![\"\"](\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/Suzan-Nana-Tarablus-253x270.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Suzan Nana Tarablus\u00b4un yeni kitab\u0131 Varl\u0131k Yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131: \u00b4Baba Bize Neden D\u00f6nme Diyorlar?\u00b4<\/strong><\/em><\/p>\n Nermin Ketenci<\/strong><\/p>\n Bilindi\u011fi \u00fczere M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011fa ge\u00e7en Yahudiler \u2018d\u00f6nme\u2019 diye an\u0131l\u0131yor. \u201cHer yere, hi\u00e7bir kabiliyetleri olmad\u0131\u011f\u0131 halde, sadece Sabetayistlerin gelmesine isyan ediyorum\u2026 B\u00fct\u00fcn k\u00f6\u015fe ba\u015flar\u0131n\u0131 tutmu\u015flar. Bug\u00fcn e\u011flence sanayiine, televizyon sanayiine, reklam sanayiine \u0130brani olmayan giremez; bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yl\u00fcyorum<\/em>.\u201d Bu c\u00fcmleler ortalarda g\u00f6r\u00fcnmedi\u011fi i\u00e7in art\u0131k unutulan Yal\u00e7\u0131n K\u00fc\u00e7\u00fck\u2019e ait. K\u00fc\u00e7\u00fck\u2019e bakarsan\u0131z b\u00fct\u00fcn Mehmet Ali\u2019ler, Abdullah G\u00fcl, Tarkan, Deniz Akkaya, Beren Saat ve bir\u00e7ok ki\u015fi Sabetayc\u0131yd\u0131. Sonra her yerde Sabetayc\u0131 arama i\u015fini Soner Yal\u00e7\u0131n devral\u0131p bu sa\u00e7ma listeye Adnan Menderes, Ahmet Davuto\u011flu gibi isimleri eklemi\u015f. \u0130\u015fler iyice b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f; ba\u015fka biri de Soner Yal\u00e7\u0131n ve S\u00f6zc\u00fc yazarlar\u0131n\u0131n gizli Ermeni ve gizli Yahudi oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 ortaya atm\u0131\u015f. \u00d6yle garip kriterler koyulmu\u015f ki, ince eleyip s\u0131k dokusan\u0131z, \u00fclkenin yar\u0131s\u0131 Sabetayc\u0131.<\/p>\n Gen haritas\u0131na bakarsak T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan n\u00fcfusun en yak\u0131n genetik akrabas\u0131 Ermeniler. Orta Asya ile akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131 y\u00fczde 10 civar\u0131, Yunanistan ve \u0130talya ile de akrabal\u0131k var. Yani liste tutanlar gen analizi yapt\u0131rsalar kim bilir nas\u0131l bir s\u00fcrprizle kar\u015f\u0131la\u015facaklar! Zaten Yal\u00e7\u0131n K\u00fc\u00e7\u00fck, \u201cSabetayistler olmasayd\u0131, bu cumhuriyeti kuramazd\u0131k\u2026\u00a0<\/em>\u0130brani olma ihtimalini y\u00fcksek tutuyorum. Bundan da hi\u00e7 rahats\u0131z olmam<\/em>\u201d demi\u015f. Bu \u00e7eli\u015fik fikirlerin ard\u0131ndan hat\u0131ralarda sadece komplo teorileri kalm\u0131\u015f.<\/p>\n Sabetay Sevi<\/strong><\/p>\n Sabetay Sevi, 1626\u2019da Yahudi bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak \u0130zmir\u2019de d\u00fcnyaya geldi. Gen\u00e7 ya\u015f\u0131nda geleneksel Yahudi e\u011fitimini bitirip haham olmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, kendisini \u2018Mesih\u2019 ilan etti. Bu \u00e7\u0131k\u0131\u015f kar\u015f\u0131l\u0131k buldu ve inanc\u0131 Londra\u2019dan Moskova\u2019ya, Fas\u2019tan Yemen\u2019e kadar geni\u015f bir co\u011frafyaya yay\u0131ld\u0131. Ruhani yakla\u015f\u0131mlar\u0131, Tasavvuf ile Kabala\u2019y\u0131 harmanlayan bir ibadet tarz\u0131na dayan\u0131yor.<\/p>\n Durumdan rahats\u0131z olan Osmanl\u0131 taraf\u0131ndan hapse at\u0131lmas\u0131 ve i\u015fkence g\u00f6rmesi, Mesihlik s\u00f6ylencesini g\u00fc\u00e7lendirdi. Sevi\u2019ye idam veya \u0130slam\u2019a ge\u00e7i\u015f se\u00e7enekleri sunuldu. Sevi b\u00f6ylece M\u00fcsl\u00fcman oldu. Bunun \u00fczerine takip\u00e7ileri \u201cMesih ihtida ettiyse bir hikmet vard\u0131r<\/em>\u201d deyip M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011fa ge\u00e7ti. Aktard\u0131klar\u0131na g\u00f6re, d\u0131\u015far\u0131da \u00e7o\u011funlu\u011fa uyumlular, i\u00e7eride bildikleri hayat\u0131 ya\u015f\u0131yorlar. 18. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131nda yakla\u015f\u0131k 1500 ki\u015fi olan cemaat, 19. y\u00fczy\u0131lda Selanik\u2019te uluslararas\u0131 ba\u011flant\u0131s\u0131 en g\u00fc\u00e7l\u00fc, en e\u011fitimli kesimi olu\u015fturuyor. 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131nda 10-15 bin ki\u015filik bir toplulu\u011fa ula\u015f\u0131yorlar. \u0130yi e\u011fitim alm\u0131\u015f, kalifiye insanlar b\u00fcrokraside, diplomaside vs.\u00a0etkin pozisyonlara geliyor. O d\u00f6nemde Balkanlar\u2019da misyoner okullar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na cevaben Osmanl\u0131, Selaniklilerin Terakki ve Feyziye okullar\u0131na destek veriyor.<\/p>\n Cumhuriyet\u2019in kurulu\u015f d\u00f6neminde de Selaniklilerin katk\u0131lar\u0131 devam ediyor; edebiyattan b\u00fcrokrasiye, finanstan end\u00fcstriye kadar bir\u00e7ok alanda \u00f6nemli roller al\u0131yorlar. Bu bilgilerin kayna\u011f\u0131 olan Cengiz \u015ei\u015fman\u2019a g\u00f6re, T\u00fcrkiye\u2019de ve yurtd\u0131\u015f\u0131nda yakla\u015f\u0131k 70-80 bin Selanikli var.<\/p>\n Baba bize neden d\u00f6nme diyorlar?<\/strong><\/p>\n \u2018Baba Bize Neden D\u00f6nme Diyorlar?\u2019<\/em>\u00a0Suzan Nana<\/strong>\u00a0Tarablus<\/strong>\u2019un d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kitab\u0131. Di\u011fer \u00fc\u00e7 kitapta \u0130stanbullu Yahudiler konu\u015fmu\u015ftu; art\u0131k oturmad\u0131klar\u0131 semtlerde b\u0131rakt\u0131klar\u0131 evleri, kom\u015fular\u0131, i\u015fleri-g\u00fc\u00e7lerini anlatm\u0131\u015flard\u0131, kimlikler a\u00e7\u0131kt\u0131. Arada bir tehlike yaratan toplumsal gerginliklere ra\u011fmen durum \u2018bir \u015fekilde\u2019 idare edilmi\u015fti. Tarablus \u015fimdi \u00e7\u00f6z\u00fclmesi daha \u00e7etrefilli bir yuma\u011f\u0131 eline al\u0131yor: Portekiz pasaportu konusuyla g\u00fcndeme gelen, Yahudi ge\u00e7mi\u015fleriyle \u2018D\u00f6nmeler\u2026\u2019 Onlara \u2018Selanikli\u2019, \u2018Sabetayc\u0131\u2019, \u2018Maaminim\u2019 de deniyor. R\u00f6portaj verenlerden baz\u0131lar\u0131 \u2018D\u00f6nme\u2019 meselesine al\u0131nganl\u0131k g\u00f6stermemi\u015f, baz\u0131lar\u0131 da ho\u015flanmad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtmi\u015f. Ben \u2018Selanikli\u2019yi kullanmay\u0131 se\u00e7iyorum; insanlar ald\u0131rmama a\u015famas\u0131na gelse, literat\u00fcre b\u00f6yle ge\u00e7se bile, komplocu bir \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m\u0131 var.<\/p>\n Kitap\u00a0<\/em><\/strong>Suzan Nana Tarablus\u2019un Selaniklilerin \u00fc\u00e7 grubundan bireylerle yapt\u0131\u011f\u0131 r\u00f6portajlardan olu\u015fuyor. \u00d6ns\u00f6z\u00fc\u00a0\u2018Suskunlu\u011fun Y\u00fck\u00fc\u2019<\/em>\u00a0kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131\u00a0Cengiz<\/strong>\u015ei\u015fman<\/strong>\u2019\u0131n kaleminden\u2026 D\u0131\u015far\u0131ya a\u00e7\u0131lmaya pek g\u00f6nl\u00fc olmayan insanlar\u0131 konu\u015fmaya ikna etmek herhalde zor olmu\u015ftur, ancak deneyimli gazeteci Tarablus bunu ba\u015farm\u0131\u015f. Selaniklilerin kendilerinden bahsetmek istememeleri normal, \u00e7ok eskiden tehditle din de\u011fi\u015ftirmi\u015fler, \u2018samimiyetleri\u2019 s\u00fcrekli sorgulanm\u0131\u015f, \u2018D\u2019 diye i\u015faretlenmi\u015fler\u2026 \u0130\u015faretlenen bir tek onlar de\u011fil tabii, ama \u015fu anda Selaniklilerden bahsediyoruz.<\/p>\n Bir tan\u0131k durumu \u015f\u00f6yle \u00f6zetliyor: \u201c\u0130spanya\u2019n\u0131n Katolik krallar\u0131n\u0131n engizisyonu sonucu dinini ink\u00e2r etmektense s\u00fcrg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc se\u00e7en, yerle\u015fti\u011fi \u00fclkede yeniden dinini ink\u00e2r etmeye zorlanan ve o \u00fclkenin muktedirlerinin dinini benimseyen bir toplulu\u011fa mensupsunuz ve birileri de \u00f6tekileri de size s\u0131rt \u00e7evirdi\u011fi halde bir ruhani aray\u0131\u015f\u0131 \u0131srarla s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorsunuz<\/em>.\u201d \u015eeffafl\u0131ktan yana bir tan\u0131\u011f\u0131n komplo teorilerinin \u00f6tesinde, g\u00fc\u00e7l\u00fckleri ve zay\u0131fl\u0131klar\u0131yla insan olduklar\u0131n\u0131 belirtmek zorunda hissetmesi bile bask\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc anlatabilir. Komplo teorilerini bir an unutursak durum, insanlar\u0131n birbirini insan olduklar\u0131na ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131\u2026 \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n kurtulamad\u0131\u011f\u0131 bir dert\u2026 Selanikliler de di\u011fer gruplar gibi; gelenek\u00e7isi var, yenilik\u00e7isi var, inanan\u0131-inanmayan\u0131 var, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k rit\u00fcellerini yerine getirenler var\u2026Tabii nefret s\u00f6yleminden hepsi pay\u0131n\u0131 al\u0131yor.<\/p>\n Selanikliler se\u00e7ilmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, bilgiyi kendilerinden olana aktar\u0131yorlar. E\u011fitime ve i\u00e7 dayan\u0131\u015fmaya \u00f6nem vermenin sonucunda nitelikli bir topluluk olu\u015fturduklar\u0131 do\u011fru; yine de kendilerinin \u2018kibir\u2019 veya \u2018snobizm\u2019 dedi\u011fi, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n antipatisini \u00e7eken durumun arkas\u0131nda, kapal\u0131 ya\u015faman\u0131n dezavantaj\u0131na kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen bir telafi mekanizmas\u0131n\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n Ticaretle u\u011fra\u015fmalar\u0131n\u0131 toprak sahibi olamamakla, ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlerden s\u00fcrg\u00fcn edilmekle a\u00e7\u0131kl\u0131yorlar. Yapt\u0131klar\u0131 i\u015fin her yerde ge\u00e7erli olmas\u0131 gerekiyor. \u0130\u00e7 evlilikler \u00e7ok yayg\u0131n, o kadar ki kocas\u0131 \u00f6len kad\u0131n, toplulu\u011fu ve miras\u0131 koruma amac\u0131yla kay\u0131nbiraderiyle evlendiriliyor. Tan\u0131klar aile i\u00e7i evliliklerin yan\u0131 s\u0131ra \u00e7ift kimlikle ya\u015famam\u0131n da ruhsal sorunlara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyor. G\u00f6r\u00fcnmekten ve ayn\u0131 zamanda yok olmaktan korkmak birbirine kar\u0131\u015f\u0131yor. Selanikliler aras\u0131nda hem k\u00f6klerine ba\u011fl\u0131 kalmak hem k\u00f6kten kopmak aras\u0131nda Araf\u2019ta kalanlar, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bir bedel \u00f6d\u00fcyor. Kapal\u0131 grubun olumlu taraf\u0131 akraba olsun olmas\u0131n yoksullar\u0131n desteklenmesi, \u00e7ocuklar\u0131n okutulmas\u0131. Selanikliler soy a\u011fac\u0131 tutuyor ve soylar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131yorlar, ne yaz\u0131k ki kad\u0131nlar dahil edilmiyor. Soy ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda ilgin\u00e7 olaylar ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor, eski nesillerden bir Mevlevi \u00fczerine \u00f6\u011frencilerin tuttu\u011fu bir defterin Harvard\u2019da bulunma \u00f6yk\u00fcs\u00fc gibi\u2026<\/p>\n Varl\u0131k Vergisi\u2019nde ne M\u00fcsl\u00fcmanlar kadar az, ne de gayrim\u00fcslimler kadar \u00e7ok \u00f6demi\u015fler. Devlette \u00fcst makamlara gelebilmi\u015fler. D\u0131\u015far\u0131dan dindar olmayan M\u00fcsl\u00fcmanlar gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrken, kendi kapal\u0131 gruplar\u0131nda geleneksel rit\u00fcelleri s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015fler. Suskunluk \u00f6ylesine i\u00e7selle\u015ftirilmi\u015f ki, neye inand\u0131klar\u0131n\u0131 i\u00e7eride bile a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermekten sak\u0131nm\u0131\u015flar; b\u00fcy\u00fcklerin mezar yerlerini bile a\u00e7\u0131klamam\u0131\u015flar. Aileler, \u00e7ocuklar\u0131 merak edip soru sormaya ba\u015flamad\u0131k\u00e7a konuyu a\u00e7mam\u0131\u015f. \u00c7ocuklar do\u011fum, evlilik veya cenaze rit\u00fcellerinde Ladino konu\u015fuldu\u011funu duyarak ya da d\u0131\u015far\u0131dan biri veya bir akraba taraf\u0131ndan uyar\u0131larak k\u00f6kenlerini \u00f6\u011frenmeye ad\u0131m atm\u0131\u015flar, \u00e7\u00fcnk\u00fc ebeveynler hep sorular\u0131 ge\u00e7i\u015ftirme adetindeymi\u015f. Kitab\u0131n konuklar\u0131ndan biri \u201cAma\u00e7 \u00e7ocuklar\u0131 korumak<\/em>\u201d diyor ve ekliyor \u201cHer bilginin yeri ve zaman\u0131 var<\/em>\u201d. \u015e\u00f6yle de ifade edebiliriz: \u201cAncak pe\u015finden ko\u015fanlar \u00f6\u011frenebilir.\u201d<\/p>\n \u0130simleri Viktor, Yani veya H\u0131rant olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hemen g\u00f6ze \u00e7arpmam\u0131\u015flar, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmekten ve g\u00f6steri\u015ften ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015flar, ama dikkatli bak\u0131\u015flar\u0131 hep \u00fczerlerinde hissetmekten kurtulamam\u0131\u015flar. \u015e\u00f6yle bir g\u00f6zlem var: M\u00fcsl\u00fcmanlar sevdikleri Selaniklileri Yahudi olarak g\u00f6rm\u00fcyor, Avrupal\u0131lar direkt Yahudi olarak g\u00f6r\u00fcyor. Belli bir ibadethanelerinin olmay\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc kurtarm\u0131\u015f,\u00a0 ama mezarl\u0131klar\u0131n\u0131n ayr\u0131 olmas\u0131 herkesin malumu. \u0130kircikli bir ya\u015fam s\u00fcrmenin getirdi\u011fi sezgi g\u00fcc\u00fcyle kiminle ne konu\u015fulaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015fler, aksanlar\u0131na dikkat etmi\u015fler. Donan\u0131ml\u0131, kentli, e\u011fitimli insanlar olarak, ortama uyum g\u00f6sterip i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 topluma faydalar\u0131 dokunursa, ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n yapt\u0131r\u0131mlar\u0131na daha az maruz kalacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fler, umut etmi\u015fler. Sonu\u00e7 pek \u00f6yle olamam\u0131\u015f; kendilerini T\u00fcrk addederken devletin onlara ayn\u0131 g\u00f6zle bakmamas\u0131 hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yaratm\u0131\u015f. Yine de adaptasyon becerileriyle travmay\u0131 atlatm\u0131\u015flar.<\/p>\n Kendi aidiyetlerinin dinsel pratikten uzakla\u015f\u0131p k\u00fclt\u00fcrel boyuta kayd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenler, Selaniklili\u011fin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde asimile oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeler. Yeni nesiller dinden uzakla\u015f\u0131yor, genellikle deist, ateist olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar; saklanma gere\u011fi duymadan gelenek ve g\u00f6reneklerine sahip \u00e7\u0131kmak istiyorlar, i\u00e7 evliliklerin azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyorlar. Bir grup ise artan bask\u0131larla yok olmamak i\u00e7in yeniden i\u00e7 evliliklere d\u00f6n\u00fcyor. R\u00f6portaj veren ki\u015filer yurt d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fasalar bile tam isimlerini vermek istememi\u015fler, sonu\u00e7ta arkada akrabalar var. Cesur itiraflar\u0131n arkas\u0131ndan ne gelece\u011fi me\u00e7hul: belki ay\u0131plama, belki ele\u015ftiri, belki darg\u0131nl\u0131k, oradaki T\u00fcrklerden gelecek tepkiler\u2026 \u015eeffafla\u015fma iste\u011finin hemen hayata ge\u00e7mesi do\u011fald\u0131r ki m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n Toplumun beraber ya\u015fay\u0131p kendine benzetemedi\u011fi insanlar\u0131, suskunlu\u011fa mahk\u00fbm etmeyece\u011fi, kimsenin \u201cBen de insan evlad\u0131y\u0131m<\/em>\u201d demek zorunda kalmayaca\u011f\u0131 g\u00fcnler dile\u011fiyle\u2026<\/p>\n Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n https:\/\/www.haber3.com\/medya\/yalcin-kucukten-sok-aciklamalar-haberi-52324<\/a><\/p>\n