![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Vank-K\u00f6y\u00fc-180x270.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131, yazar Muzaffer \u0130ris\u2019in \u2018Vank K\u00f6y\u00fc: Tarih, Do\u011fa, Ya\u015fam\u2019 kitab\u0131 YAY Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131kt\u0131. AGOS\u2019tan Ferda Balancar\u2019a konu\u015fan Muzaffer \u0130ris, Ermenilerin ve S\u00fcryanilerin birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylerden biri olarak tan\u0131nan Vank K\u00f6y\u00fc\u2019n\u00fc anlatt\u0131: \u201cBaz\u0131 ailelerde karde\u015flerden biri M\u00fcsl\u00fcman di\u011feri ise H\u0131ristiyan\u2026 Baba, dede M\u00fcsl\u00fcmanken torunlar H\u0131ristiyan olabiliyorlar. Dedim ya ger\u00e7ekten \u00e7ok ilgin\u00e7 aile yap\u0131lar\u0131 mevcut. Bu, engin bir ho\u015fg\u00f6r\u00fcden mi yoksa korkudan m\u0131 kaynaklan\u0131yor, bunu anlamak kolay de\u011fil.\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n \u00d6ncelikle kitab\u0131n ser\u00fcveninden ba\u015flayal\u0131m. Kitab\u0131n yaz\u0131l\u0131\u015f s\u00fcrecinden s\u00f6z eder misiniz?<\/strong><\/p>\n Uzun y\u0131llard\u0131r kafamda hep canl\u0131 tuttu\u011fum bir projeydi. Daha \u00f6nce yapmam gereken, \u00f6nceli\u011fi olan baz\u0131 i\u015fleri bitirmem gerekiyordu. Ortaokul y\u0131llar\u0131ndan beri hep S\u00fcryanilerle ilgili sorularla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yordum. Lise, \u00fcniversite derken ayn\u0131 sorular hi\u00e7 uzakla\u015fmad\u0131. Ger\u00e7ekten de \u00fclkemiz farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrler konusunda \u00e7ok zengin olmas\u0131na ra\u011fmen onlar\u0131 tan\u0131yanlar\u0131n say\u0131s\u0131 \u00e7ok azd\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 halklardan bihaber o kadar \u00e7ok akademisyen, okumu\u015f alim var ki insan bunlar\u0131 g\u00f6r\u00fcnce \u00e7ok \u00fcz\u00fcl\u00fcyor. \u201cS\u00fcryani\u2019yim\u201d dedi\u011finizde onlar kim ki diyenlerin say\u0131s\u0131 bir hayli fazla. Bu nedenle \u00f6nce S\u00fcryani tarihini, S\u00fcryanileri anlatan ilk kitab\u0131m \u2018B\u00fct\u00fcn Y\u00f6nleriyle S\u00fcryaniler\u2019i yazd\u0131m. Arkas\u0131nda \u2018S\u00fcryani Mutfak K\u00fclt\u00fcr\u00fc\u2019n\u00fc ve 1915\u2019te Ad\u0131yaman\u2019da ya\u015fanan Ermeni-S\u00fcryani katliam\u0131n\u0131 anlatan \u2018So\u011fan Kabuklar\u0131\u2019n\u0131 yazd\u0131m. Vank K\u00f6y\u00fc kitab\u0131 \u00e7ocuklu\u011fumun ge\u00e7ti\u011fi k\u00f6y\u00fc anlat\u0131yor. Vank K\u00f6y\u00fc\u2019n\u00fcn mutlaka ar\u015five ve kayda ge\u00e7mesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Binlerce y\u0131ll\u0131k tarihe sahip \u00f6nemli yerle\u015fim yerlerinden olan bu k\u00f6y\u00fcn tarihi mutlaka yaz\u0131lmal\u0131yd\u0131. Osmanl\u0131 ar\u015fivlerinde ara\u015ft\u0131rmalarla ba\u015flad\u0131m i\u015fe ama bir belgeden daha fazlas\u0131n\u0131 bulamad\u0131m. K\u00f6yde farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcr ve inan\u0131\u015flardan insanlar\u0131n olmas\u0131 en zorland\u0131\u011f\u0131m noktalardan biriydi. \u00c7ok hassas olmam gerekiyordu. Ya\u015fl\u0131 insanlarla bir araya gelmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Baz\u0131lar\u0131 korktuklar\u0131 i\u00e7in konu\u015fmad\u0131lar. Baz\u0131lar\u0131 y\u0131llar sonra randevu verdiler. Kimisi verdi\u011fi r\u00f6portaj s\u00f6z\u00fcnden vazge\u00e7ti. K\u0131sacas\u0131 kitab\u0131 yazmaya s\u0131k\u0131nt\u0131larla ba\u015flad\u0131m. Kitab\u0131n bitmesi y\u0131llar\u0131m\u0131 ald\u0131 diyebilirim. Ama bundan sonraki s\u00fcre\u00e7te k\u00f6y kitaplar\u0131n\u0131n yaz\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130nsanlar k\u00f6ylerini, atalar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerleri merak edecek ve ara\u015ft\u0131racaklard\u0131r. Bence her k\u00f6y\u00fcn tarihi mutlaka yaz\u0131lmal\u0131.<\/p>\n Vank K\u00f6y\u00fc\u2019n\u00fc anlatmaya ge\u00e7meden \u00f6nce Ad\u0131yaman ve Gerger tarihine de de\u011finiyorsunuz. Vank K\u00f6y\u00fc\u2019n\u00fcn Ad\u0131yaman ve Gerger\u2019in yerel tarihindeki yeri nedir?<\/strong><\/p>\n Ad\u0131yaman ve Gerger anlat\u0131lmadan Vank K\u00f6y\u00fc\u2019ne ge\u00e7menin do\u011fru olmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. \u00c7\u00fcnk\u00fc Vank Ad\u0131yaman ve Gerger\u2019e ba\u011fl\u0131 olan bir k\u00f6yd\u00fc. Ad\u0131yaman binlerce y\u0131ll\u0131k bir medeniyete sahip; Ad\u0131yaman\u2019\u0131 ge\u00e7mek do\u011fru olmazd\u0131. Burada 1100\u2019l\u00fc y\u0131llarda \u00f6nemli bir Ermeni ve S\u00fcryani n\u00fcfusu vard\u0131. Malatya\u2019ya ba\u011fl\u0131yd\u0131 ve Mor Barsaum Manast\u0131r\u0131 P\u00fct\u00fcrge\u2019deydi. S\u00fcryani Patriklik Merkezi de Malatya\u2019dayd\u0131. Gerger yine Ermeni ve S\u00fcryani yerle\u015fim yeriydi. Gerger\u2019de Mor Abbay, Mor Zakkay, Mor Afrem, Mor Barsaum manast\u0131rlar\u0131 vard\u0131. Bug\u00fcn Mardin Midyat Aynvert ve Mzizah k\u00f6ylerindeki S\u00fcryanilerin bir k\u0131sm\u0131 Gerger\u2019den g\u00f6\u00e7 ettiklerini s\u00f6ylerler. Buna kitapta ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak yer verdim. Ayr\u0131ca Gerger\u2019de S\u00fcryanilerin halen ya\u015famakta oldu\u011fu tek k\u00f6y buras\u0131d\u0131r. Ad\u0131yaman Kahta\u2019da ise \u00f6nemli bir S\u00fcryani ve Ermeni n\u00fcfustan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn. Vank K\u00f6y\u00fc ile Ad\u0131yaman ve Gerger S\u00fcryanileri akrabalar ve s\u00fcrekli ileti\u015fim halindeler; onlar\u0131 ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek do\u011fru olmazd\u0131.<\/p>\n Sizin de belirtti\u011finiz gibi Vank K\u00f6y\u00fc S\u00fcryanilerle Ermenilerin birlikte ya\u015fad\u0131klar\u0131 bir k\u00f6y. Ad\u0131yaman ve Gerger \u00e7evresinde iki toplumun birlikte ya\u015fad\u0131klar\u0131 ba\u015fka k\u00f6yler de var m\u0131?<\/strong><\/p>\n Fazla gerilere gitmeyelim, 1900\u2019lerde Gerger\u2019in bir\u00e7ok k\u00f6y\u00fcnde Ermeniler ve S\u00fcryaniler ya\u015famaktayd\u0131. 1950-70 aras\u0131nda K\u00f6kl\u00fcce ve Dumlu k\u00f6ylerinde de birlikte ya\u015famaktayd\u0131lar ancak \u015fimdi hepsi g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kald\u0131lar. Kahta ve Gerger merkezde h\u00e2l\u00e2 ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren aileler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Vank K\u00f6y\u00fc\u2019nde Ermeni-S\u00fcryani ili\u015fkilerine dair tarihsel bulgular var m\u0131? Tarihe bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda iki toplum aras\u0131ndaki ili\u015fkiler hakk\u0131nda ne s\u00f6yleyebilirsiniz?<\/strong><\/p>\n 1519 Osmanl\u0131 ar\u015fiv kay\u0131tlar\u0131nda k\u00f6y\u00fcn ismi \u2018Venk-i Ermeniyan\u2019 olarak ge\u00e7iyor. Sonra Venk kelimesi Vank olarak kullan\u0131lmaya ba\u015flan\u0131yor. Vank kelimesine T\u00fcrkiye\u2019nin bir\u00e7ok ilinde rastlamak m\u00fcmk\u00fcn. Vank Ermenice manast\u0131r anlam\u0131na geliyor. Giresun, Tunceli, Malatya ve Erzincan\u2019da Vank K\u00f6yleri mevcut. 1987 y\u0131l\u0131nda k\u00f6yl\u00fcler k\u00f6y\u00fcn isminin de\u011fi\u015fmesi i\u00e7in Ankara\u2019ya gidiyorlar ve ismini de\u011fi\u015ftirip Ye\u015filyurt yap\u0131yorlar. Dede isimlerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Ha\u00e7ik, Garabet, Ohannes, Behnan gibi kay\u0131tlar mevcut. 1980 \u00f6ncesine kadar baz\u0131lar\u0131n\u0131n kimliklerinde din hanesine Ermeni yazarken baz\u0131lar\u0131nda da S\u00fcryani yazmaktayd\u0131. Yani hem Ermeniler hem S\u00fcryaniler bir aradayd\u0131. 1914 Osmanl\u0131 Ar\u015fivi kay\u0131tlar\u0131nda ise S\u00fcryani k\u00f6y\u00fc olarak kay\u0131t edildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Birbirleriyle k\u0131z al\u0131p vermi\u015fler, bayramlar\u0131 birlikte yapm\u0131\u015flar. Aralar\u0131nda hi\u00e7bir s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fanmam\u0131\u015f.<\/p>\n Bug\u00fcn Vank K\u00f6y\u00fc\u2019nde ya\u015fayan alt\u0131 S\u00fcryani ailenin durumu nedir? Ne t\u00fcr sorunlar ya\u015f\u0131yorlar?<\/strong><\/p>\n Herhangi bir sorun ya\u015fam\u0131yorlar. Zaten \u00e7o\u011fu k\u0131\u015f\u0131n b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde ya\u015f\u0131yorlar. E\u011fitim, sa\u011fl\u0131k ve ekonomi gibi ko\u015fullar nedeniyle herkes gibi onlar da g\u00f6\u00e7 etmi\u015fler. \u00c7o\u011fu yaz\u0131n tatil ama\u00e7l\u0131 k\u00f6ylerine d\u00f6n\u00fcp, ba\u011f, bah\u00e7e i\u015fleriyle u\u011fra\u015f\u0131yorlar ve k\u0131\u015fa do\u011fru yeniden \u015fehre d\u00f6n\u00fcyorlar. K\u00f6yde ya\u015fayan n\u00fcfusun \u00e7o\u011funlu\u011fu zaten M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fm\u0131\u015f S\u00fcryanilerden olu\u015fuyor. Bayram, cenaze ve d\u00fc\u011f\u00fcnlerde s\u00fcrekli yard\u0131mla\u015fma ve dayan\u0131\u015fma halindedirler.<\/p>\n K\u00f6yde ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcman ailelerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f S\u00fcryaniler ve Ermeniler oldu\u011funu belirtiyorsunuz. Bu insanlar k\u00f6kenlerini rahatl\u0131kla ifade edebiliyorlar m\u0131?<\/strong><\/p>\n Bence kitab\u0131n as\u0131l can al\u0131c\u0131 noktas\u0131 buras\u0131. Evet y\u00fczde doksan\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanla\u015f(t\u0131r\u0131l)m\u0131\u015f ailelerden olu\u015fuyor. K\u00f6ye cami yap\u0131lmas\u0131 bu ailelerin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde olmu\u015f. K\u00f6ydeki en yayg\u0131n isim, Ramazan. \u00c7ok ilgin\u00e7 aile yap\u0131lar\u0131 var. Bir\u00e7o\u011fu k\u00f6klerinin bilinmesini, \u00f6\u011frenilmesini ve duyulmas\u0131n\u0131 asla istemiyor. Ya\u015fl\u0131lar k\u00f6klerini \u00e7ok iyi biliyorlar ama gen\u00e7lerin \u00f6\u011frenmesini istemiyorlar. \u00c7o\u011fu \u00e7evre k\u00f6ylerdeki g\u00fc\u00e7l\u00fc ailelerle kirvelik ili\u015fkisi kurmu\u015f. Birka\u00e7 y\u0131l \u00f6ncesine kadar kendi aralar\u0131nda evlilikler ger\u00e7ekle\u015firken son y\u0131llarda d\u0131\u015far\u0131dan da k\u0131z al\u0131p vermeler ba\u015flam\u0131\u015f durumda. K\u00f6y\u00fcn \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biri de mezar say\u0131s\u0131n\u0131n fazla olmas\u0131. Bu asl\u0131nda k\u00f6y\u00fcn \u00e7ok kalabal\u0131k bir d\u00f6nem ge\u00e7irdi\u011finin i\u015fareti. K\u00f6yde sekiz tane mezarl\u0131k var ama faal olan \u00fc\u00e7 d\u00f6rt tane. Daha \u00f6nce M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fm\u0131\u015f S\u00fcryaniler ve Ermeniler sadece kendilerine ait bir mezarl\u0131k olu\u015ftururken daha sonralar\u0131 di\u011fer mezarlara da defin i\u015flemleri olmu\u015f. S\u00fcryanilerin ise kendilerine ait mezarl\u0131klar\u0131 h\u00e2l\u00e2 faal durumda. \u00c7ok muhafazak\u00e2r ve radikal bir yap\u0131y\u0131 beraberinde ta\u015f\u0131yorlar. Kimsenin fikrine, inanc\u0131na, tercihine asla s\u00f6z s\u00f6yleme hakk\u0131m\u0131z yoktur. Fakat sadece bir durum tespitinden s\u00f6z ediyorum. Baz\u0131lar\u0131 S\u00fcryani akrabalar\u0131yla ili\u015fkilerini koparm\u0131\u015f durumda \u00e7\u00fcnk\u00fc torunlar\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015flerini \u00f6\u011frenmelerini istemiyorlar. D\u00fc\u011f\u00fcnlerini haremlik ve selaml\u0131k olarak yap\u0131yorlar; ya\u015fam bi\u00e7imlerini tamamen de\u011fi\u015ftirmi\u015f durumdalar. Baz\u0131 ailelerde karde\u015flerden biri M\u00fcsl\u00fcman di\u011feri ise H\u0131ristiyan\u2026 Baba, dede M\u00fcsl\u00fcmanken torunlar H\u0131ristiyan olabiliyorlar. Dedim ya ger\u00e7ekten \u00e7ok ilgin\u00e7 aile yap\u0131lar\u0131 mevcut. Bu, engin bir ho\u015fg\u00f6r\u00fcden mi yoksa korkudan m\u0131 kaynaklan\u0131yor, bunu anlamak kolay de\u011fil.<\/p>\n