{"id":69235,"date":"2022-07-12T02:40:42","date_gmt":"2022-07-12T07:40:42","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235"},"modified":"2022-07-12T02:40:42","modified_gmt":"2022-07-12T07:40:42","slug":"tkp-ve-kurt-sorunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235","title":{"rendered":"TKP ve K\u00fcrt Sorunu"},"content":{"rendered":"<div><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-69236\" src=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-360x204.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"204\" srcset=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/07\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-360x204.jpg 360w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/07\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-768x435.jpg 768w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/07\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-1536x870.jpg 1536w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/07\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-2048x1161.jpg 2048w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/07\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-560x317.jpg 560w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/07\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-260x147.jpg 260w, https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/07\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-160x91.jpg 160w\" sizes=\"auto, (max-width: 360px) 100vw, 360px\" \/><\/div>\n<div class=\"post-meta\"><strong><span class=\"posted-by\"><span class=\"reviewer\"><a title=\"Mesut Ye\u011fen\" href=\"https:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazar\/400\/mesut-yegen\" rel=\"author\">Mesut Ye\u011fen<\/a><\/span> \u00a0<\/span><\/strong><\/div>\n<div class=\"post-meta\"><em><strong><span style=\"color: #333333; font-family: 'Cantata One', serif; letter-spacing: 0.05em;\">Erden Akbulut ve Erol \u00dclker\u2019in Yordam Kitap taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan &#8216;TKP, Komintern ve K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131&#8217; \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 T\u00fcrkiye sosyalist hareketinin bu ilk ku\u015fak temsilcilerinin K\u00fcrt meselesine bak\u0131\u015flar\u0131na dair daha tafsilatl\u0131 bir okuma imkan\u0131 veriyor ama bundan da \u00f6nemlisi daha adil bir okumaya davet ediyor.<\/span><\/strong><\/em><\/div>\n<div class=\"post-container cf\">\n<div class=\"post-content-right\">\n<div class=\"post-content description \">\n<p>TKP\u2019nin ve par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu Komintern\u2019in T\u00fcrkiye\u2019de ulusal soruna dair d\u00fc\u015f\u00fcncelerini a\u011f\u0131rl\u0131kla cumhuriyetin ilk 15 senesine s\u0131\u011fan K\u00fcrt \u2018isyanlar\u0131\u2019 vesilesiyle serdettikleri kanaatleri \u00fczerinden biliyoruz. Bu kanaatlerin epey temsil edici \u00f6rneklerini Mete Tun\u00e7ay\u2019\u0131n\u00a0<em>\u2018T\u00fcrkiye\u2019de Sol Ak\u0131mlar<\/em>\u2019\u0131nda ,(1)\u00a0 Do\u011fu Perin\u00e7ek\u2019in \u2018<em>Komintern Belgelerinde T\u00fcrkiye<\/em>\u2019sinde (2)\u00a0 ve \u00e7ok temsil edici olmasa da Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131\u2019n\u0131n me\u015fhur \u2018<em>\u0130htiyat Kuvvet: \u015eark<\/em>\u2019\u0131nda (3)\u00a0 bulmak m\u00fcmk\u00fcn. Bu metinler \u015funu g\u00f6sterir: Komintern, \u0130ngiliz emperyalizmine kar\u015f\u0131 desteklemeye karar verdi\u011fi yeni rejime muhalif olduklar\u0131, TKP ileri gelenleriyse irtica, feodalizm ve emperyalizmle i\u015fbirli\u011fini temsil ettikleri gerek\u00e7esiyle, K\u00fcrt isyanlar\u0131na kar\u015f\u0131d\u0131r. Mesela, Kerim Sadi\u2019ye kal\u0131rsa\u00a0 K\u00fcrt ayaklanmac\u0131lar \u201ckafas\u0131na kurun-u vustay\u0131 dolam\u0131\u015f yobazlar\u201d (Tun\u00e7ay 2000: 195), \u0130smail Bilen\u2019e g\u00f6re de \u201cfeodal unsurlar\u201d, \u201ca\u015firet reisleri\u201d ve onlar\u0131n \u201ckiral\u0131k adamlar\u0131\u201dyd\u0131 (Perin\u00e7ek 1994: 66).<\/p>\n<p>\u00d6te yandan, TKP\u2019lilerin d\u00f6nemin K\u00fcrt isyanlar\u0131na bak\u0131\u015f\u0131n\u0131n bu motiflerden \u00f6zg\u00fcrle\u015fti\u011fi anlar da yok de\u011fildi. \u00d6rne\u011fin, 1930\u2019da yay\u0131mlanan faaliyet program\u0131nda TKP, K\u00fcrt ayaklanmas\u0131n\u0131n ard\u0131nda m\u00fcrtecilik ve emperyalizm i\u015fbirlik\u00e7ili\u011fi kadar k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn mazlumlu\u011funu da bulmu\u015ftu. (4) K\u00fcrt isyanlar\u0131n\u0131 di\u011fer TKP\u2019liler gibi genel olarak m\u00fcrtecilikle ve emperyalizm i\u015fbirlik\u00e7ili\u011fiyle ili\u015fkilendiren K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131, 1930\u2019daki A\u011fr\u0131 Ayaklanmas\u0131n\u0131 da emperyalizme dayand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in irticai bulmakla beraber ayn\u0131 zamanda \u201cmemleket i\u00e7inde, bir millet olarak ezilen K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn ezen T\u00fcrk burjuvazisine kar\u015f\u0131 isyan\u0131\u201d, bu itibarla da \u201cileri ve devrimci bir hareket\u201d olarak g\u00f6r\u00fcyordu. (5)<\/p>\n<p><strong>Daha adil bir okuma\u00a0<\/strong><\/p>\n<div id=\"photoholder1\" class=\"photoholder no-display appear\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"no-display appear\" src=\"https:\/\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/11.%20sayfa%20tkp%20ve%20kurt%20sorunu%20yaz%C4%B1si%20icin%20gorsel2.png\" alt=\"\" width=\"250\" height=\"350\" \/><\/div>\n<p>Erden Akbulut ve Erol \u00dclker\u2019in Yordam Kitap taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan \u2018<em>TKP, Komintern ve K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131<\/em>\u2019 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 (6) T\u00fcrkiye sosyalist hareketinin bu ilk ku\u015fak temsilcilerinin K\u00fcrt meselesine bak\u0131\u015flar\u0131na dair daha tafsilatl\u0131 bir okuma imkan\u0131 veriyor ama bundan da \u00f6nemlisi daha adil bir okumaya davet ediyor. Kitap TKP\u2019nin K\u00fcrt meselesi ve K\u00fcrt isyanlar\u0131 hakk\u0131ndaki kanaatlerinin serdedildi\u011fi bildik metinlerle beraber, bir k\u0131sm\u0131 daha \u00f6nce ba\u015fka dillerde, bir k\u0131sm\u0131 da k\u0131smi olarak yay\u0131mlanm\u0131\u015f belgelere ve K\u00fcrt isyanlar\u0131yla do\u011frudan ilgili olmayan evrak ve metinlere yer veriyor. T\u00fcrk\u00e7e okuyanlar\u0131n eri\u015fiminden uzak kalan bu yeni belgeler, mevzu hakk\u0131ndaki bilgimizi geni\u015fletirken, Erden Akbulut\u2019la Erol \u00dclker\u2019in hem bu belgelerle ilgili ilk elden de\u011ferlendirmeleri hem de \u00f6ncesinde yay\u0131mlanm\u0131\u015f ve de\u011ferlendirilmi\u015f kimi belgeleri ikinci bir okumaya tabi tutarak yapt\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeler, TKP\u2019nin K\u00fcrt meselesine bak\u0131\u015f\u0131n\u0131n bildi\u011fimizden, en az\u0131ndan benim bildi\u011fimden, daha n\u00fcansl\u0131 ve biraz da ge\u00e7i\u015ftirilmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu itibarla da \u2018TKP, Komintern ve K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131\u2019 TKP\u2019nin K\u00fcrt meselesine bak\u0131\u015f\u0131na dair daha adil bir de\u011ferlendirmenin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n<p>Kitapta yer verilen belgelerden ilk elde anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yeni olarak \u015fu: K\u00fcrt meselesinden ve K\u00fcrt isyanlar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, TKP 1925 \u00f6ncesine denk d\u00fc\u015fen ilk senelerinde farkl\u0131 milletlerin ayn\u0131 siyasi birim alt\u0131nda ve federasyon ilkesi etraf\u0131nda birli\u011finden yanad\u0131r. SSCB\u2019nin ilk d\u00f6nem milliyetler siyasetiyle uyumlu bu perspektifin 1930\u2019a gelindi\u011finde K\u00fcrt meselesi etraf\u0131nda da savunuldu\u011fu ve K\u00fcrtlerin \u00f6zerk bir cumhuriyet olarak T\u00fcrkiye i\u00e7erisinde yer almalar\u0131n\u0131n uygun g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<p><strong>TKP ve az\u0131nl\u0131klar<\/strong><\/p>\n<p>Belgelerin g\u00f6sterdi\u011fi, en az\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131ld\u0131\u011f\u0131, di\u011fer bir yeni veri de TKP\u2019nin Cumhuriyetin az\u0131nl\u0131klara reva g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc muameleyle ilgili. Kitapta yer verilen bir \u00e7ok belge TKP\u2019nin olduk\u00e7a istikrarl\u0131 bir bi\u00e7imde hem K\u00fcrtler ve Lazlar ba\u015fta olmak \u00fczere M\u00fcsl\u00fcman \u2018az\u0131nl\u0131klar\u0131n\u2019 maruz kald\u0131klar\u0131 asimilasyona, hem de M\u00fcsl\u00fcman olmayanlar\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc zulme kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda beliren sosyalist \u00f6rg\u00fctlenme ve inisiyatifleri TKP \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda bile\u015ftiren 1925\u2019teki Akaretler Kongresine sunulan parti program tasla\u011f\u0131nda\u00a0 cumhuriyetin T\u00fcrkle\u015ftirme siyasetine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan TKP, 1931 y\u0131l\u0131nda bas\u0131lan 1930 y\u0131l\u0131 faaliyet program\u0131ndaysa bu konuda daha kararl\u0131 bir tutum alm\u0131\u015f ve \u201cHalk f\u0131rkas\u0131n\u0131n\u00a0 m\u00fcsl\u00fcman ekalliyet\u00acleri zorla t\u00fcrkle\u015ftirmek ve h\u0131r\u0131stiyan ve musev\u00ee ekalliyetleri de ezmek siyasetine her vas\u0131ta ile muhalefet\u201d edece\u011fini duyurmu\u015ftur. H\u00fclasa, kitapta yer bulan belgeler K\u00fcrtlerin ve M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klar\u0131n \u2018teorik\u2019 olarak neye haklar\u0131 oldu\u011fu konusunda TKP\u2019yle d\u00f6nemin rejimi aras\u0131nda kayda de\u011fer bir u\u00e7urum oldu\u011funa i\u015faret ediyor.<\/p>\n<p><strong>Eskiler ve Yeniler<\/strong><\/p>\n<p>\u2018<em>TKP, Komintern ve K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131<\/em>\u2019 TKP\u2019nin K\u00fcrt meselesine bak\u0131\u015f\u0131na dair daha n\u00fcansl\u0131 bir okumaya imkan vermesi itibar\u0131yla ve merakl\u0131s\u0131 i\u00e7in de eri\u015filmemi\u015f belgeleri eri\u015filebilir k\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 hasebiyle \u00f6nemli, k\u0131ymetli bir \u00e7al\u0131\u015fma. \u00d6te yandan, bu k\u0131ymetli \u00e7al\u0131\u015fma sadece s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim t\u00fcrden n\u00fcanslar\u0131 g\u00f6stermiyor tabii ki. Bir de TKP hakk\u0131nda bildiklerimizi teyit ediyor.<\/p>\n<p>Teyit edilenlerden biri TKP\u2019nin ve daha genel olarak sosyalist hareketin milli meseleyi d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imindeki yetersizlikle ilgili. \u2018TKP, Komintern ve K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131\u2019 da g\u00f6steriyor ki, genel olarak sosyalist hareket gibi TKP de milli meselenin hem cesametini hem de karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bihakk\u0131n kavrayabilmekten uzak olmu\u015f. TKP\u2019lilerin, k\u00f6yl\u00fcler ve i\u015f\u00e7iler ba\u015fta olmak \u00fczere, s\u0131radan insanlar\u0131n milletlerinde, dillerinde, k\u00fclt\u00fcrlerinde ne bulduklar\u0131, bask\u0131ya maruz kald\u0131klar\u0131nda, ekonomik dertleri, s\u00f6m\u00fcr\u00fclmeleri dururken neden dillerini, dinlerini, k\u00fclt\u00fcrlerini sahiplendikleri \u00fczerine pek d\u00fc\u015f\u00fcnmedikleri \u00e7ok belli. Yasal ya da iktisadi e\u015fitli\u011fin k\u00fclt\u00fcrel meseleleri ikincille\u015ftirece\u011fi yolundaki liberal ya da sosyalist iyimserlik, akranlar\u0131 gibi TKP\u2019lileri de derinden etkilemi\u015f belli ki.<\/p>\n<p>Keza, istisnalar ayr\u0131 bahis ama TKP\u2019liler ve TKP, genel olarak sosyalist entelekt\u00fceller ve hareket gibi milli meselenin ba\u015fka meselelerle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015fli\u011finden bihaber g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Milli kimlikle dini kimlik, K\u00fcrtl\u00fckle a\u015firet, K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc savunmakla devletin eri\u015fiminden uzak durmak arzusu aras\u0131ndaki ili\u015fki TKP\u2019lilerin g\u00f6r\u00fc\u015f menziline girmi\u015f de\u011fil. Din ve milliyet, sermayedarlar\u0131n i\u015f\u00e7ileri \u201cesaret ve sefalet i\u00e7inde b\u0131rakmak i\u00e7in\u201d kulland\u0131klar\u0131 \u201cen ad\u00ee hile ve tuzaklard\u0131r\u201d (s. 51) TKP\u2019lilere g\u00f6re.<\/p>\n<p>Teyit edilen di\u011fer bir \u015fey de \u015fu: Aralar\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn ihtilafa ra\u011fmen, TKP\u2019yle gadrine u\u011frad\u0131\u011f\u0131 Kemalist rejim daha geni\u015f bir d\u00fczeyde ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnsel iklimde nefes almaktad\u0131r. Bu durum bilhassa iki yerde tezah\u00fcr etmektedir: Geleneksel toplumsal yap\u0131lar\u0131n \u2018neli\u011fine\u2019 ve bu yap\u0131larla ne yap\u0131laca\u011f\u0131na ili\u015fkin olarak. Kemalistler gibi TKP\u2019liler de K\u00fcrtlerin ya da di\u011fer insanlar\u0131n din, a\u015firet ya da modern devletin eri\u015fiminden uzak kalmak gibi gelene\u011fi s\u00fcrd\u00fcren \u0131srarlar\u0131n\u0131n genellikle karanl\u0131k y\u00f6n\u00fcyle ilgilenmi\u015f, b\u00fct\u00fcn bu \u0131srarda bir de ayd\u0131nl\u0131k bir yan bulunabilece\u011fine, b\u00fct\u00fcn bu \u0131srar\u0131n daha iyi bir d\u00fcnyaya dair bir arzu, bir t\u00fcr protesto olabilece\u011fine kay\u0131ts\u0131z kalm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar. K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 hari\u00e7. K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131\u2019ya g\u00f6re \u201c\u015eark k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc eski devri ararken sadece yeni devre, cumhuriyet burjuvazisinin s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne kar\u015f\u0131, kendine has dili ile protestoda\u201d bulunuyordu.\u201d (7)<\/p>\n<p>\u2018<em>TKP, Komintern ve K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131<\/em>\u2019 bildiklerimizi teyit etti\u011fi kadar, bildi\u011fimiz ama yeterince de\u011ferlendirmedi\u011fimiz \u015feyler de oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Yine, en az\u0131ndan benim a\u00e7\u0131mdan. TKP\u2019yle, seksiyonu oldu\u011fu Komintern aras\u0131ndaki ili\u015fki pek iyi bilinmekle beraber bu ili\u015fkinin SSCB T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki ili\u015fkilere dair s\u00f6yledikleri \u00e7ok vurgulanm\u0131\u015f de\u011fil. \u2018TKP, Komintern ve K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131\u2019 bu ili\u015fkiye dair de \u00f6nemli \u015feylere i\u015faret ediyor, bug\u00fcne dair de i\u015faretler \u00e7akarak.<\/p>\n<p><strong>SSCB ve K\u00fcrt isyanlar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Malum, d\u00f6nemin SSCB\u2019si a\u00e7\u0131s\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019nin Bat\u0131yla ve bilhassa \u0130ngiltere\u2019yle ihtilaf i\u00e7erisinde kalmas\u0131 epey k\u0131ymetliydi. SSCB\u2019nin K\u00fcrt isyanlar\u0131na da bu g\u00f6zl\u00fckle bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u0130ngiltere\u2019ye kar\u015f\u0131 potansiyel m\u00fcttefik olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc T\u00fcrkiye\u2019yi zay\u0131flatabilece\u011fi m\u00fclahazas\u0131yla, bu isyanlara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliyoruz. Haddizat\u0131nda SSCB i\u00e7in m\u00fcttefiklik potansiyeli hasebiyle T\u00fcrkiye, sadece ezilen bir ulus olarak destekleyebilece\u011fi K\u00fcrtlerden de\u011fil, TKP\u2019den, T\u00fcrkiye sosyalist hareketinden de \u00f6nemliydi. \u00d6yle ki, bu k\u0131ymet terazisi TKP\u2019nin Cumhuriyeti rahats\u0131z etmeyecek bir forma davet edilmesine, partinin \u2018desantralizasyonuna\u2019 yol a\u00e7acakt\u0131. H\u00fclasa, \u2018TKP, Komintern ve K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131\u2019nda yer bulan belgeler, d\u00f6nemin ulusal hareketleri gibi sosyalist hareketlerin de SSCB a\u00e7\u0131s\u0131ndan jeopolitik k\u0131ymetleri derecesinde de\u011ferlendirildiklerini bir kez daha hat\u0131rlat\u0131yor. Ortada TKP de, kom\u00fcnistler de kalmad\u0131 ama Rusya\u2019yla T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin bug\u00fcnlerdeki seyri bu i\u015flerde de\u011fi\u015fen pek bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor olsa gerek.<\/p>\n<p>Bilmekle beraber yeterince de\u011ferlendirmediklerimizin ikincisi de d\u00f6nemin sosyalist k\u0131blesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ulusal sorunun ikincil, t\u00fcrev karakteriyle ilgili. \u2018TKP, Komintern ve K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131\u2019 milli meselenin SSCB ve etkisindekiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan ilkesel ya da \u2018feti\u015f\u2019 bir mesele olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir kez daha hat\u0131rlat\u0131yor. Ulusal sorun proleterya devrimine, d\u00f6nemin \u00f6zg\u00fcl ba\u011flam\u0131nda SSCB\u2019nin \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet etti\u011fi takdirde desteklenir, de\u011filse desteklenmezdi. Kitap bir de bu ara\u00e7sal ili\u015fkiyi kuvvetlice hat\u0131rlatm\u0131\u015f oluyor.<\/p>\n<p>Apayr\u0131 bir bahis ama kitap, ba\u015fka bir \u015fey daha hat\u0131rlat\u0131yor. Onunla bitireyim. Kitab\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye, sosyalist hareketin d\u00fcnyadaki ve T\u00fcrkiye\u2019deki ser\u00fcvenine dair bildiklerimizle birlikte, bu t\u00fcrden bir arka planla okuyunca \u015funu g\u00f6rmemek elde de\u011fil: Sosyalist hareketin bu ilk ku\u015fak temsilcilerinin b\u00fct\u00fcn u\u011fra\u015flar\u0131nda b\u00fcy\u00fck trajedilere \u00f6zg\u00fc bir taraf var. T\u00fcrkiye\u2019nin bu ilk ku\u015fak sosyalistleri T\u00fcrkiye\u2019yi pek az bilmelerine, sad\u0131k olduklar\u0131 merkezin pragmatizmini g\u00f6rmelerine, bir avu\u00e7 insan olmalar\u0131na ve onca gaileyle ra\u011fmen, bug\u00fcnden geriye bak\u0131nca imkans\u0131z g\u00f6r\u00fcnen ideallerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in sebatla \u00e7al\u0131\u015fanlardan, bu yolda kaderlerine y\u00fcr\u00fcyenlerden olmu\u015flar.<\/p>\n<p><em>\u2018TKP, Komintern ve K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131<\/em>\u2019 TKP\u2019nin K\u00fcrt meselesine bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 derinle\u015ftirdi\u011fi, TKP\u2019ye dair daha adil bir okuman\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019nin bu ilk ku\u015fak sosyalistlerinin sayg\u0131y\u0131 hak eden sebatlar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de \u00f6nemli bir kitap. K\u00fcrt meselesinin ve T\u00fcrkiye solunun tarihiyle alakadar olanlar\u0131n kay\u0131ts\u0131z kalmamas\u0131 gereken bir \u00e7al\u0131\u015fma.<\/p>\n<p><strong>Notlar<\/strong><\/p>\n<p><em><span style=\"letter-spacing: 0.05em;\">(1)\u00a0 Mete Tun\u00e7ay\u00a0<\/span>T\u00fcrkiye\u2019de Sol Ak\u0131mlar I<span style=\"letter-spacing: 0.05em;\">, (\u0130stanbul: BDS Yay\u0131nlar\u0131, 2000 [\u0130kinci Bask\u0131]) ve Mete Tun\u00e7ay,\u00a0<\/span>T\u00fcrkiye\u2019de Sol Ak\u0131mlar II<span style=\"letter-spacing: 0.05em;\">, (\u0130stanbul: BDS Yay\u0131nlar\u0131, 1993).<\/span><\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0 (2)\u00a0 Do\u011fu Perin\u00e7ek (der.),\u00a0Komintern Belgelerinde T\u00fcrkiye 3. K\u00fcrt Sorunu, (\u0130stanbul: Kaynak Yay\u0131nlar\u0131, 1994).<\/em><br \/>\n<em>\u00a0 (3) Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131,\u00a0\u0130htiyat Kuvvet: Milliyet (\u015eark)\u00a0(\u0130stanbul: Yol Yay\u0131nlar\u0131, 1979).<\/em><br \/>\n<em>\u00a0 (4) Tun\u00e7ay,\u00a0T\u00fcrkiye\u2019de Sol Ak\u0131mlar II, s. 261.<\/em><br \/>\n<em>\u00a0 (5) K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131,\u00a0\u0130htiyat Kuvvet: Milliyet (\u015eark), s. 194-195.<\/em><br \/>\n<em>\u00a0 (6) Erden Akbulut &amp; Erol \u00dclker,\u00a0TKP, Komintern ve K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131, (\u0130stanbul, Yordam Kitap: 2022).<\/em><br \/>\n<em>\u00a0 (7) K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131,\u00a0\u0130htiyat Kuvvet: Milliyet (\u015eark), s. 208.<\/em><\/div>\n<div><em><strong>https:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazi\/27272\/tkp-ve-kurt-sorunu\u00a0<\/strong><\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mesut Ye\u011fen \u00a0 Erden Akbulut ve Erol \u00dclker\u2019in Yordam Kitap taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan &#8216;TKP, Komintern ve K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131&#8217; \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 T\u00fcrkiye sosyalist hareketinin bu ilk ku\u015fak temsilcilerinin K\u00fcrt meselesine bak\u0131\u015flar\u0131na dair daha tafsilatl\u0131 bir okuma imkan\u0131 veriyor ama bundan da \u00f6nemlisi daha adil bir okumaya davet ediyor. TKP\u2019nin ve par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu Komintern\u2019in T\u00fcrkiye\u2019de ulusal soruna dair d\u00fc\u015f\u00fcncelerini [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":69236,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,54,20,53],"tags":[],"class_list":["post-69235","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-kitaplar-elestiriler","category-tarih-sayfalari","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>TKP ve K\u00fcrt Sorunu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"TKP ve K\u00fcrt Sorunu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mesut Ye\u011fen \u00a0 Erden Akbulut ve Erol \u00dclker\u2019in Yordam Kitap taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan &#8216;TKP, Komintern ve K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131&#8217; \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 T\u00fcrkiye sosyalist hareketinin bu ilk ku\u015fak temsilcilerinin K\u00fcrt meselesine bak\u0131\u015flar\u0131na dair daha tafsilatl\u0131 bir okuma imkan\u0131 veriyor ama bundan da \u00f6nemlisi daha adil bir okumaya davet ediyor. TKP\u2019nin ve par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu Komintern\u2019in T\u00fcrkiye\u2019de ulusal soruna dair d\u00fc\u015f\u00fcncelerini [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-07-12T07:40:42+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/07\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1451\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69235#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69235\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"TKP ve K\u00fcrt Sorunu\",\"datePublished\":\"2022-07-12T07:40:42+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69235\"},\"wordCount\":2003,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69235#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2022\\\/07\\\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-scaled.jpg\",\"articleSection\":[\"Haberler\",\"Kitaplar-Ele\u015ftiriler\",\"Tarih Sayfalar\u0131\",\"T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69235#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69235\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69235\",\"name\":\"TKP ve K\u00fcrt Sorunu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69235#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69235#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2022\\\/07\\\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2022-07-12T07:40:42+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69235#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69235\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69235#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2022\\\/07\\\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2022\\\/07\\\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1451},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=69235#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"TKP ve K\u00fcrt Sorunu\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"TKP ve K\u00fcrt Sorunu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"TKP ve K\u00fcrt Sorunu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Mesut Ye\u011fen \u00a0 Erden Akbulut ve Erol \u00dclker\u2019in Yordam Kitap taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan &#8216;TKP, Komintern ve K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131&#8217; \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 T\u00fcrkiye sosyalist hareketinin bu ilk ku\u015fak temsilcilerinin K\u00fcrt meselesine bak\u0131\u015flar\u0131na dair daha tafsilatl\u0131 bir okuma imkan\u0131 veriyor ama bundan da \u00f6nemlisi daha adil bir okumaya davet ediyor. TKP\u2019nin ve par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu Komintern\u2019in T\u00fcrkiye\u2019de ulusal soruna dair d\u00fc\u015f\u00fcncelerini [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2022-07-12T07:40:42+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1451,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/07\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"10 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"TKP ve K\u00fcrt Sorunu","datePublished":"2022-07-12T07:40:42+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235"},"wordCount":2003,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/07\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-scaled.jpg","articleSection":["Haberler","Kitaplar-Ele\u015ftiriler","Tarih Sayfalar\u0131","T\u00fcrkiye\u2019de Az\u0131nl\u0131klar"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235","name":"TKP ve K\u00fcrt Sorunu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/07\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-scaled.jpg","datePublished":"2022-07-12T07:40:42+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/07\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/07\/TKP-ve-Kurt-Sorunu-scaled.jpg","width":2560,"height":1451},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69235#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"TKP ve K\u00fcrt Sorunu"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69235","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=69235"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69235\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":69237,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69235\/revisions\/69237"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/69236"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=69235"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=69235"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=69235"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}