk\u00fcs\u00fc olacak?<\/strong><\/p>\n K.G.:<\/strong>\u00a0Y\u00fcze yak\u0131n \u00f6yk\u00fcye yer verece\u011fiz. Fakat baz\u0131lar\u0131 asla g\u00f6r\u00fc\u015fmek istemiyor. \u00d6yk\u00fclerini yak\u0131nlar\u0131ndan dinliyoruz. G\u00f6r\u00fc\u015fmek istememesinin pek \u00e7ok nedeni var. Milliyet\u00e7i ve T\u00fcrk\u00e7\u00fc olduklar\u0131 i\u00e7in ve sosyal stat\u00fcleri art\u0131k farkl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in. Mesel\u00e2 herkes onlar\u0131 pa\u015fan\u0131n k\u0131z\u0131 bilirken birden Dersim k\u0131z\u0131 olarak tan\u0131nacaklar. Bilmem hangi tarikat\u0131n \u00fcyesi, hacca gitmi\u015f gelmi\u015f diye bilinirken, \u201cK\u0131z\u0131lba\u015fm\u0131\u015f\u201d denilmesini istemedikleri i\u00e7in b\u00f6yle. Bu, onlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeni bir travma demek ve bu y\u00fczden asla \u00f6\u011frenilmesini istemiyorlar. Tabii biz bu ki\u015fileri anl\u0131yoruz ve sayg\u0131 duyuyoruz. Ama \u00f6te yandan toplumun ac\u0131lar\u0131n\u0131n bilinmesi gerekiyor. Toplum bununla y\u00fczle\u015fmeli, devlet bununla hesapla\u015fmal\u0131. Biz bu ikisi aras\u0131nda dengeyi korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a0Bu sebeple ikna olmas\u0131 i\u00e7in bir y\u0131l bekledi\u011fimiz ki\u015filer oldu.<\/p>\n Belgeseli izledikten sonra size ula\u015fan oldu mu?<\/strong><\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a0Evet oldu. Filmden sonra yakla\u015f\u0131k 15-20 ki\u015fi bizi arad\u0131. Kendisi evlatl\u0131k olan ya da annesinin evlatl\u0131k oldu\u011funu s\u00f6yleyenler ya da kay\u0131p yak\u0131nlar\u0131. Bizim de yan\u0131m\u0131zda evlatl\u0131k birileri varm\u0131\u015f demek i\u00e7in arayanlar da oldu. Bu y\u00fczle\u015fme, hesapla\u015fma s\u00fcreci, sadece Dersimliler\u2019e has de\u011fil. Di\u011fer taraftan olaya d\u00e2hil olmu\u015f ki\u015filer i\u00e7in de ge\u00e7erli, ki bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan bu \u00e7ok daha de\u011ferli. Bu nas\u0131l kad\u0131nlar\u0131n su\u00e7u de\u011filse, bu s\u00fcrece d\u00e2hil olan di\u011fer taraftaki tek tek ki\u015filerin de su\u00e7u de\u011fil. Ki\u015fisel olarak paylar\u0131 olabilir, o ayr\u0131 bir \u015fey, ama genel itibariyle politikayla birlikte de\u011ferlendirmek gerekir. Tarihle hesapla\u015f\u0131lacaksa Dersimli olan, olmayan herkesi kapsamal\u0131 bu.<\/p>\n D\u00f6rt ki\u015fi \u00fczerinden belgesel ilerliyor. Mesel\u00e2 k\u0131zlar\u0131n verildi\u011fi ailelerin yak\u0131nlar\u0131 da konu\u015fturulabilirdi. Siz neden b\u00f6yle dar bir \u00e7er\u00e7eveyi tercih ettiniz?<\/strong><\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a0O a\u015famada hen\u00fcz aile yak\u0131nlar\u0131na ula\u015famam\u0131\u015ft\u0131k. Film g\u00f6sterildikten sonra Huriye Teyze\u2019nin verildi\u011fi ikinci evin k\u0131z\u0131n\u0131 bulduk ama filmi izleyen birisi bu ba\u011flant\u0131y\u0131 kurdu. Ben bu kad\u0131nlar\u0131n konu\u015fmas\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck bir \u015fans olarak g\u00f6r\u00fcyorum. Onlar\u0131n s\u00f6yledi\u011fi tek c\u00fcmle bile \u00e7ok de\u011ferliydi.<\/p>\n K.G.:<\/strong>\u00a0\u015e\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmek l\u00e2z\u0131m, bu 70 y\u0131ld\u0131r kapal\u0131 bir kutu. Asl\u0131nda biz Dersim katliam\u0131na Cumhuriyet\u2019in kara kutusu diyoruz. Bu film, kutuyu a\u00e7t\u0131 o kadar, ama i\u00e7inde neler var bunu zamanla g\u00f6rece\u011fiz. Bu filmi kendi ko\u015fullar\u0131 i\u00e7erisinde de\u011ferlendirmek l\u00e2z\u0131m. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn 70 y\u0131ld\u0131r kendi \u00e7ocuklar\u0131na bile anlatmam\u0131\u015f bu insanlar.<\/p>\n Konuya i\u00e7eriden bakman\u0131z, Dersimli olman\u0131z, bu olay\u0131 fark etmenizi de kolayla\u015ft\u0131rd\u0131 san\u0131r\u0131m.<\/strong><\/p>\n K.G.:<\/strong>\u00a0\u0130\u00e7eriden bakman\u0131n dezavantaj\u0131 da olabilir. Oradaki yerel sorunlarla s\u0131n\u0131rlan\u0131p evrensel d\u00fc\u015f\u00fcnmene mani olabilir. O zaman son derece \u00f6znel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile etnik milliyet\u00e7ili\u011fe d\u00fc\u015f\u00fclebilir. Oradan bir Alevicilik ya da Dersimcilik \u00fcretilebilir ama biz sosyalist olarak enternasyonal bak\u0131yoruz, evrensel d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ortak ac\u0131lar\u0131, egemenlerin, devletlerin halklara y\u00f6nelik \u0131rk\u00e7\u0131 politikalar\u0131n\u0131n Dersim\u2019de uygulanmas\u0131 \u015feklinde ele al\u0131yoruz. B\u00f6yle olmasayd\u0131 nereden bakarsan\u0131z bak\u0131n g\u00f6remezdiniz. Travma ya\u015fayan toplumlar\u0131n kendi sorunlar\u0131na objektif yakla\u015fmalar\u0131 \u00e7ok zor \u00e7\u00fcnk\u00fc.<\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a0Bizim bildi\u011fimiz, bizi \u00e7ok inciten bir ac\u0131, ama bunu insanl\u0131\u011f\u0131n hep ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sorunlardan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden ele ald\u0131k. Belgeselci, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 kimli\u011fimizle topluma kar\u015f\u0131 sorumlulu\u011funuz var.<\/p>\n Ge\u00e7mi\u015fte ikiniz de siyasi su\u00e7lardan i\u00e7eride yatm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z, hatta Nezahat Han\u0131m \u00f6l\u00fcm orucu tutmu\u015f. Dersimlisiniz ve bu ac\u0131lar sizin i\u00e7in \u00e7ok tan\u0131d\u0131k. \u00c7ok daha sert bir film yapabilirdiniz ama belgesel olduk\u00e7a objektif. Bu ilgimi \u00e7ekti do\u011frusu.\u00a0<\/strong><\/p>\n K.G.:<\/strong>\u00a0D\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz itibariyle hem bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnmek hem objektif olmak gibi bir yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131z var. Ben i\u00e7eride on y\u0131l yatt\u0131m. Ki\u015fi olarak evet, sisteme, devlete bir \u00f6fkem var; bar\u0131\u015f\u0131k de\u011filim ama belgesel bilimsel olmak zorunda.<\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a0Ger\u00e7e\u011fin dili en yal\u0131n ve en politik asl\u0131nda. \u00d6yk\u00fclerin sahicili\u011fi, ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fi \u00e7ok daha politik.<\/p>\n K.G.:<\/strong>\u00a0En sert ayn\u0131 zamanda.<\/p>\n Bu sebeple mi Dersim\u2019de ya\u015fananlara dair pek bilgi aktarmad\u0131n\u0131z belgeselde?<\/strong><\/p>\n K.G.:<\/strong>\u00a0Evet. Belgesel, kar\u015f\u0131t d\u00fc\u015f\u00fcnenlere bile acaba dedirtsin istedik. Nitekim \u00f6yle oldu. Bilmem neredeki MHP il ba\u015fkan\u0131 \u015funu s\u00f6yleyebiliyor: \u201cGer\u00e7ekten olmu\u015f mu bunlar? Hadi, diyelim ki isyan vard\u0131, peki \u00e7ocuklara nas\u0131l bu yap\u0131l\u0131r?\u201d Kemalistler filmi izledi\u011finde \u201cSabiha G\u00f6k\u00e7en bunu mu yapm\u0131\u015f?\u201d diye sordu bize. Dersim hakk\u0131nda herkesin g\u00f6r\u00fc\u015fleri net; direkt anlatsayd\u0131k alaca\u011f\u0131m\u0131z tav\u0131rlar belliydi. Biz o y\u00fczden eski okumalar\u0131, kal\u0131plar\u0131 y\u0131kal\u0131m, bir soru sorulsun, empati yap\u0131ls\u0131n, yeni bir zeminde tart\u0131\u015f\u0131ls\u0131n istedik. Bu sebeple sadece ya\u015fanm\u0131\u015f \u00f6yk\u00fclere yer verdik.<\/p>\n Filmi \u00e7ekerken nas\u0131l bir estetik kayg\u0131n\u0131z vard\u0131?<\/strong><\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a0Belgeseldeki Fatma Teyze\u2019nin evine gitti\u011fimizde bizi kabul edecek mi bilmiyorduk. R\u00f6portajdan ona bahsetmemi\u015ftik. Dolay\u0131s\u0131yla geni\u015f bir ekiple, t\u00fcm altyap\u0131y\u0131 olu\u015fturarak gidemedik. G\u00f6rselli\u011fi ister istemez ikinci pl\u00e2na itmek durumunda kald\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc o an\u0131 yakalamak gerekiyor ve tekrarlatmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Zaten ya\u015fl\u0131 insanlar ve ilk defa seninle konu\u015fuyorlar. Baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri tek ba\u015f\u0131ma ben yapt\u0131m. Kad\u0131n oldu\u011fum i\u00e7in bana en \u00f6zelini daha rahat anlatabildiler. Bir taraftan kameray\u0131 kontrol ediyor, di\u011fer taraftan r\u00f6portaj\u0131 yapmaya, sesi kontrol etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum. \u00d6nemsemedi\u011fimizden de\u011fil ama baz\u0131 \u015feylerden taviz vermek zorunda kald\u0131k.<\/p>\n Belgeler ve foto\u011fraflar\u0131n bir\u00e7o\u011fu da ilk defa sizin belgeselinizde kullan\u0131ld\u0131, de\u011fil mi?<\/strong><\/p>\n N.G.:<\/strong>\u00a0Foto\u011fraflar ilk defa kullan\u0131ld\u0131. \u0130ki temel foto\u011fraf\u0131m\u0131z vard\u0131. Biri \u00e7ocuklar\u0131n toplu foto\u011fraf\u0131 di\u011feri de Mustafa Kemal\u2019in Dersim\u2019e 17 Kas\u0131m 1937\u2019de giri\u015finin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri. Baz\u0131 tart\u0131\u015fmalara da son veren belgeler bunlar. G\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn g\u00fcc\u00fcn\u00fc kulland\u0131k.<\/p>\n K.G.:<\/strong>\u00a0\u015eu belgeyi de \u00f6nemsiyoruz. Kay\u0131p k\u0131zlar Sakine ve \u015eemsi\u2019nin ailesi s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildi\u011finde k\u0131zlar\u0131n\u0131 aramaya devam eder, genelkurmay ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na bir dilek\u00e7e g\u00f6nderir. Cevaben Salihli Kaymakam\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n al\u0131n\u0131p getirilmesi i\u00e7in resmi bir belge verir. O belgeyi de belgeselde kulland\u0131k. Bu belge, asl\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n merkezi bir politikayla ve kay\u0131tl\u0131 olarak al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bir aile ba\u015fvuruyor ve ekip k\u0131z\u0131n\u0131n kimde oldu\u011funa cevap verebiliyorsa demek ki b\u00fct\u00fcn k\u0131zlar\u0131n nerede oldu\u011fu kay\u0131tl\u0131.<\/p>\n