![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Gagik-I-nerede-360x203.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Aris Nalc\u0131<\/strong><\/p>\n 1994 y\u0131l\u0131nda \u00e7ekilmi\u015f bir foto\u011fraf, arada s\u0131rada dola\u015f\u0131r durur sosyal medyada. Kars’taki, Ermenilerin tarihi kenti Ani \u015fehrinin \u00fcnl\u00fc Pakraduni Kral\u0131 Gagik I’in kolunun foto\u011fraf\u0131 oldu\u011fu efsane edilir.<\/strong><\/em><\/p>\n Bug\u00fcn g\u00fcndemden uzak, tarihe yak\u0131n ama bir o kadar da g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn i\u00e7inde olan Gagik I’in ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 heykeli ve hikayesini anlataca\u011f\u0131m size.<\/p>\n Ani \u015fehrini bilmeyen yoktur. Y\u0131llarca\u00a0\u201cANI \u00f6ren yeri\u201d<\/em><\/strong>\u00a0diye ad\u0131n\u0131 inkar edenlere kar\u015f\u0131n il k\u00fclt\u00fcr m\u00fcd\u00fcrleri dahil herkesin ‘Ani’ oldu\u011funu bildi\u011fi bu \u015fehir, bir Ermeni krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015fkentiydi.<\/p>\n Ermenistan\u2019la \u015fu anda aralar\u0131nda bir ad\u0131m var.<\/p>\n Arpa\u00e7ay nehrinin bir yan\u0131 T\u00fcrkiye di\u011fer yan\u0131 Ermenistan.<\/p>\n S\u0131n\u0131r yalandan asl\u0131nda. Kentin giri\u015f kap\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131ndan giderseniz may\u0131nl\u0131 alana girersiniz, ama inip de nehir k\u0131y\u0131s\u0131nda kahvalt\u0131 etmi\u015fli\u011fimiz ve hatta o nehirde y\u00fczm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz vard\u0131r. Orada \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n bizim gibi d\u0131\u015far\u0131dan gelenlere izin verdiklerini de biliyoruz hani. S\u0131n\u0131r g\u00f6r\u00fcnt\u00fcde.<\/p>\n Arpa\u00e7ay’daki bal\u0131klar\u0131n da suyun hangi taraf\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye hangi taraf\u0131n\u0131n Ermenistan oldu\u011funu bildi\u011fini sanm\u0131yorum. Orta mal\u0131 onlar da.<\/p>\n Ani kentinin hikayesi bir yana bu kentteki en enteresan yap\u0131lardan biri olan Pakraduni Kral\u0131 Gagik I’in yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Gagiga\u015fen\u00a0(Ermenice Gagik’in yapt\u0131\u011f\u0131 demek)<\/em><\/strong>\u00a0Surp Krikor Lusavori\u00e7 kilisesi, \u00f6nemli bir mimari eserdir.<\/p>\n Daire tabanl\u0131 olmas\u0131 ve katl\u0131 bir \u015fekilde in\u015fa edilmi\u015f olmas\u0131 ile arkeologlar\u0131 hayrete d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Tabii in\u015faat m\u00fchendisli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Ani’deki depremlere dayanamad\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015far\u0131l\u0131 bir m\u00fcteahhitlik \u00f6rne\u011fi oldu\u011fu s\u00f6ylenemese de kilise hem yap\u0131s\u0131 hem de i\u00e7indekilerle \u00f6nemlidir.<\/p>\n D\u00fcnya sava\u015f\u0131 ortas\u0131nda Ani kaz\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n Ani kentine arkeologlar ilk olarak 1904 y\u0131l\u0131nda ayak bast\u0131.\u00a0Nikoghayos ( Nikolay Yakovlevi\u00e7) Marr<\/strong>\u00a0ad\u0131nda Tiflis’i bir dilbilimcisi ve oryantalist arkeolog buraya geldi\u011finde \u00f6nemli bir yap\u0131 bulaca\u011f\u0131n\u0131 biliyordu. Ama Gagik I’in heykeli kadar olaca\u011f\u0131n\u0131 beklemiyordu.<\/p>\n Hatta bir d\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131n ortas\u0131nda arkeolojik \u00e7al\u0131\u015fma yapaca\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 kestiremiyordu.<\/p>\n Ama \u00f6yle oldu.<\/p>\n Kaz\u0131lara ba\u015flad\u0131ktan sonra iki \u00fcnl\u00fc Ermeni entelekt\u00fcel, mimar Toros Toromanyan ve \u015farkiyat\u00e7\u0131 Hovsep Orbeli de ona kat\u0131ld\u0131lar. Foto\u011fraf\u00e7\u0131 Aram Vruyr da daha sonra \u00e7\u0131kanlar\u0131 belgelemek i\u00e7in b\u00f6lgeye gitti.<\/p>\n 1906 y\u0131l\u0131nda Marr’\u0131n kaz\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck bir ta\u015fa rastlad\u0131. Etraf\u0131n\u0131 kazd\u0131k\u00e7a bunun bir kilise par\u00e7as\u0131 de\u011fil de bir heykel oldu\u011funu anlad\u0131lar.<\/p>\n Ama bu heykel, daha \u00f6nce bu b\u00f6lgede g\u00f6r\u00fcnenler gibi de\u011fildi. K\u0131rm\u0131z\u0131 t\u00fcf ta\u015f\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f bir kaftan ve beyaz sar\u0131k, boynunda koca bir ha\u00e7 ile Gagiga\u015fen’in bir k\u00fc\u00e7\u00fck kopyas\u0131n\u0131 elinde tuttu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n Gagik I’in heykeliydi bu.<\/p>\n Y\u00fcz\u00fcnde de boya kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu Ermeni kilisesi mimarisinde al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir durum de\u011fildi. \u00d6te yandan Ermeni kral\u0131n\u0131n, k\u0131rm\u0131z\u0131 t\u00fcf ta\u015f\u0131ndan kaftan giyiyor olmas\u0131 da ilgin\u00e7ti.<\/p>\n Bu k\u0131yafetin sebebini Gagik I’in Ani’de her kesimi kapsayan (M\u00fcsl\u00fcman ve H\u0131ristiyan) bir ticaret ba\u015fkent yaratma fikrinden geldi\u011fini iddia edenler de vard\u0131r, d\u00f6nemin modas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyenler de.<\/p>\n Biz ikisini de iddia diyelim ama kuvvetle muhtemel iddialard\u0131r.<\/p>\n Ba\u015far\u0131l\u0131 olabilseymi\u015f \u00e7ok \u015fey de\u011fi\u015firmi\u015f T\u00fcrkiye-Ermenistan s\u0131n\u0131r\u0131nda.<\/p>\n 2 metre 26 cm y\u00fcksekli\u011findeki Gagik I heykelinin, kendi ad\u0131n\u0131 alan kilisenin kuzey duvar\u0131nda durdu\u011fu tahmin ediliyor.<\/p>\n Bu bulu\u015fun haberi Kafkaslara yay\u0131ld\u0131ktan sonra Ermenistan’dan, G\u00fcrcistan’dan ve Rusya’dan bir\u00e7ok insan, heykeli g\u00f6rmeye ve Ani’de inceleme yapmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n \u0130\u015fte bu ziyaretler s\u0131ras\u0131nda, e\u015fi bulunmaz heykelin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kalan tek tam boylu foto\u011fraflar\u0131ndan biri de \u00e7ekildi.<\/p>\n Bu ziyaret\u00e7ilerden biri de\u00a0Katolikos II. Matthew \u0130zmirliyan<\/strong>\u00a0idi. Kendisi asl\u0131nda \u0130stanbulludur, E\u00e7miadzin’e D\u00fcnya Ermenileri Patri\u011fi se\u00e7ildikten sonra \u0130zmirliyan olarak bilinir. Her Ermeni gibi onun da hikayesi bamba\u015fkad\u0131r. Ama biz Ani’ye d\u00f6nelim \u015fimdi.<\/p>\n \u0130\u015fte \u0130zmirliyan\u00a0(veya \u0130stanbulluyan)<\/em><\/strong>\u00a0Aram Vruyr ile Ani’ye bir ziyarette bulunur.<\/p>\n O zamanlar T\u00fcrkiye Ermenistan s\u0131n\u0131r\u0131 yok. E\u00e7miadzin – Kars\u00a03 bu\u00e7uk<\/strong>\u00a0saat.<\/p>\n Hop oradad\u0131r Patrik.<\/p>\n 25 Haziran 1909 olarak yazar g\u00fcnl\u00fcklerine o tarihi. \u0130\u015fte Ani’de yap\u0131lan ilk kaz\u0131lardan kalan foto\u011fraflar da o zaman \u00e7ekilmi\u015ftir. 2 metre 26 santimetrelik heybetli Gagik heykeli ile Patrik \u0130zmirliyan’\u0131n \u00e7ekilmi\u015f foto\u011fraflar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kaz\u0131da \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7iler ve di\u011fer bulgular da kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Gagik efsanesi<\/strong><\/p>\n Nikolai Marr’\u0131n an\u0131lar\u0131nda ve ar\u015fivlerinde anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi arkeolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar 1915’ten sonra da s\u00fcrer. Birinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda Marr, Toromanyan ve Orbeli, alarm\u0131 \u00e7alarlar. Her yere haber g\u00f6nderseler de insanlar can derdinde iken kimse arkeolojiyi d\u00fc\u015f\u00fcnecek de\u011fildir.<\/p>\n Ermeniler do\u011fuya do\u011fru ka\u00e7maktad\u0131rlar. Bir yandan gelen sava\u015f, di\u011fer yandan da eserleri kurtarma pani\u011fi ba\u015flar.<\/p>\n 1918’de, E\u00e7miadzin’den gelen bir grup Ermeni gen\u00e7 bilim insan\u0131 Nikolai Marr ve ekibi e\u015fli\u011finde ne yap\u0131labilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken eserlerin baz\u0131lar\u0131n\u0131 kay\u0131klarla Arpa\u00e7ay’\u0131n kar\u015f\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131na g\u00f6t\u00fcrmeye ba\u015flarlar.<\/p>\n Bunlar\u0131 Hovsep Orbeli’nin notlar\u0131ndan okuyabiliyoruz.<\/p>\n Orbeli,<\/strong>\u00a0Sovyetler Birli\u011fi’nde \u015farkiyat\u00e7\u0131 ve bir akademisyendi. G\u00fcney Kafkasya orta \u00e7a\u011f tarihi konusunda uzmand\u0131. Leningrad Devlet Ermitaj M\u00fczesi’ni 1934 – 1951 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda idare etti. Ayr\u0131ca Ermenistan Bilimler Akademisi’nin kurucusu ve ilk ba\u015fkan\u0131.<\/p>\n Yerevan Devlet \u00dcniversitesi’nin kurucu babas\u0131 ve arkeolog\u00a0A\u015fkarhabek Kalantar<\/strong>\u00a0da ekibe kat\u0131l\u0131r. Bir grup Ermeni talebe birli\u011fi ile ge\u00e7irilebildi\u011fi kadar eser kar\u015f\u0131 k\u0131y\u0131ya ge\u00e7irilir.<\/p>\n Efsane ve iddialar<\/strong><\/p>\n S\u0131ra Gagik heykeline geldi\u011finde ise a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n nakliyata dayanamayaca\u011f\u0131 ve par\u00e7alanabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131 ile Gagik heykeli g\u00f6t\u00fcr\u00fclemeyecektir.<\/p>\n Kaz\u0131 ekibinin notlar\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan bir varsay\u0131m ortaya at\u0131l\u0131r:<\/p>\n \u201cGeri g\u00f6melim!\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n Gagik, bug\u00fcne kadar T\u00fcrkiye’de definecilerin aralar\u0131nda konu\u015ftu\u011fu bir efsane yarataca\u011f\u0131ndan bihaber T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131nda kalan Ani’de geri g\u00f6m\u00fcl\u00fcr…<\/p>\n Veya \u00f6yle oldu\u011fu yaz\u0131l\u0131r. Ben onlar\u0131n yalanc\u0131s\u0131y\u0131m.<\/p>\n Kimsenin bilgi sahibi olmad\u0131\u011f\u0131 bir konudur Gagik heykelinin ak\u0131beti.<\/p>\n 1924’te Ani ad\u0131yla yay\u0131nlanan bir dergide H. Ate\u015fyan, heykelin ba\u015f k\u0131sm\u0131n\u0131n\u00a0A\u015fkarhabek<\/em><\/strong>\u00a0Kalantar<\/strong>\u00a0taraf\u0131ndan 1918’de Lori’deki Sanahin Manast\u0131r\u0131’na g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yazar. Ancak bug\u00fcne kadar bu manast\u0131rda b\u00f6yle bir kan\u0131t bulunamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bu iki iddian\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bir ba\u015fka iddia da\u00a0\u201cyeralt\u0131ndaki Ani\u201d<\/em><\/strong>\u00a0iddias\u0131d\u0131r.<\/p>\n Ani kenti yer \u00fcst\u00fcnde var oldu\u011fu gibi yeralt\u0131nda da ma\u011faralarla doludur. Bu ma\u011faralar\u0131n \u00e7ok uzun ve dibi olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. Hatta Kars’ta\u00a0‘Giden gelmez ma\u011faralar\u0131’<\/em><\/strong>\u00a0dediklerini duymu\u015fumdur.<\/p>\n 1901’de \u0130van Panov isimli bir demiryolu m\u00fchendisinin bir grup ile birlikte 960 metre derine kadar ilerleyip burada bir duvarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kaz\u0131 ekibinin sonu gelmeyen bu derin ma\u011faralardan habersiz oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ancak Gagik’in heykelinin buraya saklanm\u0131\u015f olmas\u0131 da sadece bir spek\u00fclasyondan ibaret.<\/p>\n Bu gizemli bekleyi\u015f, 1994’te Erzurum M\u00fczesi\u2019ni gezen G\u00fcrcistan’dan bir arkeolog taraf\u0131ndan yeni bir foto\u011fraf ile Gagik’in heykelini arayanlar\u0131n umutlar\u0131n\u0131 tekrar ye\u015fertir. G. Kavtaradze heykelin sol kolunun bir par\u00e7as\u0131n\u0131n Erzurum M\u00fczesi’nde yerde oldu\u011funu s\u00f6yler ve bir foto\u011fraf ile belgeler.<\/p>\n Gagik’ten en son duyum o zaman al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Ermenistan’da devlet \u00fcniversitesinden ilgin\u00e7 bir efsaneyle tamamlayal\u0131m.<\/p>\n Derler ki, bu heykelin nereye g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc Marr, Orbeli ve Toromanyan taraf\u0131ndan detayl\u0131 bir \u015fekilde izah edilmi\u015f ve haritaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte o bilgi Ermenistan’da nesilden nesile g\u00fcvenli ellerde dola\u015fmaktad\u0131r. Taa ki UNESCO g\u00f6zetiminde Ermeni arkeologlar\u0131n bir kaz\u0131 yap\u0131p buluntular\u0131n Ermenistan devlet m\u00fczesine g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesine izin verilene kadar…<\/p>\n Efsane o ya, UNESCO’dan yard\u0131m bekleniyor.<\/p>\n Bug\u00fcn o UNESCO’nun “\u0130yi Niyet El\u00e7isi” ‘duygusal<\/em><\/strong>‘ ba\u011flant\u0131lar\u0131 Panama Belgeleri’ne konu olan Aliyev’in e\u015fi. Belli ki uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7lerden \u00fcmit beklemek eskiden beri Ermenilerin tek \u00e7aresi.<\/p>\n Bir d\u00f6nem UNESCO Ermenistan temsilcisi Gagik Gyurciyan’\u0131n Agos’ta 2000’lerin ba\u015f\u0131nda s\u00f6ylediklerini hat\u0131rl\u0131yorum:<\/p>\n “Hele bir bulal\u0131m da…”<\/p>\n https:\/\/artigercek.com\/makale\/gagik-i-nerede-227264?fbclid=IwAR09QUysGFPKgm8IB3J1GPZg1tCc2B-mRFAlB8Yjp91PCBUavqRDQmJtnQY<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Aris Nalc\u0131 1994 y\u0131l\u0131nda \u00e7ekilmi\u015f bir foto\u011fraf, arada s\u0131rada dola\u015f\u0131r durur sosyal medyada. Kars’taki, Ermenilerin tarihi kenti Ani \u015fehrinin \u00fcnl\u00fc Pakraduni Kral\u0131 Gagik I’in kolunun foto\u011fraf\u0131 oldu\u011fu efsane edilir. Bug\u00fcn g\u00fcndemden uzak, tarihe yak\u0131n ama bir o kadar da g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn i\u00e7inde olan Gagik I’in ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 heykeli ve hikayesini anlataca\u011f\u0131m size. Ani \u015fehrini bilmeyen yoktur. Y\u0131llarca\u00a0\u201cANI […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":70727,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,70],"tags":[],"class_list":["post-70725","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-makaleler"],"yoast_head":"\n![\"katolikos-izmirliyan-ve-gagik-i-ardzan-3-483x600.jpeg\"](\"https:\/\/cdn.artigercek.com\/other\/2022\/10\/19\/katolikos-izmirliyan-ve-gagik-i-ardzan-3-483x600.jpeg\")
<\/p>\n![\"ardzan-4.jpeg\"](\"https:\/\/cdn.artigercek.com\/other\/2022\/10\/19\/ardzan-4.jpeg\")
<\/p>\n![\"erzurum-muzesi-1994.jpeg\"](\"https:\/\/cdn.artigercek.com\/other\/2022\/10\/19\/erzurum-muzesi-1994.jpeg\")
<\/p>\n