{"id":69644,"date":"2022-08-10T02:00:40","date_gmt":"2022-08-10T07:00:40","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644"},"modified":"2022-08-10T02:00:40","modified_gmt":"2022-08-10T07:00:40","slug":"23-maddelik-kurtce-raporu-turkiye-neden-fabrika-ayarlarina-dondu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644","title":{"rendered":"23 maddelik K\u00fcrt\u00e7e raporu: T\u00fcrkiye neden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc?"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-69645\" src=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Kurtce-raporu-360x233.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"233\" srcset=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/08\/Kurtce-raporu-360x233.jpg 360w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/08\/Kurtce-raporu-768x497.jpg 768w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/08\/Kurtce-raporu-560x362.jpg 560w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/08\/Kurtce-raporu-260x168.jpg 260w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/08\/Kurtce-raporu-160x104.jpg 160w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/08\/Kurtce-raporu.jpg 1020w\" sizes=\"auto, (max-width: 360px) 100vw, 360px\" \/><\/p>\n<p><em><strong>HezKurd\u2019un \u201cT\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin K\u00fcrt\u00e7e Politikalar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 23 maddelik raporu yay\u0131mland\u0131. Raporda, \u201c2015\u2019ten sonra devlet yeniden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc\u201d ifadeleri yer ald\u0131.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Ferhat Ya\u015far<\/strong><\/p>\n<p>DUVAR \u2013 K\u00fcrt Dil Hareketi (HezKurd), \u201cT\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin K\u00fcrt\u00e7e Politikalar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 23 maddelik rapor haz\u0131rlad\u0131. T\u00fcrk\u00e7e, \u0130ngilizce ve K\u00fcrt\u00e7e kitap\u00e7\u0131klar halinde bas\u0131lacak rapor, Meclis \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131ndaki t\u00fcm siyasi parti ve milletvekillerine, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na, bakanl\u0131klara ve STK\u2019lere sunulacak. Raporun \u0130ngilizce \u00e7evirisi ise Birle\u015fmi\u015f Milletler ve Avrupa Parlamentosu ile Avrupa\u2019daki STK\u2019lere g\u00f6nderilecek.<\/p>\n<p>HezKurd taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan raporda, Osmanl\u0131\u2019ya i\u015faret edilerek, \u201c\u0130mparatorluk bakiyesi \u00fczerine bir ulus-devlet olarak kurulan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti taraf\u0131ndan, kurulu\u015fundan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra imparatorlu\u011fun \u00e7ok-etnili, \u00e7ok-dinli, \u00e7ok-mezhepli, \u00e7ok-dilli ve \u00e7ok-k\u00fclt\u00fcrl\u00fc yap\u0131s\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in bir dizi politika devreye konuldu\u011funa\u201d dikkat \u00e7ekildi.<\/p>\n<p>1924 Anayasas\u0131\u2019yla birlikte \u00fcniter bir yap\u0131ya kavu\u015fan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin \u00fclkede konu\u015fulan di\u011fer dillerin kamusal hayattan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir efor harcand\u0131\u011f\u0131na vurgu yap\u0131lan raporda, \u201cKemalist rejim taraf\u0131ndan bilhassa K\u00fcrt\u00e7eye y\u00f6nelik neredeyse kamusal hayat\u0131n tamam\u0131nda ink\u00e2r, yasak ve sans\u00fcr devreye konuldu\u201d denildi.<\/p>\n<p>\u2018K\u00dcRT\u00c7E KONU\u015eANLARA PARA CEZASI KES\u0130LD\u0130\u2019<\/p>\n<p>\u0130l ve belediye meclislerinde kabul edilen \u00e7ok say\u0131da kararla K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fanlara para ve hapis cezas\u0131n\u0131n verilmesinin tedav\u00fcle konuldu\u011fu hat\u0131rlat\u0131lan raporda, \u015fu ifadeler kullan\u0131ld\u0131: \u201cMeclis kararlar\u0131, K\u00fcrt\u00e7enin okul, hastane, belediye, adliye, hapishane vb. gibi kamu kurulu\u015flar\u0131na ilave olarak \u00e7ar\u015f\u0131da, pazarda, sokakta, kahvede, yani g\u00fcndelik hayat\u0131n hi\u00e7bir yerinde konu\u015fulmas\u0131na izin vermiyor, K\u00fcrt\u00e7eyi sadece ev i\u00e7erisine hapsediyordu. Elbette, K\u00fcrt\u00e7eye dair t\u00fcm \u201cyasal\u201d, \u201chukuki\u201d ve yerel kararlar\u0131n, K\u00fcrtler aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck oranda kar\u015f\u0131l\u0131k bulmad\u0131\u011f\u0131 ve K\u00fcrt\u00e7enin t\u00fcm ink\u00e2r, yasak, sans\u00fcr ve bask\u0131lara ra\u011fmen varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 geni\u015f \u00f6l\u00e7ekte devam ettirdi\u011fi, malumun ilan\u0131d\u0131r. Ancak K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131nda 1980 sonras\u0131nda h\u0131zl\u0131 modernle\u015fmeye, kentle\u015fmeye, okulla\u015fmaya, okur-yazarl\u0131\u011fa, k\u00f6yden kente g\u00f6\u00e7lere, k\u00f6ylerin yak\u0131lmas\u0131na\/bo\u015falt\u0131lmas\u0131na, televizyon, radyo, gazete ve internet gibi kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak yeni ku\u015faklar\u0131n K\u00fcrt\u00e7eyi bilme\/\u00f6\u011frenme oranlar\u0131n\u0131n h\u0131zla bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 da ayr\u0131 bir ger\u00e7ek olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda durmaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>Raporun 2\u2019nci maddesinde, \u201c1924 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n kabul\u00fcyle K\u00fcrtler ve K\u00fcrt\u00e7e yok say\u0131lm\u0131\u015f ve K\u00fcrtler \u2018Da\u011f T\u00fcrk\u00fc\u2019, K\u00fcrt\u00e7enin ise T\u00fcrk\u00e7enin bir diyalekti oldu\u011fu tedav\u00fcle koyulmu\u015ftur. A\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmek gerekirse, 1924 Anayasas\u0131\u2019nda hem T\u00fcrk\u00e7enin tek resmi dil olarak kabul edilmesi hem de anayasada herkesin T\u00fcrk oldu\u011funa vurgu yap\u0131lmas\u0131 T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131ndaki dillerin tasfiyesi i\u00e7in ba\u015fat bir dayanak noktas\u0131 olmu\u015ftur\u201d denildi.<\/p>\n<p>Raporda, Umumi M\u00fcfetti\u015flik b\u00f6lgelerine de\u011finilip, \u2018T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda dil konu\u015fanlar\u0131n I\u0307skan Kanunu ile Vilayetler I\u0307daresi Kanunu\u2019na muhalefetten cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n da T\u00fcrk\u00e7enin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ba\u015fvurulan yolardan biri\u2019 oldu\u011fu belirtilerek \u015funlara yer verildi: \u201c13 Ocak 1928\u2019de Dar\u00fclf\u00fcnun Hukuk Fak\u00fcltesi Talebe Cemiyeti\u2019nin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 \u2018Vatanda\u015f, T\u00fcrk\u00e7e konu\u015f!\u2019 kampanyas\u0131 da K\u00fcrt\u00e7enin bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nmas\u0131nda \u00f6nemli bir kilometre ta\u015f\u0131 olmu\u015ftur. Kampanyayla hem gayrim\u00fcslimler hem de anadili T\u00fcrk\u00e7e olmayan M\u00fcsl\u00fcman topluluklar kamusal alanlarda T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmaya zorlanarak T\u00fcrk\u00e7enin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>DARBEDEN SONRA BASKILAR ARTTI<\/p>\n<p>Rapora g\u00f6re, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015fundan bug\u00fcne dek K\u00fcrt\u00e7eye dair politika ve pratiklerin kronolojisi \u015f\u00f6yle:<\/p>\n<p>?\u201d27 May\u0131s 1970 darbesinden sonra Cumhurba\u015fkan\u0131 Cemal G\u00fcrsel, \u2018K\u00fcrt diye bir milletin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u2019 ve \u2018K\u00fcrd\u00fcm diyenin surat\u0131na t\u00fck\u00fcr\u00fclmesi gerekti\u011fini\u2019 s\u00f6yleyerek K\u00fcrtler ve K\u00fcrt\u00e7e \u00fczerindeki bask\u0131lar\u0131n artmas\u0131n\u0131n fi\u015fe\u011fini ate\u015fledi. 1961\u2019de devletin deste\u011fiyle T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc kurularak s\u00f6z konusu enstit\u00fc taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan dergi ve kitaplarda K\u00fcrt diye bir milletin olmad\u0131\u011f\u0131, K\u00fcrt\u00e7enin de T\u00fcrk leh\u00e7elerinden biri oldu\u011fu s\u00f6ylemi yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>?1970-1992 aras\u0131nda faaliyet g\u00f6steren partilerden T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi (TI\u0307P), T\u00fcrkiye Emek\u00e7i Partisi (TEP), T\u00fcrkiye Birle\u015fik Kom\u00fcnist Partisi (TBKP) ve Sosyalist Parti (SP) K\u00fcrtlerin dil ve kimliklerinin \u2018varl\u0131\u011f\u0131n\u0131\u2019 tan\u0131d\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u201cDevletin \u00fclkesi ve milletiyle b\u00f6l\u00fcnmez b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bo\u0308lmek\u201d, \u201c\u00dclkede az\u0131nl\u0131klar bulundu\u011funu ileri s\u00fcrmek, az\u0131nl\u0131k yaratarak millet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bozulmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lamak\u201d ve \u201cPartiyi b\u00f6lge ve \u0131rk esas\u0131na dayand\u0131rmak\u201d gerek\u00e7eleriyle kapat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>?5 May\u0131s 1972 tarihinde \u00e7\u0131kar\u0131lan 1587 say\u0131l\u0131 N\u00fcfus Kanunu\u2019nun 16. maddesinde yer alan \u2018mili k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcze, ahlak kuralar\u0131na, \u00f6rf ve adetlerimize uygun d\u00fc\u015fmeyen veya kamuoyunu inciten adlar konulmaz\u2019 maddesi ile \u00e7ocuklara K\u00fcrt\u00e7e isim verilmesi engellenmi\u015ftir.<\/p>\n<p>?12 Eyl\u00fcl 1980 askeri darbesinden sonra kabul edilen 1982 Anayasas\u0131\u2019nda yer alan \u2018(Devletin) dili T\u00fcrk\u00e7edir\u2019 maddesiyle ilk defa Anayasa\u2019ya anadil yasa\u011f\u0131 girmi\u015f oldu. Anayasan\u0131n \u201cD\u00fc\u015f\u00fcncelerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131nda ve yay\u0131nlanmas\u0131nda kanunla yasaklanm\u0131\u015f olan herhangi bir dil kullan\u0131lamaz\u201d, \u201c(\u2026) T\u00fcrk\u00e7eden ba\u015fka hi\u00e7bir dil e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131nda T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131na anadilleri olarak okutulamaz ve \u00f6\u011fretilemez\u201d ve \u201cT\u00fcrk devletine vatanda\u015fl\u0131k ba\u011f\u0131 ile ba\u011fl\u0131 herkes T\u00fcrk\u2019t\u00fcr\u201d maddeleri hem K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc, hem de K\u00fcrt\u00e7eyi ink\u00e2r ediyordu. Daha a\u00e7\u0131k bir ifadeyle, s\u00f6z konusu maddeler, K\u00fcrt\u00e7enin \u00f6\u011fretilmesine hi\u00e7bir \u015fekilde imk\u00e2n tan\u0131m\u0131yordu.<\/p>\n<p>?1990\u2019lardan 2010\u2019lu y\u0131llara dek \u00e7ok say\u0131da K\u00fcrt Partisi \u201cDevletin \u00fclkesi ve milletiyle b\u00f6l\u00fcnmez b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc b\u00f6lmek\u201d, \u201c\u00dclkede az\u0131nl\u0131klar bulundu\u011funu ileri s\u00fcrmek, az\u0131nl\u0131k yaratarak millet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bozulmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lamak\u201d, \u201cPartiyi b\u00f6lge ve \u0131rk esas\u0131na dayand\u0131rmak\u201d ve \u201cT\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131ndaki dillerde siyasi propaganda yapmak\u201d gibi gerek\u00e7elerle kapat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>?2001-2009 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Avrupa Birli\u011fi uyum paketleri \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131lan \u00e7ok say\u0131da reformla K\u00fcrt\u00e7enin \u00f6n\u00fcndeki birtak\u0131m engeller kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve K\u00fcrt\u00e7enin e\u011fitimde, siyasette, medyada, bas\u0131nda ve g\u00fcndelik hayatta kullan\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131nd\u0131. 2002\u2019de ola\u011fan\u00fcst\u00fc halin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, 2004\u2019te Devlet G\u00fcvenlik Mahkemeleri\u2019nin ve 2012\u2019de de \u00f6zel yetkili mahkemelerin kapat\u0131lmas\u0131, K\u00fcrt dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn g\u00f6rece bir nefes almas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Yarg\u0131 alan\u0131ndaki bu reformlar d\u0131\u015f\u0131nda anayasa ve yasalarda K\u00fcrt dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcndeki bir\u00e7ok yasak ve engel de tedricen ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>?2001-2009 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, s\u00f6z\u00fc edilen demokratik reformlara ra\u011fmen K\u00fcrt dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc bask\u0131 alt\u0131nda tutulmaya devam edildi. Bu c\u00fcmleden olarak, davet edildikleri ABD\u2019de sekiz dilde \u015fark\u0131 s\u00f6yleyen Diyarbak\u0131r Sur Belediyesi \u00c7ocuk Korosu\u2019ndan \u00fc\u00e7 \u00e7ocu\u011fa, 1940\u2019ta yaz\u0131lm\u0131\u015f \u2018Ey Raqip\u2019 adl\u0131 K\u00fcrt\u00e7e bir mar\u015f okuduklar\u0131 i\u00e7in \u201cter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc propagandas\u0131 yapmak\u201dtan be\u015f y\u0131l istemiyle dava a\u00e7\u0131ld\u0131 ve koroda g\u00f6rev alan \u00f6\u011fretmene on ay ceza verildi. S\u00f6z\u00fc edilen y\u0131llarda \u201cHapiste annesiyle K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fmak\u201d, \u201ccep telefonuyla sokakta K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fmak\u201d, \u201cparka K\u00fcrt\u00e7e \u00e7i\u00e7ek ad\u0131 vermek\u201d, \u201cK\u00fcrt\u00e7e bayram tebri\u011fi yollamak\u201d, \u201cT\u00fcrk\u00e7e se\u00e7im konu\u015fmas\u0131 yaparken arkaya d\u00f6n\u00fcp K\u00fcrt\u00e7e su istemek\u201d, \u201cq, w, x harflerini kullanmak\u201d, \u201co\u011fullar\u0131n\u0131n mezar\u0131na K\u00fcrt\u00e7e \u2018\u015eehidin ruhuna el Fatiha\u2019 yazd\u0131rmak\u201d vb gibi \u00e7ok say\u0131da olay adli ve idari takibata u\u011frad\u0131. \u0130lave olarak, Diyarbak\u0131r Sur Belediye Ba\u015fkan\u0131 Abdullah Demirba\u015f, turizm bro\u015f\u00fcrlerini T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda be\u015f ayr\u0131 dilde (K\u00fcrt\u00e7e, Ermenice, S\u00fcryanice, \u0130ngilizce, Rus\u00e7a) bast\u0131r\u0131nca Dan\u0131\u015ftay taraf\u0131ndan g\u00f6revden al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>?K\u00fcrt\u00e7enin bas\u0131nda, medyada, akademide, okullarda, matbuatta, g\u00fcndelik hayatta ve kamusal alan\u0131n di\u011fer t\u00fcm alanlar\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmas\u0131, 2009 ile 2015 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda tedav\u00fcle konulan demokratikle\u015fme reformlar\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olabilmi\u015ftir. Di\u011fer bir ifadeyle, Temmuz 2009\u2019da y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulan \u201cMilli Birlik ve Karde\u015flik Projesi\u201d ve 2013\u2019te ba\u015flat\u0131lan \u201c\u00c7\u00f6z\u00fcm\/Bar\u0131\u015f S\u00fcreci\u201d K\u00fcrt dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcndeki \u00e7ok ciddi engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na geliyordu.<\/p>\n<p>?Farkl\u0131 dil ve leh\u00e7elerin \u00f6\u011frenilmesi, geli\u015ftirilmesi ve yay\u0131n\u0131 hakk\u0131nda yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikler neticesinde 1 Ocak 2009\u2019da TRT 6 (\u015ee\u015f-Kurd\u00ee) ad\u0131yla tam g\u00fcn yay\u0131n yapan K\u00fcrt\u00e7e tv kanal\u0131 yay\u0131na ba\u015flad\u0131. Mart 2009\u2019da K\u00fcrt\u00e7e mevlit, \u015eubat 2011\u2019de K\u00fcrt\u00e7e hutbe ba\u015flad\u0131. 2012 y\u0131l\u0131nda www.trtxeber.com ad\u0131yla K\u00fcrt\u00e7e haber sitesi yay\u0131na ba\u015flad\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin resmi haber sitesi olan Anadolu Ajans\u0131\u2019nda (AA) 1 Eyl\u00fcl 2013 tarihinde K\u00fcrt\u00e7e yay\u0131n ba\u015flad\u0131. K\u00fcrt\u00e7e Haberler Servisi, politika, ekonomi, spor, turizm, ya\u015fam, k\u00fclt\u00fcr-sanat ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda T\u00fcrkiye ve d\u00fcnyada ya\u015fanan geli\u015fmeleri, Kurmancca ve Soranca olarak, foto\u011frafl\u0131 ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc olarak b\u00f6lge medyas\u0131na servis ediyor.<\/p>\n<p>?2009\u2019da ba\u015flat\u0131lan \u201cMilli Birlik ve Karde\u015flik Projesi\u201dnin akabinde Diyarbak\u0131r Valili\u011fi \u00c7a\u011fr\u0131 Merkezi K\u00fcrt\u00e7e hizmet vermeye ba\u015flad\u0131. Urfa\u2019da iki ayr\u0131 mahkeme, K\u00fcrt\u00e7e savunmay\u0131 kabul etti. BDP lideri Selahattin Demirta\u015f TBMM\u2019de grup toplant\u0131s\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e konu\u015ftu. Diyarbak\u0131r Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131, \u00e7ok dilde y\u00f6n levhalar\u0131yla ilgili \u201ckovu\u015fturmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131\u201d karar\u0131n\u0131 verdi. Diyarbak\u0131r Sur Belediyesi, ailelere her gece bir masal okumas\u0131 i\u00e7in 365 masall\u0131k K\u00fcrt\u00e7e kitap bast\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>?2009 y\u0131l\u0131nda Mardin Artuklu \u00dcniversitesi b\u00fcnyesinde T\u00fcrkiye\u2019de Ya\u015fayan Diller Enstit\u00fcs\u00fc ad\u0131yla bir enstit\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131. 2010 y\u0131l\u0131nda mezk\u00fbr enstit\u00fcye ba\u011fl\u0131 olarak kurulan K\u00fcrt Dili ve K\u00fclt\u00fcr\u00fc ana bilim dal\u0131nda tezli ve tezsiz y\u00fcksek lisans programlar\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. Daha sonra Dicle, Bing\u00f6l, Van Y\u00fcz\u00fcnc\u00fc Y\u0131l ve Siirt \u00fcniversitelerine ba\u011fl\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de Ya\u015fayan Diller Enstit\u00fcs\u00fc ve Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc b\u00fcnyesinde K\u00fcrt Dili ve K\u00fclt\u00fcr\u00fc, K\u00fcrt Dili ve Edebiyat\u0131 ve Zaza Dili ve Edebiyat\u0131 ad\u0131yla y\u00fcksek lisans ve doktora e\u011fitimi veren programlar a\u00e7\u0131ld\u0131. Bing\u00f6l \u00dcniversitesi, Mu\u015f Alparslan \u00dcniversitesi ve Dicle \u00dcniversitesi\u2019nde K\u00fcrt Dili ve Edebiyat\u0131 ve Zaza Dili ve Edebiyat\u0131 ana bilim dallar\u0131nda doktora d\u00fczeyinde e\u011fitim verilmektedir. S\u00f6z\u00fc edilen ana bilim dallar\u0131nda \u00e7ok say\u0131da Kurmanc\u00ee ve Zazaki tez yaz\u0131ld\u0131. Dicle \u00dcniversitesi\u2019nde tezlerin K\u00fcrt\u00e7e yaz\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engel A\u011fustos 2021 tarihinde yap\u0131lan y\u00f6netmelik de\u011fi\u015fikli\u011fiyle ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>?2010 y\u0131l\u0131nda Mardin Artuklu \u00dcniversitesi ve Mu\u015f Alparslan \u00dcniversitesi Edebiyat\/Fen Edebiyat Fak\u00fcltesi b\u00fcnyesinde lisans e\u011fitimi veren K\u00fcrt Dili ve Edebiyat\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131. 2012 y\u0131l\u0131nda Munzur \u00dcniversitesi Edebiyat Fak\u00fcltesi b\u00fcnyesinde Zaza Dili ve Edebiyat\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fc kuruldu. Yine ayn\u0131 y\u0131l Dicle \u00dcniversitesi Edebiyat Fak\u00fcltesi b\u00fcnyesinde bulunan Do\u011fu Dilleri ve Edebiyatlar\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak K\u00fcrt Dili ve Edebiyat\u0131 ana bilim dal\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. 2013 y\u0131l\u0131nda Bing\u00f6l \u00dcniversitesi Fen Edebiyat Fak\u00fcltesi b\u00fcnyesinde Do\u011fu Dilleri ve Edebiyat\u0131 B\u00f6l\u00fcm\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak K\u00fcrt Dili ve Edebiyat\u0131 ile Zaza Dili ve Edebiyat\u0131 program\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l Batman \u00dcniversitesi Fen Edebiyat Fak\u00fcltesi b\u00fcnyesinde bulunan Do\u011fu Dilleri ve Edebiyatlar\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak K\u00fcrt Dili ve Edebiyat\u0131 ana bilim dal\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>?2012 y\u0131l\u0131nda \u0130lk\u00f6\u011fretim Kurumlar\u0131 Haftal\u0131k Ders \u00c7izelgesinde yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikle se\u00e7meli dersler aras\u0131nda haftada iki saatlik Ya\u015fayan Diller ve Leh\u00e7eler dersi konuldu. \u0130lk y\u0131llarda on binlerce K\u00fcrt \u00f6\u011frenci Kurmanc\u00ee ve Zazaki derslerini se\u00e7erken, 2015 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin sona erdirilmesinden sonra \u00fclkedeki politik havan\u0131n da etkisiyle bahse konu dersleri se\u00e7en \u00f6\u011frencilerin say\u0131s\u0131nda h\u0131zla bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fand\u0131.<\/p>\n<p>?2010 sonras\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulan demokratikle\u015fme reformlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131 K\u00fct\u00fcphaneler ve Yay\u0131mlar Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc 2010\u2019da K\u00fcrt \u015fair ve ozan Ehmed\u00ea Xani\u2019nin \u2018Mem \u00fb Z\u00een\u2019 adl\u0131 eserini, 2012\u2019de Melay\u00ea C\u00eez\u00eer\u00ee\u2019nin \u2018Divan\u2019\u0131n\u0131, 2014\u2019te Feq\u00eey\u00ea Teyran\u2019\u0131n \u2018Divan\u2019\u0131n\u0131, 2015\u2019te de Molla H\u00fcseyin Bat\u00eay\u00ee\u2019nin \u2018Mewluda Neb\u00ee\u2019sini ve 2019\u2019da Pertew Beg\u00ea Hekkar\u00ee\u2019nin \u2018Diwan\u2019\u0131n\u0131 K\u00fcrt\u00e7e-T\u00fcrk\u00e7e yay\u0131mlad\u0131. T\u00fcrk Dil Kurumu 2014 y\u0131l\u0131nda \u2018Kurd\u00ee-T\u0131rk\u00ee &amp; T\u0131rk\u00ee-Kurd\u00ee Ferheng\u2019 ismiyle K\u00fcrt\u00e7eden T\u00fcrk\u00e7eye, T\u00fcrk\u00e7eden K\u00fcrt\u00e7eye iki dilli bir s\u00f6zl\u00fck yay\u0131mlad\u0131 ve bir y\u0131l sonra 2015\u2019te Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Dini Yay\u0131nlar Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc de \u2018Qur\u2019ana Piroz\u2019 ad\u0131yla K\u00fcrt\u00e7e meal yay\u0131mlad\u0131.<\/p>\n<p>?K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131 Sinema Destekleme Kurulu K\u00fcrt\u00e7enin yo\u011fun kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Annemin \u015eark\u0131s\u0131 ve \u0130ki Dil Bir Bavul isimli filmlere maddi destek sa\u011flad\u0131. Ayr\u0131ca Devlet Tiyatrolar\u0131 Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc 2013 y\u0131l\u0131ndan itibaren K\u00fcrt\u00e7e edebiyat\u0131n \u00f6nemli eserlerini K\u00fcrt\u00e7e sahnelemeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>?TRT ve Diyarbak\u0131r Valili\u011fi\u2019nin ortak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla 2012 y\u0131l\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e bir alb\u00fcm haz\u0131rland\u0131. \u2018\u0130l \u0130l T\u00fcrk\u00fclerimiz Diyarbak\u0131r- 2\u2019 ad\u0131yla K\u00fcrt\u00e7e haz\u0131rlanan alb\u00fcmde \u00fcnl\u00fc K\u00fcrt dengb\u00eajler M\u0131hemed Ar\u00eef Cizraw\u00ee, Ay\u015fe \u015ean, Hesen Cizraw\u00ee ve Aram Tigran\u2019\u0131n s\u00f6yledi\u011fi on dokuz K\u00fcrt\u00e7e kilam\/stran yer al\u0131yor. Ayr\u0131ca alb\u00fcmde, Suriyeli K\u00fcrt \u015fair Seyday\u00ea Tirej\u2019in \u015fiiri olan ve halen Avrupa\u2019da ya\u015fayan K\u00fcrt sanat\u00e7\u0131 \u015eivan Perwer\u2019in besteleyip okudu\u011fu \u2018Ey B\u0131lb\u0131l\u00ea D\u0131l\u015fad-Ey Mesut B\u00fclb\u00fcl\u2019 stran\u0131 da bulunuyor.<\/p>\n<p>?TBMM\u2019nin 2011 y\u0131l\u0131nda 24. D\u00f6nem milletvekillerini tan\u0131tmak i\u00e7in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 TBMM Alb\u00fcm\u00fc\u2019nde milletvekillerinin bildi\u011fi diller aras\u0131nda ilk kez K\u00fcrt\u00e7eye [Kurmanc\u00ee ve Zazak\u00ee] yer verildi.<\/p>\n<p>?Ocak 2013\u2019te ilgili mevzuatta yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikle san\u0131\u011f\u0131n savunmas\u0131n\u0131 \u201ckendisini daha iyi ifade edebilece\u011fini beyan etti\u011fi ba\u015fka bir dilde yapabilme imk\u00e2n\u0131\u201d getirilmi\u015ftir. Bu de\u011fi\u015fiklikle K\u00fcrt\u00e7e anadilde savunman\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engeller ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>?13 Mart 2014 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 6529 say\u0131l\u0131 Temel Hak ve H\u00fcrriyetlerin Geli\u015ftirilmesi Amac\u0131yla \u00c7e\u015fitli Kanunlarda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair Kanun ile k\u00f6y isimlerinin re\u2019sen de\u011fi\u015ftirilmesine yol a\u00e7an h\u00fck\u00fcm kald\u0131r\u0131larak k\u00f6ylere eski isimlerinin verilmesinin \u00f6n\u00fcndeki engel ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131. Bu kanuna binaen K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131ndaki baz\u0131 k\u00f6y isimleri Kurmanc\u00ee ve Zazak\u00ee orijinal isimleriyle de\u011fi\u015ftirildi. Ayn\u0131 kanunla siyasi partilerin kapat\u0131lmas\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>?13 Mart 2014 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 6529 say\u0131l\u0131 Temel Hak ve H\u00fcrriyetlerin Geli\u015ftirilmesi Amac\u0131yla \u00c7e\u015fitli Kanunlarda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair Kanun ile T\u00fcrk\u00e7e alfabede bulunmayan W, Q, X harflerinin kullan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engel ve yasaklar kald\u0131r\u0131ld\u0131. Bu de\u011fi\u015fiklikle K\u00fcrt\u00e7e \u015fah\u0131s isimleri ve yer isimleri ba\u015fta olmak \u00fczere di\u011fer t\u00fcm alanlarda K\u00fcrt\u00e7e harflerin kullan\u0131lmas\u0131 serbest oldu.<\/p>\n<p>?T\u00fcrkiye\u2019de 2001-2015 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fanan t\u00fcm bu g\u00f6rece demokratikle\u015fme reformlar\u0131yla K\u00fcrt dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc ciddi manada g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oldu ve buna ba\u011fl\u0131 olarak dilde ve k\u00fclt\u00fcrde ciddi geli\u015fmeler ya\u015fand\u0131. Ancak 2015\u2019te \u201c\u00c7\u00f6z\u00fcm S\u00fcreci\u201dnin sona erdirilmesi ve akabinde 15 Temmuz 2016 darbesinin ya\u015fanmas\u0131yla birlikte devlet, h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde eski milliyet\u00e7i, merkeziyet\u00e7i ve asimilasyonist kodlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f yapt\u0131. Bu sert d\u00f6n\u00fc\u015f, K\u00fcrt dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile ilgili \u00e7ok say\u0131da kazan\u0131m\u0131n yeniden yasak, ink\u00e2r ve cezayla kar\u015f\u0131lanmas\u0131 anlam\u0131na geliyordu. 2015\u2019ten bug\u00fcne devletin otoriter bir pozisyon benimsemesi, K\u00fcrt\u00e7enin bas\u0131nda, medyada, matbuatta, m\u00fczikte, tiyatroda, akademide, okullarda, g\u00fcndelik hayatta ve kamusal alanda yeniden kriminalize edilmesini beraberinde getirdi. Pek tabii olarak bu da K\u00fcrt\u00e7enin yeniden ev i\u00e7ine hapsedilmesi demekti.<\/p>\n<p>2015 SONRASINDA NELER YA\u015eANDI?<\/p>\n<p>2015 sonras\u0131nda devletin K\u00fcrt dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6rnek olaylar dolay\u0131m\u0131nda \u00f6zetlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n<p>?Devletin 2015 sonras\u0131nda yeniden otoriter ve milliyet\u00e7i bir paradigma benimsemesiyle birlikte K\u00fcrt Dili ve Edebiyat\u0131 ile Zaza Dili ve Edebiyat\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerine olan ilgi de g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr oranda azald\u0131. \u0130lave olarak, mezk\u00fbr b\u00f6l\u00fcm mezunlar\u0131n\u0131n 2015 sonras\u0131nda \u00f6\u011fretmenlik mesle\u011fine neredeyse hi\u00e7 atanmamas\u0131 (y\u0131lda 1-3 ki\u015fi atanmakta); gardiyanl\u0131k ve polislik ba\u015fta olmak \u00fczere di\u011fer meslek ba\u015fvurular\u0131nda do\u011frudan elenmeleri, s\u00f6z konusu b\u00f6l\u00fcmlere olan ilginin azalmas\u0131nda \u00f6nemli oranda etkili olmu\u015ftur. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, K\u00fcrt Dili ve Edebiyat\u0131 ile Zaza Dili ve Edebiyat\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerinden mezun olan \u00f6\u011frencilerin her t\u00fcrl\u00fc resmi\/\u00f6zel kurum ve kurulu\u015flarda istihdam edilmeleri fiili olarak engellenmi\u015ftir. Bu da K\u00fcrt\u00e7e b\u00f6l\u00fcmlerin etkisizle\u015ftirilmeye ve i\u015flevsizle\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermektedir.<\/p>\n<p>?T\u00fcm bunlar, baz\u0131 \u00fcniversitelerde okutulan se\u00e7meli K\u00fcrt\u00e7e dersinin m\u00fcfredattan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla ve \u00f6\u011frencilerin K\u00fcrt\u00e7e dersini se\u00e7memesiyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>?Devletin yeniden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nerek otoriter ve milliyet\u00e7i politika ve pratikler tedav\u00fcle koymas\u0131 ilk\u00f6\u011fretimdeki se\u00e7meli Kurmanc\u00ee ve Zazak\u00ee derslerine olan yo\u011fun ilgiyi de minimize etti. Milli E\u011fitim M\u00fcd\u00fcrl\u00fckleri ve okul idarelerinin se\u00e7meli dersleri a\u00e7mada ayak diretmeleri, Kurmanc\u00ee ve Zazak\u00ee \u00f6\u011fretmen atamalar\u0131n\u0131n yetersizli\u011fi, okul idarelerinin \u00f6\u011frenci ve velileri se\u00e7meli din derslerine y\u00f6nlendirmeleri ve ailelerin fi\u015flenme korkusu, se\u00e7meli Kurmanc\u00ee ve Zazak\u00ee derslerin tercih edilmemesinde \u00f6nemli rol oynamaktad\u0131r.<\/p>\n<p>?2021 y\u0131l\u0131nda K\u00fcrt Dil ve K\u00fclt\u00fcr A\u011f\u0131 ile K\u00fcrt Uluslararas\u0131 Yazarlar Birli\u011fi\u2019nin (K\u00fcrt PEN) ortakla\u015fa haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 rapora g\u00f6re; son d\u00f6rt y\u0131lda K\u00fcrt yay\u0131nevlerine ait 31\u2019i K\u00fcrt\u00e7e olmak \u00fczere, 109 kitap yasakland\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7te baz\u0131 K\u00fcrt yay\u0131nevleri para cezas\u0131na, baz\u0131 yazarlar ise hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>?\u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinde serbest olan K\u00fcrt\u00e7e vaaz ve hutbe, 2015 sonras\u0131nda yeniden \u00e7e\u015fitli bask\u0131 ve yasaklara maruz b\u0131rak\u0131ld\u0131. Bu yasaklar\u0131n ve bask\u0131lar\u0131n en somut \u00f6rne\u011fi, 2015-2021 aras\u0131nda \u00e7ok say\u0131da mele ve seydan\u0131n K\u00fcrt\u00e7e vaaz ve hutbe vermelerinden dolay\u0131 g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nmalar\u0131 ve tutuklanmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>?15 Temmuz darbesinin hemen akabinde 21 Temmuz 2016 tarihinde ilan edilen ve 19 Temmuz 2018 tarihinde sona erdirilen OHAL d\u00f6neminde Kanun H\u00fckm\u00fcnde Kararnameler (KHK) ile K\u00fcrt \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapan \u00e7ok say\u0131da akademisyen ile K\u00fcrt\u00e7e kurs veren \u00e7ok say\u0131da \u00f6\u011fretmen g\u00f6revlerinden ihra\u00e7 edildi. K\u00fcrt \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapan baz\u0131 akademisyenlerin de s\u00f6zle\u015fmeleri yenilenmedi veyahut mobbingden dolay\u0131 istifa etmek zorunda b\u0131rak\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>?21 Temmuz 2016\u2019da ilan edilen ve iki y\u0131l s\u00fcre OHAL d\u00f6neminde K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131nda onlarca K\u00fcrt belediyesine kayyum atand\u0131. K\u00fcrt belediyelerine atanan kayyumlar, ba\u015fta K\u00fcrt dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve edebiyat\u0131 olmak \u00fczere K\u00fcrtl\u00fc\u011fe ait neredeyse t\u00fcm miras\u0131 kriminalize ederek ortadan kald\u0131rma te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulundular. Bunun neticesinde K\u00fcrt\u00e7e e\u011fitim veren okullar, kre\u015fler ve kurslar kapat\u0131ld\u0131. K\u00fcrt belediyelerine kayyum atanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan K\u00fcrt\u00e7e ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan kurumlar\u0131n tamam\u0131 kapat\u0131ld\u0131. Bu ba\u011flamda belediyelerin K\u00fcrt\u00e7e internet siteleri, K\u00fcrt\u00e7e tabelalar ve K\u00fcrt\u00e7e e\u011fitim destek evleri kapat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>?K\u00fcrt\u00e7e sokak, meydan, cadde isimleri kald\u0131r\u0131ld\u0131, yasakland\u0131. Belediyelerin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kitap fuarlar\u0131 K\u00fcrt\u00e7e yer yer verilmeden ger\u00e7ekle\u015ftirilmeye ba\u015fland\u0131. \u0130lave olarak, hem K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131nda hem de T\u00fcrkiye metropollerinde K\u00fcrt dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve edebiyat\u0131 ile ilgili faaliyet s\u00fcrd\u00fcren \u00e7ok say\u0131da vak\u0131f, dernek, STK, enstit\u00fc, radyo, televizyon, gazete, internet sitesi kapat\u0131ld\u0131. K\u00fcrt dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve edebiyat\u0131 ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan \u0130stanbul K\u00fcrt Enstit\u00fcs\u00fc ve Kurd\u00ee-Der gibi kurulu\u015flar bir kararnameyle kapat\u0131ld\u0131. Kitap fuarlar\u0131nda K\u00fcrt yay\u0131nevlerine stant verilmedi ve K\u00fcrt\u00e7e yay\u0131nlar\u0131n sergilenmesi geni\u015f \u00f6l\u00e7ekte engellendi. S\u00f6z\u00fc edilen yasak ve bask\u0131lar, kurumsal K\u00fcrt \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck oranda kesintiye u\u011fratt\u0131.<\/p>\n<p>?Dicle \u00dcniversitesi 4 Haziran 2017 tarihinde \u201cDicle \u00dcniversitesi Lisans\u00fcst\u00fc E\u011fitim \u00d6\u011fretim ve S\u0131nav Y\u00f6netmeli\u011fi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 y\u00f6netmeli\u011fin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesiyle \u00fcniversite b\u00fcnyesinde K\u00fcrt\u00e7e tez yaz\u0131m\u0131 engellenmi\u015ftir. Y\u00f6netmeli\u011fin ilgili maddesinin kamuoyunda ve bas\u0131nda ciddi ele\u015ftiriler almas\u0131 sonras\u0131nda Dicle \u00dcniversitesi 09.08.2021 tarihinde Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mlanan \u2018Dicle \u00dcniversitesi Lisans\u00fcst\u00fc E\u011fitim-\u00d6\u011fretim ve S\u0131nav Y\u00f6netmeli\u011finde De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair Y\u00f6netmelik\u2019 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131mlanan karara g\u00f6re Dicle \u00dcniversitesi\u2019nde K\u00fcrt Dili ve Edebiyat\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerinde tezler K\u00fcrt\u00e7e yaz\u0131labilecek. Y\u00f6netmeli\u011fe \u201ca\u00e7\u0131lacak derslerin \u00f6\u011fretim dili, program\u0131n dili veya o programla ilgili olan ba\u015fka bir dil ve leh\u00e7e olabilir\u201d ibaresi eklenirken, \u201ctezin yaz\u0131m dili takip etti\u011fi program\u0131n \u00f6\u011fretim dilidir. Ancak farkl\u0131 dil ve leh\u00e7ede ders verilen programlarda tez, ilgili dil veya leh\u00e7ede yaz\u0131labilir\u201d ifadelerine yer verildi.<\/p>\n<p>?2015 sonras\u0131nda ba\u015fta bakanl\u0131klar olmak \u00fczere \u00e7ok say\u0131da devlet kurumunun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda K\u00fcrt\u00e7eye yer vermedikleri m\u00fc\u015fahede edilmektedir. Bu konuda ilk akla gelenler, Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na ba\u011fl\u0131 Uluslararas\u0131 Hasta Destek Birimi ve \u00c7a\u011fr\u0131 Merkezi ile Emniyet Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fcn Kad\u0131n Acil Destek (KADES) uygulamalar\u0131nda bir\u00e7ok dilde hizmet verip K\u00fcrt\u00e7eye yer verilmemesidir. Bu durum, bir\u00e7ok \u00f6zel kurum ve kurulu\u015fta da kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Mesela, T\u00fcrkiye\u2019deki bir\u00e7ok televizyon kanal\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e sans\u00fcrlenmekte ve K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fanlar programdan at\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>?Batman Belediyesi kayyumu, \u015fehir i\u00e7indeki yaya ge\u00e7itlerinde bulunan iki dilli (T\u00fcrk\u00e7e-K\u00fcrt\u00e7e) ikonlar\u0131nda K\u00fcrt\u00e7eye yer vermedi, T\u00fcrk\u00e7e olarak yeniledi. K\u00fcrt belediyelerine atanan kayyumlar, K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131ndaki \u00e7ok say\u0131da cadde, park, sokak, mahalle, meydan, park, k\u00fct\u00fcphane ve k\u00fclt\u00fcr merkezlerinin K\u00fcrt\u00e7e isimlerini T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirdi. Kayyumlar, b\u00f6lgede bir\u00e7ok yere ismi verilen K\u00fcrt \u00e2lim, bilim insan\u0131, yazar, sanat\u00e7\u0131, m\u00fczisyen ve edebiyat\u00e7\u0131n\u0131n ismini kald\u0131rd\u0131. Mesela Silopi kayyumu, Silopi\u2019de yer alan Lale\u015f K\u00fclt\u00fcr ve Sanat Merkezi\u2019ni T\u00dcGVA\u2019ya devretti. T\u00dcGVA, ilk olarak merkezin ismini de\u011fi\u015ftirdi ve merkezde bulunan Ehmed\u00ea Xan\u00ee, Cegerxw\u00een, Meryem Xan ve Ay\u015fe \u015ean\u2019a ait portreleri kald\u0131rd\u0131. \u00d6rnekleri \u00e7o\u011faltmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr elbette.<\/p>\n<p>?Sonu\u00e7 olarak, 2000\u2019li y\u0131llarda AB uyum s\u00fcreci \u00e7er\u00e7evesinde K\u00fcrt\u00e7e ile ilgili g\u00f6z ard\u0131 edilemez \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6nemli kazan\u0131mlar elde edildiyse de, 2015\u2019ten sonra devletin yeniden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6n\u00fcp, otoriter, milliyet\u00e7i ve asimilasyonist bir pozisyon tak\u0131nmas\u0131, K\u00fcrt\u00e7enin yeniden kriminalize edilmesiyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Tam bir as\u0131rl\u0131k tecr\u00fcbe, K\u00fcrt\u00e7enin anayasa ve yasalarca g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcddet\u00e7e, kaybolma, kriminalize edilme, \u00f6tekile\u015ftirme, tan\u0131nmama ve normalle\u015fememe ger\u00e7e\u011fiyle her daim kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011funu somut bir bi\u00e7imde g\u00f6stermektedir.\u201d<\/p>\n<hr \/>\n<p><em><strong><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/23-maddelik-kurtce-raporu-turkiye-neden-fabrika-ayarlarina-dondu-haber-1576618\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Gazete Duvar<\/a>\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>HezKurd\u2019un \u201cT\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin K\u00fcrt\u00e7e Politikalar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 23 maddelik raporu yay\u0131mland\u0131. Raporda, \u201c2015\u2019ten sonra devlet yeniden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc\u201d ifadeleri yer ald\u0131. Ferhat Ya\u015far DUVAR \u2013 K\u00fcrt Dil Hareketi (HezKurd), \u201cT\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin K\u00fcrt\u00e7e Politikalar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 23 maddelik rapor haz\u0131rlad\u0131. T\u00fcrk\u00e7e, \u0130ngilizce ve K\u00fcrt\u00e7e kitap\u00e7\u0131klar halinde bas\u0131lacak rapor, Meclis \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131ndaki t\u00fcm siyasi parti ve milletvekillerine, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":69645,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,53],"tags":[],"class_list":["post-69644","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>23 maddelik K\u00fcrt\u00e7e raporu: T\u00fcrkiye neden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"23 maddelik K\u00fcrt\u00e7e raporu: T\u00fcrkiye neden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"HezKurd\u2019un \u201cT\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin K\u00fcrt\u00e7e Politikalar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 23 maddelik raporu yay\u0131mland\u0131. Raporda, \u201c2015\u2019ten sonra devlet yeniden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc\u201d ifadeleri yer ald\u0131. Ferhat Ya\u015far DUVAR \u2013 K\u00fcrt Dil Hareketi (HezKurd), \u201cT\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin K\u00fcrt\u00e7e Politikalar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 23 maddelik rapor haz\u0131rlad\u0131. T\u00fcrk\u00e7e, \u0130ngilizce ve K\u00fcrt\u00e7e kitap\u00e7\u0131klar halinde bas\u0131lacak rapor, Meclis \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131ndaki t\u00fcm siyasi parti ve milletvekillerine, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-08-10T07:00:40+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/08\/Kurtce-raporu.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1020\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"660\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69644#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69644\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"23 maddelik K\u00fcrt\u00e7e raporu: T\u00fcrkiye neden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc?\",\"datePublished\":\"2022-08-10T07:00:40+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69644\"},\"wordCount\":4189,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69644#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2022\\\/08\\\/Kurtce-raporu.jpg\",\"articleSection\":[\"Haberler\",\"T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69644#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69644\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69644\",\"name\":\"23 maddelik K\u00fcrt\u00e7e raporu: T\u00fcrkiye neden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69644#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69644#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2022\\\/08\\\/Kurtce-raporu.jpg\",\"datePublished\":\"2022-08-10T07:00:40+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69644#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69644\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69644#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2022\\\/08\\\/Kurtce-raporu.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2022\\\/08\\\/Kurtce-raporu.jpg\",\"width\":1020,\"height\":660},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69644#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"23 maddelik K\u00fcrt\u00e7e raporu: T\u00fcrkiye neden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"23 maddelik K\u00fcrt\u00e7e raporu: T\u00fcrkiye neden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"23 maddelik K\u00fcrt\u00e7e raporu: T\u00fcrkiye neden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"HezKurd\u2019un \u201cT\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin K\u00fcrt\u00e7e Politikalar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 23 maddelik raporu yay\u0131mland\u0131. Raporda, \u201c2015\u2019ten sonra devlet yeniden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc\u201d ifadeleri yer ald\u0131. Ferhat Ya\u015far DUVAR \u2013 K\u00fcrt Dil Hareketi (HezKurd), \u201cT\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin K\u00fcrt\u00e7e Politikalar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 23 maddelik rapor haz\u0131rlad\u0131. T\u00fcrk\u00e7e, \u0130ngilizce ve K\u00fcrt\u00e7e kitap\u00e7\u0131klar halinde bas\u0131lacak rapor, Meclis \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131ndaki t\u00fcm siyasi parti ve milletvekillerine, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2022-08-10T07:00:40+00:00","og_image":[{"width":1020,"height":660,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/08\/Kurtce-raporu.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"21 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"23 maddelik K\u00fcrt\u00e7e raporu: T\u00fcrkiye neden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc?","datePublished":"2022-08-10T07:00:40+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644"},"wordCount":4189,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/08\/Kurtce-raporu.jpg","articleSection":["Haberler","T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644","name":"23 maddelik K\u00fcrt\u00e7e raporu: T\u00fcrkiye neden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/08\/Kurtce-raporu.jpg","datePublished":"2022-08-10T07:00:40+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/08\/Kurtce-raporu.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/08\/Kurtce-raporu.jpg","width":1020,"height":660},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69644#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"23 maddelik K\u00fcrt\u00e7e raporu: T\u00fcrkiye neden fabrika ayarlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69644","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=69644"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69644\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":69646,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69644\/revisions\/69646"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/69645"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=69644"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=69644"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=69644"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}