![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Hincak-Partisi-uyeleri-360x172.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Daha \u00f6nce \u201cErmeni Devrimci Paramaz\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda bize milliyet\u00e7i ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131lar olarak tan\u0131t\u0131lan H\u0131n\u00e7ak Partisi ve en \u00f6nemli militanlar\u0131ndan Matdeos Sarkisyan (Paramaz) \u00f6zelinde, Osmanl\u0131\u2019da varl\u0131k g\u00f6steren ilk sosyalist olu\u015fumu anlatan Kadir Ak\u0131n; bu kez daha geni\u015f bir anlat\u0131mla di\u011fer Ermeni siyasal olu\u015fumlar\u0131, hatta daha eskiye giderek 18.y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda Osmanl\u0131\u2019n\u0131n durumunu, Rum devrimci Rigas\u2019\u0131, Sened-i \u0130ttifak\u2019tan 1908 Devrimine giden uzun yolu, Marksist bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bizlere sunuyor.<\/strong><\/em><\/p>\n 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda ve yakla\u015f\u0131k y\u00fcz y\u0131l sonra 19. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda iki isim, Rigas ve Paramaz, ayn\u0131 ama\u00e7 u\u011furuna ayn\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131y\u0131 yap\u0131yorlard\u0131. Her ikisinin derdi tiranl\u0131kla ilgiliydi. Onlar \u201cayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 fikirler\u201d pe\u015finde de\u011fillerdi, \u00fclkenin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 istemiyor, aksine \u00fclke halklar\u0131n\u0131 bir arada bir s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesine kat\u0131lmaya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yorlard\u0131. Hen\u00fcz sosyalizmin ad\u0131n\u0131n konmad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerde Frans\u0131z devriminden etkilenen Rigas, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde de t\u0131pk\u0131 Fransa\u2019da oldu\u011fu gibi karde\u015flik ve e\u015fitlik temelinde demokratik bir yap\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak istiyordu. Bu ama\u00e7la bir anayasa da haz\u0131rlayan Rigas yasalar \u00f6n\u00fcnde herkesin e\u015fit oldu\u011fu, etnisite ve dinden ba\u011f\u0131ms\u0131z yeni bir yurtta\u015fl\u0131k \u00f6nerisi getiriyordu.<\/p>\n Yakla\u015f\u0131k bir as\u0131r sonra, bug\u00fcn hala, \u2018ke\u015fke olsayd\u0131\u2019 dedi\u011fimiz \u201cAnadolu Federasyonu\u201d fikrini savunan Paramaz (Matdeos Sarkisyan) \u201cBizim istedi\u011fimiz e\u015fitlik, biz kat\u0131 milliyet\u00e7i de\u011filiz, bizim talebimiz Ermeni, T\u00fcrk, K\u00fcrt, Alevi, Laz, Yezidi, S\u00fcryani, Arap ve K\u0131ptilerle birlikte e\u015fit ko\u015fullarda ya\u015famakt\u0131r. Bir devrimci olarak bu hedefe ula\u015faca\u011f\u0131m\u0131za inan\u0131yorum\u2026 Talebimiz Ermeni\u2019nin, K\u00fcrt\u2019\u00fcn, T\u00fcrk\u2019\u00fcn, Arap\u2019\u0131n, Laz\u2019\u0131n, \u00c7erkes\u2019in, S\u00fcryani\u2019nin, Yezidi\u2019nin ve M\u0131tr\u0131b\u2019\u0131n kendi iradesi ve oyuyla kendi y\u00f6neticilerini se\u00e7meleridir. Biz bu gelece\u011fi Ermenistan\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn sakinleri i\u00e7in, b\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131 halklar\u0131 i\u00e7in talep ediyoruz\u201d diyordu.<\/p>\n Enternasyonalist duru\u015f<\/strong><\/p>\n Her iki devrimcinin enternasyonalist duru\u015fu ne kadar da dikkat \u00e7ekici de\u011fil mi?\u00a0 \u00a0 \u00a0 Bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de kendini sol \/sosyalist olarak tan\u0131mlayan b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fun Kemalist\/milliyet\u00e7i reflekslerinin g\u00f6lgesinde bize sunduklar\u0131 sosyalist tarihin bizden saklad\u0131klar\u0131, Kadir Ak\u0131n\u2019\u0131n bu konuda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u201cSakl\u0131 Tarihin \u0130zinde\u201d adl\u0131 ikinci kitab\u0131nda bir kez daha kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Daha \u00f6nce \u201cErmeni Devrimci Paramaz\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda bize milliyet\u00e7i ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131lar olarak tan\u0131t\u0131lan H\u0131n\u00e7ak Partisi\u2019nin ve en \u00f6nemli militanlar\u0131ndan Matdeos Sarkisyan\u2019\u0131n (Paramaz) \u00f6zelinde,\u00a0 Osmanl\u0131\u2019da varl\u0131k g\u00f6steren ilk sosyalist olu\u015fumu anlatan Kadir Ak\u0131n,\u00a0 bu kez daha geni\u015f bir anlat\u0131mla di\u011fer Ermeni siyasal olu\u015fumlar\u0131, hatta daha eskiye giderek 18.y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda Osmanl\u0131\u2019n\u0131n durumunu, Rum devrimci Rigas\u2019\u0131, Sened-i \u0130ttifak\u2019tan 1908 Devrimi\u2019ne giden uzun yolu, Marksist bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bizlere sunuyor.<\/p>\n Elimizde tuttu\u011fumuz kitap 2021 y\u0131l\u0131n\u0131n yaz aylar\u0131nda ilk bask\u0131s\u0131n\u0131 yapt\u0131ktan hemen sonra ikinci bask\u0131s\u0131n\u0131 da ger\u00e7ekle\u015ftiren \u201c Sakl\u0131 Tarihin \u0130zinde- Osmanl\u0131\u2019da Modernle\u015fme, Anayasa, Sosyalizmin K\u00f6kleri ve Ermeni Vekiller\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla Dipnot Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131nland\u0131. 390 sayfal\u0131k hacimli bu kitap Kadir Ak\u0131n\u2019\u0131n sunu\u015f yaz\u0131s\u0131ndan sonra, Ertu\u011frul K\u00fcrk\u00e7\u00fc\u2019n\u00fcn \u00f6ns\u00f6z\u00fc ile ba\u015fl\u0131yor. \u0130lk b\u00f6l\u00fcmde Osmanl\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe giden yolla paralel ilerleyen Bat\u0131l\u0131la\u015fma\/modernle\u015fme giri\u015fimleri ya da Sened-i \u0130ttifak ve Vaka-i Hayriye\u2019den Berlin Antla\u015fmas\u0131\u2019na giden\u00a0 yol anlat\u0131l\u0131yor. Rum devrimci Rigas\u2019\u0131n kaleme ald\u0131\u011f\u0131 anayasas\u0131n\u0131 \u201creformcu\u201d III. Selim\u2019e kabul ettiremeyip yine ayn\u0131 Sultan\u2019\u0131n emriyle katledilmesinden yar\u0131m asr\u0131 biraz ge\u00e7e Ermeni Anayasas\u0131\u2019n\u0131n uzun m\u00fccadelelerden sonra nihayet haz\u0131rlanabilmesi ve kabul\u00fc yine bu sayfalarda anlat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Abd\u00fclhamid d\u00f6nemi ve sonras\u0131<\/strong> Meclis\u2019te kurulan gruplar<\/strong> Bir s\u00f6yle\u015fisinde \u201cSosyalist hareketin bir b\u00fct\u00fcn olarak enternasyonalizmle derdi oldu\u011funun uzun y\u0131llard\u0131r fark\u0131nday\u0131m\u201d diyen Kadir Ak\u0131n (Gazete Duvar, 26 A\u011fustos 2021), kitab\u0131nda 19. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda Osmanl\u0131 topraklar\u0131 \u00fczerinde faaliyet g\u00f6steren \u00f6rg\u00fctler hakk\u0131nda; \u201cT\u00fcrkiyeli sosyalistlerin sahip olduklar\u0131 \u015fovenist perspektifin etkisiyle yeterince incelenmemi\u015f, g\u00f6rmezden gelinerek \u0131skalanm\u0131\u015ft\u0131r\u201d der ve devam eder: Bu c\u00fcmleler zaten Kadir Ak\u0131n\u2019\u0131n a\u011fz\u0131ndan bu kitab\u0131n amac\u0131n\u0131 da anlat\u0131yor. Bize d\u00fc\u015fen de \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bask\u0131s\u0131na do\u011fru h\u0131zla yol alan kitap i\u00e7in \u00f6ncelikle yazar\u0131na daha sonra bize ula\u015ft\u0131ran Dipnot Yay\u0131nevi\u2019ne ve kitab\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda katk\u0131 sunan, emek sarf eden herkese te\u015fekk\u00fcr etmek ve okumam\u0131\u015fsak bir an \u00f6nce edinerek kitab\u0131 okumak.<\/p>\n Eme\u011fine, kalemine sa\u011fl\u0131k Kadir Ak\u0131n.<\/p>\n https:\/\/www.agos.com.tr\/tr\/yazi\/27216\/rigastan-paramaza-osmanlida-esitlikci-dusunce\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Daha \u00f6nce \u201cErmeni Devrimci Paramaz\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda bize milliyet\u00e7i ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131lar olarak tan\u0131t\u0131lan H\u0131n\u00e7ak Partisi ve en \u00f6nemli militanlar\u0131ndan Matdeos Sarkisyan (Paramaz) \u00f6zelinde, Osmanl\u0131\u2019da varl\u0131k g\u00f6steren ilk sosyalist olu\u015fumu anlatan Kadir Ak\u0131n; bu kez daha geni\u015f bir anlat\u0131mla di\u011fer Ermeni siyasal olu\u015fumlar\u0131, hatta daha eskiye giderek 18.y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda Osmanl\u0131\u2019n\u0131n durumunu, Rum devrimci Rigas\u2019\u0131, Sened-i \u0130ttifak\u2019tan 1908 […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":69030,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,54,70,20],"tags":[],"class_list":["post-69029","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-kitaplar-elestiriler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari"],"yoast_head":"\n![\"\"](\"https:\/\/admin.agos.com.tr\/Upload\/Agos\/Images\/sakl%C4%B1%20tarihin%20izinde.jpg\")
<\/div>\n
\nBu ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcn ilerleyen sayfalar\u0131ndan, geli\u015fen olaylar\u0131n bir arka plan olu\u015fturdu\u011fu ikinci b\u00f6l\u00fcme ge\u00e7iyoruz. Art\u0131k iktidarda K\u00e2n\u00fbn-\u0131 Es\u00e2s\u00ee\u2019den b\u0131km\u0131\u015f, Meclis\u2019i da\u011f\u0131tm\u0131\u015f bir K\u0131z\u0131l Sultan, II. Abd\u00fclhamid var. Sultan\u2019\u0131n bizzat korkular\u0131n\u0131n eseri olan\u00a0 bask\u0131larla birlikte siyasi olu\u015fumlar\u0131n filizlenmesi; J\u00f6n T\u00fcrkler\u2019in bir araya geli\u015fi, H\u0131n\u00e7ak ve Ta\u015fnak Partilerinin kurulu\u015fu, g\u00f6steriler, halk\u0131n direni\u015fleri, Ermeni fedailer ve nihayet \u0130ttihat ve Terakki Partisi\u2019nin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 bu b\u00f6l\u00fcmde yer al\u0131yor. Kitab\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve son b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeyse Me\u015frutiyet\u2019in ilan\u0131, Meclis\u2019in yeniden a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131, da\u011fdan inen fedailerin H\u0131n\u00e7ak ve Ta\u015fnak partileri hatta \u0130ttihat Terakki listelerinde Meclis\u2019e girmeleri, partiler aras\u0131 ili\u015fkiler, Rum, Yahudi sosyalistler ve Osmanl\u0131 Sosyalist F\u0131rkas\u0131\u2019n\u0131n kurulu\u015fu anlat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
\nBu b\u00f6l\u00fcmde ilgi \u00e7eken olaylardan biri de, sosyalist mebuslar Hampartsum Boyac\u0131yan, Vartkes Sereng\u00fclyan, Vahan Papazyan ve Dimitri Vlahof\u2019un kendi aralar\u0131nda kurduklar\u0131 gruptu. Bu grup, i\u015f\u00e7i haklar\u0131, vergi da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda adalet, toprak kanunu, e\u011fitime ayr\u0131lan b\u00fct\u00e7e konusunda iyile\u015ftirmeler, askerlik yasas\u0131, kad\u0131n haklar\u0131 gibi hemen her konuda k\u00fcrs\u00fcye \u00e7\u0131karak hem sosyalizmi anlatmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar hem de \u00fclke ger\u00e7ekleri hakk\u0131nda pek de bilgisi olmayan vekillere ders niteli\u011finde uzun konu\u015fmalar yapm\u0131\u015flar. Kad\u0131n haklar\u0131 demi\u015fken, bu Meclis\u2019te tek bir kad\u0131n\u0131n dahi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmaya gerek yok san\u0131r\u0131m.\u00a0 Yine \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde \u0130ttihat ve Terakki F\u0131rkas\u0131n\u0131n \u201cdevrimle\u201d ala\u015fa\u011f\u0131 etti\u011fi K\u0131z\u0131l Sultan\u2019\u0131n yak\u0131c\u0131 programlar\u0131n\u0131 benimseyip uygulamas\u0131 gayet a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriliyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcme gelene kadar hay\u0131flanmalarla, \u2018ke\u015fke\u2019lerle ge\u00e7en okumalar \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde ciddi bir bi\u00e7imde g\u00fcn\u00fcm\u00fczle k\u0131yaslamalara g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor bizi.\u00a0 \u00a0Zaten tarih, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcmleyebilmek i\u00e7in bizi k\u0131yasa te\u015fvik eden bir disiplin de\u011fil mi? Ve zaten tam da bunun i\u00e7in \u201cTarih\u201d \u0131skalayan, sakl\u0131 b\u0131rak\u0131lan, \u00e7arp\u0131t\u0131lan, bilimsellikten uzak hik\u00e2yeler olarak sunulmuyor mu bizlere?<\/p>\n
\n\u201c \u2018Ermeni partileri emperyalistlerle i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131lar\u2019 tezi Cumhuriyetin kurulu\u015fuyla birlikte resmi ideolojinin par\u00e7as\u0131 haline geldi ve bu tez T\u00fcrkiye sosyalist hareketi taraf\u0131ndan oldu\u011fu gibi kabul g\u00f6rd\u00fc. \u00dcstelik bu yakla\u015f\u0131m kendi milliyet\u00e7ili\u011fini g\u00f6rmeden \u2018Ermeni partileri zaten milliyet\u00e7iydiler\u2019 tezine kadar ilerletildi. Sonu\u00e7 olarak sosyalist hareket \u00fczerindeki Kemalizm etkisi ve enternasyonalizm konusundaki zaaf, bu topraklarda ya\u015fayan \u2018\u00f6teki\u2019\u00a0 sosyalistlerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve m\u00fccadelesinin g\u00f6rmezden gelinmesine, yok say\u0131larak\u00a0 unutturulmas\u0131na ve hat\u0131rlanan\u0131n gelecek ku\u015faklara aktar\u0131lmamas\u0131na neden oldu\u2026.\u201d<\/p>\n