![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Haskoy-360x257.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u00d6nceki yaz\u0131da Hask\u00f6y\u2019\u00fcn h\u00fcnerbaz at\u00f6lye ustalar\u0131n\u0131 anlatm\u0131\u015ft\u0131m\u2026 Hask\u00f6y\u2019den s\u00f6z ederken, 2010 y\u0131l\u0131nda Mayor Sinagogu\u2019nda \u201cMolecular Istanbul\u2019 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ile bir yerle\u015ftirme yapan ve tam da \u0130stanbul\u2019a gelmek i\u00e7in tekrar yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda son nefesini veren New York\u2019lu sanat\u00e7\u0131 Serge Spitzer\u2019i de hat\u0131rlaman\u0131n iyi gelece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Onun bir sanat\u00e7\u0131 olarak b\u00f6lgede ya\u015fayan, \u00e7al\u0131\u015fan insanlarla nas\u0131l bir ili\u015fki kurdu\u011funu, nas\u0131l arkada\u015f oldu\u011funu.<\/strong><\/em><\/p>\n Korhan G\u00fcm\u00fc\u015f<\/strong><\/p>\n Hask\u00f6y\u2019deki at\u00f6lyeler basit \u00fcr\u00fcnler \u00fcretmiyor. Yapt\u0131klar\u0131 i\u015flerin arkas\u0131nda end\u00fcstri devriminin \u201cknow-how\u201dlar\u0131, birikimleri var. \u201cHadi \u015fimdi akl\u0131ma b\u00f6yle bir i\u015f geldi, ben de burada pres makineleri yapay\u0131m\u201d demekle bu i\u015f olmuyor. Salih usta bunu h\u00e2l\u00e2 g\u00f6steriyor. Ayn\u0131 \u015fekilde ayakkab\u0131 h\u00fcnerbaz\u0131 Eli de \u00fcretimin, malzemenin, kal\u0131plar\u0131n, diki\u015flerin nas\u0131l incelikler i\u00e7erdi\u011fini biliyor. Kau\u00e7ukla her biri m\u00fcthi\u015f bir bilgi i\u00e7eren sihirli \u00fcr\u00fcnler \u00fcreten Naim usta da.<\/p>\n Bu \u00e7e\u015fitlili\u011fi i\u00e7eren, onlar\u0131n farkl\u0131 birikimlerini, h\u00fcnerlerini, anlam d\u00fcnyalar\u0131n\u0131 kavramaya d\u00f6n\u00fck bir \u00e7abaya ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n Hali\u00e7\u2019in \u015fehrin kalbi, bir zamanlar end\u00fcstri h\u00fcnerbazlar\u0131n\u0131n mek\u00e2n\u0131 oldu\u011funun son izleri, Hask\u00f6y\u2019deki y\u0131k\u0131m bekleyen at\u00f6lyeler\u2026 Onlar\u0131 y\u0131karken bile ge\u00e7mi\u015flerini, ne yapt\u0131klar\u0131n\u0131, nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcklerini kayda ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fsan\u0131z, semte dair onlarca kitap dolusu bilgi \u00e7\u0131kar.<\/p>\n \u00dcretim her \u015feyden \u00f6nce ku\u015faklar boyunca aktar\u0131lan bir haf\u0131za ve deneyim demek. \u015eehrin istihdam yap\u0131s\u0131n\u0131 geli\u015ftiren ustal\u0131k okullar\u0131 bu at\u00f6lyeler. Hali\u00e7\u2019te \u015fehrin ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n end\u00fcstriyel geli\u015fme dinamiklerinin, yeniliklerinin izleri, deneyimleri var.<\/p>\n Bug\u00fcn kimi insanlar \u015fehrin bir zamanlar end\u00fcstriyel merkezi, kalbi olan yerde ya\u015fayanlar\u0131n, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n izlerini silmek isterken, kimi insanlar da onlar\u0131 h\u00e2l\u00e2 muhafaza etmeye, canl\u0131 tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Kimi insanlar \u00f6rne\u011fin Hask\u00f6y\u2019deki ge\u00e7mi\u015fi, kendi ya\u015famad\u0131klar\u0131 olaylar\u0131 \u201chat\u0131rlarken\u201d, kimi insanlar da onlar\u0131 \u201chat\u0131rlam\u0131yor\u201d. Hatta konu\u015fulmas\u0131n\u0131 bile istemiyor. Daha da \u00f6tesine ge\u00e7ip, mezarlar\u0131n\u0131 tahrip ediyor. Dolay\u0131s\u0131yla \u015fehrin yap\u0131lanmas\u0131nda ve yeniden \u00fcretiminde, kollektif yeniden in\u015fa s\u00fcre\u00e7lerinde \u201chat\u0131rlama\u201dn\u0131n \u00f6nemli bir yeri var.<\/p>\n New York\u2019lu bir h\u00fcnerbaz\u0131n son nefesi<\/strong><\/p>\n Hask\u00f6y\u2019den s\u00f6z ederken, 2010 y\u0131l\u0131nda Mayor Sinagogu\u2019nda \u201cMolecular Istanbul\u2019 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ile bir yerle\u015ftirme yapan ve tam da \u0130stanbul\u2019a gelmek i\u00e7in tekrar yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda son nefesini veren New York\u2019lu sanat\u00e7\u0131 Serge Spitzer\u2019i de hat\u0131rlaman\u0131n iyi gelece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Onun bir sanat\u00e7\u0131 olarak b\u00f6lgede ya\u015fayan, \u00e7al\u0131\u015fan insanlarla nas\u0131l bir ili\u015fki kurdu\u011funu, nas\u0131l arkada\u015f oldu\u011funu.<\/p>\n Mayor Sinagogu, ad\u0131n\u0131 \u0130spanya\u2019n\u0131n Mayorka Adas\u0131\u2019ndan alm\u0131\u015f. Sinagog, y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce 25 bin Yahudi\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Hali\u00e7\u2019teki Hask\u00f6y semtinde. Burada yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda yirmi be\u015f sinagog varm\u0131\u015f. Bunlardan b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 ba\u015fka bir ama\u00e7 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor ya da y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, terk edilmi\u015f. Mayor Sinagogu\u2019nun da kaderi ba\u015fka i\u015flevler i\u00e7in kullan\u0131lmak olmu\u015f. 50 y\u0131ld\u0131r sinagog olarak kullan\u0131lmayan ve bir k\u00fclt\u00fcr merkezine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi planlanan bu yap\u0131n\u0131n etraf\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fczde b\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fan\u0131yor. Bir tarafta ge\u00e7mi\u015fte nargile kafeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, \u015fimdi izleri silinerek Millet K\u0131raathanesi\u2019ne d\u00f6n\u00fc\u015fmekte olan Esgher Sinagogu\u2026 Di\u011fer tarafta bir zamanlar ni\u015fasta, \u00e7orap, tokyo fabrikas\u0131 olarak hizmet vermi\u015f olan Sinyora Sinagogu\u2026 Di\u011fer tarafta h\u00e2l\u00e2 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde ayakta duran, \u201caman dokunmas\u0131nlar\u201d dedirtecek Mayor Sinagogu\u2026<\/p>\n Semt yol geni\u015fletmeler ve y\u0131k\u0131mlarla b\u00fcy\u00fcs\u00fcn\u00fc kaybetmi\u015f gibi duruyor. Ama burada h\u00e2l\u00e2 sihirli bir \u015feyler var. Bunu en iyi fark edenlerden biriydi Spitzer. O kendisine teklif edildi\u011fi gibi \u0130stiklal Caddesini, m\u00fczeleri, ya da sanat mek\u00e2nlar\u0131n\u0131 kullanmad\u0131, Hask\u00f6y\u2019de unutulmu\u015f bir sinagogu tercih etti. Spitzer, deyim yerindeyse \u201c\u00f6l\u00fc bir tap\u0131na\u011f\u0131 diriltmek\u201d i\u00e7in kapal\u0131 ili\u015fkiler kuran mimarlar gibi canl\u0131 bir mek\u00e2n\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek yerine, oradaki ya\u015famla ili\u015fki kurdu. Orada \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131 tan\u0131d\u0131, onlara yukar\u0131dan bakmad\u0131, onlar\u0131n hayatlar\u0131na m\u00fcdahale etmedi. Hask\u00f6y\u2019\u00fcn karma\u015f\u0131k dokusu i\u00e7inde her biri bir m\u00fccevher gibi par\u0131ldayan bu ki\u015filerle yak\u0131n arkada\u015f oldu. \u015eu s\u00f6zleri duyunca \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m, hem de oradaki ustalardan: \u201cSpitzer ta oralardan bizi her g\u00fcn telefonla ar\u0131yor, y\u0131k\u0131mlara kar\u015f\u0131 h\u00e2l\u00e2 dayan\u0131yor musunuz diyor, geli\u015fmeleri merak ediyor\u2026\u201d Dil engeline ra\u011fmen kurulan yak\u0131n bir ili\u015fki\u2026<\/p>\n Kamu b\u00fct\u00e7esi ile g\u00fcya \u201cproje\u201d yapan mimar hocalar sinagogun r\u00f6l\u00f6vesinde \u00f6l\u00e7\u00fc almak i\u00e7in asistanlar\u0131n\u0131 g\u00f6nderirken, \u00fcniversite kimli\u011fini, ili\u015fkilerini \u00e7\u0131kara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi ama\u00e7larken, o \u00e7al\u0131\u015fanlarla arkada\u015f\u00e7a bir ili\u015fki kurdu. Bu d\u00fcnya g\u00f6rm\u00fc\u015f, tan\u0131nm\u0131\u015f sanat\u00e7\u0131 ili\u015fkilerinde ayr\u0131cal\u0131kl\u0131lar\u0131 de\u011fil, sanatsal eylemi s\u0131ras\u0131nda tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 ki\u015filerin d\u00fcnyas\u0131n\u0131 esas ald\u0131. Onlar\u0131 New York\u2019tan hasretle arad\u0131 ve b\u00fct\u00fcn engellere ra\u011fmen oradaki ya\u015famla ili\u015fki kurmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Sulukule\u2019de, S\u00fcleymaniye\u2019de, Balat\u2019ta\u2026 akl\u0131n\u0131za neresi gelirse, \u015fiddet uygulayan planc\u0131lar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n tam tersini yapt\u0131. Bu semtteki insanlar\u0131 hi\u00e7bir zaman unutmad\u0131.<\/p>\n Onun sanat\u0131, mutenala\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir giri\u015fim olarak aradaki mesafeyi art\u0131ran de\u011fil, yok eden bir eylemdi. Mayor\u2019un yak\u0131n\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan bir usta, Spitzer\u2019i tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek, t\u0131pk\u0131 bir arkada\u015f\u0131ndan bahseder gibi ondan s\u00f6z etmi\u015fti. Bu dostlu\u011fu sanat\u00e7\u0131dan de\u011fil, \u00e7al\u0131\u015fan ustadan \u00f6\u011frenmi\u015f oldu\u011fumu s\u00f6ylemem bile fazla.<\/p>\n Hask\u00f6y\u2019deki Mayor Sinagogu\u2019nun i\u00e7ine yerle\u015ftirdi\u011fi hi\u00e7bir \u015feyi temsil etmeyen cam k\u00fcreler ayn\u0131 zamanda kentteki, mek\u00e2n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki fragmantasyona i\u015faret ediyordu. Onu harekete ge\u00e7iren, i\u015flevini yitirmi\u015f bir mek\u00e2n\u0131, bir bo\u015flu\u011fu kullanma d\u00fcrt\u00fcs\u00fc de\u011fildi. Spitzer mek\u00e2nla hiyerar\u015fik bir ili\u015fki kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131. Ama bunun da yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131ndayd\u0131. Zannedersem bu cam k\u00fcrelerle kendisini merkeze almayan, izleyeni kendi iste\u011fi ile yerle\u015ftirmeye dahil eden, ba\u011flamdan i\u00e7eri\u011fe, i\u00e7erikten ba\u011flama do\u011fru uzanan bir yer de\u011fi\u015ftirme ama\u00e7lad\u0131.<\/p>\n Sonra Hask\u00f6y\u2019deki k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcretimi kaz\u0131yan y\u0131k\u0131mlar, s\u00fcrg\u00fcnler\u2026 Bu y\u0131k\u0131mlara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden alaca\u011f\u0131 pay nedeniyle kucak a\u00e7an siyaset\u00e7iler\u2026 Bir de g\u00fcya sanatla ilgili filantroplar, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden pay almaya \u00e7al\u0131\u015fan gayr\u0131menkul spek\u00fclat\u00f6rleri, hangi taraftan olursa olsun ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 mant\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7 de\u011fi\u015fmeyen giri\u015fimciler, kamu imk\u00e2nlar\u0131 ile imtiyaz ve kariyer elde etmeye \u00e7al\u0131\u015fan planc\u0131lar, uzmanlar\u2026 Peki nerede onlar gibi yerle ili\u015fki kuran; \u00e7\u0131kar\u0131yla, \u015f\u00f6hretiyle de\u011fil, kalbiyle ya\u015fayan sanat\u00e7\u0131lar, mimarlar?<\/p>\n Onlar\u0131n yoklu\u011funu hep hissediyorum.<\/p>\n
\n