![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Ordulu-bir-edebiyat-bekcisi-360x203.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Aris Nalc\u0131<\/strong><\/p>\n Son d\u00f6nemde Karadeniz’deki eski Ermeni yerle\u015fim yerleriyle ilgili daha fazla ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. En az\u0131ndan mikro tarih\u00e7ilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan, tam anlam\u0131yla akademik bir \u00e7al\u0131\u015fma olarak g\u00f6r\u00fclmese de giderek artan s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve yerelde gen\u00e7 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n \u00e7evresindeki k\u00fclt\u00fcrel mirasa olan\u00a0ilgisinin\u00a0artmas\u0131 san\u0131r\u0131m bunun en \u00f6nemli nedeni.<\/strong><\/em><\/p>\n Ben Karadeniz uzman\u0131 olmasam da Ordu’yu, Trabzon ve Samsun’da yerelde bir\u00e7ok gen\u00e7le ha\u015f\u0131r ne\u015fir olmu\u015f ve gezmi\u015f biri olarak o d\u00f6nem i\u00e7ine kapan\u0131k olan ki\u015filerin torunlar\u0131n\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n \u015fimdilerde ‘kendilerinden’ Karadenizlilere hikayelerini anlatt\u0131klar\u0131na \u015fahit oluyorum.<\/p>\n Bu anlamda Gamur\u00e7’ta da konuk etti\u011fim ve Ordu Ermenilerini konu\u015ftu\u011fumuz G\u00fcven Bayar benim g\u00f6z\u00fcm\u00fc a\u00e7anlardan biridir hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz.<\/p>\n G\u00fcven, T24’te ve Agos’ta yapt\u0131\u011f\u0131 yay\u0131nlarda ve yerelde olu\u015fturdu\u011fu g\u00fcvenle bir\u00e7oklar\u0131m\u0131z\u0131n, Ermeni olsak da ula\u015famayaca\u011f\u0131m\u0131z hikayelere ula\u015ft\u0131.<\/p>\n Bizim program sonras\u0131nda da Ordululardan bir\u00e7ok mesaj geldi baz\u0131lar\u0131 belgeler ve foto\u011fraflar yollad\u0131. Gelecekte, Karadeniz Ermenileri ile ilgili bir ara\u015ft\u0131rma enstit\u00fcs\u00fc veya ar\u015fiv merkezi a\u00e7mak m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n G\u00fcven de programda zaten \u201cben haz\u0131r\u0131m\u201d diyordu. Ama Karadeniz , Ordu, Trabzon haz\u0131r m\u0131?…<\/p>\n O ba\u015fka soru.<\/p>\n Gelelim bug\u00fcnk\u00fc konumuza.<\/p>\n Bug\u00fcn sizlere Zareh Vorpuni, veya do\u011fum ad\u0131 ile Zareh \u00d6ks\u00fczyan’\u0131 anlataca\u011f\u0131z.<\/p>\n Hemen belirtelim bonuslu bir yaz\u0131 bu.<\/p>\n Bana bu yaz\u0131dan sonra mesaj atanlara Vorpuni’nin kitab\u0131n\u0131n orjinalini d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm dijital formatta g\u00f6nderece\u011fim…<\/p>\n Eskiden gazeteler kupon verirdi ya, onun gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n ‘Vorpuni’nin hikayesini anlataca\u011f\u0131z’<\/em><\/strong>\u00a0dedim, \u00e7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcn Zareh \u00d6ks\u00fczyan kendi hikayesini kendisi anlatacak \u00e7o\u011funlukla.<\/p>\n SOYADINI SOYKIRIMDAN ALAN YAZAR: ZAREH \u00d6KS\u00dcZYAN<\/em><\/strong><\/p>\n Zareh \u00d6ks\u00fczyan (1902-1980), Soyk\u0131r\u0131m yetimleri neslinden. Takma ad Vorpuni \u00e7ok \u015fey anlat\u0131yor. ‘Vorpuni’ Ermenice ‘\u00f6ks\u00fcz’ demek. Gurgen Mahari ile mektupla\u015fmas\u0131 ve Lilit Avagyan’\u0131n buldu\u011fu otobiyografisi de bu mektupla\u015fman\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc.<\/p>\n Vorpuni’nin otobiyografisini nas\u0131l yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilgin\u00e7 bir hikayesi var.<\/p>\n Mahari<\/strong>, diasporal\u0131 Emeni edebiyat\u00e7\u0131larla yaz\u0131\u015f\u0131rd\u0131: \u015eahan \u015eahnur, Hamasde\u011f, Zareh Vorpuni, Hratch Zardaryan, Andranik Tsarukyan, Garabet Sital ve di\u011ferleri bunlar aras\u0131nda. 1966, 22 Haziran’da Mahari, Palanga’dan Paris’e Zareh Vorpuni’ye yaz\u0131yor.<\/p>\n “… Sevgili Zareh, biyografini yazmay\u0131 sevmedi\u011fini yaz\u0131yorsun. Be\u011fensen de be\u011fenmesen de yazmak zorundas\u0131n ve ne kadar konu\u015fkan olursan benim i\u00e7in o kadar iyi. Mektubunu yazmakla iyi i\u015f \u00e7\u0131kard\u0131n. Geldi\u011finde okumas\u0131 i\u00e7in Hamasde\u011f’in mektuplar\u0131ndan \u00f6zel sat\u0131rlar kaydettim…”.<\/em><\/p>\n Vorpuni, bu yaz\u0131\u015fma sonras\u0131nda kapsaml\u0131 bir mektup-otobiyografisini Mahari’ye g\u00f6nderiyor ve biz bug\u00fcn Ordulu Ermeni yazar, Zareh Vorpuni’nin gizli kalm\u0131\u015f hikayesini bu \u015fekilde \u00f6\u011frenebiliyoruz…<\/p>\n Soyk\u0131r\u0131mda her Ermeni ailesi soyu gibi soyad\u0131n\u0131 da kaybetti. Vorpuni de onlardan. As\u0131l soyadlar\u0131n\u0131n \u00d6ks\u00fczyan de\u011fil G\u00f6nl\u00fcbeyaz oldu\u011fundan bahsediyor.<\/p>\n \u201cDedelerimden birinin teninin \u00e7ok beyaz oldu\u011fu s\u00f6ylenir. Bu y\u00fczden T\u00fcrk a\u011falar\u0131 hamamda kendisini g\u00f6rd\u00fcklerinde “G\u00f6nl\u00fc Beyaz” lakab\u0131n\u0131 vermi\u015fler. Ve bu sebeple de atalar\u0131m G\u00f6nl\u00fcbeyazyan olmu\u015flard\u0131r. Tam olarak ne zaman ‘\u00d6ks\u00fczyan’a de\u011fi\u015ftirildi\u011fini bilmiyorum. Bak\u0131n her iki isimde de ayn\u0131 “\u00d6” var. Peki ama “beyaz ten” ve “yetim” kelimeleri aras\u0131nda nas\u0131l bir ili\u015fki g\u00f6r\u00fclmeli?<\/em><\/strong><\/p>\n Beyazl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6rkeminden dullu\u011fun karanl\u0131\u011f\u0131na.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n Zareh Vorpuni’nin babas\u0131 \u0130yonyal\u0131 (Karadeniz). Miras\u00e7\u0131lar\u0131n ayr\u0131lmas\u0131 nedeniyle Fatsa’ya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f (Karadeniz) ve Ordu’dan (Karadeniz) k\u0131z alm\u0131\u015f.<\/p>\n Kendisi de Ordu’da do\u011fmu\u015f.1964’te yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 ‘adam ol’ roman\u0131nda bir karakter olan ve Ordu’da do\u011fan Tomas da asl\u0131nda Zareh Vorpuni’nin kendisinin romandaki bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/em>\u00a0Anaokulu’nu Fatsa’da okur. Daha sonra Ordu’daki Movsesyan okuluna gider.<\/p>\n \u201cOrdu, H\u0131n\u00e7ak-Ta\u015fnak rekabetinde daha \u00f6zg\u00fcr bir kentti.\u201d<\/em><\/strong>\u00a0der Vorpuni mektuplar\u0131nda ve deva eder:<\/p>\n \u201cOrdu’daki okuldan akl\u0131mda kalan tek bir \u015fey var. Bir kelime. “Yetim” kelimesi benim i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir hayranl\u0131k uyand\u0131r\u0131yordu. Tek bir Ermenice kelime. Bu kelime Ermeniceydi ve bundan gurur duydum.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n Ordu’da soyk\u0131r\u0131m\u0131n tehlike \u00e7anlar\u0131 1914’un yaz\u0131nda ba\u015flar. Vorpuni’ye b\u0131rakal\u0131m s\u00f6z\u00fc:<\/p>\n \u201cBir g\u00fcn babam \u015fehirden geldi\u011finde ba\u015f\u0131 e\u011fik, kederliydi, ama bu her sabah ye\u015fil tepelere karga kovalamaya ko\u015fmamam\u0131z\u0131n i\u00e7in bir neden de\u011fildi. [9]. Bir gecede topraktan \u00e7\u0131kan o kar beyaz\u0131 mantarlar bizler i\u00e7in inan\u0131lmaz bir \u00e7ekicili\u011fe sahipti.<\/em><\/strong><\/p>\n Derlerdi ki koyunlar\u0131n aras\u0131nda b\u00fcy\u00fcrlermi\u015f. Onlara has kokusu y\u00fcz\u00fcnden.<\/em><\/strong><\/p>\n Babam\u0131n s\u00f6zleri bir g\u00fcn kula\u011f\u0131ma ili\u015fti: “Bu adamlar bu kez bizi bitirecekler.” Avrupa’da bir yerde sava\u015f \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrkiye hen\u00fcz sava\u015f\u0131n i\u00e7inde de\u011fildi ama bunun d\u0131\u015f\u0131nda da kalamad\u0131. Birka\u00e7 g\u00fcn sonra terli, ter kokulu atlar\u0131m\u0131zla \u015fehre indik.<\/em><\/strong><\/p>\n B\u00fcy\u00fck felaketin alarmlar\u0131 \u00e7ald\u0131. Babam tek ba\u015f\u0131na, hapisten, T\u00fcrk arkada\u015flar\u0131 iknas\u0131 ile T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc (m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131) kabul ettik. Babam hemen her g\u00fcn insanlar\u0131 inand\u0131rmak i\u00e7in camideydi. Namaz k\u0131larken o kadar yere e\u011filirdi ki anl\u0131na ‘on para’ olmu\u015f derlerdi.<\/em><\/strong><\/p>\n Bu mutluluk iki ay s\u00fcrd\u00fc, sonra T\u00fcrkler bizi de s\u00fcrg\u00fcn etmeye karar verdiler. Rusya’ya ka\u00e7mak i\u00e7in haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131m\u0131z gecenin \u00f6\u011fleninde aceleyle s\u00fcrg\u00fcn edildik. Sanki ka\u00e7\u0131\u015f\u0131m\u0131z ispiyonlanm\u0131\u015ft\u0131.<\/em><\/strong><\/p>\n Dost canl\u0131s\u0131 T\u00fcrk anne babalar bizi evlat edindiler, dedi ki: “\u00c7ocu\u011fu bize ver, geri gelirsen en az\u0131ndan \u00e7ocu\u011fu bulursun.”<\/em><\/strong><\/p>\n Ger\u00e7ekten de babam, amcam ve e\u015fleri, Tokat \u015fehrinin tan\u0131d\u0131k valisi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kervandan \u00e7\u0131kar\u0131larak vadideki bir evde tutuldu. Oradan iki karde\u015f, e\u015flerini geride b\u0131rakarak geri d\u00f6nd\u00fcler. Kendilerini parayla T\u00fcrk kat\u0131rc\u0131lara teslim ederler. \u0130\u015fte bu Kat\u0131rc\u0131lard\u0131r onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrenler. Tan\u0131d\u0131k bir T\u00fcrk k\u00f6y muhtar\u0131na gitmeleri gerekirken hi\u00e7 varmad\u0131lar oraya. Annem Ermeni ka\u00e7\u0131ran muhacirler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde, y\u0131llarca geceleri uyumad\u0131. Kulaklar\u0131m\u0131zla kap\u0131n\u0131n aniden a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131, babam\u0131n kap\u0131da g\u00f6r\u00fcnmesini beklerdik.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n YAZIN HAYATI<\/strong><\/p>\n 1922 yaz\u0131n\u0131n bir g\u00fcn\u00fc Frengi da\u011f\u0131nda edit\u00f6r Krikor \u00c7izmeciyan ile gezerken kendisine yeni yazd\u0131\u011f\u0131m bir \u015fiiri okur Vorpuni. Ve yaz\u0131n hayat\u0131 bu \u015fekilde ba\u015flar. \u0130lk \u015fiiri olan \u201cKuzum\u201d Ordu’dan bir sevdal\u0131s\u0131na yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Suzan’a.<\/p>\n Arkada\u015f\u0131 \u00c7izmeciyan, \u015fiiri Halk\u0131n Sesi gazetesinin yay\u0131n y\u00f6netmeni Vahan Tekeyan’a yollar ve\u00a0‘kuzum’<\/strong>\u00a01 A\u011fustos 1922’de gazetede yay\u0131nlan\u0131r. Vorpuni\u00a0\u201cO g\u00fcn ilk kez Ermeni edebiyat\u0131na ayak bast\u0131m, \u00e7antam haz\u0131rd\u0131.\u201d<\/strong>\u00a0der.<\/p>\n \u00c7antas\u0131 Ermeni edebiyat\u0131 \u00fczerine kendini geli\u015ftirebilece\u011fi Marsilya i\u00e7indir.<\/p>\n Bir sonraki g\u00fcn Marsilya’ya do\u011fru vapura biner, amcas\u0131n\u0131n yan\u0131na. Ancak i\u015fler istedi\u011fi gibi geli\u015fmez. Marsilya’da ekonomik kayg\u0131larla bir\u00e7ok farkl\u0131 i\u015fte \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve edebiyata istedi\u011fi zaman\u0131 ay\u0131ramaz.<\/p>\n Avrupal\u0131lar\u0131n ve Misyonerlerin kurtard\u0131\u011f\u0131 Ermeni yetimlerinin Marsilya liman\u0131na var\u0131\u015f\u0131na tan\u0131kl\u0131k eder yazar:<\/p>\n \u201c…birden gemiler Ermeni kitlelerini iskelelere d\u00f6kt\u00fc… D\u0131\u015f g\u00f6\u00e7, ka\u00e7\u0131\u015f ve ileride diaspora olarak adland\u0131raca\u011f\u0131m\u0131z o \u015feyin ba\u015flang\u0131c\u0131yd\u0131… Ve ben mutluydum, inan\u0131lmaz bir bencillik, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130stanbul’dan arkada\u015flar\u0131m yakla\u015f\u0131yordu bana, ancak tek bir fikirleri vard\u0131 ak\u0131llar\u0131nda, Paris!. Bo\u015funa, ‘durun’ diye ba\u011f\u0131r\u0131yorlard\u0131.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n Vorpuni arkada\u015f\u0131 Gurgen Mahari’ye yazd\u0131\u011f\u0131 mektubu kendini yeterince edebiyata vermedi\u011fini \u015fikayeti ile bitirir. Hen\u00fcz kitaplar\u0131n\u0131n daha sonra tekrar yay\u0131nlanaca\u011f\u0131ndan habersiz:<\/p>\n \u201c\u015eimdi bir tek hayalim var. Fizik tedavi muayenehanemiz var. \u0130yiyiz, ama yazam\u0131yorum. Hayalim mesle\u011fime geri d\u00f6nmek. Yani… Edebiyat bek\u00e7ili\u011fine…\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n Kim bilir Ordu bu Ermeniyi kaybetmeseydi belki de bug\u00fcn d\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc bir edebiyat\u00e7\u0131ya ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015f olacakt\u0131?<\/p>\n Kim bilir bu gizli kalm\u0131\u015f edebiyat\u00e7\u0131n\u0131n Ordu’da bir ev m\u00fczesi olacakt\u0131, ve biz gezebilecektik?<\/p>\n Kim bilir belki de Ordu’da bir edebiyat ak\u0131m\u0131 ba\u015flayacakt\u0131 sayesinde?<\/p>\n Ama olamad\u0131…<\/p>\n \u0130\u015fte Ordu’nun kaybetti\u011fi Zareh \u00d6ks\u00fczyan’\u0131n (Vorpuni) hikayesi.<\/p>\n https:\/\/artigercek.com\/makale\/ordulu-bir-edebiyat-bekcisi-zareh-vorpuni-oksuzyan-229209?fbclid=IwAR2TQtn_FYNc0LNa8vwN2JCFpiq_meRpPxiv_ymRpOb20_deWT8p-OxddQE<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Aris Nalc\u0131 Son d\u00f6nemde Karadeniz’deki eski Ermeni yerle\u015fim yerleriyle ilgili daha fazla ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. En az\u0131ndan mikro tarih\u00e7ilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan, tam anlam\u0131yla akademik bir \u00e7al\u0131\u015fma olarak g\u00f6r\u00fclmese de giderek artan s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve yerelde gen\u00e7 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n \u00e7evresindeki k\u00fclt\u00fcrel mirasa olan\u00a0ilgisinin\u00a0artmas\u0131 san\u0131r\u0131m bunun en \u00f6nemli nedeni. Ben Karadeniz uzman\u0131 olmasam da Ordu’yu, Trabzon ve Samsun’da […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":71128,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,70,19],"tags":[],"class_list":["post-71126","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-makaleler","category-unluler"],"yoast_head":"\n![\"vorbuni-chop.jpeg\"](\"https:\/\/cdn.artigercek.com\/other\/2022\/11\/09\/vorbuni-chop.jpeg\")
<\/p>\n