![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Aya-Irini-Kilisesinin-distan-gorunusu-360x202.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Sinan Genim<\/strong><\/p>\n \u00c7o\u011fu kez s\u00f6yledi\u011fim gibi bizim g\u00fczelim \u00fclkemizde baz\u0131 i\u015flerin yap\u0131lmas\u0131 t\u00fcm\u00fcyle \u015fansa ba\u011fl\u0131d\u0131r. Baz\u0131 zaman \u015fans y\u00fcz\u00fcm\u00fcze g\u00fcler, olmaz denilen i\u015fler olur, bazense \u015fans bize k\u00fcser, olur denilen i\u015fler olmaz. Buna \u015fans demek ne derece m\u00fcmk\u00fcn? Bence ak\u0131l demek daha do\u011fru olacakt\u0131r.<\/strong><\/em><\/p>\n Aya \u0130rini Kilisesi ilk kez 26 Haziran 1973\u2019te Madrigal Korosu\u2019na ev sahipli\u011fi yapt\u0131.<\/p>\n Zaman zaman geriye d\u00f6n\u00fcp bak\u0131nca, \u201cNe olaylara \u015fahit olmu\u015fuz!\u201d diyor insan kendi kendine. B\u00e2b-\u0131 H\u00fcm\u00e2yun\u2019dan Sur-u Sultani\u2019ye girip biraz ilerledi\u011finizde sol yan\u0131n\u0131zda muhte\u015fem bir an\u0131tsal yap\u0131 oldu\u011funun fark\u0131na var\u0131rs\u0131n\u0131z. Ayasofya\u2019dan sonra bu \u015fehirde yap\u0131lan en b\u00fcy\u00fck Ortadoks kilisesi olan bu yap\u0131 \u201cAya \u0130rini Kilisesi\u201d olarak bilinir. Aya \u0130rini Kilisesi\u2019nin yap\u0131m\u0131 \u00e7ok eski tarihlere uzanmaktad\u0131r. \u0130lk yap\u0131m\u0131n\u0131n IV. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda I. Konstantin (MS 324-337) d\u00f6neminde \u00e7evrede bulunan \u00e7ok tanr\u0131l\u0131 dinlere ait tap\u0131naklardan arta kalan malzemeler kullan\u0131larak in\u015fa edildi\u011fi kabul edilmektedir. MS 532 y\u0131l\u0131nda meydana gelen Nika \u0130syan\u0131 s\u0131ras\u0131nda yak\u0131l\u0131r. Bu kez \u0130mparator I. Iustinianus (MS 527-565) taraf\u0131ndan yeniden yap\u0131l\u0131r. Her ne kadar zaman zaman meydana gelen depremler yap\u0131ya zarar verse de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Bizans d\u00f6neminde patrikhane \u015fapeli olarak nitelenen Aya \u0130rini Kilisesi i\u00e7in \u201c\u0130lahi Selamet\u201d s\u00f6zc\u00fckleri de kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n M\u00fcze olarak kullan\u0131lmas\u0131<\/p>\n Sur-u Sultani i\u00e7inde kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir zaman camiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeyen bu yap\u0131n\u0131n, Sultan III. Ahmed (1703-1730) d\u00f6nemine kadar i\u00e7 cebehane, daha sonra ise Harbiye Nezareti silah ambar\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019ndaki ilk m\u00fcze olu\u015fturma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na da bu yap\u0131da ba\u015flan\u0131r. 1726 y\u0131l\u0131nda, Sultan III. Ahmed d\u00f6neminde, imparatorlu\u011fun \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerinden g\u00f6nderilen eski silahlar ve eski eserler bu yap\u0131da toplan\u0131r ve bu m\u00fcnasebetle yap\u0131ya yeni bir kap\u0131 a\u00e7\u0131larak \u201cD\u00e2r-\u00fcl Esliha \/ Silahlar Evi\u201d ad\u0131 verilir. 1846 y\u0131l\u0131nda Fethi Ahmed Pa\u015fa\u2019n\u0131n giri\u015fimiyle m\u00fcze olarak yeniden d\u00fczenlenir ve ismi \u201cMecma-\u0131 \u00c2s\u00e2r-\u0131 Atika \/ Eski Eserler Koleksiyonu\u201d olarak de\u011fi\u015ftirilir.<\/p>\n M\u00fczedeki eserlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Askeri M\u00fcze\u2019ye bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ise \u0130stanbul Arkeoloji M\u00fczeleri\u2019ne g\u00f6nderilmesinden sonra yap\u0131 uzunca bir s\u00fcre bo\u015f kal\u0131r. Yap\u0131n\u0131n \u00f6zellikle akan \u00e7at\u0131s\u0131n\u0131n ve bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn onar\u0131m\u0131 i\u00e7in 1972 y\u0131l\u0131nda faaliyete ge\u00e7ilir. Rahmetli \u0130lban \u00d6z\u2019\u00fcn denetiminde ba\u015flanan onar\u0131m i\u015fi, o s\u0131ralar benim olduk\u00e7a ilgimi \u00e7ekmi\u015fti. S\u0131k s\u0131k yap\u0131ya gitmeye ortaya \u00e7\u0131kan buluntular\u0131 incelemeye, \u0130lban A\u011fabey\u2019e \u00e7\u0131rakl\u0131k yap\u0131p bilgi sahibi olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum.<\/p>\n \u0130stanbul Festivali<\/strong><\/p>\n Rahmetli Nejat Eczac\u0131ba\u015f\u0131 (1913-1993) sanayicili\u011finin yan\u0131 s\u0131ra k\u00fclt\u00fcr ve sanata merakl\u0131, \u00fclkemiz ve \u0130stanbul i\u00e7in farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler geli\u015ftiren bir ki\u015fiydi. 22 Temmuz 1972 g\u00fcn\u00fc geni\u015f kat\u0131l\u0131ml\u0131 bir bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 yaparak, yaz aylar\u0131nda \u201c\u0130stanbul Festivali\u201d ad\u0131 alt\u0131nda bir festival d\u00fczenlenmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131, bu festivalin \u0130stanbul\u2019un tan\u0131t\u0131m\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli i\u015flevler \u00fcstlenece\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. S\u0131k\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma sonras\u0131 21 Haziran-15 Temmuz 1973 g\u00fcnleri aras\u0131nda \u201c1. \u0130stanbul Festivali\u201d ger\u00e7ekle\u015ftirildi. 20 Haziran 1973 g\u00fcn\u00fc ak\u015fam\u0131 \u0130T\u00dc Maden Fak\u00fcltesi salonunda \u015fef Robert Wagner\u2019in y\u00f6netimindeki \u0130stanbul Devlet Operas\u0131 Korosu\u2019nun Adnan Saygun\u2019un \u201cYunus Emre Oratoryosu\u201dnu sahnelemesi ile a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lan festival g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar s\u00fcrmekte olan b\u00fcy\u00fck bir co\u015fku ile kar\u015f\u0131land\u0131.<\/p>\n \u0130stanbul Festivali i\u00e7in \u015fehirde yeni mek\u00e2nlar olu\u015fturmak gerekiyordu. Bu s\u0131rada restorasyonu yap\u0131lmakta olan Aya \u0130rini Kilisesi, hem Sur-u Sultani gibi g\u00f6rkemli bir alan i\u00e7inde yer almas\u0131 hem de kendi an\u0131tsal yap\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu atmosfer nedeniyle konser mek\u00e2nlar\u0131ndan biri olabilirdi.<\/p>\n Ba\u015fbakan\u0131n ziyareti<\/strong><\/p>\n \u0130\u015fte \u015fimdi, bu yaz\u0131m\u0131n nedenine, bir anlamda da \u201cZurnan\u0131n z\u0131rt dedi\u011fi\u201d yere geldik. Rahmetli Ayd\u0131n G\u00fcn\u2019\u00fcn de aralar\u0131nda bulundu\u011fu \u201c\u0130stanbul Festivali\u201d sorumlular\u0131 ile bir araya gelinerek Aya \u0130rini Kilisesi dola\u015f\u0131ld\u0131 ve gerek mek\u00e2n olu\u015fumu gerekse akusti\u011fi nedeniyle, burada verilecek konserlerin b\u00fcy\u00fck ilgi \u00e7ekece\u011fi konusunda fikir birli\u011fine var\u0131ld\u0131. 1972 y\u0131l\u0131 May\u0131s ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda bir g\u00fcn Aya \u0130rini Kilisesi\u2019ne u\u011frad\u0131m, birden bir hareketlenme ba\u015flad\u0131 \u201cNeler oluyor?\u201d diye sorunca \u201cBa\u015fbakan geldi\u201d dediler. 12 Mart 1971 asker\u00ee m\u00fcdahalesi hemen her asker\u00ee m\u00fcdahale gibi \u00fclke y\u00f6netiminde kaos olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Verilen muht\u0131ra \u00fczerine S\u00fcleyman Demirel H\u00fck\u00fbmeti istifa etmi\u015f, Nihat Erim taraf\u0131ndan bir ge\u00e7i\u015f h\u00fck\u00fbmeti kurulmu\u015ftu (26 Mart 1971-11 Aral\u0131k 1971). Bir kere \u00e7iviler yerinden oynamas\u0131n, bir daha tutturmak ne yaz\u0131k ki m\u00fcmk\u00fcn olmuyor. II. Erim H\u00fck\u00fbmeti (11 Aral\u0131k 1971-22 May\u0131s 1972), Ferit Melen\u2019in ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131nda Melen H\u00fck\u00fbmeti (22 May\u0131s 1972-15 Nisan 1973) ve nihayetinde Naim Talu\u2019nun ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131nda 36. Talu H\u00fck\u00fbmeti (15 Nisan 1973-26 Ocak 1974). Ba\u015fbakan Naim Talu, ona refakat eden Topkap\u0131 Saray\u0131 M\u00fcd\u00fcr\u00fc Kemal \u00c7\u0131\u011f ve \u0130stanbul Arkeoloji M\u00fczeleri M\u00fcd\u00fcr\u00fc Necati Dolunay arz\u0131 endam ettiler. Bir s\u00fcre aralar\u0131nda konu\u015ftular, bu s\u0131rada kilisenin i\u00e7indeki ah\u015fap merdivenleri s\u00fczen ba\u015fbakan\u0131n, \u201cBu i\u015f \u015fimdilik dursun, camide konser verdiler s\u00f6zlerine muhatap olmayal\u0131m!\u201d dedi\u011fini duydum. Ne Kemal Bey ne de Necati Bey seslerini \u00e7\u0131kartmad\u0131lar. Bu \u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn olduk\u00e7a yak\u0131n\u0131nda durdu\u011fum i\u00e7in gen\u00e7lik ate\u015fi ile birden m\u00fcdahale ettim; \u201cSay\u0131n Ba\u015fbakan\u0131m, bu yap\u0131 hi\u00e7bir zaman cami olmam\u0131\u015ft\u0131r, bir d\u00f6nem depo, bir d\u00f6nem de m\u00fcze olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r\u201d dedim ve dedi\u011fime de diyece\u011fime de o an i\u00e7in bin pi\u015fman oldum. Gerek Kemal Bey gerekse Necati Bey, \u00e7at\u0131lan ka\u015flar, \u015fim\u015fek \u00e7akan g\u00f6zler ile bana bakt\u0131lar. \u201cSen de nereden \u00e7\u0131kt\u0131n, haddini bil, sana m\u0131 kald\u0131 a\u00e7\u0131klama yapmak!\u201d dercesine beni s\u00fcz\u00fcyorlard\u0131. Birden ba\u015fbakan bana d\u00f6nd\u00fc ve \u201cDo\u011fru mu s\u00f6yl\u00fcyor?\u201d gibisinden onlara bakt\u0131, \u201cEvet, bu yap\u0131 hi\u00e7bir zaman camiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmemi\u015ftir\u201d cevab\u0131 verildi. Ba\u015fbakan, \u201cO zaman bir engel yok, burada konser verilebilir ve \u00e7ok da g\u00fczel olur\u201d dedi. Bir s\u00fcre Topkap\u0131 Saray\u0131\u2019ndan da Arkeoloji M\u00fczeleri\u2019nden de uzak durdum.<\/p>\n Mehter Tak\u0131m\u0131<\/strong><\/p>\n Gelelim hik\u00e2yenin geri kalan\u0131na, bu \u00fclkede hay\u0131rl\u0131 bir i\u015f yap\u0131lmaya niyet edilir de i\u015fe rufailer kar\u0131\u015fmaz olur mu hi\u00e7? Nereden akl\u0131na geldi ise biri ortaya bir laf atm\u0131\u015f, \u201cO yap\u0131da konser verilmesi tehlikeli olur, y\u00fcksek vol\u00fcml\u00fc m\u00fczikten dolay\u0131 kubbe \u00e7\u00f6kebilir ya da kubbeden s\u0131valar kopabilir ve i\u00e7eride panik olu\u015fur!\u201d Sen misin bunu s\u00f6yleyen, Harbiye Askeri M\u00fczesi\u2019nden tam te\u015fekk\u00fcl Mehter Tak\u0131m\u0131 getirildi. Bir halka \u015feklinde orta mek\u00e2na dizilen mehter, ziller, nekkareler, davul ve zurnalarla co\u015fkulu bir hava tutturdu ve \u015fevkle \u00e7almaya ba\u015flad\u0131. Az say\u0131daki ilgili ve yap\u0131da \u00e7al\u0131\u015fanlar gruplar h\u00e2linde onlar\u0131 izliyorduk. Birden \u0130lban A\u011fabey kolumu tuttu ve beni geri \u00e7ekti, geri geri y\u00fcr\u00fcyerek yan neflerin alt\u0131na do\u011fru gittik. Kula\u011f\u0131ma do\u011fru sessizce, \u201cBunlar yap\u0131da bir s\u0131k\u0131nt\u0131 olur mu diye \u00e7al\u0131yorlar de\u011fil mi?\u201d diye sordu. \u201cYa bir s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 durum olursa, biz geride dural\u0131m da ba\u015f\u0131m\u0131za bir i\u015f gelmesin, ak\u0131ll\u0131 ol!\u201d diyerek beni uyard\u0131. Birden akl\u0131m ba\u015f\u0131ma geldi, kubbe \u00e7\u00f6ker, s\u0131va d\u00fc\u015fer diye yap\u0131lan bir test de\u011fil miydi bunca velvele! Acaba hangi Allah\u2019\u0131n kulunun akl\u0131na insanlar\u0131n deney eleman\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00f6ylesi bir test yapmak gelir? Hadi akl\u0131 evvelin biri b\u00f6ylesi bir \u00f6neride bulundu, bu i\u015fe kat\u0131lan herkesin mi akl\u0131 evveldi? \u00dczerinden elli y\u0131la yak\u0131n zaman ge\u00e7mesine ra\u011fmen h\u00e2l\u00e2 merak ederim! Madem bir test yap\u0131lmas\u0131 isteniyordu, \u00fc\u00e7 be\u015f hoparl\u00f6r koyup, y\u00fcksek sesle m\u00fczik \u00e7al\u0131narak bu i\u015f \u00e7\u00f6z\u00fclemez miydi? Neyse ki Mehter Tak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n bir saati a\u015fk\u0131n konseri s\u0131ras\u0131nda ne kubbe \u00e7\u00f6kt\u00fc ne de s\u0131va d\u00fc\u015ft\u00fc. Art\u0131k herhangi bir sak\u0131nca kalmam\u0131\u015ft\u0131, elli y\u0131la yak\u0131n s\u00fcredir zaman zaman Aya \u0130rini Kilisesi\u2019nde konser yap\u0131l\u0131yor ve bizler b\u00f6ylesi bir yap\u0131ya malik olman\u0131n gururunu ta\u015f\u0131yoruz. 26 Haziran 1973 g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konserinde, bana k\u0131zg\u0131nl\u0131klar\u0131 art\u0131k ge\u00e7mi\u015f olan Kemal \u00c7\u0131\u011f ve Necati Dolunay e\u015fleri ile birlikte \u00f6n s\u0131raya oturdular. Bense, e\u015fim Renan\u2019la birlikte ah\u015fap merdivenlerde ancak bir yer bulabildik. Marin Constantin y\u00f6netimindeki B\u00fckre\u015f Madrigal Korosunu b\u00fcy\u00fck bir zevkle dinledik. Daha sonra, 10 Temmuz 1973 gecesi \u00fcnl\u00fc Amerikal\u0131 keman virt\u00fc\u00f6z\u00fc Yehudi Menuhin\u2019i dinleme mutlulu\u011funa eri\u015ftik. Yehudi Menuhin b\u00f6ylesi bir yap\u0131da ilk defa konser verdi\u011fini ve \u0130stanbul\u2019un harika yap\u0131lara sahip oldu\u011funu ifade etti.<\/p>\n Baz\u0131 i\u015fler yap\u0131l\u0131r da nas\u0131l yap\u0131l\u0131r?<\/strong><\/p>\n \u00c7o\u011fu kez s\u00f6yledi\u011fim gibi bizim g\u00fczelim \u00fclkemizde baz\u0131 i\u015flerin yap\u0131lmas\u0131 t\u00fcm\u00fcyle \u015fansa ba\u011fl\u0131d\u0131r. Baz\u0131 zaman \u015fans y\u00fcz\u00fcm\u00fcze g\u00fcler, olmaz denilen i\u015fler olur, bazense \u015fans bize k\u00fcser, olur denilen i\u015fler olmaz. Buna \u015fans demek ne derece m\u00fcmk\u00fcn? Bence ak\u0131l demek daha do\u011fru olacakt\u0131r. Akl\u0131n egemen oldu\u011fu d\u00f6nemlerde \u00f6n\u00fcm\u00fcz a\u00e7\u0131l\u0131yor, ba\u015far\u0131l\u0131 ve gelece\u011fe y\u00f6n verecek i\u015fler yap\u0131yoruz. Akl\u0131 evvellerin egemen oldu\u011fu d\u00f6nemlerde ise nerede ise hemen her i\u015fimiz \u00e7\u0131kmaza giriyor, sonra ah vah edip d\u00f6v\u00fcn\u00fcyoruz. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 sizlere baz\u0131 i\u015flerin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n ne kadar pamuk ipli\u011fine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu anlatabilmek i\u00e7in yazd\u0131m. Mustafa Kemal Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u00fcnl\u00fc s\u00f6z\u00fc her zaman bana rehber oldu. Ba\u015f\u0131ma i\u015fler a\u00e7t\u0131\u011f\u0131m, b\u00fcy\u00fck \u00fcz\u00fcnt\u00fcler ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m g\u00fcnler oldu, ama vazge\u00e7medim ne do\u011fru bildi\u011fimi s\u00f6ylemekten ne de do\u011fru bildi\u011fimi yapmaktan\u2026 Bundan b\u00f6yle vazge\u00e7meye de hi\u00e7 niyetim yok\u2026<\/p>\n