![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/\u0130nsan-Haklar\u0131-Derne\u011fi-\u0130HD-360x233.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Turoyo, Ladino, Gagavuzca, Romanca, Bat\u0131 Ermenicesi, Hem\u015fince, Lazca, Pontus Yunancas\u0131, Abazaca, Suret dilleri ciddi olarak tehlikede olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/strong><\/em><\/p>\n \u0130nsan Haklar\u0131 Derne\u011fi (\u0130HD) 21 \u015eubat D\u00fcnya Anadil G\u00fcn\u00fc i\u00e7in yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, t\u00fcm anadillerine e\u015fit yakla\u015f\u0131m ve koruma sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in \u00fclkeyi y\u00f6netenlere sorumluluklar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatt\u0131.<\/p>\n \u0130HD\u2019nin 21 \u015eubat a\u00e7\u0131klamas\u0131 \u015f\u00f6yle:<\/em><\/p>\n \u201cDil bilimcilerin; \u2018insan\u0131n en mahrem par\u00e7alar\u0131ndan biri\u2019, \u2018herkesin duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ifade edebilmesi i\u00e7in en uygun evren\u2019dedi\u011fi; \u00f6zg\u00fcn bir yap\u0131s\u0131, kelime da\u011farc\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu bilinen ve TDK s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde \u2018\u0130nsan\u0131n do\u011fup b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc aile ve soyca ba\u011fl\u0131bulundu\u011fu toplum \u00e7evresinden \u00f6\u011frendi\u011fi, bilin\u00e7 alt\u0131na inen ve ki\u015filerle toplum aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde en g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f\u0131 olu\u015fturan dil\/\u00c7ocu\u011fun ailesinden ve i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 topluluktan edindi\u011fi dil\u2019 olarak tan\u0131mlanan ana dili; bir hak olarak yeterli koruma bulmad\u0131\u011f\u0131gibi pek \u00e7ok dil h\u0131zla yok oluyor.<\/p>\n Tehlikede ve k\u0131r\u0131lgan diller<\/strong><\/p>\n \u201cBM verilerine g\u00f6re d\u00fcnyada;<\/p>\n *Yakla\u015f\u0131k 5 bini yerli dil olmak \u00fczere 7 binden fazla dil konu\u015fuluyor. Ve bu dillerin y\u00fczde 40\u2019\u0131 yok olma tehlikesi alt\u0131nda.<\/p>\n *Ve her iki haftada bir dil, i\u00e7inde geli\u015fti\u011fi entelekt\u00fcel ve k\u00fclt\u00fcrel ortamla birlikte yok oluyor.<\/p>\n *UNESCO D\u00fcnya Tehlike Alt\u0131ndaki Diller Atlas\u0131\u2019na g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de \u00fc\u00e7 dil tamamen yok olmu\u015f durumda: Ubik, Mlahso ve Kapadokya Yunancas\u0131. Hertevin ise yok olmak \u00fczere.<\/p>\n *Turoyo, Ladino, Gagavuzca, Romanca, Bat\u0131 Ermenicesi, Hem\u015fince, Lazca, Pontus Yunancas\u0131, Abazaca, Suret dilleri ciddi olarak tehlikede olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n *Adigece, Abhazca, Kabar-\u00c7erkes dilleri ve Zazaca ise \u201ck\u0131r\u0131lgan\u201d diller kategorisinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n \u201cBirle\u015fmi\u015f Milletler (BM), AG\u0130T ve Avrupa Konseyinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalarda da anadil, bireysel ve kolektif haklar ba\u011flam\u0131nda\u00f6zellikle k\u00fclt\u00fcrel haklar kapsam\u0131nda de\u011ferlendiriliyor ve uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerde bu y\u00f6nl\u00fc koruma g\u00f6r\u00fcyor. Bir anadilinvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmenin \u00f6tesinde, devletlerin bu diller, bu dillere ba\u011fl\u0131 k\u00fclt\u00fcr, gelenek, \u00f6rf adet ve toplumsal de\u011ferleringeli\u015fmesine imk\u00e2n yaratma sorumlulu\u011funun alt\u0131 \u0131srarla \u00e7iziliyor.<\/p>\n Anadilinde e\u011fitim<\/strong><\/p>\n \u201cBM Genel Kurulunun 18 Aral\u0131k 1992 tarihli ve 47\/135 Say\u0131l\u0131 Karar\u0131 ile yay\u0131nlanan, T\u00fcrkiye\u2019nin de onaylad\u0131\u011f\u0131 BM Ulusal veya Etnik,Dinsel ve Dilsel Az\u0131nl\u0131klara Mensup Ki\u015filerin Haklar\u0131na Dair Bildiri; bu konuda taraf devletlere sorumluluk y\u00fcklerken, anadildee\u011fitimin bir hak olarak alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor ve devletlere, e\u011fitimde f\u0131rsat e\u015fitli\u011fi ve toplumsal e\u015fitlik bak\u0131m\u0131ndan anadilde e\u011fitiminsa\u011flanmas\u0131 sorumlulu\u011fu y\u00fckl\u00fcyor.<\/p>\n \u201cAncak pek \u00e7ok devlet gibi T\u00fcrkiye de bu sorumlulukla hareket etmiyor. T\u00fcrkiye Anadil Haklar\u0131na dair BM bildirisini kabul etmi\u015folmas\u0131na ra\u011fmen, halen BM \u00c7ocuk Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesinde anadil ile ilgili \u00e7ekinceleri kald\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 gibi, TC Anayasas\u0131 42.maddesison f\u0131kras\u0131nda yer alan ; \u201cT\u00fcrk\u00e7eden ba\u015fka hi\u00e7bir dil, e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131nda T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131na ana dilleri olarakokutulamaz ve \u00f6\u011fretilemez\u201d d\u00fczenlemesinde bir de\u011fi\u015fiklik yapmam\u0131\u015ft\u0131r. Az\u0131nl\u0131k dillerinin \u00f6\u011fretilmesi i\u00e7in kurslar ve se\u00e7melidersler konusunda yap\u0131lan d\u00fczenleme ise uygulamada maalesef devlet taraf\u0131ndan destek g\u00f6rmemi\u015f ve istenilen etkiyeula\u015famam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bask\u0131, ceza, lin\u00e7<\/strong><\/p>\n \u201cBu sorunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, \u00f6zellikle ve ba\u015fta K\u00fcrt\u00e7e ve artan Suriyeli m\u00fcltecilerle birlikte Arap\u00e7a olmak \u00fczere, T\u00fcrk\u00e7e\u2019den ba\u015fka bir dilkullananlar, \u00e7e\u015fitli bask\u0131lara, cezalara, lin\u00e7 sald\u0131r\u0131lar\u0131na, nefret su\u00e7lar\u0131na maruz kalmakta, ancak bu bask\u0131 ve nefret sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n\u00f6nlenmesi i\u00e7in kamu otoriteleri \u00fczerlerine d\u00fc\u015feni yapmamakta \u0131srar etmektedirler.<\/p>\n \u201cBirle\u015fmi\u015f Milletler E\u011fitim, Bilim ve K\u00fclt\u00fcr \u00d6rg\u00fct\u00fc (UNESCO) Genel Kurulu\u2019nun 1999 y\u0131l\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131 bir kararla 21 \u015eubat\u2019\u0131\u2019Uluslararas\u0131 Anadili G\u00fcn\u00fc\u2019 olarak kabul etmesinin \u00fczerinden ge\u00e7en 23 y\u0131la ra\u011fmen, d\u00fcnyada diller yok olmaya devam ediyor.Yerli dillere dikkat \u00e7ekmek ve koruma alt\u0131na al\u0131nmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in, BM\u2019in 2019\u2019u D\u00fcnya Yerli Dilleri Y\u0131l\u0131 ilan etmesine ra\u011fmentabloda dikkate de\u011fer bir olumlu geli\u015fmeden s\u00f6z edilemiyor hen\u00fcz.<\/p>\n \u201cD\u00fcnya Anadil G\u00fcn\u00fc vesilesiyle bir kez daha D\u00fcnya \u00fczerindeki k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlili\u011fin ve bar\u0131\u015f\u0131n sa\u011flanabilmesi i\u00e7in korunmas\u0131 vegeli\u015ftirilmesi gerekti\u011fi belirtilen anadile T\u00fcrkiye\u2019deki olumsuz yakla\u015f\u0131m\u0131n \u00f6nlenmesini sa\u011flamakla sorumlu devlet ve h\u00fck\u00fcmetyetkililerine, devlet olarak imzalanan BM Dil haklar\u0131 bildirisine uygun davran\u0131lmas\u0131, anadilde e\u011fitim de d\u00e2hil anadilin korunmas\u0131 vegeli\u015ftirilmesi noktas\u0131nda t\u00fcm dillere e\u015fit politikalar\u0131n ya\u015fama ge\u00e7irilmesi, BM \u00c7ocuk Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesine konulan anadil hakk\u0131naayk\u0131r\u0131 \u00e7ekincelerin ve Anayasa ve kanunlarda anadil hakk\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlayan d\u00fczenlemelerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile anadilin korunmas\u0131 vegeli\u015ftirilmesi i\u00e7in gerekli tedbirlerin acilen al\u0131nmas\u0131 ve anadile y\u00f6nelik nefret sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131 konular\u0131ndasorumluluklar\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131yor, g\u00f6reve davet ediyoruz.\u201d<\/p>\n