{"id":70412,"date":"2022-10-04T01:22:15","date_gmt":"2022-10-04T06:22:15","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=70412"},"modified":"2022-10-04T01:22:15","modified_gmt":"2022-10-04T06:22:15","slug":"refi-cevadin-ulunay-alemdar-gazetesindeki-ermeni-soykirim-tarihine-not-dusen-makaleleri-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=70412","title":{"rendered":"Refi\u2019 Cevad\u2019\u0131n (Ulunay) Alemdar Gazetesi\u2019ndeki Ermeni Soyk\u0131r\u0131m Tarihine Not D\u00fc\u015fen Makaleleri-1"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Sait \u00c7etino\u011flu\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u0130z Yay\u0131nc\u0131l\u0131k<\/em>\u00a0\u00fcnl\u00fc muhalif ve s\u00fcrg\u00fcn Refi\u2019 Cevad Ulunay\u2019\u0131n yaz\u0131lar\u0131ndan bir se\u00e7ki yay\u0131nland\u0131. Se\u00e7ki, yorumlar\u0131n dikkatle okunmas\u0131 \u015fart\u0131yla, Refi\u2019 Cevad\u2019\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ta\u015f\u0131nmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli olmakla birlikte, bir \u00e7ok eksiklikleri de ba\u011fr\u0131nda ta\u015f\u0131maktad\u0131r.[1]<\/a>\u00a0Bu yaz\u0131larda, \u00f6nemli eksikliklerinin bir y\u00f6n\u00fcne dikkat \u00e7ekerek tamamlanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n

Refi\u2019 Cevad, M\u00fctarekenin ard\u0131ndan d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k s\u00fcrg\u00fcn d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc tekrar yay\u0131mlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131Alemdar Gazetesi<\/em>\u2019nde 1919 y\u0131l\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 ba\u015fyaz\u0131lar\u0131nda Ermenilerin S\u00fcrg\u00fcn ve Katliamlar\u0131n\u0131 konu alarak Soyk\u0131r\u0131ma tan\u0131kl\u0131k eder. Tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemlidir zira, s\u0131ca\u011f\u0131 s\u0131ca\u011f\u0131na kaleme al\u0131narak tarihe not d\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Yaz\u0131ya ba\u015flamadan d\u00f6nemin iklimine ili\u015fkin birka\u00e7 \u015fey s\u00f6ylemek, d\u00f6nemin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r; Vahakn Dadrian, Taner Ak\u00e7am ile birlikte haz\u0131rlad\u0131klar\u0131\u00a0\u201cTehcir ve Tatil\u201d Divan-\u0131 Harbi \u00d6rfi Zab\u0131tlar\u0131\u00a0<\/strong>\u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n giri\u015finde d\u00f6neme dair \u00f6nemli a\u00e7\u0131klamalarda bulunur. Dadrian gazeteleri mercek alt\u0131na alarak makaleleri irdeler ve yaz\u0131lar\u0131n yaz\u0131lma saikleri ile yazarlar\u0131n meram\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k eder.<\/p>\n

Dadrian, sava\u015f\u0131n hemen ertesinde T\u00fcrkiye\u2019de egemen olan haleti ruhiyeyi, onu oldu\u011fu gibi yans\u0131tan d\u00f6nemin bas\u0131n\u0131nda aynen bulmak m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu s\u00f6yleyerek;\u00a0\u00a0Bu ilk d\u00f6nemde hen\u00fcz ne Kemalizmin izine rastlan\u0131yordu ne de \u0130stanbul\u2019u ve stratejik \u00f6neme sahip baz\u0131 b\u00f6lgelerini i\u015fgal etmi\u015f olan m\u00fcttefik kuvvetler aras\u0131nda uyu\u015fmazl\u0131k s\u00f6zkonusu idi. T\u00fcm bunlar\u0131n sonucu olarak, Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131 daha sonraki olaylar\u0131n g\u00f6sterece\u011fi gibi ilk ve belki de son defa \u201ctehcir ve tak- til\u201d ikiz tan\u0131mlamas\u0131yla a\u00e7\u0131k olarak tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131, anlat\u0131ld\u0131, analiz edildi ve belki de en \u00f6nemlisi lanet\u00adlendi. Yani, Ermeni felaketine sava\u015f sonras\u0131 g\u00f6sterilen tepki, su\u00e7lular\u0131n ceza\u00ee takibi ve a\u011f\u0131r ceza\u00adlara \u00e7arpt\u0131r\u0131lmalar\u0131 yolunda idi. Nitekim bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde gazetelerde bir\u00e7ok failin kimli\u011fi tesbit edildi, adlar\u0131 te\u015fhir edildi ve cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131 sa\u011fland\u0131<\/em>[\u011f\u0131n\u0131] ekler.\u00a0<\/em>\u00a0Bu tepkileri:<\/p>\n

-Toplu ka\u00e7\u0131\u015flar\u0131 \u015fiddetle ele\u015ftirme,<\/em><\/p>\n

-Kitle katliam\u0131 ger\u00e7e\u011fi,<\/em><\/p>\n

-Katliam i\u00e7in katillerin g\u00f6revlendirilmesi,<\/em><\/p>\n

-Sorumluluk meselesi,<\/em><\/p>\n

-Sert cezaland\u0131rma \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131\u00a0<\/em>gibi\u00a0taslak\u00a0<\/em>kategoriler bi\u00e7iminde s\u0131n\u0131fland\u0131rarak\u00a0\u00a0 g\u00f6zden ge\u00e7irir. Dadrian Alemdar Gazetesi dolay\u0131s\u0131yla Refi\u2019Cevad\u2019\u0131n\u00a0su\u00e7lular\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131 gerekti\u011fi konusunda daha do\u011frudan ve a\u00e7\u0131k talepte bulundu\u011funu\u00a0<\/em>ekler.[2]<\/a><\/p>\n

Bu seri yaz\u0131larda Refi\u2019 Cevad\u2019\u0131n se\u00e7kide s\u00f6z konusu olmayan bizce \u00a0son derecede de\u011ferli d\u00f6rt makalesi mercek alt\u0131na al\u0131nacakt\u0131r.<\/p>\n

Seriye Ba\u015fyazar\u0131n\u00a0Alemdar Gazetesi<\/em>nin 20 \u015eubat 1919 g\u00fcnl\u00fc n\u00fcshas\u0131nda ki\u00a0Araban\u0131n Beygirleri nas\u0131l \u0130mi\u015f?<\/em><\/strong>\u00a0Ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131yla ba\u015flamak, genel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 ortaya koymas\u0131 ve konuya bir perspektif \u00e7izmesi bak\u0131ndan bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Refi\u2019 Cevad, Mahmud Hayret Pa\u015fa\u2019n\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki Divan-\u0131 Harb-i \u00d6rfi\u2019de (S\u0131k\u0131y\u00f6netim Mahkemesi) s\u00fcren Yozgat Ermeni Katliamlar\u0131 duru\u015fmalar\u0131n\u0131 ele alarak, duru\u015fmalar\u0131n mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgular; Yaz\u0131, yedinci duru\u015fman\u0131n ard\u0131ndan kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Mahkemenin nihai karar\u0131 almas\u0131n\u0131n zaman\u0131 ge\u00e7mesine ra\u011fmen, \u00a0mahkemenin uzat\u0131lmas\u0131n\u0131 ele\u015ftirerek, sonucun istenilen bir s\u00fcrede al\u0131nmayaca\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izer:\u00a0Mahmud Hayret Pa\u015fa\u2019n\u0131n riyaset [ba\u015fkanl\u0131k] ettikleri Divan-\u0131 Harb-\u0131 Mahs\u00fbs\u2019daki tehc\u00eer [s\u00fcrg\u00fcn] ve taktil [katliam] muhakemesi gittik\u00e7e c\u00e2lib-i nazar-\u0131 dikkat [dikkat \u00e7ekici] bir safhaya girme\u011fe ba\u015flad\u0131. Muhakeme devam ettik\u00e7e c\u00e2lib-i merak [merak uyand\u0131r\u0131c\u0131] safahat yava\u015f yava\u015f kendini g\u00f6steriyor. Yaln\u0131z bu safahat\u0131n yava\u015f yava\u015f kendini g\u00f6stermesi acilen karar ittihaz\u0131n\u0131 ic\u00e2b ettiren \u015fu zamana muv\u00e2f\u0131k gelmiyor. Tehc\u00eer ve taktil [s\u00fcrg\u00fcn ve katliamlar] meselesinden dolay\u0131 icr\u00e2 edilen [y\u00fcr\u00fct\u00fclen] d\u00fcnk\u00fc muhakeme yedinci muhakemeyi te\u015fkil ediyor. Bu gidi\u015fle daha bir o kadar muhakeme cereyan etse bile i\u015fin arzu etti\u011fimiz bir zamanda bir netice-i kat\u2018iyeye iktir\u00e2n edece\u011fine [kesin bir sonuca yakla\u015faca\u011f\u0131na] ihtimal vermiyoruz. Birde anlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir cihet daha var: Tehc\u00eer ve taktil b\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131lar hakk\u0131nda yap\u0131ld\u0131. Bundan anas\u0131r m\u00fcnferiden m\u00fcteessir olmu\u015f de\u011fildir.<\/em><\/p>\n

Mahkemelerin \u0130TC geneline \u00a0a\u00e7\u0131lmamas\u0131n\u0131 ve b\u00f6lgelere g\u00f6re tek tek a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 zaman kayb\u0131 olarak niteleyerek, \u0130tihad ve Terakki Genel y\u00f6netiminin muhakeme edilmemesini sorgular:\u00a0Umum\u00ee bir \u015fekil ve mahiyetde olan bu meseleden yaln\u0131z Ermenilere aid olan ciheti al\u0131p \u00e7\u0131karmak ve onunla da b\u00f6yle aylarca me\u015fgul olmak hi\u00e7bir zaman do\u011fru de\u011fildir. Ermeniler hakk\u0131nda yap\u0131lan tehc\u00eer ve takt\u00eel hi\u00e7 olmazsa umum\u00ee bir suretde muhakeme edilmi\u015f olsayd\u0131 bunu da kabul edebilirdik. B\u00f6yle de olmad\u0131. Bug\u00fcn b\u00fct\u00fcn memleketin efk\u00e2r\u0131 yaln\u0131z Yozgat Ermenilerinin taktili ile u\u011fra\u015f\u0131yor. Kemal Bey kimdir? Hakikati ara\u015ft\u0131racak olursak kanl\u0131 bir baltadan ibaretdir. Adalet onu i\u015fleten eli kesmeli, bu eller, bu beyinler el-\u00e2n aram\u0131zda gezip y\u00fcr\u00fcyor.<\/em>\u00a0S\u00f6zleriyle \u00f6nemli bir duruma i\u015faret eder; Kemal bir aparattan ibarettir. Onu kullanan beyine y\u00f6nelmenin esas al\u0131nmas\u0131nda \u0131srar eder.<\/p>\n

Mahkemeler yava\u015fl\u0131\u011f\u0131na ve mant\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekerek,\u00a0Bid\u00e2yet-i ne\u015friy\u00e2t\u0131m\u0131zdan\u00a0<\/em>[\u00f6nceki yay\u0131nlar\u0131m\u0131zdan]\u00a0beri s\u00f6yl\u00fcyorduk ki h\u00fckumetin ceza i\u00e7in c\u00fcr\u00fcm arama\u011fa ihtiyac\u0131 yokdur. C\u00fcr\u00fcm malumdur. Cezas\u0131 da haz\u0131rd\u0131r. Mesele hemen tatbik edivermekle olup bitecektir.<\/em>\u00a0S\u00f6zleriyle k\u0131sa yolu g\u00f6stererek, \u0130ttihad\u2019\u0131n ge\u00e7mi\u015finden \u00f6rnekler:\u00a0Mesela \u0130ttihad ve Terakki\u2019yi ele alal\u0131m. \u0130ttihad kuvveti \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131klar yapar, her \u015feyi \u015firazesinden ta\u015f\u0131r\u0131rd\u0131. Fakat efkar-\u0131 umumiye nazar\u0131nda fa\u2018\u00e2l ve seri\u2018 olmak \u00fczere kendini tan\u0131tm\u0131\u015ft\u0131\u2026 Mahmud \u015eevket Pa\u015fa Hadisesindeki m\u00fcrettib ve faillerin muhakemesi bir celse de bitti. Biz h\u00e2la Kemal Bey\u2019in m\u00fccrimiyetine dair \u015fahid aramakla me\u015fgul\u00fcz. Anlad\u0131k. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya kanaat-\u0131 t\u00e2mme<\/em>\u00a0[kesin kanaat]\u00a0geldi ki bu adam bu c\u00fcr\u00fcmleri yapm\u0131\u015ft\u0131r. Daha ne ar\u0131yoruz ?<\/em><\/p>\n

Refi\u2019 Cevad\u2019\u0131n,\u00a0Kerbela sahras\u0131na d\u00f6nen peri\u015fan memleket maziye ait kanl\u0131 hat\u0131r\u00e2tdan silkinip \u00e7\u0131k\u0131verebilecek. Bu bir t\u00fcrl\u00fc yap\u0131lamad\u0131 ve yap\u0131lam\u0131yor. Yaza yaza h\u00fckumeti tevkifata do\u011fru y\u00fcr\u00fctt\u00fck. Bug\u00fcn hayretle g\u00f6r\u00fcyoruz ki bu ne idar\u00ee ve ne de kan\u00fbn\u00ee tarzda yap\u0131ld\u0131. Bundan dolay\u0131 h\u00fck\u00fbmet m\u00fc\u015fkil bir mevkide kalm\u0131\u015f oluyor. Bunu da \u015fimdiye kadar efkar-\u0131 umumiyeye bir beyanname ile ifh\u00e2m eylemesinden istidl\u00e2l ediyoruz\u00a0<\/em>[bildirmesinden bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar\u0131yoruz]. Bu kere tevkif edilen \u00fc\u00e7-be\u015f ittihad r\u00fcesas\u0131 da muhakeme mi ? edilecek?<\/em>\u00a0S\u00f6zleriyle H\u00fck\u00fcmetin\/dolay\u0131s\u0131yla mahkemenin \u00a0ayak s\u00fcr\u00fcmesini, yeteri derecede faal olmamas\u0131n\u0131 ele\u015ftirir. Tutuklanan \u00fc\u00e7 be\u015f \u0130ttihad y\u00f6neticisinin yarg\u0131lanmas\u0131ndan adaletin tecelli etmeyece\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izip, H\u00fck\u00fcmetin yetersizli\u011fini vurgularken \u00fcmitsizli\u011fini de g\u00f6r\u00fcyoruz; Ge\u00e7mi\u015fin muktedirleri halen g\u00f6beklerini sallayarak ortal\u0131kta gezinmektedirler:\u00a0Tehc\u00eer ve taktil meselesi \u0130ttihad cemiyetinin do\u011furdu\u011fu en m\u00fcstekreh [i\u011fren\u00e7] bir garibe-i hilkatdir. H\u00fck\u00fbmet bunlar\u0131 bir mesele olmak \u00fczere kabul ederek o suretde seri ve idar\u00ee bir tedbir ile i\u015fi bitirmeli; \u00e7\u00fcnk\u00fc hakikaten bu gidi\u015fle hi\u00e7bir meselenin hal olunup bitece\u011fine ihtimali vermiyoruz. Meclis-i Mebusan\u2019da bu milleti bir tek nefer kal\u0131ncaya kadar k\u0131rd\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 b\u00f6\u011f\u00fcre b\u00f6\u011f\u00fcre s\u00f6yleyen bir adam h\u00e2l\u00e2 seyyi\u02bcata doyamayan iri g\u00f6be\u011fini sallaya sallaya geziyor. E\u011fer bu muhakeme edilenler maddeten katil iseler i\u015fte katil-i maneviler ortada, p\u0131ht\u0131lar ta\u015fan canavar dima\u011flar aralar\u0131m\u0131zda. Onlar\u0131n neden azadesiz olarak yeni felaketler haz\u0131rlamalar\u0131na meydan veriliyor?<\/em><\/p>\n

Refi\u2019 Cevad\u2019\u0131n, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc basittir, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, ikirciksiz ve net olarak g\u00f6stermekten \u00e7ekinmez,\u00a0Tehc\u00eer ve taktil meselesi eski bir c\u00fcr\u00fcm de\u011fildir. Bir tak\u0131m mu\u015fik\u00e2f\u00e2ne [k\u0131l\u0131 k\u0131rk yaran] tahkik\u00e2ta l\u00fczum g\u00f6sterecek derecede kar\u0131\u015f\u0131k bir hadise de\u011fildir. Mesele gayet basitdir:<\/em><\/p>\n

\u0130ttihad ve Terakki \u00e7etesi emr etti, b\u00fct\u00fcn anas\u0131r\u0131 mahv etti. Kimini ast\u0131, kimini kesti, kimini yakt\u0131, bitirdi. Bu emri d\u00fc\u015f\u00fcnen dima\u011f, veren a\u011f\u0131z, icr\u00e2 eden el hepsi adaletin pen\u00e7esinde. Art\u0131k bunun i\u00e7in bir tak\u0131m garib tahk\u00eek\u00e2ta, ince eleyip s\u0131k dokuma\u011fa l\u00fczum yoktur.<\/em><\/p>\n

Refi\u2019 cevad,\u00a0<\/em>s\u00f6z\u00fcn\u00fc, mahkemede sorulan,\u00a0Yozgat Kasab\u0131 Kemal\u2019in bindi\u011fi araban\u0131n atlar\u0131n\u0131n rengini neydi<\/em>? sorusunu cevaplayarak ba\u011flar:<\/p>\n

Yayl\u0131n\u0131n atlar\u0131 bir ejder \u015feklinde, renkleri de kan renginde idi.<\/em><\/p>\n

Araban\u0131n Beygirleri nas\u0131l \u0130mi\u015f?\/ Refi Cevad<\/em><\/strong><\/h4>\n

Mahmud Hayret Pa\u015fa\u2019n\u0131n riyaset [ba\u015fkanl\u0131k] ettikleri Divan-\u0131 Harb-\u0131 Mahs\u00fbs\u2019daki tehc\u00eer [s\u00fcrg\u00fcn] ve taktil [katliam] muhakemesi gittik\u00e7e c\u00e2lib-i nazar-\u0131 dikkat [dikkat \u00e7ekici] bir safhaya girme\u011fe ba\u015flad\u0131. Muhakeme devam ettik\u00e7e c\u00e2lib-i merak [merak uyand\u0131r\u0131c\u0131] safahat yava\u015f yava\u015f kendini g\u00f6steriyor. Yaln\u0131z bu safahat\u0131n yava\u015f yava\u015f kendini g\u00f6stermesi acilen karar ittihaz\u0131n\u0131 ic\u00e2b ettiren \u015fu zamana muv\u00e2f\u0131k gelmiyor. Tehc\u00eer ve taktil meselesinden dolay\u0131 icr\u00e2 edilen d\u00fcnk\u00fc muhakeme yedinci muhakemeyi te\u015fkil ediyor. Bu gidi\u015fle daha bir o kadar muhakeme cereyan etse bile i\u015fin arzu etti\u011fimiz bir zamanda bir netice-i kat\u2018iyeye iktir\u00e2n edece\u011fine [kesin bir sonuca yakla\u015faca\u011f\u0131na] ihtimal vermiyoruz. Birde anlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir cihet daha var: Tehc\u00eer ve taktil b\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131lar hakk\u0131nda yap\u0131ld\u0131. Bundan anas\u0131r m\u00fcnferiden m\u00fcteessir olmu\u015f de\u011fildir.<\/em><\/p>\n

T\u00fcrklerde tehc\u00eer edildi. T\u00fcrklerde taktile u\u011frad\u0131. Umum\u00ee bir \u015fekil ve mahiyetde olan bu meseleden yaln\u0131z Ermenilere aid olan ciheti al\u0131p \u00e7\u0131karmak ve onunla da b\u00f6yle aylarca me\u015fgul olmak hi\u00e7bir zaman do\u011fru de\u011fildir. Ermeniler hakk\u0131nda yap\u0131lan tehc\u00eer ve takt\u00eel hi\u00e7 olmazsa umum\u00ee bir suretde muhakeme edilmi\u015f olsayd\u0131 bunu da kabul edebilirdik. B\u00f6yle de olmad\u0131. Bug\u00fcn b\u00fct\u00fcn memleketin efk\u00e2r\u0131 yaln\u0131z Yozgat Ermenilerinin taktili ile u\u011fra\u015f\u0131yor.<\/em><\/p>\n

Kemal Bey kimdir? Hakikati ara\u015ft\u0131racak olursak kanl\u0131 bir baltadan ibaretdir. Adalet onu i\u015fleten eli kesmeli, bu eller, bu beyinler el-\u00e2n aram\u0131zda gezip y\u00fcr\u00fcyor.<\/em><\/p>\n

\u0130zmit\u2019den tehc\u00eer edilen Ermenilerin hukuku i\u00e7in de ayr\u0131 muhakeme mi cereyan edecek, Bursa\u2019da taktile u\u011frayanlar hakk\u0131nda da yine b\u00f6yle koyun aya\u011f\u0131 ile y\u00fcr\u00fcyen muhakemeler mi te\u015fekk\u00fcl edecek? Bu ba\u015fa \u00e7\u0131kar m\u0131? Bu memlekete l\u00e2z\u0131m olan kanunu acilen tatbik ettirecek idar\u00ee ted\u00e2birdir. Bu yap\u0131lam\u0131yor. \u0130dar\u00ee ted\u00e2bir her h\u00fckumetlerce kabul olunmu\u015f ve icab\u0131nda tatbik olunarak muvaffakiyetli neticeler vermi\u015ftir. Mesela \u0130ttihad ve Terakki\u2019yi ele alal\u0131m. \u0130ttihad kuvveti \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131klar yapar, her \u015feyi \u015firazesinden ta\u015f\u0131r\u0131rd\u0131. Fakat efkar-\u0131 umumiye nazar\u0131nda fa\u2018\u00e2l ve seri\u2018 olmak \u00fczere kendini tan\u0131tm\u0131\u015ft\u0131. Bu fena neticeler veren idar\u00ee ted\u00e2birden ne\u015f\u02bcet etmi\u015f idi [kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131]. \u0130ttihad H\u00fckumeti\u2019nin kendi lehinde isti\u2018mal ederek [kullanarak] fena neticeler veren idar\u00ee ted\u00e2biri bir memleketin menfaati nokta-\u0131 nazar\u0131ndan tatbik ile iyi neticeler istihs\u00e2l edebiliriz ve etmeliyiz. Mesela tevk\u00eef\u00e2t\u0131 ele alal\u0131m.<\/em><\/p>\n

Bid\u00e2yet-i ne\u015friy\u00e2t\u0131m\u0131zdan beri s\u00f6yl\u00fcyorduk ki h\u00fckumetin ceza i\u00e7in c\u00fcr\u00fcm arama\u011fa ihtiyac\u0131 yokdur. C\u00fcr\u00fcm malumdur. Cezas\u0131 da haz\u0131rd\u0131r. Mesele hemen tatbik edivermekle olup bitecektir. \u0130dar\u00ee ted\u00e2bire elimizi uzatacak olursak g\u00f6r\u00fcr\u00fcz ki \u015fimdiye kadar Kerbela sahras\u0131na d\u00f6nen peri\u015fan memleket maziye ait kanl\u0131 hat\u0131r\u00e2tdan silkinip \u00e7\u0131k\u0131verebilecek. Bu bir t\u00fcrl\u00fc yap\u0131lamad\u0131 ve yap\u0131lam\u0131yor. Yaza yaza h\u00fckumeti tevkifata do\u011fru y\u00fcr\u00fctt\u00fck. Bug\u00fcn hayretle g\u00f6r\u00fcyoruz ki bu ne idar\u00ee ve ne de kan\u00fbn\u00ee tarzda yap\u0131ld\u0131. Bundan dolay\u0131 h\u00fck\u00fbmet m\u00fc\u015fkil bir mevkide kalm\u0131\u015f oluyor. Bunu da \u015fimdiye kadar efkar-\u0131 umumiyeye bir beyanname ile ifh\u00e2m eylemesinden istidl\u00e2l ediyoruz [bildirmesinden bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar\u0131yoruz]. Bu kere tevkif edilen \u00fc\u00e7-be\u015f ittihad r\u00fcesas\u0131 da muhakeme mi ? edilecek?<\/em><\/p>\n

E\u011fer ittihat\u00e7\u0131l\u0131k meselesi de muhakemeye\u00a0 [s\u00fctun:2]<\/strong>\u00a0d\u00fc\u015fecek olursa \u0130a\u015fe M\u00fcd\u00fcriyeti gibi bir de \u0130ttihad ve Terakki Seyyi\u02bcat\u0131 [k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri] M\u00fcd\u00fcriyeti diye ayr\u0131 bir daire te\u015fkil etmek l\u00fczumu has\u0131l olacak ! biraz maziden ibret almam\u0131z ic\u00e2b ediyor. Mahmud \u015eevket Pa\u015fa Hadisesindeki m\u00fcrettib ve faillerin muhakemesi bir celse de bitti. Biz h\u00e2la Kemal Bey\u2019in m\u00fccrimiyetine dair \u015fahid aramakla me\u015fgul\u00fcz. Anlad\u0131k. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya kanaat-\u0131 t\u00e2mme [kesin kanaat] geldi ki bu adam bu c\u00fcr\u00fcmleri yapm\u0131\u015ft\u0131r. Daha ne ar\u0131yoruz ?<\/em><\/p>\n

Neden bu meseleyi bir an evvel hit\u00e2ma [sona] erdirecek suretde davranm\u0131yoruz ? Tehc\u00eer ve taktil meselesi \u0130ttihad cemiyetinin do\u011furdu\u011fu en m\u00fcstekreh [i\u011fren\u00e7] bir garibe-i hilkatdir. H\u00fck\u00fbmet bunlar\u0131 bir mesele olmak \u00fczere kabul ederek o suretde seri ve idar\u00ee bir tedbir ile i\u015fi bitirmeli; \u00e7\u00fcnk\u00fc hakikaten bu gidi\u015fle hi\u00e7bir meselenin hal olunup bitece\u011fine ihtimali vermiyoruz. Meclis-i Mebusan\u2019da bu milleti bir tek nefer kal\u0131ncaya kadar k\u0131rd\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 b\u00f6\u011f\u00fcre b\u00f6\u011f\u00fcre s\u00f6yleyen bir adam h\u00e2l\u00e2 seyyi\u02bcata doyamayan iri g\u00f6be\u011fini sallaya sallaya geziyor. E\u011fer bu muhakeme edilenler maddeten katil iseler i\u015fte katil-i maneviler ortada, p\u0131ht\u0131lar ta\u015fan canavar dima\u011flar aralar\u0131m\u0131zda. Onlar\u0131n neden azadesiz olarak yeni felaketler haz\u0131rlamalar\u0131na meydan veriliyor ?<\/em><\/p>\n

Tehc\u00eer ve taktil meselesi eski bir c\u00fcr\u00fcm de\u011fildir. Bir tak\u0131m mu\u015fik\u00e2f\u00e2ne [k\u0131l\u0131 k\u0131rk yaran] tahkik\u00e2ta l\u00fczum g\u00f6sterecek derecede kar\u0131\u015f\u0131k bir hadise de\u011fildir. Mesele gayet basitdir:<\/em><\/p>\n

\u0130ttihad ve Terakki \u00e7etesi emr etti, b\u00fct\u00fcn anas\u0131r\u0131 mahv etti. Kimini ast\u0131, kimini kesti, kimini yakt\u0131, bitirdi. Bu emri d\u00fc\u015f\u00fcnen dima\u011f, veren a\u011f\u0131z, icr\u00e2 eden el hepsi adaletin pen\u00e7esinde. Art\u0131k bunun i\u00e7in bir tak\u0131m garib tahk\u00eek\u00e2ta, ince eleyip s\u0131k dokuma\u011fa l\u00fczum yoktur.<\/em><\/p>\n

Evvelki g\u00fcn cereyan eden muhakemede vekillerden birinin garib bir sualini g\u00f6rd\u00fck. Kemal Bey\u2019in bindi\u011fi yayl\u0131n\u0131n atlar\u0131 ne renkde, ne \u015fekilde oldu\u011fu soruluyordu. Buna um\u00fbm ma\u011fdur Osmanl\u0131 milleti muv\u00e2cehesinde biz cevab verelim:<\/em><\/p>\n

Yayl\u0131n\u0131n atlar\u0131 bir ejder \u015feklinde, renkleri de kan renginde idi.<\/em><\/p>\n

Heyet-i hakime bunu zabta kayd etmezse tarih kayd eder!<\/em><\/p>\n

Refi\u2019 Cevad (Ulunay) kimdir?<\/strong><\/h4>\n

Gazeteci-yazar Ref\u2019i Cevad (D. 1890, \u015eam \u2013 \u00d6. 4 Kas\u0131m 1968, \u0130stanbul) Ankara valilerinden Ali Muhiddin Pa\u015fa\u2019n\u0131n o\u011fludur.. Galatasaray Lisesini bitirdi\u011fi y\u0131l (1909)\u00a0Alemdar<\/em>\u00a0gazetesini \u00e7\u0131karmaya ba\u015flad\u0131.\u00a0Tanin<\/em>\u00a0ve\u00a0\u0130kdam<\/em>\u00a0gazetelerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bir s\u00fcre\u00a0\u015eehr\u00e2h<\/em>\u00a0gazetesinde yaz\u0131 i\u015fleri m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yapt\u0131.\u00a0G\u0131d\u0131k<\/em>\u00a0ba\u015fta olmak \u00fczere\u00a0Karag\u00f6z<\/em>,\u00a0Kalem<\/em>\u00a0gibi baz\u0131 gazete ve dergilerde de siyas\u00ee ve hiciv a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 yaz\u0131lar yazd\u0131. \u0130ttihad ve Terakki Cemiyeti\u2019ne kar\u015f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in Sadrazam Mahmut \u015eevket Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi olay\u0131ndan sonra Sinop, \u00c7orum ve Konya\u2019da s\u00fcrg\u00fcn hayat\u0131 ya\u015fad\u0131 (1914-18). Sinop\u2019a s\u00fcrg\u00fcn giderken bir di\u011fer \u00fcnl\u00fc s\u00fcrg\u00fcn Refik Halid Karay\u2019la birlikteydi. Ne garip tecelli ki; 1924 y\u0131l\u0131nda da Refik Halid ile birlikte s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilecektir.<\/p>\n

M\u00fctareke\u2019den sonra\u00a0Alemdar<\/em>\u00a0 Gazetesi\u2019ni yeniden yay\u0131mlad\u0131.\u00a0 Gazetesinde muhalif tavr\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Lozan\u2019dan sonra \u201c150\u2019likler\u201d listesine dahil edilerek \u00a0d\u00e2hil edilerek 1924 y\u0131l\u0131nda yurtd\u0131\u015f\u0131na g\u00f6nderildi\u011fi s\u00fcrg\u00fcnden ancak On be\u015f y\u0131l sonra 1938\u2019de aftan yararlanarak d\u00f6nd\u00fc. \u0130stanbul\u2019da\u00a0Yeni Sabah\u00a0<\/em>ve\u00a0Milliyet\u00a0<\/em>(1953 y\u0131l\u0131ndan sonra) gazetelerinde k\u00f6\u015fe yazarl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131.<\/p>\n

\n

[1]<\/a>\u00a0Metin Ay\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, Refi\u2019 Cevad Ulunay, Bir \u0130ngiliz Muhibbinin Milli M\u00fccadele D\u00f6nemi Yaz\u0131lar\u0131, \u0130z Yay\u0131nc\u0131l\u0131k Ltd. 2022.\u00a0<\/em><\/p>\n

[2]<\/a>\u00a0Vahakn Dadrian&Taner Ak\u00e7am, \u201cTehcir ve Taktil\u201d Divan-\u0131 Harb-i \u00d6rfi Zab\u0131tlar\u0131, \u0130ttihad ve Terakki\u2019nin Yarg\u0131lanmas\u0131 1919-1922, \u0130stanbul Bilgi \u00dcniversitesi Y. 2008. 15.<\/em><\/p>\n

Refi\u2019 Cevad\u2019\u0131n (Ulunay) Alemdar Gazetesi\u2019ndeki Ermeni Soyk\u0131r\u0131m Tarihine Not D\u00fc\u015fen Makaleleri-1<\/a><\/p><\/blockquote>\n