{"id":69113,"date":"2022-06-24T01:45:57","date_gmt":"2022-06-24T06:45:57","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113"},"modified":"2022-06-24T01:45:57","modified_gmt":"2022-06-24T06:45:57","slug":"tbmm-tutanaginda-kurtce-ve-kurdistan-mebuslari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113","title":{"rendered":"TBMM tutana\u011f\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e ve K\u00fcrdistan mebuslar\u0131"},"content":{"rendered":"<header><em><strong>Cumhuriyet K\u00fcrt\u00e7eyi i\u00e7selle\u015ftirmedi. Sorun ne dilde ne de kimlikteydi; sorun, egemen T\u00fcrk\u00e7\u00fc zihniyetin \u201ce\u015fit vatanda\u015fl\u0131k\u201d \u00f6n\u00fcne dikti\u011fi duvardayd\u0131.<\/strong><\/em><\/p>\n<\/header>\n<div class=\"content-side\">\n<div class=\"v-image\" data-kiosked-context-name=\"kskdUIContext_01g6a75f6ak1xsrrqyqgrjwhp4\">\n<figure><picture data-iesrc=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/2\/850\/479\/storage\/files\/images\/2022\/06\/23\/nevzat-onaran-23-haziran-AGJt_cover.jpg\" data-alt=\"TBMM tutana\u011f\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e ve K\u00fcrdistan mebuslar\u0131\" data-loaded=\"true\"><source srcset=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/2\/850\/479\/storage\/files\/images\/2022\/06\/23\/nevzat-onaran-23-haziran-AGJt_cover.jpg.webp\" type=\"image\/webp\" \/><source srcset=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/2\/850\/479\/storage\/files\/images\/2022\/06\/23\/nevzat-onaran-23-haziran-AGJt_cover.jpg\" \/><img class=\"aligncenter\" alt=\"TBMM tutana\u011f\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e ve K\u00fcrdistan mebuslar\u0131\" \/><\/picture><\/figure>\n<\/div>\n<div class=\"content-text\">\n<p><strong>Nevzat Onaran<\/strong><\/p>\n<p>Cumhuriyet K\u00fcrt\u00e7eyi i\u00e7selle\u015ftirmedi. \u015eark Islahat\u2019la K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin sokakta-\u00e7ar\u015f\u0131da kullan\u0131m\u0131 yasakland\u0131. Garpta da resmen \u201cVatanda\u015f T\u00fcrk\u00e7e Konu\u015f\u201d kampanyas\u0131 vard\u0131. Sorun ne dilde ne de kimlikteydi; sorun, egemen T\u00fcrk\u00e7\u00fc zihniyetin \u201ce\u015fit vatanda\u015fl\u0131k\u201d \u00f6n\u00fcne dikti\u011fi duvardayd\u0131. Masallardaki \u201caz gittik, uz gittik\u201d tekerlemesi misali \u201ce\u015fit vatanda\u015fl\u0131k\u201dta Tanzimat\u2019tan bug\u00fcne bir arpa boyu yol. Tanzimat\u2019ta \u201ce\u015fit vatanda\u015fl\u0131k\u201d m\u00fccadelesinde 1862\u2019de Rumlar\u0131n, 1860 ve 1863\u2019te Ermenilerin, 1865\u2019te Yahudilerin nizamnameleri\/anayasalar\u0131 onayland\u0131 ve devam\u0131nda 1876 Anayasas\u0131 haz\u0131rland\u0131. Kazan\u0131mlar Abd\u00fclhamid\u2019in 1878 darbesiyle t\u0131rpanland\u0131; meclis kapat\u0131ld\u0131 ve anayasa ilga edildi.<\/p>\n<p>1908\u2019de Abd\u00fclhamid istibdad\u0131na kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lan devrim kap\u0131s\u0131, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n 1913 Ocak darbesiyle kapat\u0131ld\u0131. 1878 ve 1913 darbesi, \u00f6z\u00fcnde ayn\u0131yd\u0131; demokratik geli\u015fmeye setti. Ve 1923, 1913\u2019teki \u0130ttihat\u00e7\u0131 rotan\u0131n zirvesiydi. T\u00fcrk mill\u00ee devlet rotas\u0131n\u0131n iki temel unsuru dinen S\u00fcnni \u0130slam ve milleten T\u00fcrk\u2019t\u00fc. Ekonomi politi\u011fi de demografik ve iktisadi yap\u0131dan S\u00fcnni \u0130slam ve T\u00fcrk olmayan\u0131n tasfiyesiydi. 1914\u2019ten 1923\u2019e gayri T\u00fcrk gayri S\u00fcnni \u0130slam H\u0131ristiyan milletler Anadolu\u2019nun demografik ve iktisadi yap\u0131s\u0131ndan tasfiye edildi. Art\u0131k gayri T\u00fcrk \u0130slam milletler hedefteydi; K\u00fcrtler\u2026 Bug\u00fcne geldik, amma rota ayn\u0131 rota; \u201ciyi\u201d denilecek \u201csapmalar\u201d da misliyle yok ediliyor, bir ad\u0131m ileri \u00fc\u00e7 ad\u0131m geri. K\u00fcrt meselesi \u00f6zelinde yol haritas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 Dolmabah\u00e7e bahar\u0131n\u0131 ya\u015famadan zemheriye girdik.<\/p>\n<p>K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin K\u00fcrt meselesi \u00f6zelinde Cumhuriyet yolculu\u011fu geni\u015f bir konu. \u201cD\u00fcn \u00f6yle bug\u00fcn b\u00f6yle\u201dnin haberini payla\u015faca\u011f\u0131m. Ankara\u2019da gazeteci arkada\u015f\u0131m\u0131z Serkan Alan\u2019\u0131n\u00a0<a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/milletvekili-omer-ocalanin-kurtce-onergesine-ret-kaba-ve-yaralayici-haber-1569460\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">haberinden<\/a>\u00a0\u00f6\u011freniyoruz ki, TBMM Ba\u015fkan\u0131 Mustafa \u015eentop, HDP \u015eanl\u0131urfa Milletvekili \u00d6mer \u00d6calan\u2019\u0131n K\u00fcrt\u00e7e hakk\u0131nda verdi\u011fi ara\u015ft\u0131rma \u00f6nergesini kara kapl\u0131 kitab\u0131n bilmem ne maddesine g\u00f6re, \u201ckaba ve yaralay\u0131c\u0131\u201d oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle iade etti. Oysa ayn\u0131 \u00f6nerge, iki y\u0131l \u00f6nce yine \u015eentop ba\u015fkanken kabul edilmi\u015fti. Bu halde \u00f6nergenin kapsam\u0131n\u0131n gere\u011fini yap\u0131p yapmamaya gelemedik. \u00d6nergeyle K\u00fcrt\u00e7e (Kurmanci, Zazaki, Gorani, Sorani) dilinin resmi dil olarak kabul edilmesi, kamu hizmetlerinde kullan\u0131lmas\u0131 ve anayasal g\u00fcvenceye al\u0131nmas\u0131, anadilinde e\u011fitimin \u00f6n\u00fcndeki anayasal ve politik engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yap\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla Meclis ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 isteniyordu. Talep, ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yd\u0131. \u00d6nceki \u00f6nergesiyle ilgili ne yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda bilgi vermeyen milletvekili \u00d6mer \u00d6calan, se\u00e7ime gidilen s\u00fcre\u00e7te iktidar\u0131n K\u00fcrt\u00e7eye d\u00f6n\u00fck bask\u0131lar\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131: \u201cSon d\u00f6nemde K\u00fcrt\u00e7eye d\u00f6n\u00fck konserlerin, tiyatrolar\u0131n yasaklamalar\u0131 da bunun bir g\u00f6stergesi. Milliyet\u00e7ili\u011fin palazland\u0131r\u0131lmas\u0131 durumu s\u00f6z konusu.\u201d<\/p>\n<p>K\u00fcrt\u00e7e de T\u00fcrk\u00e7e de bir anadildir. 1935 N\u00fcfus Say\u0131m\u0131\u2019nda(1) 16,2 milyonun 13,9 milyonu \u201canadilim T\u00fcrk\u00e7e\u201d ve 1,5 milyonu \u201canadilim K\u00fcrt\u00e7e\u201d dedi. 31 anadilin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda 154 bini Arap\u00e7a, 92 bini \u00c7erkezce, 58 bini Ermenice, 109 bini Rumca, 43 bini Yahudice, 18,2 bini Bulgarca ve 33 bini Pomak\u00e7a\u2019yd\u0131. Cumhuriyet\u2019in 31 anadille s\u0131nav\u0131 hayli kapsaml\u0131 konudur, 87 y\u0131l sonra toplam n\u00fcfus 5,2 katl\u0131k art\u0131\u015fla 85 milyona y\u00fckselirken, ne ac\u0131 ki Ermeni, Rum ve Yahudi n\u00fcfus toplam\u0131 210 binden tahminen 100 binin alt\u0131na indi. 87 y\u0131lda tek\u00e7i\/T\u00fcrk\u00e7\u00fc tasfiye ve asimilasyon politikas\u0131yla di\u011fer anadiller i\u00e7in de sonucun farkl\u0131 oldu\u011funu sanm\u0131yorum, milletlerin \u2018anadil bah\u00e7esi\u2019 solduruldu!<\/p>\n<p>TBMM\u2019de K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na \u201cevet\u201d denmese de Saray\u2019\u0131n kulis kalemi Abdulkadir Selvi\u00a0<a href=\"https:\/\/www.hurriyet.com.tr\/yazarlar\/abdulkadir-selvi\/ocalana-gorus-izni-verilecek-42085714\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">yaz\u0131yor<\/a>\u00a0ki, \u00f6nerge sahibi milletvekili \u00d6mer \u00d6calan ya da Mehmet \u00d6calan, Abdullah \u00d6calan\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere \u0130mral\u0131\u2019ya gidebilecekmi\u015f. Ziyaretle ilgili iki soru da eklenmi\u015f: \u201cAma \u00f6nemli olan bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeden ne \u00e7\u0131kacak?\u00a0\u00d6calan, Kandil\u2019e ve HDP\u2019ye bir mesaj g\u00f6nderecek mi?\u201d Peki, \u00d6calan\u2019\u0131n Kandil\u2019e ve HDP\u2019ye ne demesini merak ediyorsunuz? Yazar, iki soruyu net yazm\u0131\u015f ve hi\u00e7 \u2018bilinemeyen\u2019 bir konuya da a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmi\u015f: \u201c\u00d6calan\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015fme konusunu yaz\u0131nca hemen AK Parti yeni bir \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcreci mi ba\u015flat\u0131yor \u015feklinde tart\u0131\u015fmalar ba\u015flat\u0131labilir. Ama pe\u015fin olarak s\u00f6yleyeyim ki \u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fma da yok, ben de \u00f6yle bir izlenim edinmedim.\u201d Yani \u201csiz anlay\u0131n b\u00f6yle yazd\u0131m\u201d der gibi, \u00f6yle anlayan \u2018analizciler\u2019 de beklemedeydi!<\/p>\n<p>\u201c\u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcreci yok\u201d dense de bu ve benzeri her haber\/f\u0131s\u0131lt\u0131n\u0131n, \u2018bir \u015feymi\u015f\u2019 gibi yorumland\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fahidiyiz. K\u00fcrt meselesinin hacmi kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00f6ylesi \u2018f\u0131s\u0131lt\u0131l\u0131 yakla\u015f\u0131m\u2019 da derdin ne oldu\u011funu anla\u015f\u0131r k\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6ylesine yorumcular var ki, papatya fal\u0131na bakar gibi neler d\u00f6kt\u00fcr\u00fcyor neler, sabun k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fc misali. 2019\u2019da tekrarlanan \u0130stanbul yerel se\u00e7imi \u00f6ncesinde postac\u0131n\u0131n \u00d6calan\u2019dan getirdi\u011fi mektup da hat\u0131r\u0131m\u0131zda<strong>.<\/strong><\/p>\n<p>K\u00fcrt\u00e7e \u00fczerinde o kadar dikkatle duruluyor ki, \u00d6mer \u00d6calan gibi TBMM k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnde bir milletvekilinin a\u011fz\u0131ndan d\u00f6k\u00fclen K\u00fcrt\u00e7e kelime tutana\u011fa \u201cXX\u201d olarak yaz\u0131ld\u0131. Ne demekse? Say\u0131n \u015eentop hat\u0131rl\u0131yor olmal\u0131, kendisi de o tarihte milletvekiliydi. 5 Ocak 2016\u2019da HDP \u015eanl\u0131urfa Milletvekili Osman Baydemir\u2019in TBMM Genel Kurulu\u2019nda konu\u015fmas\u0131ndaki birka\u00e7 K\u00fcrt\u00e7e kelime Meclis tutanaklar\u0131nda \u201cXX\u201d\u00a0<a href=\"https:\/\/www.birgun.net\/haber\/osman-baydemir-in-kurtce-duasi-tutanaklara-x-olarak-gecti-99789\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">olarak<\/a>\u00a0kaydedildi. (2) Her insan\u0131n rahats\u0131z olaca\u011f\u0131 haldir, ne demektir anadilinde iki kelimenin \u201cXX\u201d olarak yaz\u0131lmas\u0131?<\/p>\n<p>Baydemir\u2019den 96 y\u0131l evvel Mu\u015f Mebusu Hac\u0131 Ahmet Hamdi, Baydemir\u2019e k\u0131yasla daha \u00f6zg\u00fcrd\u00fc. Di\u011fer bir deyi\u015fle 2016\u2019da Baydemir, 1920\u2019deki Hac\u0131 Ahmet Hamdi\u2019nin k\u00fcrs\u00fc \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahip de\u011fildi. 30 Kas\u0131m 1920\u2019de Hac\u0131 Ahmet Hamdi\u2019nin k\u00fcrs\u00fcde K\u00fcrt\u00e7e s\u00f6yledi\u011fi c\u00fcmle tutana\u011fa aynen yaz\u0131ld\u0131. G\u00fcndem 1921 Anayasas\u0131yla ilgili tasar\u0131n\u0131n m\u00fczakeresiydi. Meslek esas\u0131na g\u00f6re mebus se\u00e7iminin \u2018riskini\u2019 \u00f6teki Ermeni\u2019ye k\u0131yasla izah eden mebus Hac\u0131 Ahmet Hamdi, 1327\u2019de [1911] \u015eiran\u2019da Mal M\u00fcd\u00fcr\u00fcyken ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 olay\u0131 aktard\u0131. \u015eiran\u2019da mahkeme \u00e2zas\u0131 Haro A\u011fa ile k\u00e2tibinin imza i\u00e7in bir kararnameyi kendisine getirdi\u011fini belirten Hac\u0131 Ahmet Hamdi, aralar\u0131nda ge\u00e7en K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fmay\u0131, Meclis zabit k\u00e2tiplerinden dikkatli\u00a0<a href=\"https:\/\/www5.tbmm.gov.tr\/tutanaklar\/TUTANAK\/TBMM\/d01\/c006\/tbmm01006106.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">yazmas\u0131n\u0131 istedi:<\/a>\u00a0\u201cKararnameyi imzalarken (Babo, ne \u0131zha yekem, ne seravi mulazayiha bikem, beki\u00e7e m\u00fcntefi\u015feki han) diyor. \u0130\u015fte efendiler, (imzaya) \u0131zha, (\u015ferhe) \u015fer, (m\u00fcl\u00e2haza) ya m\u00fcl\u00e2zay\u0131, (m\u00fcfetti\u015fe) m\u00fcntefi\u015f diyen bu kabil insanlardan Meclise getirilecek azadan yap\u0131lacak halita [kar\u0131\u015f\u0131m] demirci potas\u0131 halitas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey olmaz. Ben isterim ki, halk\u0131m\u0131zdan getirilecek halita alt\u0131n olsun.\u201d(3)<\/p>\n<p>1920\u2019de K\u00fcrt\u00e7e kelimeler TBMM zapt\u0131na Mu\u015f Mebusu Hac\u0131 Ahmet Hamdi ad\u0131na yaz\u0131ld\u0131, ama 2016\u2019da ise HDP \u015eanl\u0131urfa Milletvekili Osman Baydemir\u2019in K\u00fcrt\u00e7e birka\u00e7 kelimesi \u201cXX\u201d olarak kaydedildi. Bu halde hangi mebusun k\u00fcrs\u00fc \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc vard\u0131r?<\/p>\n<p>1920\u2019de K\u00fcrt\u00e7e kelimeler zapta yaz\u0131l\u0131rken sorun ya\u015fanmad\u0131, hi\u00e7bir kimse ba\u011f\u0131rmad\u0131, \u00e7a\u011f\u0131rmad\u0131 ve sald\u0131rmad\u0131. Hatta baz\u0131 mebuslar kendisini b\u00f6lgesel bir kimlikle tan\u0131mlad\u0131. Siverek mebusu\u00a0<a href=\"https:\/\/www5.tbmm.gov.tr\/tutanaklar\/TUTANAK\/GZC\/d01\/CILT03\/gcz01003078.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">L\u00fctfi<\/a>, \u201cEfendiler bug\u00fcn bendeniz K\u00fcrdistan mebusuyum\u201d(4) ve Bitlis Mebusu Yusuf\u00a0<a href=\"https:\/\/www5.tbmm.gov.tr\/tutanaklar\/TUTANAK\/TBMM\/d01\/c026\/tbmm01026180.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">Ziya,<\/a>\u00a0\u201cLord Curzon\u2019a ba\u011f\u0131r\u0131yoruz ki; biz K\u00fcrdistan\u2019\u0131n hakiki vekilleriyiz. Senden ve senin siyasetinden Musul\u2019u istiyoruz ve alaca\u011f\u0131z!\u201d(5) ve Mazhar\u00a0<a href=\"https:\/\/www5.tbmm.gov.tr\/tutanaklar\/TUTANAK\/TBMM\/d01\/c026\/tbmm01026180.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">M\u00fcfid<\/a>\u00a0(Hakk\u00e2ri) de, \u201cBen de bir K\u00fcrd mebusuyum. Lord Curzon\u2019un tahkirat\u0131na [hakaretine] kar\u015f\u0131 K\u00fcrd mebuslar s\u00fck\u00fbt edemez [susamaz]. [\u2026] K\u00fcrdistan\u2019da mebus olmak \u015feraitine haiz pek \u00e7ok zevat varken [\u2026]\u201d(6) dedi. Mebuslar kendisini vilayetin \u00fcst\u00fcnde tarihi, co\u011frafi kimlikli ve b\u00f6lgesel \u00e7apta konumland\u0131rd\u0131, \u00f6yle de tutana\u011fa yaz\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>K\u00fcrdistan\u2019\u0131 TBMM Reisi Mustafa Kemal de bilmiyor de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrt meselesi ve \u00e7\u00f6z\u00fcm beyan\u0131, Amasya Protokol\u00fc\u2019n\u00fcn maddelerinden biriydi.(7) Bu, Meclis\u2019in ilk aylar\u0131nda TBMM Reisi Mustafa Kemal\u2019in Elcezire Cephesi Kumandanl\u0131\u011f\u0131na verdi\u011fi 27 Haziran 1920 tarihli\u00a0<a href=\"https:\/\/www5.tbmm.gov.tr\/tutanaklar\/TUTANAK\/GZC\/d01\/CILT03\/gcz01003078.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">talimat\u0131n<\/a>\u00a0konusuydu: \u201cK\u00fcrdistan hakk\u0131nda, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Vekiller Heyetinin [H\u00fck\u00fcmetin] Elcezire Cephesi Kumandanl\u0131\u011f\u0131na talimat\u0131d\u0131r [\u2026].\u201d(8) \u0130\u00e7eri\u011fini tart\u0131\u015fmak sakl\u0131 kalmak kayd\u0131yla, \u00e7\u00f6z\u00fcm ama\u00e7l\u0131 yap\u0131lacaklar be\u015f maddede s\u0131raland\u0131. 4\u2019\u00fcnc\u00fc maddede \u00f6zetle, \u201cK\u00fcrdistan d\u00e2hili siyasetimiz Elcezire Cephesi Kumandanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6netilecektir\u201d deniyordu.<\/p>\n<p>TBMM\u2019nin birinci d\u00f6nem tutana\u011f\u0131n\u0131n sayfalar\u0131nda K\u00fcrdistan\u2019\u0131 veya Lazistan\u2019\u0131 okuruz. 1926\u2019da vilayet ad\u0131 Rize olan Lazistan\u2019\u0131n alt\u0131 mebusundan biri Ziya Hur\u015fit\u2019ti. \u2018\u0130kinci Grup\u2019 muhalefetiyle var olan TBMM\u2019nin \u201cbirinci d\u00f6nem k\u00fcrs\u00fc dili\u201d ikinci d\u00f6neme k\u0131yasla daha \u00f6zg\u00fcrd\u00fc. \u0130kinci d\u00f6nemde \u00f6zellikle \u015eark Islahat Plan\u0131\u2019dan sonra, K\u00fcrt\u00e7e yasakt\u0131 ve \u201cVatanda\u015f T\u00fcrk\u00e7e Konu\u015f\u201d kampanyas\u0131yla da dillerin susturulmas\u0131 hedeflenmi\u015fti. TBMM\u2019nin birinci d\u00f6nemi geride kalm\u0131\u015ft\u0131 ve Cumhuriyet, \u201ce\u015fit vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u201d in\u015fas\u0131 temelinde kurumsalla\u015fmad\u0131. Sonras\u0131nda da \u201ce\u015fitsizlik\u201d sistemle\u015ftirildi!<\/p>\n<p><strong>NOTLAR<\/strong><\/p>\n<p><em>(1)1935 Genel N\u00fcfus Say\u0131m\u0131, s. 135.<\/em><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/tbmm-tutanaginda-kurtce-ve-kurdistan-mebuslari-haber-1570572#_ednref2\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\" name=\"_edn2\"><\/a>(2)\u00a0TBMM Tutanak Dergisi, d\u00f6nem: 26, cilt: 3, s. 45.<\/em><\/p>\n<p><em>(3)\u00a0TBMM Zab\u0131t Ceridesi (ZC), devre: 1, cilt: 6, s. 156-157.<\/em><\/p>\n<p><em>(4)\u00a0TBMM Gizli Celse Zab\u0131tlar\u0131 (GCZ), cilt: 3, s. 564.<\/em><\/p>\n<p><em>(5)\u00a0TBMM ZC, devre: 1, cilt: 26, s. 506.\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>(6)\u00a0TBMM ZC, devre: 1, cilt: 26, s. 507-508.<\/em><\/p>\n<p><em>(7) Amasya 2. Protokol\u00fcn birinci maddesi (Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn B\u00fct\u00fcn Eserleri, cilt: 4, Kaynak Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, s. 341)\u00a0Nutuk\u2019ta sans\u00fcrlendi (Gazi Mustafa Kemal,\u00a0Nutuk (1919-1920), cilt: 1, Devlet Matbaas\u0131, \u0130stanbul-1934, s. 174).<\/em><\/p>\n<p><em>(8)\u00a0TBMM GCZ, cilt: 3, s. 550-551.<\/em><\/p>\n<p><em><strong>https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/tbmm-tutanaginda-kurtce-ve-kurdistan-mebuslari-haber-1570572\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cumhuriyet K\u00fcrt\u00e7eyi i\u00e7selle\u015ftirmedi. Sorun ne dilde ne de kimlikteydi; sorun, egemen T\u00fcrk\u00e7\u00fc zihniyetin \u201ce\u015fit vatanda\u015fl\u0131k\u201d \u00f6n\u00fcne dikti\u011fi duvardayd\u0131. Nevzat Onaran Cumhuriyet K\u00fcrt\u00e7eyi i\u00e7selle\u015ftirmedi. \u015eark Islahat\u2019la K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin sokakta-\u00e7ar\u015f\u0131da kullan\u0131m\u0131 yasakland\u0131. Garpta da resmen \u201cVatanda\u015f T\u00fcrk\u00e7e Konu\u015f\u201d kampanyas\u0131 vard\u0131. Sorun ne dilde ne de kimlikteydi; sorun, egemen T\u00fcrk\u00e7\u00fc zihniyetin \u201ce\u015fit vatanda\u015fl\u0131k\u201d \u00f6n\u00fcne dikti\u011fi duvardayd\u0131. Masallardaki \u201caz gittik, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":69114,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,70,20,53],"tags":[],"class_list":["post-69113","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>TBMM tutana\u011f\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e ve K\u00fcrdistan mebuslar\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"TBMM tutana\u011f\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e ve K\u00fcrdistan mebuslar\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Cumhuriyet K\u00fcrt\u00e7eyi i\u00e7selle\u015ftirmedi. Sorun ne dilde ne de kimlikteydi; sorun, egemen T\u00fcrk\u00e7\u00fc zihniyetin \u201ce\u015fit vatanda\u015fl\u0131k\u201d \u00f6n\u00fcne dikti\u011fi duvardayd\u0131. Nevzat Onaran Cumhuriyet K\u00fcrt\u00e7eyi i\u00e7selle\u015ftirmedi. \u015eark Islahat\u2019la K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin sokakta-\u00e7ar\u015f\u0131da kullan\u0131m\u0131 yasakland\u0131. Garpta da resmen \u201cVatanda\u015f T\u00fcrk\u00e7e Konu\u015f\u201d kampanyas\u0131 vard\u0131. Sorun ne dilde ne de kimlikteydi; sorun, egemen T\u00fcrk\u00e7\u00fc zihniyetin \u201ce\u015fit vatanda\u015fl\u0131k\u201d \u00f6n\u00fcne dikti\u011fi duvardayd\u0131. Masallardaki \u201caz gittik, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-06-24T06:45:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/06\/Kurdistan-mebuslari.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1280\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"720\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113\",\"name\":\"TBMM tutana\u011f\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e ve K\u00fcrdistan mebuslar\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/06\/Kurdistan-mebuslari.jpg\",\"datePublished\":\"2022-06-24T06:45:57+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/06\/Kurdistan-mebuslari.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/06\/Kurdistan-mebuslari.jpg\",\"width\":1280,\"height\":720},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"TBMM tutana\u011f\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e ve K\u00fcrdistan mebuslar\u0131\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"TBMM tutana\u011f\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e ve K\u00fcrdistan mebuslar\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"TBMM tutana\u011f\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e ve K\u00fcrdistan mebuslar\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Cumhuriyet K\u00fcrt\u00e7eyi i\u00e7selle\u015ftirmedi. Sorun ne dilde ne de kimlikteydi; sorun, egemen T\u00fcrk\u00e7\u00fc zihniyetin \u201ce\u015fit vatanda\u015fl\u0131k\u201d \u00f6n\u00fcne dikti\u011fi duvardayd\u0131. Nevzat Onaran Cumhuriyet K\u00fcrt\u00e7eyi i\u00e7selle\u015ftirmedi. \u015eark Islahat\u2019la K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin sokakta-\u00e7ar\u015f\u0131da kullan\u0131m\u0131 yasakland\u0131. Garpta da resmen \u201cVatanda\u015f T\u00fcrk\u00e7e Konu\u015f\u201d kampanyas\u0131 vard\u0131. Sorun ne dilde ne de kimlikteydi; sorun, egemen T\u00fcrk\u00e7\u00fc zihniyetin \u201ce\u015fit vatanda\u015fl\u0131k\u201d \u00f6n\u00fcne dikti\u011fi duvardayd\u0131. Masallardaki \u201caz gittik, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2022-06-24T06:45:57+00:00","og_image":[{"width":1280,"height":720,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/06\/Kurdistan-mebuslari.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"8 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113","name":"TBMM tutana\u011f\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e ve K\u00fcrdistan mebuslar\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/06\/Kurdistan-mebuslari.jpg","datePublished":"2022-06-24T06:45:57+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/06\/Kurdistan-mebuslari.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/06\/Kurdistan-mebuslari.jpg","width":1280,"height":720},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=69113#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"TBMM tutana\u011f\u0131nda K\u00fcrt\u00e7e ve K\u00fcrdistan mebuslar\u0131"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69113","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=69113"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69113\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":69115,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69113\/revisions\/69115"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/69114"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=69113"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=69113"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=69113"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}