![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Ittihat-ve-Terakki-360x240.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Dr. Y\u00fcksel Ho\u015f<\/strong><\/p>\n Bu g\u00fcnlerde tarihi \u015fahsiyetleri oldu\u011fundan daha \u201culu\u201d ya da oldu\u011fundan daha \u201ckahraman\u201d, \u201cbilge\u201d veya \u201cmilli\u201d g\u00f6sterme \u00e7abas\u0131na \u015fahidiz.<\/strong><\/em><\/p>\n Baz\u0131 tarihi \u015fahsiyetler ve tarihi m\u00fcesseseler \u00fczerinde reenkarne ideolojiler ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n Sebebini anlamak da zor de\u011fil birileri \u00fclkede kampla\u015fmalar\u0131, eski baz\u0131 defterleri a\u00e7arak yeniden yazmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n Oysa tarih, ideolojilerin ve kapanm\u0131\u015f defterlerin kar\u015f\u0131la\u015fma ligi de\u011fildir. Tarihe m\u00e2l olmu\u015f kimseler de puanlamaya tabi tutulacak \u201cSurvivor karakterleri\u201d de\u011fildir.<\/p>\n \u201c\u00d6l\u00fcp gitmi\u015f \u0130ttihat ve Terakki liderli\u011fine ne oldu da 100 y\u0131l sonra bir lin\u00e7 ba\u015flat\u0131ld\u0131? Mezarlar\u0131nda rahat rahat yatsalar olmuyor muydu?\u201d diye soruyor insan.<\/p>\n Ancak sanki d\u00fc\u011fmeye bas\u0131lm\u0131\u015f\u00e7as\u0131na bir \u00fcniversitenin dekan\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 okumak zorunda kal\u0131yoruz, di\u011fer yandan da bir di\u011fer \u00f6\u011fretim \u00fcyesinin \u201c\u00f6\u011frencilerine y\u00fcksek lisans dersi vermekten aciz\u201d dil s\u0131nav\u0131n\u0131 nas\u0131l ge\u00e7ti\u011fi \u015f\u00fcpheli bir profes\u00f6r\u00fc de ayr\u0131 bir salvoya ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n \u0130ttihat ve Terakki\u2019ye k\u00fcf\u00fcr, yukar\u0131ya oynaman\u0131n, oyun kurucusuna \u015firin g\u00f6r\u00fcnen kimseye poz vermenin, \u015feref trib\u00fcn\u00fcne selam \u00e7akman\u0131n mottosu haline geldi art\u0131k.<\/p>\n Kom\u00fcnistlerde ezberlenmi\u015f \u201cYa\u015fas\u0131n halk, fa\u015fizme \u00f6l\u00fcm!\u201d slogan\u0131 benzeri bir \u015fekilde \u0130ttihat ve Terakki\u2019ye k\u00fcfrederek pozisyon alma \u00e7abas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n Bunlara ge\u00e7ti\u011fimiz haftalarda bir yenisi daha eklendi. Meseleye an\u0131nda tepki vermekten ka\u00e7\u0131nd\u0131m ki yazacaklar\u0131m tepkisel olmas\u0131n. Bu sebepten so\u011fuyan bir meseleye dair bir izahat vermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n Bir zat, Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n Gagavuz oldu\u011funu ve ayn\u0131 zamanda da Yahudi oldu\u011funu ima ederek s\u00f6zlerine ba\u015flam\u0131\u015f.<\/p>\n Gereken cevab\u0131 da zaten tarih\u00e7iler verdiler. Ancak burada insanlar\u0131n sorgulamas\u0131 gereken \u015fey; kimin ne kadar T\u00fcrk oldu\u011funun k\u0131stas\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu ve neden \u00f6nemli oldu\u011fudur.<\/p>\n Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n dedesinin Gagavuz k\u00f6kenli olmas\u0131n\u0131n konuyla alakas\u0131 ne olabilir?<\/p>\n Gagavuz olmak k\u00f6t\u00fc m\u00fcd\u00fcr? Gagavuz olup \u0130slam dinine giren onca insan yok mudur?<\/p>\n Trakya\u2019da Gacal dedi\u011fimiz c\u00fcmle M\u00fcsl\u00fcman ahali Gagavuz iken, \u0130slam\u2019a giren kimseler de\u011fil midir?<\/p>\n T\u00fcrkl\u00fck e\u011fer kan meselesi ise Gagavuz\u2019un kan\u0131 T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn tam kalbindendir.<\/p>\n Yok e\u011fer T\u00fcrkl\u00fck, T\u00fcrk ana ve babadan do\u011fmay\u0131p T\u00fcrkl\u00fc\u011fe hizmetse ya da yapt\u0131\u011f\u0131 eserlerle T\u00fcrk tarihinde an\u0131t ve sembol vizyonerlerden olmaksa Sokollu\u2019yu, Ulu\u00e7 Ali Reis\u2019i, Mimar Sinan\u2019\u0131 da hat\u0131rlamak \u015fartt\u0131r.<\/p>\n Balkanlara yerle\u015fmi\u015f olan T\u00fcrkl\u00fck, 400\u2019l\u00fc y\u0131llardan ve belki daha eski tarihlerden beridir s\u00f6z konusudur.<\/p>\n Hunlar, Avarlar, Pe\u00e7enekler, Uzlar, Kumanlar ve hatta Sel\u00e7uklular d\u00f6neminde Balkanlara bir T\u00fcrk yerle\u015fme ak\u0131n\u0131 hep olmu\u015f.<\/p>\n Buralara yerle\u015fenler daha \u0130slamiyet\u2019in T\u00fcrkler aras\u0131nda yay\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde geldikleri i\u00e7in yerel dinleri kabul etmi\u015f ki Ortodoksluk bunlar aras\u0131nda en yayg\u0131n\u0131.<\/p>\n Sel\u00e7uklu d\u00f6neminde \u0130zzeddin Keykavus\u2019un Dobruca\u2019ya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve Osmanl\u0131\u2019n\u0131n Balkanlar\u0131 ciddi \u015fekilde vatan yapmas\u0131 ile birlikte Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7mi\u015f, bir k\u0131sm\u0131 Slavla\u015fm\u0131\u015f, bir k\u0131sm\u0131 ise T\u00fcrk kalabilmi\u015f olan T\u00fcrklerin de \u0130slamla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6neme \u015fahit oluyoruz.<\/p>\n Balkanlarda Gacallar, \u00c7\u0131taklar ve Konyarlar (Konyar slavlar\u0131n T\u00fcrklere takt\u0131\u011f\u0131 bir isimdir ve at\u00e7\u0131, at s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc demektir) gibi kabilelerin \u0130slamla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem, T\u00fcrklerin deyimi yerinde ise baba oca\u011f\u0131na d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc, ana g\u00f6vdeye eklemlendi\u011fi bir tarihtir.<\/p>\n Bir T\u00fcrk\u00fcn Hristiyan k\u00f6kenli olmas\u0131 veya \u015eaman k\u00f6kenli olmas\u0131n\u0131n \u0130slam\u2019la tan\u0131\u015fana dek h\u00fckm\u00fc \u0130slami a\u00e7\u0131dan s\u0131f\u0131rd\u0131r; ama T\u00fcrkl\u00fck a\u00e7\u0131s\u0131ndan koskoca bir tarihtir ve ge\u00e7mi\u015fimizdir.<\/p>\n \u0130slam ile \u015fereflendikten sonra bir kimsenin ge\u00e7mi\u015fini konu\u015fmaksa kimsenin haddi de\u011fildir.<\/p>\n \u0130ster sofunun o\u011flu bir tarih\u00e7i olsun, ister gavurun o\u011flu olsun; kimse \u015feref trib\u00fcn\u00fcne rol kesmek i\u00e7in bu kepazeli\u011fe \u201cilim adaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n izzet i nefsini korumak i\u00e7in\u201d girmemelidir, girenleri de toplumun vicdan\u0131na bu sat\u0131rlarla havale ediyoruz.<\/p>\n \u201cT\u00fcrk\u00fcm\u201d diyen hi\u00e7 kimsenin soyu da peygambere ger\u00e7ekte ba\u011flanm\u0131yor ayr\u0131ca. Hem T\u00fcrk hem Kurey\u015f soyundan olamazs\u0131n\u0131z.<\/p>\n Peygamberimizin de soyunun k\u0131z\u0131ndan devam etmesi zaten direkt bir ba\u011flant\u0131 vermiyor ve hepimiz biliriz ki T\u00fcrklerde soy, ataerkil s\u00fcrer ve kan babadan devam eder.<\/p>\n Varsayal\u0131m bir soy ba\u011flansa da bu da o ki\u015finin dine hizmetine dair bir tapu belgesi de\u011fil.<\/p>\n Mekke \u015eerifi H\u00fcseyin de soyunu peygambere ba\u011fl\u0131yordu ancak Osmanl\u0131\u2019ya isyan etmi\u015fti.<\/p>\n Ki\u015filerin, s\u00fclalelerin \u00f6nceki hayatlar\u0131nda ya da birka\u00e7 dede \u00f6ncesinde ne olduklar\u0131 ile i\u015ftigal etmek birincisi ay\u0131p ve terbiyesizlik, hatta avaml\u0131k; ikincisi t\u00fckenmi\u015flik, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc de \u0130slam terbiyesine ayk\u0131r\u0131 bir davran\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n E\u011fer b\u00f6yle yapacak olsayd\u0131k \u0130slam\u2019\u0131n k\u0131l\u0131c\u0131 Halid bin Velid\u2019i s\u00fcrekli olarak cahiliye d\u00f6nemi hat\u0131ras\u0131 ile hat\u0131rlamak, Hazreti \u00d6mer i\u00e7in de \u201cRahmetli d\u00fcn su gibi i\u00e7ki i\u00e7en, k\u0131z\u0131n\u0131 diri diri topra\u011fa g\u00f6men biriydi\u201d dememiz gerekirdi.<\/p>\n Asla demiyoruz de\u011fil mi? \u00d6yleyse hi\u00e7 kimseye deme l\u00fcks\u00fcm\u00fcz yoktur.<\/p>\n Aliya Izzetbegovi\u00e7 i\u00e7in 10-15 nesil \u00f6ncesinde S\u0131rbistan k\u00f6kenli bir aileye mensup oldu\u011fu, Bosna\u2019ya daha sonralar\u0131 geldi\u011fi, b\u00fcy\u00fck b\u00fcy\u00fck dedesinin bir ba\u015fka dinden oldu\u011funu s\u00f6ylemek makul m\u00fcd\u00fcr?<\/p>\n Bu, t\u00fcm T\u00fcrkler i\u00e7in ge\u00e7erli bir durumdur. Hi\u00e7birimiz 1200 y\u0131l \u00f6nce M\u00fcsl\u00fcman de\u011fildik.<\/p>\n 2 dede \u00f6ncesi ile 20 veya 50 dede \u00f6ncesi gayrim\u00fcslim olanlar\u0131n birbirine kar\u015f\u0131, \u00f6zellikle ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde yani g\u00fcn\u00fcm\u00fczde hi\u00e7bir \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc yok!<\/p>\n Devlette ki\u015finin ki\u015fiye \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne de\u011finecek olursak buradan da bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck \u00e7\u0131km\u0131yor; \u00e7\u00fcnk\u00fc adalet \u00f6n\u00fcnde herkes e\u015fittir.<\/p>\n E\u011fer ger\u00e7ekten bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck varsa bu da belki bir vatanda\u015f\u0131n d\u00fcr\u00fcst bir \u201cvergi m\u00fckellefi\u201d olmas\u0131 ya da \u00fclkesi i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 ile \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n \u0130\u015fini iyi yapan insan, donan\u0131ml\u0131 bir insan, \u201c\u00fcst\u00fcn\u201d ya da \u201ca\u015fa\u011f\u0131\u201d gibi s\u0131fatlarla de\u011fil, \u201clay\u0131k\u201d veya \u201cliyakatsiz\u201d gibi tan\u0131mlarla an\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Yukar\u0131da da dedi\u011fimiz \u00fczere ya Mimar Sinan\u2019\u0131, Sokollu Mehmed\u2019i, K\u0131r\u0131m\u2019da Ruslara kar\u015f\u0131 harp eden Osmanl\u0131 Ordusunun generali olan S\u0131rp k\u00f6kenli \u00d6mer Latas Pa\u015fa\u2019y\u0131 nas\u0131l an\u0131yoruz?<\/p>\n \u201cGavur\u201d diye mi?<\/p>\n Hay\u0131r. Rahmetle tabii ki.<\/p>\n As\u0131l ad\u0131 Giovanni Galeni olan Ulu\u00e7 Ali Reis\u2019i nas\u0131l an\u0131yoruz? T\u00fcrkl\u00fc\u011fe, \u0130slam\u2019a hizmeti ile mi; yoksa \u201c\u00f6nceden gavurdu\u201d diye mi?<\/p>\n Ruslar\u0131n \u00fcnl\u00fc \u015fairi Pu\u015fkin\u2019in dedesinin dedesi ise Kamerun\u2019dan bir Afrikal\u0131 idi ve k\u00f6le tacirleri ile sat\u0131larak co\u011frafyas\u0131 de\u011fi\u015ftirilmi\u015f biriydi.<\/p>\n Ruslardan ka\u00e7\u0131n\u0131n Pu\u015fkin\u2019i reddetti\u011fini g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz? Hi\u00e7birisinin.<\/p>\n Frans\u0131zlar\u0131n askeri dehas\u0131 olan Napolyon\u2019un \u0130talyan K\u00f6kenli olmas\u0131 onu \u00e7ok mu d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr? Bir Frans\u0131z i\u00e7in bu bir zillet midir? Hay\u0131r!<\/p>\n B\u00fcy\u00fck medeniyetlerin ve b\u00fcy\u00fck co\u011frafyalara yay\u0131lm\u0131\u015f uluslar\u0131n en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fidir \u00e7ok uluslu, \u00e7ok etnisiteli ve \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck.<\/p>\n Sen, i\u00e7ine kat\u0131lanlar \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde zenginsin, i\u00e7inde bulunan farkl\u0131l\u0131klarla renklisin.<\/p>\n Homojen millet, homojen etnisite varsa da d\u00fcnyan\u0131n uzak ve \u00fccra adalar\u0131nda, Amazon\u2019un izole ormanlar\u0131nda ve da\u011flar\u0131n aras\u0131nda kalm\u0131\u015f, medeniyetin u\u011framad\u0131\u011f\u0131 izole vadilerde mevcuttur ve kar\u0131\u015fmam\u0131\u015f, etkile\u015fimde olmam\u0131\u015f bir toplumun bunda bir matah varm\u0131\u015f\u00e7as\u0131na \u00f6v\u00fcnmesi, al\u0131c\u0131s\u0131 olmam\u0131\u015f bir malla \u00f6v\u00fcnmek gibidir.<\/p>\n Etkile\u015fim, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 k\u00fclt\u00fcr transferi, bir di\u011fer toplumu b\u00fcnyene al\u0131p hazmetmek ve ondan \u00e7\u0131kan simalar\u0131 kendi tarihine mal etmek ve bunu da d\u00fcnyaya kabul ettirmek, y\u00f6netmeyi gelenek haline getirmi\u015f toplumlara hast\u0131r.<\/p>\n Be\u011fenmedi\u011finiz ya da hedef se\u00e7mek istedi\u011fimiz kimseleri, soyunda ihtida edip \u0130slam\u2019a ge\u00e7en birini bulup \u201cgavura ba\u011flamak\u201d i\u00e7in tarih ya da antropoloji profes\u00f6r\u00fc olunmaz.<\/p>\n \u2018Ayn\u0131 sistemi di\u011fer onca tarihi \u015fahsiyet i\u00e7in de kullan\u0131yor musun?\u2019 Bunu sorarlar adama.<\/p>\n Mesela \u201c\u015funun annesi\u201d, \u201cbunun babas\u0131\u201d diye s\u00f6ze ba\u015flayan kimsenin padi\u015fah analar\u0131 i\u00e7in de benzer bir \u201cgavur ge\u00e7mi\u015f\u201d hesab\u0131 var m\u0131?<\/p>\n Yoksa s\u0131radan, halktan olmay\u0131p padi\u015fah oldu\u011fu i\u00e7in annesinin Hristiyan veya Musevi k\u00f6keni sorgulanamaz ve dokunulmaz m\u0131 geliyor?<\/p>\n T\u00fcm bunlar\u0131, kafas\u0131nda mant\u0131k yerine birbiri ile rab\u0131tas\u0131z et ve ya\u011f topa\u011f\u0131 olan t\u00fcrediler okusun diye yaz\u0131yorum.<\/p>\n Milletvekili de olamayacaks\u0131n\u0131z, daire ba\u015fkan\u0131 da. Ge\u00e7ti o tren beyler! Alan ald\u0131, g\u00f6t\u00fcren g\u00f6t\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n Size sadece ba\u011f\u0131rmak kal\u0131r bu saatten sonra. \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin merhum \u00fcyelerini de mezarda rahat b\u0131rak\u0131n diyesim geliyor bazen\u2026<\/p>\n Hatalar\u0131 ve sevaplar\u0131 ile onlar bizim tarihimizdir ve bizler, tarihi ile bar\u0131\u015f\u0131k bir toplumuz.<\/p>\n Olmal\u0131y\u0131z; \u00e7\u00fcnk\u00fc tarihle hesapla\u015facak hi\u00e7bir k\u00f6t\u00fc \u015feyimiz yoktur.<\/p>\n \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin hedef se\u00e7ilmesi, s\u00f6z\u00fcm ona onlara m\u00e2l edilen \u201cs\u00f6zde Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131\u201d ile bir grubu \u00f6nce \u015feytana e\u015fitleyip, ard\u0131ndan onlar\u0131n bunu da yapm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131ndan hareketle bir s\u00f6zde su\u00e7u T\u00fcrk milletinin \u00fczerine at\u0131l\u0131 hale getirme \u00e7abas\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131d\u0131r ve maalesef bunun ilk ad\u0131m\u0131 da \u0130ttihat ve Terakki\u2019yi karalamakt\u0131r.<\/p>\n E\u011fer o kaleyi topa tutar ve onlar\u0131 demonize ederseniz, bu insanlar\u0131n \u201csoyk\u0131r\u0131m da dahil\u201d her \u015feyi yapm\u0131\u015f olabilece\u011fini s\u00f6ylersiniz.<\/p>\n Kimse \u0130ttihat\u00e7\u0131l\u0131\u011fa k\u00fcf\u00fcr ve salvo furyas\u0131n\u0131n gidece\u011fi yeri d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor.<\/p>\n Bu, T\u00fcrklere kendi tarihlerinde \u00f6nce bir \u015feytan fig\u00fcr benimsetip sonra o \u015feytani fig\u00fcr\u00fcn \u015feytanl\u0131k yapm\u0131\u015f olabilece\u011fine inand\u0131rman\u0131n ilk ad\u0131m\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u0130ttihat\u00e7\u0131 nefreti \u00fczerinden s\u00f6zde Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131na \u201cyahu bu namussuzlar onu da yapm\u0131\u015flard\u0131r\u201d dedirtmek i\u00e7in her \u015fey haz\u0131rlan\u0131yor asl\u0131nda fark\u0131nda iseniz\u2026<\/p>\n Bu gafletin i\u00e7erisine d\u00fc\u015fen kimseleri de \u201czaman\u0131, an\u0131 ya\u015fayan ve zaman\u0131n ruhuna oynayarak yayg\u0131n pop\u00fcler cehaletin pop\u00fclarizminden nemalanmak isteyen bilin\u00e7sizler s\u00fcr\u00fcs\u00fc\u201d olarak g\u00f6rmek gerekir.<\/p>\n Vakti zaman\u0131nda bir Hristiyan Arnavut gen\u00e7le muhabbetimiz oldu yurt d\u0131\u015f\u0131nda. Ailesi hi\u00e7 \u0130slamla\u015fmayan, Ortodoks ailelerden birisi.<\/p>\n Kendisi ile bir proje \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk. \u00c7ocuk asl\u0131nda Hristiyan de\u011filmi\u015f Allah\u2019a inanan bir deistmi\u015f. Ama Arnavutluk\u2019a gitti\u011finde Hristiyan kimli\u011fini y\u00fcceltmesi gerekti\u011fini ve ha\u00e7 takaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti.<\/p>\n \u201cE ni\u00e7in?\u201d dedim. Cevab\u0131 bana bir ders verici nitelikte idi:<\/p>\n Hristiyan de\u011filim, Allah\u2019a inan\u0131r\u0131m ama soyad\u0131m, Arnavutluk\u2019ta k\u00f6kl\u00fc bir Ortodoks aileye ait ve bu soyad\u0131n takip\u00e7ileri de do\u011fal olarak Ortodokslar olacak. Kendi b\u00f6lgemiz olan G\u00fcney Arnavutluk\u2019ta cepte 20 bin oyumuz var. Bu insanlar\u0131n deste\u011fi bana laz\u0131m ki meclise girip, bakan olup bir \u015feyleri de\u011fi\u015ftirebileyim.<\/p>\n Yani \u00f6zetle insanlar inand\u0131\u011f\u0131na de\u011fil, tabanlar\u0131n\u0131n istedi\u011fine g\u00f6re de konu\u015fabiliyor.<\/p>\n Bir akademisyenin \u0130ttihat ve Terakki\u2019yi hedef se\u00e7erek \u2018Osmanl\u0131\u2019y\u0131 onlar bitirdi\u2019 demeye getirmesi ve bir di\u011fer t\u00fcredi profes\u00f6r\u00fcn de merhum ve \u015fehit Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n k\u00f6kenine hem Gagavuz hem de Yahudi diyerek sayg\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n perde arkas\u0131nda i\u015fte bu tabandan nasiplenme vard\u0131r.<\/p>\n G\u00f6\u011f\u00fcslerini a\u00e7arak \u00fcnl\u00fc olmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir mankenden ya da fotomodelden fazla farklar\u0131 yoktur.<\/p>\n Bu tarz akademisyenlerin a\u00e7acaklar\u0131 ve aralayacaklar\u0131 tek \u015fey, tarihin sayfalar\u0131ndaki ge\u00e7mi\u015ften bo\u015f beyinler i\u00e7in hamaset \u00e7\u0131karmakt\u0131r.<\/p>\n Her muhitin bir t\u0131rnak\u00e7\u0131s\u0131 olur. Tabana rol kesmek ve onu kullanmak, taban\u0131 e\u011fitmekten daha kolayd\u0131r.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde trib\u00fcne ve kale arkas\u0131na verilen mesajlarda da en \u00e7ok bunu g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n Halk\u0131n, avam\u0131n geneli, ara\u015ft\u0131rmaz ve d\u00fc\u015f\u00fcnmez; iki ki\u015fiden daha duysun inan\u0131r.<\/p>\n Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n Ortodoks Rus ordusunun mitralyozu \u00fczerine k\u0131l\u0131c\u0131 ile \u015fehadet y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc yapmas\u0131n\u0131n da \u00f6nemi yoktur onlar i\u00e7in.<\/p>\n \u201cNas\u0131l olsa \u2018Abd\u00fclhamit Google kullan\u0131yordu\u2019 diyen birisi ona \u2018Gagavuz\u2019 demi\u015fse bildi\u011fi vard\u0131r\u2026\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n Gagavuz Ortodokslar\u0131n\u0131n tarihte Ruslara kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f \u015fey de\u011fildir ki Enver Pa\u015fa\u2019da Gagavuzluk kalm\u0131\u015f olsun. Kan\u0131nda varsa da kanla beslenenler d\u00fc\u015f\u00fcns\u00fcn\u2026<\/p>\n Rus\u2019la sava\u015fm\u0131\u015f birine dil uzatmak, her \u015feyi ge\u00e7elim insaf ehli birinin harc\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n Densizlik, avaml\u0131k, varo\u015fluk sap\u0131r sap\u0131r ak\u0131yor. \u201c\u00d6rt ki \u00f6lem\u201d demiyoruz ama akademi biraz da budur art\u0131k.<\/p>\n \u0130\u015fte ben ve hala kalabilmi\u015f az say\u0131da akademisyen biraz da bunu de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Konu\u015fa konu\u015fa susturmal\u0131y\u0131z cehaleti.<\/p>\n Gelelim konu\u015facaklar\u0131m\u0131za.<\/p>\n Arkada\u015flar, tarih bir zaman \u00e7izelgesidir ve o \u00e7izelgedeki olaylar\u0131 yer ve zaman g\u00f6stererek sebepleri ve sonu\u00e7lar\u0131 ile okumak \u00fczerine geli\u015ftirilmi\u015f bir bilimdir.<\/p>\n Tarihi olaylar\u0131 anlamak i\u00e7inse sadece tarih okunmaz. O d\u00f6nemki jeopolitik, jeostratejik dengeleri de bilmek gerekir.<\/p>\n O d\u00f6nem mutfakta hangi malzemeler vard\u0131r da siyaset sahnesine hangi yemek \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r bilmemiz gerekir.<\/p>\n Patatesin, m\u0131s\u0131r\u0131n ve \u00e7ok say\u0131da bitkinin Yeni D\u00fcnya\u2019dan getirilip yay\u0131lmas\u0131 ile k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n bir\u00e7ok yerde son bulmas\u0131 ve bunun da \u00f6zellikle Bat\u0131\u2019da vuku bulmas\u0131n\u0131 da ayr\u0131ca analiz etmek tarih ve co\u011frafya bilgisi ile e\u015fg\u00fcd\u00fcml\u00fc bak\u0131\u015f gerektirir.<\/p>\n Hangi denizlere k\u0131y\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n oldu\u011fu, \u0130mparatorlu\u011fun hangi k\u0131s\u0131mlar\u0131nda \u00e7o\u011funluk, hangisinde az\u0131nl\u0131k oldu\u011fumuz, milli politikalarla aram\u0131z\u0131n nas\u0131l oldu\u011fu, halifenin temsil etti\u011fi \u00fcmmetin bireyi, padi\u015fah\u0131n m\u00fclk\u00fcnde onun meml\u00fck\u00fc (kullar\u0131, k\u00f6lesi) olarak do\u011fup b\u00fcy\u00fcyen insanlar\u0131n vatan bilincinin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve varsa ne derece oldu\u011funu da bilmemiz; d\u00f6nemdeki yaz\u0131lar\u0131 ve milliyet\u00e7ili\u011fin geli\u015fim seyrini okuyarak fikir sahibi olmam\u0131z gerekir.<\/p>\n Sadece tarihi bilen, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc bilmez. Bilemez!<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fcze genel bir de\u011ferlendirme yapabilmek i\u00e7in co\u011frafya ve sosyoloji de bilmek gerekir.<\/p>\n Do\u011fru sorular\u0131 sormak i\u00e7in ise felsefe bilmek laz\u0131md\u0131r. Hepsinde uzman olmak de\u011fil, merakl\u0131 olmak ise birinci \u015fartt\u0131r.<\/p>\n Ayr\u0131m, analiz, sentez ve de\u011ferlendirme yetene\u011fi olmayan ki\u015fi profes\u00f6r bile olsa at \u00e7\u00f6pe.<\/p>\n Evvela ayr\u0131m yapacak, konu\u015faca\u011f\u0131 meselede meseleye dahil olan\/olmayan k\u0131s\u0131mlar\u0131 atacak, analizi tutarl\u0131 ve ayn\u0131 k\u0131staslar da herkese vurulabilir nitelikte olacak, sentezi oturakl\u0131 olacak ve de\u011ferlendirmesi adaletli, konu\u015ftu\u011fu kelam asaletli olacak.<\/p>\n Arkada\u015flar \u015fu s\u00f6yleyeceklerimi iyi belleyin, iyi i\u015fitin;<\/p>\n Sene 1830\u2019lar, Yunanistan ba\u011f\u0131ms\u0131z olmu\u015f. Osmanl\u0131 ve M\u0131s\u0131r donanmas\u0131 \u00e7ok talihsiz bir \u015fekilde Navarin\u2019de yak\u0131lm\u0131\u015f ve b\u00fcy\u00fck devletlerin bask\u0131s\u0131 ile Yunanistan\u2019\u0131 tan\u0131mak zorunda kalm\u0131\u015f\u0131z.<\/p>\n Ortada Yunanl\u0131 i\u00e7in \u201cmilliyet\u00e7ilik\u201d varken T\u00fcrkler i\u00e7in o tarihte bir milliyet\u00e7ilik k\u0131r\u0131nt\u0131s\u0131 yoktur!<\/p>\n T\u00fcrk, o tarihte T\u00fcrk oldu\u011funu bile do\u011fru d\u00fcr\u00fcst bilmemektedir. Ulus\u00e7u fikirler ise Osmanl\u0131\u2019da \u00e7ok sonralar\u0131 ye\u015ferecektir.<\/p>\n Nam\u0131k Kemal\u2019i okuyana dek T\u00fcrklerin ulus\u00e7u fikirleri yok denecek kadar azd\u0131r.<\/p>\n Nam\u0131k Kemal ile de ba\u015flayan d\u00f6nemde esasen Osmanl\u0131 ulus\u00e7ulu\u011fu i\u015flenmi\u015f ise de T\u00fcrk ulus\u00e7ulu\u011funa vurgu yap\u0131l\u0131p zemin haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Nam\u0131k Kemal 1860\u2019larda yaz\u0131lar\u0131n\u0131 yazmaya ba\u015flayana dek Yunanistan, 30 senelik milli bir devletti ve okullar\u0131nda bu milli e\u011fitimi ile ilk nesli yeti\u015ftirmi\u015f, ikinci neslini yeti\u015ftiriyordu.<\/p>\n Nam\u0131k Kemal, Ziya Pa\u015fa ve di\u011fer ulus\u00e7ular\u0131n t\u00fcm gayretlerine ra\u011fmen bir fikir asla de\u011fi\u015femezdi.<\/p>\n Osmanl\u0131 m\u00fclk\u00fc padi\u015faha aitti ve halk da padi\u015fah\u0131n kullar\u0131 idi. \u201cPadi\u015fah\u0131n meml\u00fck\u00fcy\u00fcz, padi\u015fah\u0131n m\u00fclk\u00fcnden ekmek yiyoruz ve padi\u015fah\u0131n m\u00fclk\u00fcnde ya\u015f\u0131yoruz\u201d diye bilen bir halk i\u00e7in do\u011fal olarak \u201cvatan\u201d bilinci de yoktu; \u00e7\u00fcnk\u00fc Padi\u015fah\u0131n m\u00fclk\u00fcyd\u00fc. \u0130sterse verir, isterse fethederdi.<\/p>\n \u201cVatan\u201d kelimesinin edebiyata girdi\u011fi ve vatanseverlik temas\u0131 i\u015flenen \u201cVatan Yahut Silistre\u201d eserini okursan\u0131z, o g\u00fcnlerde neden bu kadar sevildi\u011fi ve tutuldu\u011funu da anlars\u0131n\u0131z bu fikirlerin.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc halk, her sava\u015fta padi\u015fah\u0131n m\u00fclk\u00fcn\u00fcn elden \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 seyretmek yerine, vatan bildi\u011fi topraklarda inisiyatif almay\u0131, ona sahip \u00e7\u0131kmak ve u\u011frunda m\u00fccadele etme duygular\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenecekti.<\/p>\n Her ne kadar K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 d\u00f6nemini i\u015flese de \u201cvatan\u201d kavram\u0131 edebiyata bu tiyatro eseri ile sa\u011flam bir giri\u015f yapt\u0131. Ama yetmeyecekti bu.<\/p>\n Bunun \u00fczerinden bir de \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin ge\u00e7mesi, en \u00fcstte \u201cAllah\u201d, yanlarda ise \u201cVatan, Namus, \u0130ttihad\u201d yazan ay y\u0131ld\u0131zl\u0131 bayraklar ile halka, vatan\u0131n kutsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 vermesi gerekecekti.<\/p>\n 1913 y\u0131l\u0131nda iktidara gelene dek \u0130ttihat ve Terakki ile Yunan ulus\u00e7ulu\u011fu aras\u0131nda 80 k\u00fcsur sene vard\u0131r.<\/p>\n Bu da 4 ku\u015fak eder. Yani dedesinin dedesi milli e\u011fitim alm\u0131\u015f bir Yunan\u2019a kar\u015f\u0131n sizin elinizde \u201cHalifenin m\u00fclk\u00fcndeyiz\u201d diyen bir halk vard\u0131r.<\/p>\n Arada S\u0131rplar ba\u011f\u0131ms\u0131z olmu\u015f, S\u0131rp Milli E\u011fitimi ve milli hedefleri ile bir milli \u00fclk\u00fc belirlemi\u015flerdir.<\/p>\n Arada Bulgarlar ba\u011f\u0131ms\u0131z olmu\u015f, bir milli \u00fclk\u00fc hedeflemi\u015flerdir.<\/p>\n Ufac\u0131k Karada\u011f, Osmanl\u0131\u2019ya isyan etmi\u015f, Padi\u015fahlar ise m\u00fclk\u00fcnden Karada\u011f e\u015fk\u0131yas\u0131na toprak ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015f ve Rusya ile sulh bozulmas\u0131n diye isyanc\u0131lar\u0131 s\u00fcrekli affetmi\u015ftir.<\/p>\n Gusinyeli Ali Pa\u015fa Karada\u011f\u2019a teslim edilecek topraklardan ayr\u0131lmay\u0131 reddetmi\u015f, milis olarak da\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve Karada\u011f ordusunu M\u00fcsl\u00fcman \u015fehirlerine sokmam\u0131\u015f, bir\u00e7ok yerde de (Nov\u015fi\u00e7 ve Murino muharebeleri) Karada\u011f ordusunu tepelemi\u015ftir.<\/p>\n Karada\u011f, Osmanl\u0131\u2019ya m\u00fcracaat etmi\u015ftir. Osmanl\u0131 ise o b\u00f6lgedeki sivil halk\u0131 topraklar\u0131n\u0131 terk etmeye zorlam\u0131\u015f, antla\u015fmay\u0131 kabul i\u00e7in nasihat heyetleri g\u00f6ndermi\u015ftir.<\/p>\n Osmanl\u0131 \u015funu diyebilirdi:<\/p>\n \u2018Ben imzay\u0131 att\u0131m, g\u00fcc\u00fcn yetiyorsa M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 topraklar\u0131ndan sen \u00e7\u0131kar, da\u011fdakileri sen indir.\u2019<\/p>\n Ama \u00f6yle olmad\u0131. Ne oldu?<\/p>\n Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 antla\u015fma \u015fartlar\u0131n\u0131 kabule zorlamak i\u00e7in \u00fcstlerine gemi bile g\u00f6nderdi.<\/p>\n \u201cTopraksa ben kendi m\u00fclk\u00fcmden veriyorum, toprak senin de\u011fil ki?\u201d mant\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 geli\u015fmi\u015f bir reaksiyondur \u201cvatan bilinci\u201d hareketleri.<\/p>\n \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin bir tek hayati hatas\u0131 ya da eksi\u011fi vard\u0131r o da tarih sahnesine \u00e7ok ge\u00e7 \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u0130ktidara 50 sene kadar erken gelmeleri halinde \u00e7ok daha farkl\u0131 bir yerde olabilirdik; ama tarih bilimi \u201c\u015fu olmasayd\u0131 \u015fu olurdu\u201d gibisinden \u201chalam amcam olurdu\u201d olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile y\u00fcr\u00fcm\u00fcyor.<\/p>\n Bir\u00e7ok toprak verilmi\u015ftir ve bunlar, jeopolitik a\u00e7\u0131dan en kilit b\u00f6lgelerdir.<\/p>\n Bunlar elden \u00e7\u0131kana dek ilan edilmemi\u015f bir cihat, bu \u00f6nemli topraklar elden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda da do\u011fal olarak \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda duyulmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u00dczerindeki bayra\u011f\u0131 de\u011fi\u015fen topraklarda ne duyurular\u0131n\u0131z ne de seferberli\u011finiz dikkate al\u0131n\u0131r.<\/p>\n \u201cPadi\u015fah\u0131m \u00e7ok ya\u015fa\u201d diyenler, hep s\u0131n\u0131r\u0131n berisinde kalan topraklarda ya\u015fayanlard\u0131r.<\/p>\n Bulgar eline terk edilmi\u015f Hazergrad, \u015eumnu, Plevne, Rus\u00e7uk, Sofya ve Filibe ahalisinin g\u00f6z\u00fcnde \u201cb\u00fcy\u00fck padi\u015fah\u201d imaj\u0131, s\u0131n\u0131r\u0131n berisinde h\u00fcr vatanda ya\u015fayanlar\u0131nki gibi de\u011fildir.<\/p>\n Girit\u2019te kurbanl\u0131klar gibi bo\u011fazlanan, namusuna ili\u015fen Yunan askerine kar\u015f\u0131 kendini savundu\u011fu i\u00e7in idam edilmek zorunda kalanlar i\u00e7in de Abd\u00fclhamid b\u00fcy\u00fck bir fig\u00fcr falan de\u011fildir.<\/p>\n Padi\u015faha mektup yazsalar da ne donanma \u0130stanbul\u2019dan \u00e7\u0131kabilmi\u015ftir ne de Girit\u2019e gidebilmi\u015ftir.<\/p>\n \u00c7aresizlikle \u0130ran \u015fah\u0131na mektup yazar Giritli M\u00fcsl\u00fcmanlar. O esnada \u0130stanbul\u2019da sans\u00fcr sebebiyle Girit kelimesi medyada bile yaz\u0131lam\u0131yordur.<\/p>\n Donanmay\u0131 Hali\u00e7\u2019te \u00e7\u00fcr\u00fcmeye terk eden Abd\u00fclhamid, sudan gelebilecek bir darbe tehdidinden o kadar korkmaktad\u0131r ki saray olarak bile \u201cAli Suavi\u201d olay\u0131 tekrar etmesin diye bo\u011fazdan daha yukar\u0131da, sudan uzak Y\u0131ld\u0131z\u2019\u0131 se\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n O donanma hi\u00e7bir milli meselede \u00e7\u0131kamaz. Ya M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 teslime raz\u0131 etmek ya da Japonya\u2019ya bir ziyaret i\u00e7in \u00e7\u0131kar bir gemi d\u0131\u015far\u0131. Nitekim Ertu\u011frul facias\u0131 da buna \u00f6rnektir.<\/p>\n Okyanuslarda k\u0131y\u0131lar\u0131 olan ama ne bo\u011fazlar\u0131 kontrol edebilen ne di\u015fini g\u00f6sterebilen ne hilafet g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanan ne de kendi denizlerinde sava\u015f gemileri ile gezebilen egemen bir \u00fclkesiniz.<\/p>\n Daha K\u0131r\u0131m sava\u015f\u0131ndan sonra \u00f6denemez hale gelen bor\u00e7lar\u0131n kabul\u00fc ve bunun i\u00e7in kurulan Duyun-u Umumiye ile zaten devlet kendi kendisini inkar ve bir nevi iflas etmi\u015ftir.<\/p>\n Padi\u015fah de\u011fil, Bat\u0131l\u0131 devletlerin toplad\u0131\u011f\u0131 vergiler ile k\u00f6r k\u00f6tek y\u00f6netilen bir \u00fclkedir Osmanl\u0131.<\/p>\n Kasaya giren 3-5 kuru\u015f aras\u0131nda ise terk edilen Bosna Hersek\u2019in a\u011fz\u0131m\u0131zla istedi\u011fimiz \u201cEmlak bedeli\u201d ve K\u0131br\u0131s\u2019\u0131n \u201ckiras\u0131\u201d da vard\u0131r.<\/p>\n Rus tehdidine kar\u015f\u0131 bizim lehimizde diplomasi yaps\u0131n diye Bosna Hersek\u2019i Avusturya\u2019ya emanet ediyoruz.<\/p>\n Halk\u0131n Avusturya\u2019ya tesliminden ise haberi bile yoktur. Hac\u0131 Loyo isyan\u0131 diye tarihe ge\u00e7en bir isyan ba\u015flat\u0131yor Bo\u015fnak halk\u0131.<\/p>\n Osmanl\u0131 garnizonlar\u0131n\u0131 ku\u015fat\u0131yor ve kendilerine silahlar\u0131n verilmesini talep ediyorlar.<\/p>\n \u0130stanbul\u2019dan gelen emri uygulayan yerel idareciler direniyor ve Bo\u015fnak halk bir\u00e7ok yerde ordu depolar\u0131n\u0131 ve k\u0131\u015flalar\u0131n\u0131 ya\u011fmal\u0131yor.<\/p>\n Biha\u00e7\u2019ta, Maglay\u2019da, Grada\u00e7ats\u2019da, Travnik\u2019te, Livno\u2019da, Zenitsa\u2019da, Tuzla\u2019da ve Saraybosna\u2019da \u015fiddetli bir direni\u015f ba\u015flat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Avrupa\u2019n\u0131n ilk \u015fehir harbi, Saraybosna\u2019da yap\u0131l\u0131yor. Kad\u0131nlar evlerden, mezarl\u0131klardan ate\u015f ediyorlar Avusturya ordusuna.<\/p>\n Ev ev ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmalarda y\u00fczlerce \u015fehit veriliyor, Saraybosna, uzaktan, bat\u0131 y\u00f6n\u00fcnden Avusturya top\u00e7usu taraf\u0131ndan topa tutulurken Bo\u015fnaklar da en son \u015fehirden Avusturya ordusuna ate\u015f a\u00e7\u0131yorlar.<\/p>\n \u015eehri cebren ele ge\u00e7iren Avusturya\u2019ya direnenler k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7iriliyor ve liderleri de halk\u0131n affedilmesi ve ba\u015fs\u0131z kalmas\u0131 i\u00e7in b\u00f6lgeyi terk ettiriliyor.<\/p>\n Ard\u0131ndan gelen zamanda r\u00f6van\u015fist yakla\u015fm\u0131yor Avusturya; bak\u0131yor ki \u00fclkede madenler zengin, su bol, tar\u0131ma son derece elveri\u015fli ve iklimi \u0131l\u0131man.<\/p>\n Buraya \u00f6nce 1892\u2019de bir Demir \u00c7elik tesisi yap\u0131yor. Sadece buraya demir \u00e7elik yat\u0131r\u0131m\u0131 yapm\u0131yor tabii ki.<\/p>\n Bir\u00e7ok yerde fabrikalar ve \u00fcretim merkezleri a\u00e7\u0131l\u0131yor. Sanayile\u015fmi\u015f odun h\u0131zar at\u00f6lyeleri, makine par\u00e7alar\u0131 imalat\u0131 i\u00e7in tesisler yap\u0131l\u0131yor. Bu kadar yat\u0131r\u0131m\u0131 sonra kim terk eder? Tabii ki terk etmiyorlar.<\/p>\n Abd\u00fclhamid iktidar\u0131n\u0131n ilk g\u00fcnlerinde Avusturya\u2019ya \u201cemaneten verilen\u201d Bosna Hersek, ayn\u0131 ki\u015finin iktidar\u0131n\u0131n son g\u00fcnlerinde de 2,5 milyon alt\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcm haklar\u0131ndan vazge\u00e7ti\u011fi bir antla\u015fma ile terk ediliyor.<\/p>\n Buna da \u201cemlak bedeline kar\u015f\u0131l\u0131k\u201d deniyor. Yani devletin devlet m\u00fclkleri ve binalar\u0131 bedeli ile t\u00fcm hakk\u0131ndan vazge\u00e7erek satt\u0131\u011f\u0131 bir yer oluyor Bosna Hersek.<\/p>\n \u0130ktidardan d\u00fc\u015fmeden g\u00fcnler \u00f6nce m\u00fch\u00fcr bas\u0131larak verilen son kurband\u0131r Bosna.<\/p>\n Buna kar\u015f\u0131n Avusturya 1882\u2019den 1890\u2019a kadar Bosna Hersek\u2019te e\u011fitim \u00fczerine \u00f6nemli i\u015fler ba\u015far\u0131r. Saraybosna\u2019da a\u00e7\u0131lan lise ve di\u011fer farkl\u0131 \u015fehirlerdeki okulla\u015fma ile Bo\u015fnak halk\u0131n okuryazarl\u0131\u011f\u0131 10 seneden k\u0131sa s\u00fcrede y\u00fczde 12,16\u2019ya y\u00fckseltilir.<\/p>\n O esnada Avusturya\u2019dan ve hatta Bosna Hersek\u2019ten end\u00fcstriyel a\u00e7\u0131dan daha geride bulunan Bulgaristan\u2019daki okuryazarl\u0131k y\u00fczde 42\u2019dir.<\/p>\n Burada hakk\u0131n\u0131 vermek gerekir ki Abd\u00fclhamid d\u00f6neminde de e\u011fitim konusunda ciddi mesafe kat edilmi\u015ftir.<\/p>\n Tarihi karakterlerin ba\u015far\u0131l\u0131 olduklar\u0131 ve olamad\u0131klar\u0131 yanlar\u0131 da hakk\u0131n\u0131 vererek okumak gerekir.<\/p>\n Avusturya-Macaristan hakimiyeti d\u00f6neminde Bo\u015fnaklar\u0131n arazilerine de geni\u015f manada dokunulmaz. Bir reform yap\u0131l\u0131r ancak bu sadece topraks\u0131z Hristiyanlar\u0131n durumunu iyile\u015ftirmeye y\u00f6neliktir.<\/p>\n 1910 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan n\u00fcfus say\u0131mlar\u0131na g\u00f6re Bo\u015fnak halk\u0131n m\u00fclkiyet oran\u0131, neredeyse Osmanl\u0131\u2019daki oranlar\u0131 gibidir. Yani b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n asl\u0131nda refah a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7bir kayb\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r egemenlik ve y\u00f6neten s\u0131n\u0131f olmalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda.<\/p>\n Bu say\u0131mda Bosnal\u0131 M\u00fcsl\u00fcman toprak sahipleri topra\u011f\u0131n y\u00fczde 91,1\u2019ine sahipken, Ortodoks H\u0131ristiyanlar yaln\u0131zca y\u00fczde 6\u2019ya, Katolikler ise y\u00fczde 2,6 ve di\u011ferleri y\u00fczde 0,3\u2019e sahiptir.<\/p>\n \u015eehirlerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131nda \u00e7o\u011funlukta olan Bo\u015fnaklar ise zamanla eriyecek, kaderleri onlar\u0131 y\u00f6neten di\u011fer milletlerin insaf\u0131na kalacakt\u0131 ve herkes Avusturya kadar h\u00fcmanist davranmayacakt\u0131.<\/p>\n Tarih\u00e7i ve ar\u015fiv\u00e7i Y\u0131ld\u0131r\u0131m A\u011fano\u011flu, \u201cBosna Hersek\u2019in bir zorunluluk sebebiyle Avusturya-Macaristan\u2019a b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bir oldubitti ile ilhak edilerek bizden kopar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d belirtir. Dedikleri do\u011frudur; ancak imza at\u0131lana dek her i\u015fgal d\u00fcnyan\u0131n her yerinde i\u015fgaldir.<\/p>\n \u0130mzay\u0131 att\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcm tarihi, k\u00fclt\u00fcrel ve dini aidiyetini b\u0131rak\u0131r, t\u00fcm m\u00fclkiyet haklar\u0131n\u0131 teslim eder, o toprakla t\u00fcm alakan\u0131 kopar\u0131rs\u0131n.<\/p>\n Sava\u015ft\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrece vars\u0131n, sava\u015ft\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrece m\u00fccadeledesin. K\u0131rk senedir devam eden PKK ile m\u00fccadelede hi\u00e7 uzatmay\u0131p havlu atabilir, ter\u00f6rist ba\u015f\u0131na pa\u015fal\u0131k verebilir, e\u015fk\u0131yan\u0131n ileri gelenlerine de \u00e7e\u015fitli payeler da\u011f\u0131tabilirdik.<\/p>\n B\u00f6yle olmuyor muydu \u00e7o\u011fu kez? Pazvanto\u011flu \u0130syan\u0131\u2019n\u0131n nas\u0131l bitti\u011fini biliyoruz. Ama m\u00fccadeleyi se\u00e7ti\u011finde i\u015fler farkl\u0131 geli\u015fiyor. M\u00fccadele bir par\u00e7a da milli ruhla birlikte geli\u015fen bir vatansever inatt\u0131r.<\/p>\n Bosna\u2019n\u0131n Avusturya-Macaristan\u2019a ilhak\u0131na kar\u015f\u0131n param\u0131z\u0131 istememiz ve imzay\u0131 atmam\u0131z, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek s\u00fcren ve t\u00fcm Balkan \u00fclkelerinde kendini tekrar eden bir d\u0131\u015f meseledir.<\/p>\n Topraklar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n her millet par\u00e7as\u0131na dair t\u00fcm hassasiyetin sen imzay\u0131 att\u0131\u011f\u0131n andan itibaren bir \u201cd\u0131\u015f meseledir\u201d ve diplomatik olarak hi\u00e7bir hakk\u0131n yoktur.<\/p>\n 1878\u2019de Tuna\u2019dan \u00e7ekilen Osmanl\u0131, 1885\u2019e dek g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Bulgaristan topraklar\u0131nda bulunan Filibe merkezli \u201cDo\u011fu Rumeli\u201dde kalmaya devam etti. Buras\u0131 da, kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z bir Osmanl\u0131 topra\u011f\u0131 idi. Bulgar bir prens idare edecek ama Osmanl\u0131\u2019ya ba\u011fl\u0131 kalacakt\u0131.<\/p>\n Ne oldu biliyor musunuz?<\/p>\n Bulgarlar buray\u0131 i\u015fgal etti. Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131 ve emrindeki ordusu, Ruslar\u0131 ve bat\u0131l\u0131 devletleri k\u0131zd\u0131rmamak i\u00e7in direnmedi.<\/p>\n Bulgarlar\u0131 ilk protesto eden ise Ruslar olmu\u015ftur. Rusya, Bulgaristan\u2019\u0131n bar\u0131\u015f\u0131 bozan bu eylemini k\u0131nayarak Bulgar ordusundaki t\u00fcm e\u011fitimci ve subay askerlerini \u00e7ekti\u011fi i\u00e7in Bulgarlar Do\u011fu Rumeli\u2019yi tek bir e\u011fitimli Bulgar subay ve emrindeki askerler ile adeta y\u00fcr\u00fcyerek i\u015fgal ederler.<\/p>\n \u00c7o\u011fu \u00e7avu\u015ftur Bulgar ordusundaki r\u00fctbelilerin. \u00c7\u00fcnk\u00fc Subay yeti\u015ftirecek kadar ge\u00e7mi\u015fi olmam\u0131\u015ft\u0131r birka\u00e7 senelik Bulgar Prensli\u011finin\u2026<\/p>\n Osmanl\u0131 bu oldubittiye kar\u015f\u0131 kuvvet kullanma hakk\u0131 sakl\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen kullanmaz. Balkanlarda \u00f6nemli bir tutunma noktam\u0131z olan Balkan Da\u011flar\u0131, tam o vakitte terk edilir.<\/p>\n Art\u0131k s\u0131n\u0131r 1912\u2019ye dek tutunaca\u011f\u0131m\u0131z korumas\u0131 \u00e7ok daha zor ve fiziki a\u00e7\u0131dan d\u00fc\u015fmana fazla ge\u00e7ilmez gelmeyen ve y\u00fcr\u00fcyerek a\u015f\u0131lacak bir s\u0131n\u0131r olacakt\u0131r.<\/p>\n Padi\u015fah\u0131n m\u00fclk\u00fcnden vazge\u00e7ti\u011fi bir di\u011fer yer ise Tesalya\u2019d\u0131r. Buras\u0131, Balkanlar\u0131n \u00c7ukurova\u2019s\u0131 gibi bir yerdir.<\/p>\n Tar\u0131msal a\u00e7\u0131dan zengin olan bu ovan\u0131n merkezinde de Yeni\u015fehir denen \u00e7ok g\u00fczel bir \u015fehrimiz vard\u0131.<\/p>\n \u0130ngilizler, Abd\u00fclhamid\u2019den, Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131 esnas\u0131nda Osmanl\u0131\u2019ya f\u0131rsat\u00e7\u0131l\u0131k yap\u0131p sald\u0131rma imkan\u0131 varken bunu yapmayan Yunanistan\u2019\u0131 \u00f6d\u00fcllendirmesi i\u00e7in bir s\u0131n\u0131r de\u011fi\u015fikli\u011fi rica ederler.<\/p>\n Yani tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n bir ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet, s\u0131n\u0131rlar\u0131na sayg\u0131l\u0131 olup sald\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in onlara s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan \u00f6d\u00fcn veriyorsun. \u201cBana sald\u0131rmad\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in al sana koskoca vilayetimi hediye ediyorum\u201d dercesine\u2026<\/p>\n Budur bunun a\u00e7\u0131klamas\u0131. \u0130\u015fte bu s\u0131n\u0131r de\u011fi\u015fikli\u011fi de yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n Trakya topraklar\u0131m\u0131z\u0131n yar\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki koskoca Tesalya ovas\u0131 ile Epir\u2019in bir k\u0131sm\u0131 Yunanistan\u2019a hediye edilir.<\/p>\n Manisa\u2019ya getirilir M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131n bir k\u0131sm\u0131. Abd\u00fclhamit d\u00f6neminde vatanlar\u0131n\u0131 kaybederek ba\u015fka yerlere yerle\u015ftirilenlerin k\u00f6ylerine \u00e7o\u011funlukla \u201cHamidiye\u201d ad\u0131 verilir.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin Manisa Akhisar\u2019da Hamidiye k\u00f6y\u00fc, Yeni\u015fehir g\u00f6\u00e7menlerinin yerle\u015fti\u011fi bir k\u00f6yd\u00fcr. Yeni\u015fehir ise g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Larissa ad\u0131 ile Yunanistan\u2019da bir \u015fehirdir.<\/p>\n Ne ortas\u0131ndan ge\u00e7en K\u00f6sten nehrinin ad\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r ne de 16 camisi ile g\u00fczeller g\u00fczeli kemerli k\u00f6pr\u00fcs\u00fc.<\/p>\n Mimar Sinan\u2019\u0131n devasa bir eseri olan Osman \u015eah caminin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde minaresiz de olsa ayakta oldu\u011fu T\u0131rhala \u015fehrinde de bir tek T\u00fcrk kalmam\u0131\u015ft\u0131r, Farsala \u015fehrinde de\u2026<\/p>\n 2 Temmuz 1881\u2019de imzalanan antla\u015fma ile Yeni\u015fehir ba\u015fta olmak \u00fczere Tesalya ovas\u0131 ve yerle\u015fmeleri Yunanistan\u2019a hediye edilir.<\/p>\n Bir daha Yeni\u015fehir\u2019de ne ezan duyulacakt\u0131r ne de \u201cPadi\u015fah\u0131m \u00e7ok ya\u015fa!\u201d naralar\u0131.<\/p>\n Padi\u015faha \u201cya\u015fa\u201d diyenler, ya\u015fam hakk\u0131 tan\u0131nan topraklarda do\u011fanlard\u0131r. \u00d6l\u00fclerin sesleri \u00e7\u0131kmaz, sesi ge\u00e7tik, mezar ta\u015flar\u0131 bile b\u0131rak\u0131lmaz ki\u2026<\/p>\n T\u00fcm Yeni\u015fehir\u2019deki M\u00fcsl\u00fcman mezarlar\u0131 ilk birka\u00e7 ay i\u00e7erisinde parampar\u00e7a edilecektir.<\/p>\n Ruslarla sava\u015fta lehimize diplomasi yapmalar\u0131 i\u00e7in bat\u0131l\u0131 devletleri kazanmak i\u00e7in verilen topraklarda K\u0131br\u0131s\u2019\u0131 da anmak gerekir.<\/p>\n \u0130ngilizlere teslim edilir K\u0131br\u0131s. Emaneten, kiral\u0131k olarak\u2026 Herhalde Abd\u00fclhamid bu topra\u011f\u0131n \u201cHaydi vakti geldi geri verin\u201d dendi\u011fi vakit geri verilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n \u00d6yle olmad\u0131.<\/p>\n S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131\u2019n\u0131 tam kar\u015f\u0131dan g\u00f6ren en stratejik yere yerle\u015fmi\u015f olan \u0130ngiltere, K\u0131br\u0131s\u2019tan asla vazge\u00e7medi.<\/p>\n 4 Haziran 1878\u2019de imzalanan K\u0131br\u0131s Konvansiyonu ile K\u0131br\u0131s Adas\u0131, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n Berlin Kongresi\u2019nde \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunsun diye \u0130ngiltere\u2019ye kiraland\u0131.<\/p>\n \u0130ngiliz Krali\u00e7esi ad\u0131na adaya giren Sir Garnet Wolseley kumandas\u0131ndaki kuvvet, 22 Temmuz 1878\u2019de Larnaka\u2019dan karaya ayak bast\u0131.<\/p>\n Adada \u201ckafire kar\u015f\u0131\u201d direni\u015fi \u00f6nlemek i\u00e7in padi\u015fah ferman\u0131n\u0131n kopyalar\u0131 g\u00f6nderildi ve her b\u00f6lgeye giren kumandan, padi\u015fah\u0131n, yani halifenin bu ferman\u0131 ile halk\u0131 \u0130ngiliz boyunduru\u011fu alt\u0131na ald\u0131.<\/p>\n Bireysel iradesi olmayan ve vatan bilinci yerle\u015fmemi\u015f bir halk, d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 \u201ccihat\u201d ilan etme haddine sahip bile g\u00f6rm\u00fcyordu kendisini.<\/p>\n Sorsan\u0131z herhalde \u015funu derlerdi:<\/p>\n \u201cHalifenin ferman\u0131 ve irad\u0131 varken kimiz ki?\u201d<\/p>\n 208 senelik T\u00fcrk egemenli\u011fi tam olarak b\u00f6yle bitti.<\/p>\n Vatan bilinci yine yoktu. Peygamberimizin varisi halife imzal\u0131 belgeyi g\u00f6ren herkes geri \u00e7ekilecekti.<\/p>\n \u201cVatan\u201d, \u201c\u0130ttihad\u201d (birlik) ve \u201cTerakki\u201d (ilerleme) kavramlar\u0131n\u0131n \u00f6\u011frenilmesi i\u00e7in ise felaket gerekiyordu.<\/p>\n Toplumlar, felaketleri ad\u0131m ad\u0131m ya\u015fad\u0131\u011f\u0131nda ad\u0131 felaket olmaz, tarihi s\u00fcre\u00e7 olur. Felaket i\u00e7in aniden ya\u015fanmas\u0131 \u015fart\u0131 aran\u0131r.<\/p>\n Oysa Osmanl\u0131\u2019n\u0131n 1878\u2019den itibaren ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015fey bir felaketti.<\/p>\n Tunus\u2019a giren Frans\u0131zlara kar\u015f\u0131 da Abd\u00fclhamid hi\u00e7bir \u015fey diyemedi. 1881\u2019de imzalanan Bardo antla\u015fmas\u0131 ile Osmanl\u0131, Tunus\u2019u Fransa\u2019ya teslim etti.<\/p>\n \u0130mzay\u0131 yine att\u0131. Cihat ilan edilmedi, o kart en stratejik topraklar sende ve n\u00fcfusun fazla iken hi\u00e7 kullan\u0131lmad\u0131.<\/p>\n Bir yandan \u0130ngilizleri K\u0131br\u0131s\u2019a koyduktan sonra Almanlara yak\u0131nla\u015fmaya ba\u015flar Osmanl\u0131.<\/p>\n Buna kar\u015f\u0131 da \u0130ngilizler bo\u015f durmaz. S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u00fcteakiben \u0130ngilizler 1882\u2019de M\u0131s\u0131r\u2019\u0131 i\u015fgal ederler.<\/p>\n Sebepsiz de\u011fildir bu.<\/p>\n Abd\u00fclhamid\u2019in 14 Temmuz 1880\u2019de Almanlarla bir antla\u015fma imzalam\u0131\u015ft\u0131r. Bu antla\u015fmaya g\u00f6re Osmanl\u0131 ordusunun \u0131slah\u0131 i\u00e7in Alman subaylar getirilecektir.<\/p>\n Kaehler heyeti olarak da bilinen bu heyet 11 Nisan 1882\u2019de g\u00f6reve ba\u015flayacakt\u0131r.<\/p>\n \u0130ngiltere ise 1882\u2019de S\u00fcvey\u015f\u2019e ve M\u0131s\u0131r\u2019a el koyar ve bu oldubittiyi de kabul etmek zorunda kal\u0131r\u0131z.<\/p>\n Adamlar\u0131 hem K\u0131br\u0131s\u2019a koyup hem de Almanlarla yak\u0131nla\u015fman\u0131n bedelidir bu.<\/p>\n Abd\u00fclhamid i\u00e7in s\u00f6ylenen \u201cB\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7leri kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirdi\u201d laf\u0131, ancak bir espri bahsi olabilirdi; zira arap sa\u00e7\u0131na d\u00f6nm\u00fc\u015f bir d\u0131\u015f politika ile bir o \u00fclkeye yakla\u015f\u0131yor, bir di\u011ferine yakla\u015f\u0131yordu.<\/p>\n Ama en son \u00e7areyi Almanya ile ittifak yapmakta bulmu\u015ftu. Evet, yanl\u0131\u015f duymad\u0131n\u0131z. Almanya ile ittifak esasen Abd\u00fclhamid\u2019in fikriydi.<\/p>\n Bu ili\u015fkileri \u201cittihad ve ittifak\u201d boyutuna ta\u015f\u0131mak o d\u00f6nemde devletin politikas\u0131yd\u0131 ama Almanya\u2019n\u0131n Rusya ile de bir \u201c\u00fc\u00e7 imparator ligi\u201d pakt\u0131nda olmas\u0131 sebebiyle bunu Almanya istememi\u015fti.<\/p>\n Buna ra\u011fmen kurulan s\u0131k\u0131 ba\u011f, \u00fclkeyi siyasi a\u00e7\u0131dan Alman n\u00fcfuzu alt\u0131na soktu.<\/p>\n Sonraki d\u00f6nemde ise Hicaz Demiryollar\u0131\u2019n\u0131n Almanlara ihale edilmesi bunun \u00fcst\u00fcne tuz biber ekti.<\/p>\n \u0130ngiltere\u2019nin Akdeniz\u2019den giri\u015fini kapatt\u0131\u011f\u0131 S\u00fcvey\u015f\u2019i Yemen\u2019den bask\u0131layabilirdik ki orada da direnmemiz \u0130ttihat\u00e7\u0131 bir pa\u015fa olan Fahreddin Pa\u015fa sayesinde olmu\u015ftur.<\/p>\n Buna da sonra tekrar de\u011finece\u011fiz.<\/p>\n Anlatt\u0131klar\u0131m\u0131z tarih de\u011fildir. Anlatt\u0131klar\u0131m\u0131z, stratejik a\u00e7\u0131dan en \u00f6nemli b\u00f6lgelerin hovardaca verildikten sonra elde kalanlar\u0131n \u201cvatan bilinci\u201d ile savunulmas\u0131n\u0131n son \u00e7are oldu\u011fudur.<\/p>\n D\u00fcnyada iktidar\u0131n\u0131 tehdit alt\u0131nda hisseden bir krala, tek adama istedi\u011finizi yapt\u0131rabilirsiniz; ancak halk idaresi ve milli partilere yapt\u0131rman\u0131z zordur. Bo\u011faz\u0131n\u0131za tak\u0131l\u0131r.<\/p>\n \u0130\u015fte buydu \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fen.<\/p>\n Sanayile\u015fme trenini ka\u00e7\u0131rd\u0131k, tar\u0131m \u00fclkesi olarak kald\u0131k, sorumlu \u0130ttihat\u00e7\u0131lar m\u0131yd\u0131?<\/p>\n Okulla\u015fmay\u0131 hi\u00e7bir \u015fekilde Avrupa\u2019ya yak\u0131n oranlara getirtemedik ve imparatorlu\u011fun hi\u00e7bir yerinde y\u00fczde 10 okuryazarl\u0131\u011f\u0131 a\u015famad\u0131k; sorumlusu ittihat m\u0131yd\u0131?<\/p>\n T\u00fcm Osmanl\u0131\u2019n\u0131n haritalar\u0131n\u0131 yaps\u0131n diye bat\u0131l\u0131 baloncu ve tayyarecileri tutup harita m\u00fchendislerine paralar verilirken sorumlusu \u0130ttihat\u00e7\u0131lar m\u0131yd\u0131?<\/p>\n T\u00fcm o haritalar\u0131n birer n\u00fcshas\u0131n\u0131 bize verip di\u011fer n\u00fcshalar\u0131n\u0131 kendilerinde tutan bu \u00fclkeler, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n her k\u00f6y\u00fcn\u00fc, her fiziki unsurunu bizden daha iyi bilip \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlarken sorumlusu \u0130ttihat\u00e7\u0131lar m\u0131yd\u0131?<\/p>\n Balkanlarda Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131n maden, orman, tuz, deri, pirin\u00e7, pamuk, t\u00fct\u00fcn vesaire \u00fcr\u00fcnlerini haritalayarak nerede hangi \u00f6neme sahip \u00fcr\u00fcnler var bunlar\u0131n bilgilerini toplayan ve her kasabada Ruslara ve bat\u0131l\u0131lara b\u00f6lgedeki Hristiyanlar\u0131n haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in konsolos bulundurma hakk\u0131 tan\u0131yanlar \u0130ttihat\u00e7\u0131lar m\u0131yd\u0131?<\/p>\n Kapit\u00fclasyonlar\u0131 \u0130ttihat\u00e7\u0131lar m\u0131 verdi?<\/p>\n Yabanc\u0131 okullar\u0131, misyoner okullar\u0131n\u0131 \u0130ttihat\u00e7\u0131lar m\u0131 a\u00e7t\u0131?<\/p>\n Yabanc\u0131lar\u0131n i\u00e7 i\u015flerimize kar\u0131\u015fma hakk\u0131n\u0131 \u0130ttihat\u00e7\u0131lar m\u0131 vermi\u015fti?<\/p>\n Devletin bor\u00e7 i\u00e7inde y\u00fczd\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemlerde Dolmabah\u00e7e, Beylerbeyi, K\u00fc\u00e7\u00fcksu gibi saraylar\u0131 yapt\u0131ranlar, bu saraylarda Frans\u0131z kristalleri ile dekorasyonu abartan ve Anadolu\u2019nun ununu bulgurunu bu saraylara yat\u0131ranlar \u0130ttihat\u00e7\u0131lar m\u0131yd\u0131?<\/p>\n Rus askerinin Edirne\u2019ye, Kars\u2019a girmesinin, y\u00fcksek yerleri ele ge\u00e7irip kendi ahalisini yerle\u015ftirmesinin sebebi \u0130ttihat\u00e7\u0131lar m\u0131yd\u0131?<\/p>\n Padi\u015fah Bosna\u2019ya imza at\u0131p emlak bedelini kasaya korken, K\u0131br\u0131s\u2019\u0131 kiraya verirken, Do\u011fu Rumeli\u2019nin i\u015fgalinde sesi \u00e7\u0131kmazken, Girit\u2019e kulaklar\u0131n\u0131 kapat\u0131p donanma g\u00f6nderemezken, M\u0131s\u0131r\u2019da adeta yok say\u0131l\u0131r, alay edilircesine otoritesi \u00e7i\u011fnenirken tek bir askeri i\u015fgal edilen topraklara g\u00f6ndermeyi ba\u015faramazken 1912\u2019de \u0130talyanlar\u0131n i\u015fgal etti\u011fi Trablusgarp\u2019\u0131 kurtarmaya g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak, hal\u0131 sat\u0131c\u0131s\u0131 ve gazeteci gibi sahte kimliklerle giden ve direni\u015fi ba\u015flatan \u0130ttihat\u00e7\u0131lar m\u0131yd\u0131 hain?<\/p>\n Balkan sava\u015f\u0131n\u0131n olmayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia edenlere inat, b\u00f6lgede bir sava\u015f\u0131n olaca\u011f\u0131n\u0131 sezen ve halka gerilla e\u011fitimi vererek vatan savunmas\u0131nda g\u00f6rev almalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u0130ttihat\u00e7\u0131 kahraman Grebeneli Bekir Fikri gibileri miydi hain?<\/p>\n Edirne\u2019yi Bulgar\u2019a \u00e7oktan teslim etmi\u015f ve Midye-Enez hatt\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131r olarak kabul etmi\u015f bulunan H\u00fcrriyet ve \u0130tilaf partisine darbe yapan ve Edirne\u2019yi kurtaran Enver midir hain?<\/p>\n Yoksa Moskof (Rus) \u0130stanbul kap\u0131lar\u0131na dayan\u0131rken m\u00fczakerelerde araya girmesi i\u00e7in s\u00f6z verdi\u011fi K\u0131br\u0131s\u2019\u0131 veren midir hain?<\/p>\n Hi\u00e7birisi hain de\u011fildi. Ne \u0130ttihat\u00e7\u0131lar ne de padi\u015fah.<\/p>\n O kadar a\u015fa\u011f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131k ki \u0130stanbul\u2019a 44 metre y\u00fcksekli\u011finde bir Rus zafer abidesi dikilmi\u015fti.<\/p>\n Bunu y\u0131kmak ne kelime? \u0130\u00e7erideki papazlar\u0131n ikameti ve konforu bile sa\u011flanacakt\u0131. Antla\u015fmada bu an\u0131t\u0131n g\u00fcvenli\u011fi de vard\u0131.<\/p>\n \u0130ttihad ve Terakki\u2019nin ilk i\u015fi, bu an\u0131t\u0131 patlatmak oldu.<\/p>\n Onurunu a\u015fa\u011f\u0131layan ne varsa ona sava\u015f a\u00e7t\u0131 \u0130ttihat\u00e7\u0131lar.<\/p>\n \u0130nsanl\u0131k onurumuzu, varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, bu co\u011frafyada ya\u015fam sebebimizi dinamitleyen ne varsa.<\/p>\n Hicaz Demiryolu projesinin ard\u0131ndan 1908\u2019de \u0130ngiltere Kral\u0131 ve Rus \u00c7ar\u0131 aras\u0131nda Reval toplant\u0131s\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Osmanl\u0131 istihbarat\u0131 bunu engellemeye \u00e7al\u0131\u015fsa da ba\u015faramad\u0131. Bu toplant\u0131da Osmanl\u0131\u2019n\u0131n kaderini belirlemi\u015flerdi zaten.<\/p>\n Abd\u00fclhamid d\u00f6neminde giri\u015filen Alman yak\u0131nla\u015fmas\u0131 ortada iken Osmanl\u0131\u2019n\u0131n kalemi \u00e7oktan k\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n \u0130ngilizler, Araplarla \u00f6nce \u015eam protokol\u00fc ard\u0131ndan H\u00fcseyin-McMahon antla\u015fmas\u0131 ile birlikte zaten t\u00fcm anla\u015fmalar\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f, onlar\u0131 da saf\u0131na \u00e7ekmi\u015fti.<\/p>\n Bize ba\u011fl\u0131 ve sadakatini sava\u015f\u0131n son anlar\u0131na kadar koruyan Arap a\u015firetleri de vard\u0131 elbette.<\/p>\n Bir millete de toplu halde hain ve nank\u00f6r diyenleri hi\u00e7 adil bulmuyorum.<\/p>\n Velhas\u0131l durum bu \u015fekilde iken hi\u00e7bir \u015fekilde \u0130ngiltere ile dostluk zemini kalmad\u0131\u011f\u0131ndan ve Alman n\u00fcfuzu alt\u0131na iyiden iyiye girildi\u011finden art\u0131k \u0130ngiliz ve Ruslara a\u00e7\u0131k d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n ilan edilmesi Almanya ile ittifak\u0131n ilan\u0131 bekleniyordu.<\/p>\n Ancak M\u0131s\u0131r gibi \u00f6nemli bir bo\u011faz bizde iken, Tunus gibi \u0130ngilizlerin Malta\u2019ya ula\u015fmas\u0131n\u0131 tehdit edecek bir yer bizde iken ilan edilmeliydi o cihat.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc o zamanki s\u0131n\u0131rlarda hem cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z hem de bir s\u00fcper g\u00fcc\u00fc engelleyici pozisyonlar\u0131m\u0131z vard\u0131.<\/p>\n O g\u00fcnlerde ilan edilmemi\u015f cihat, topraklar elden \u00e7\u0131karken ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olabilirdi?<\/p>\n Bunlar, hovardaca harcanmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde bizde tutulsa idi elde onca stratejik toprak varken pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fc daha farkl\u0131 (olumlu manada) bir sonu\u00e7 verebilirdi.<\/p>\n \u201c\u0130ttihat\u00e7\u0131lar olmasayd\u0131?\u201d diye s\u00f6ze ba\u015flayanlara \u201chalam\u0131n yeterli biyolojik donan\u0131m\u0131 olsayd\u0131 amcam olurdu\u201d mant\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z\u00fcyle bakmak gerekir.<\/p>\n \u201c\u015eu olmasayd\u0131\u201d, \u201cbu olmasayd\u0131\u201d diye tarih\u00e7ilik yap\u0131lmaz.<\/p>\n \u0130ttihat\u00e7\u0131lar olmasayd\u0131, 1800\u2019lerin ba\u015f\u0131ndan bu yana devam eden ufak tefek Hristiyan toplumlara verilen tavizler ve toprak kay\u0131plar\u0131 yine devam edecekti.<\/p>\n \u0130ttihat ve Terakki Partisi, Osmanl\u0131 Devletini I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019na resmen soktu.<\/p>\n T\u00fcm yaygara bunun \u00fczerinedir.<\/p>\n \u2018Bu sava\u015fa soktu\u011fu i\u00e7in Arap topraklar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fmi\u015fiz.\u2019<\/p>\n Sevgili arkada\u015flar,<\/p>\n Reval\u2019den itibaren meseleyi s\u00f6yledik. Bu yaz\u0131lanlar\u0131 adaletli \u015fekilde okuyanlar ve daha fazlas\u0131n\u0131 da ara\u015ft\u0131r\u0131p bilenler g\u00f6recektir ki sizin zaten kaleminizi k\u0131rm\u0131\u015flar.<\/p>\n Sen sava\u015fa girmesen, \u00f6nce Almanya ve Avusturya\u2019y\u0131 ezecekler, ard\u0131ndan taze kuvvetlerle bir g\u00fczel Osmanl\u0131\u2019ya sald\u0131racaklard\u0131.<\/p>\n 1 sene bile s\u00fcrmeyecek bir sava\u015f, 4 sene devam etti. 5 milyona yak\u0131n \u0130tilaf devleti askeri \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 bo\u011fazlar\u0131 kapatt\u0131k ve adamlarda sava\u015f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme direnci kesildi, a\u00e7l\u0131k belirdi, \u00c7arl\u0131k d\u00fc\u015ft\u00fc, kom\u00fcnizm geldi.<\/p>\n Kom\u00fcnistler d\u00fcnyaya Ruslar\u0131n \u0130ngiliz ve Frans\u0131zlarla t\u00fcm emperyalist antla\u015fmalar\u0131n\u0131 if\u015fa ettiler.<\/p>\n 1915\u2019te tasarlanan ve 1916\u2019da imzalanan Sykes-Picot Antla\u015fmas\u0131 d\u00fcnyaya fa\u015f edildi.<\/p>\n Deyim yerindeyse, sen, cellad\u0131n olaca\u011f\u0131 ayan beyan ortada olan bir \u00fc\u00e7l\u00fc d\u00fc\u015fman\u0131, bir ittifaka dahil olarak sa\u011f\u0131ndan solundan buduyorsun.<\/p>\n I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 biz kaybetmedik! Almanya kaybetti\u011fi i\u00e7in kaybetmi\u015f say\u0131ld\u0131k.<\/p>\n Arap yar\u0131madas\u0131n\u0131 da kaybetmedik. Arap yar\u0131madas\u0131 ile arada yar\u0131madan\u0131n kuzeyindeki irtibat noktalar\u0131n\u0131 kaybettik.<\/p>\n Bunu hep yanl\u0131\u015f biliyorlar.<\/p>\n Medine, Hicaz, Asir bizde idi. Yemen\u2019de \u0130ngilizlere problem olacak ve S\u00fcvey\u015f-Hindistan yolunun g\u00fcney ucundaki Bab\u00fclmendeb bo\u011faz\u0131n\u0131 da tutmaya devam ettik.<\/p>\n Azerbaycan\u2019a zaferle girdik.<\/p>\n 3-4 sene \u00f6nce Bulgar ve S\u0131rplar\u0131n \u00f6n\u00fcnde ka\u00e7arcas\u0131na da\u011f\u0131lan padi\u015fah\u0131n, halifenin ordusunu 3 k\u0131tada d\u00fc\u015fman\u0131n bo\u011faz\u0131nda demir leblebi haline getirdik.<\/p>\n 4 sene d\u00fc\u015fman\u0131 yormak \u00f6yle bir bedel \u00f6detti ki d\u00fc\u015fmana, Daha 1917\u2019de \u0130ngiliz halk\u0131n\u0131n kitlesel sa\u011fl\u0131k muayenesi sonu\u00e7lar\u0131nda sava\u015facak mecali kalmad\u0131\u011f\u0131 belgelenmi\u015fti.<\/p>\n Buna g\u00f6re gen\u00e7 erkeklerin y\u00fczde 40\u2019tan fazlas\u0131n\u0131n sakat oldu\u011fu, Londra\u2019da bu oran\u0131n hemen hemen y\u00fczde 50\u2019sinin sakat, y\u00fczde 22\u2019sinin k\u0131smen sakat ve t\u00fcm gen\u00e7 erkeklerin sadece 1\/3 kadar\u0131n\u0131n sava\u015fa uygun oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130ngiliz\u2019i bitme noktas\u0131na getirmi\u015fti \u0130ttihad ve Terakki.<\/p>\n Tabii ki bu durumda sava\u015f\u0131 kazansa bile \u0130ngilizlerde T\u00fcrkleri yok edecek mecal kalmam\u0131\u015ft\u0131. O kadar bitmi\u015f haldelerdi ki \u00fczerimize Yunan askerlerini g\u00f6nderdiler.<\/p>\n Sava\u015fa ittifakla girmekle i\u015fte tam da bu ba\u015far\u0131ld\u0131. Biz \u00f6ld\u00fck, ama kar\u015f\u0131dan da devasa bir sava\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc sava\u015famaz hale getirdik.<\/p>\n \u00dcst\u00fcne bir de 50 milyona yak\u0131n insan\u0131 \u00f6ld\u00fcren \u0130spanyol gribi eklendi. 1918 ve 1919 seneleri de bu griple a\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n Sava\u015f\u0131rken de bar\u0131\u015fta iken de en \u00f6nemli kazan\u00e7, zaman kazan\u0131m\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte bu, bitamam kazan\u0131ld\u0131.<\/p>\n Ordu Sar\u0131kam\u0131\u015f\u2019ta kay\u0131p verdi; ama A\u2019dan Z\u2019ye m\u00fckemmel planlanm\u0131\u015f bir harekat, tek bir subay\u0131n harekat plan\u0131 d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131 sebebiyle zayiatla sonu\u00e7land\u0131.<\/p>\n Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n plan\u0131na g\u00f6re ne so\u011fuktan etkilenilecek ne de zayiat verilecekti.<\/p>\n Do\u011fa\u00e7lama \u015fekilde plan d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kan komutanlar ise Enver Pa\u015fa\u2019ya m\u00e2l ettiler bu harekat\u0131; ama harekat plan\u0131 da ar\u015fivlerdedir nas\u0131l uyguland\u0131\u011f\u0131 da tarihte yaz\u0131l\u0131d\u0131r. \u0130steyenler bakabilir.<\/p>\n 20 binden az olan Sar\u0131kam\u0131\u015f kay\u0131plar\u0131 da s\u00fcrekli abart\u0131l\u0131r ve hi\u00e7 ortada olmayan 100 binlik hayali bir orduya ba\u011flan\u0131r.<\/p>\n Sava\u015f b\u00f6yledir. Bir strateji kumar\u0131d\u0131r. Senin akl\u0131na gelen, d\u00fc\u015fman\u0131n da akl\u0131na gelebilir. Rulet gibidir adeta. Birinde patlar o plan. Kazan\u0131rsan da kaybedersen de insanlar\u0131n mutlaka \u00f6l\u00fcr.<\/p>\n \u00c7anakkale\u2019de 100 bine yak\u0131n askeri kaybederken \u00fcz\u00fclmeyen ve kimseyi su\u00e7lamayan biri, Sar\u0131kam\u0131\u015f i\u00e7in de konu\u015fmamal\u0131d\u0131r. Sonucu zafer veya bozgun oldu\u011funda \u00f6l\u00fcler daha yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131 olmuyor, yeri de cehennem olmuyor.<\/p>\n \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131 hi\u00e7 sevmeyen birisi s\u0131rf \u00fclkede n\u00fcfusun \u00e7ok daha homojen bir \u015fekle gelmesinden dolay\u0131 bile onlar\u0131 dua ile anmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n En \u00e7ok da K\u00fcrt karde\u015flerimiz ve do\u011fuda ya\u015fayan \u201cT\u00fcrk\u00fcm\u201d, \u201cK\u00fcrd\u00fcm\u201d, \u201cArab\u0131m\u201d diyen herkes, tecav\u00fcze u\u011framam\u0131\u015f nine ve katledilmemi\u015f bir dededen t\u00fcreyen herkes bu minneti duymal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Hayatta kalanlar, hayat\u0131n devam\u0131na vesile olanlara dua etmelidir. Bebekken salland\u0131\u011f\u0131n\u0131z her be\u015fi\u011fin a\u011fac\u0131n\u0131n birilerinin topra\u011fa atmas\u0131yla filizlendi\u011fini bilerek duydu\u011funuz vefa misali bilmeli ve bellemelisiniz bunlar\u0131.<\/p>\n Malazgirt Meydan Muharebesi\u2019nde Anadolu\u2019yu T\u00fcrklere vatan yapan Alparslan gibi, Ermenileri tehcir ile cephe gerisinden \u00e7\u0131kararak T\u00fcrk ve K\u00fcrd\u00fcn arkas\u0131n\u0131 sa\u011flama alan ve adeta \u201canahtar teslim\u201d homojen bir \u00fclke b\u0131rakan yine \u0130ttihat\u00e7\u0131lard\u0131r.<\/p>\n \u00c7o\u011fu da fakir \u00f6lm\u00fc\u015f ve kimisi de bir Ermeni ter\u00f6rist taraf\u0131ndan s\u0131rt\u0131ndan vurulmu\u015ftur.<\/p>\n Onlar\u0131n ard\u0131ndan Mustafa Kemal Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn Lozan M\u00fcbadelesi ile Anadolu\u2019dan Rum n\u00fcfusu g\u00f6ndermesi ile de bu homojenlik s\u00fcrecimiz kemale ermi\u015ftir.<\/p>\n Ermese idi ne olurdu? Merzifon\u2019du, Adana\u2019yd\u0131, Sivas\u2019t\u0131, Ankara\u2019yd\u0131, \u0130zmit\u2019ti \u00fclkenin her yan\u0131nda en ufak bir meselede Hristiyanlar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131 i\u00e7in s\u00fcrekli bir k\u0131l\u0131c\u0131 sallanacakt\u0131 demoklesin. Avrupa\u2019n\u0131n her daim i\u00e7 i\u015flerimize kar\u0131\u015fmak i\u00e7in bir sebebi olacakt\u0131.<\/p>\n \u0130ttihat\u00e7\u0131 subay ve y\u00f6netici kadrolar\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015ferek olu\u015fturdu\u011fu Yeni Cumhuriyetimiz i\u015fte bunu engelledi.<\/p>\n Vatan art\u0131k bir padi\u015fah veya halifenin mal\u0131 de\u011fil, halk\u0131nd\u0131 ve egemenlik kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z millete aitti.<\/p>\n \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda sava\u015fmay\u0131\u015f\u0131m\u0131zda da birinci sebep, demografik a\u00e7\u0131dan kaybedilen n\u00fcfusu yerine koyamam\u0131\u015f olmam\u0131z ve sanayi g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn yeterli \u00f6l\u00e7\u00fcde olmamas\u0131yd\u0131.<\/p>\n Unutmay\u0131n ki 1954\u2019e dek \u00f6denen bir Osmanl\u0131 borcu alt\u0131ndayd\u0131k. Osmanl\u0131\u2019n\u0131n d\u0131\u015f bor\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6dedi\u011fimizde de bor\u00e7suz ya\u015fam sona ermedi.<\/p>\n Bor\u00e7 hi\u00e7bir \u015fekilde s\u0131rt\u0131m\u0131zdan eksik olmad\u0131 ve kapitale sahip olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in bor\u00e7suz g\u00fcn\u00fcm\u00fcz de olmayacak.<\/p>\n Karar verilen milyarlarca dolarl\u0131k projelerin, yap\u0131lan milyarlarca dolarl\u0131k yat\u0131r\u0131mlar\u0131n ve imzalanan milyar dolarl\u0131k antla\u015fmalar\u0131n ihlal edilmesi halinde de uluslararas\u0131 tahkim s\u00fcrecinin devreye girece\u011fini san\u0131r\u0131m herkes biliyordur.<\/p>\n Unutmay\u0131n.<\/p>\n Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k milli bir meseledir. Milli meselelerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc gayr\u0131 milli bakan, emperyal d\u00f6nemlerin idarecilerini, padi\u015fahlar\u0131n\u0131 y\u00fcceltmek de\u011fildir.<\/p>\n Onlar\u0131 rahmetle anal\u0131m ancak milli bakmaya devam edelim. Milliyet\u00e7ilik, kendi milli tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k politikan\u0131n olmas\u0131, kendi kendine yeterlilik, yerli ve milli sanayi, milli \u00fcretimin korunmas\u0131 ve desteklenmesi, milli e\u011fitimden s\u0131f\u0131r tavizle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n Milli bir \u015fuura sahip olmayan h\u0131rsl\u0131 ve hasis insanlar\u0131n milli bir hareketi anlamas\u0131n\u0131 da beklemek vakit kayb\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu nevi beyinlerdeki karanl\u0131\u011f\u0131 ayd\u0131nlatmak da zordur. G\u00fcne\u015fin yan\u0131na koysan\u0131z ayd\u0131nlanmayacak insanlar\u0131n fikirlerini de\u011fi\u015ftiremezsiniz.<\/p>\n Yapmam\u0131z gereken insanlar\u0131m\u0131za tarih, co\u011frafya, din, sosyoloji ve felsefe okuma kabiliyeti vermek, kendi sentezlerine kavu\u015fmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.<\/p>\n Akademi bunun i\u00e7indir. Ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z unvanlar da bizi \u00f6zel veya \u00fcst\u00fcn yapmaz.<\/p>\n Hakikati ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in memur ve bulgular\u0131m\u0131z\u0131 yaymak i\u00e7in de mesuliyet sahibi yapar.<\/p>\n Selam ve sayg\u0131lar\u0131mla.<\/p>\n