{"id":66640,"date":"2022-01-18T03:29:02","date_gmt":"2022-01-18T08:29:02","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66640"},"modified":"2022-01-18T03:29:02","modified_gmt":"2022-01-18T08:29:02","slug":"varlik-vergisi-ve-turklestirme-politikalari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66640","title":{"rendered":"Varl\u0131k Vergisi ve T\u00fcrkle\u015ftirme Politikalar\u0131"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Etnik m\u00fclks\u00fczle\u015ftirme ve derin dondurucu<\/strong><\/p>\n

S\u00f6yle\u015fi:\u00a0An\u0131l Olcan<\/a><\/strong><\/p>\n

\u201cYak\u0131n tarihimizde neler olmu\u015f!\u201d \u00dcst\u00fc ne kadar \u00f6rt\u00fcl\u00fcrse \u00f6rt\u00fcls\u00fcn, olmad\u0131k anlarda kal\u0131n \u00f6rt\u00fcn\u00fcn alt\u0131ndan ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karan kirli, karanl\u0131k ge\u00e7mi\u015f bu kez pop\u00fcler bir kanalda yay\u0131nlanan pop\u00fcler bir diziyle g\u00fcndeme oturdu. \u201cKul\u00fcp\u201d dizisinin odakland\u0131\u011f\u0131 Varl\u0131k Vergisi ve 6-7 Eyl\u00fcl olaylar\u0131n\u0131n tarihsel zeminini ve bug\u00fcne aktar\u0131lan sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u201cVarl\u0131k Vergisi ve T\u00fcrkle\u015ftirme Politikalar\u0131\u201d kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131, sosyolog Ayhan Aktar\u2019dan dinliyoruz.<\/strong><\/em><\/p>\n

Netflix<\/em><\/strong>\u2019te yay\u0131nlanan\u00a0Kul\u00fcp<\/em>\u00a0dizisi pop\u00fcler bir mecrada ilk defa Varl\u0131k Vergisi, 6-7 Eyl\u00fcl olaylar\u0131, gayrim\u00fcslimlerin u\u011frad\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131mc\u0131l\u0131klar gibi konular\u0131 g\u00fcndeme getirdi\u011fi i\u00e7in ilgiyle kar\u015f\u0131land\u0131. Siz diziyi nas\u0131l buldunuz? Toplumsal alanda olumlu bir yans\u0131mas\u0131 oldu\u011funu g\u00f6zlemlediniz mi?<\/strong><\/p>\n

Ayhan Aktar:\u00a0<\/strong>Ben diziyi \u00e7ok be\u011fendim. Bas\u0131ndan \u00f6\u011frendi\u011fim kadar\u0131yla,\u00a0Netflix<\/em>\u2018in d\u00fcnya klasman\u0131nda da en \u00e7ok seyredilen on dizisi i\u00e7ine girmi\u015f. Bu tip diziler akademisyenlerde biraz moral bozuklu\u011fu yarat\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc y\u0131llarca u\u011fra\u015f\u0131r ara\u015ft\u0131rma yapar, kitap yazars\u0131n\u0131z, on bin ki\u015fi kitab\u0131n\u0131z\u0131 okursa bu bir rekor say\u0131l\u0131r ve mutlu olursunuz. Fakat yetenekli bir y\u00f6netmen akademisyenlerin bilgi birikiminden ve kitaplar\u0131ndan faydalanarak bir dizi \u00e7eker, pop\u00fcler bir mecrada g\u00f6sterilir. Diziyi milyonlarca insan seyreder ve \u201cVay be, yak\u0131n tarihimizde neler olmu\u015f?<\/em>\u201d derler. \u0130\u00e7inizden \u201cYahu, biz bunlar\u0131 y\u0131llar \u00f6nce yazm\u0131\u015ft\u0131k<\/em>\u201d demek gelir. Ama g\u00f6rsel sanat\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc teslim etmek ve bunun yaratt\u0131\u011f\u0131 bilin\u00e7 s\u0131\u00e7ramas\u0131n\u0131n keyfini \u00e7\u0131karmak gerekir. Kabul edelim, sinema sanat\u0131 ortalama vatanda\u015fa \u00e7ok \u015fey anlatma g\u00fcc\u00fcne sahip. \u0130nsanlar evlerinde otururken bir \u015feyler \u00f6\u011frenir ve \u015fa\u015f\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n

Tabii bu noktada \u201c\u015fa\u015f\u0131rma\u201d hali \u00fczerinde biraz d\u00fc\u015f\u00fcnmek l\u00e2z\u0131m. Ne yaz\u0131k ki, T\u00fcrkiye\u2019nin yak\u0131n ge\u00e7mi\u015finde \u00e7ok-dinli, \u00e7ok-k\u00fclt\u00fcrl\u00fc ve kozmopolit bir yap\u0131ya sahip oldu\u011funu ilk kez Netflix dizisinden \u00f6\u011frenen vatanda\u015flar\u0131m\u0131z var. Bu da \u201cT\u00fcrkle\u015ftirme politikalar\u0131\u201d olarak isimlendirdi\u011fim uygulamalar\u0131n ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyor. T\u00fcrkle\u015ftirme politikalar\u0131 derken \u015funlar\u0131 kast ediyorum: sokakta konu\u015fulan dilden okullarda \u00f6\u011fretilecek tarihe, e\u011fitimden sanayi hayat\u0131na, ticaretten devlet personel rejimine, \u00f6zel hukuktan vatanda\u015flar\u0131n belli y\u00f6relerde isk\u00e2n edilmelerine kadar toplumsal hayat\u0131n her boyutunda T\u00fcrk etnik kimli\u011finin her d\u00fczeyde ve tavizsiz bir bi\u00e7imde egemenli\u011fini ve a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koymas\u0131d\u0131r. Yani hayat\u0131n t\u00fcm boyutlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkle\u015fmesidir, hatta fiziki ve co\u011frafi \u00e7evre bile buna dahildir.<\/p>\n

\"\"
Ayhan Aktar<\/em><\/figcaption><\/figure>\n

1929\u2019da \u0130stanbul\u2019un sokak isimleri de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Ba\u011flarba\u015f\u0131 semtindeki Gemici Ohannes Sokak olur size Reiss\u00fcl K\u00fcttap Sokak, B\u00fcy\u00fckada\u2019daki Protestan Kilisesi Sokak olur size Z\u00fchre Sokak. Verilmek istenen mesaj bellidir:\u00a0\u201cBurada Gemici Ohannes diye biri ya\u015famad\u0131, Protestanlar da olmad\u0131, onlar\u0131n kilisesinin ad\u0131n\u0131 anmasak daha iyi olur\u201d.<\/em>\u00a0Durum ta\u015frada daha da vahimdir. \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131nda kurulan komisyonlar taraf\u0131ndan 1928\u2019den bu yana sistematik olarak isimleri K\u00fcrt\u00e7e, Ermenice, Rumca, S\u00fcryanice, Arap\u00e7a, Lazca, \u00c7erkezce ve G\u00fcrc\u00fcce olan k\u00f6y ve kasabalar\u0131n isimleri T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, Bursa\u2019da m\u00fcbadele \u00f6ncesinde Rumlar\u0131n oturdu\u011fu Tirilye beldesi Zeytinba\u011f\u0131 oluvermi\u015ftir. Sevan Ni\u015fanyan\u2019\u0131n hesaplamalar\u0131na g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019deki yerle\u015fimlerin \u00fc\u00e7te birinin, yani 15.047 yerle\u015fim biriminin ismi de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. Ne kadar \u201cyerli ve milli\u201d bir durum de\u011fil mi? Veya \u201cyerli ve milli\u201d olma tarihimiz asl\u0131nda ne kadar eski de\u011fil mi?<\/p>\n

\u015eimdi bu yalan d\u00fcnyada do\u011fup b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u00a0Kul\u00fcp<\/em>\u00a0dizisini seyrediyorlar ve birdenbire \u015fa\u015f\u0131r\u0131p ayd\u0131nlanarak birbirlerine\u00a0\u201cYahu, biliyor musun T\u00fcrkiye\u2019de Yahudiler varm\u0131\u015f!\u201d<\/em>\u00a0diyorlar. Veya\u00a0\u201cT\u00fcrkiye\u2019de Yahudiler kendi aralar\u0131nda Ladino diye bir dil konu\u015furmu\u015f, hatta bu dilde g\u00fczel \u015fark\u0131lar\u0131 bile varm\u0131\u015f\u201d<\/em>\u00a0diyorlar. Tabii b\u00fct\u00fcn bunlar asl\u0131nda hay\u0131rl\u0131 geli\u015fmeler. Merkezi otoritenin son y\u00fczy\u0131lda ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u201chaf\u0131za silme\u201d veya zihinlere \u201cKemalist format atma\u201d operasyonlar\u0131 uzun s\u00fcredir \u00e7at\u0131rd\u0131yor. Bunlar\u0131n yerine AKP\u2019nin oturtmak istedi\u011fi \u201cyerli ve milli\u201d haf\u0131za kal\u0131plar\u0131 eskisinden daha da sakil duruyor. Hat\u0131rlay\u0131n,\u00a0Payitaht Abd\u00fclhamit<\/em>dizisinde mahalle kabaday\u0131s\u0131 gibi gezinen ve ara s\u0131ra \u0130ngiliz el\u00e7isini tokatlayan bir II. Abd\u00fclhamit vard\u0131. Tam evlere \u015fenlik bir durum!<\/p>\n

Anadolu\u2019daki gayrim\u00fcslimlerin m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilme s\u00fcreci 1915\u2019ten ba\u015flar. 1915\u2019te Ermeni tehciriyle Anadolu\u2019nun k\u00fc\u00e7\u00fck \u015fehirlerinde ba\u015flayan servet transferi, m\u00fcbadeleyle Rumlar\u0131n m\u00fclklerinin el de\u011fi\u015ftirmesiyle devam eder. Varl\u0131k Vergisi gayrim\u00fcslimlerin servetlerinin el de\u011fi\u015ftirmesinin son a\u015famas\u0131d\u0131r.<\/p><\/blockquote>\n

\u0130stanbullu Yahudi bir arkada\u015f\u0131m birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce i\u015f i\u00e7in Kayseri\u2019ye gitmi\u015f. Kayserili i\u015f adamlar\u0131 bizimkini isminden dolay\u0131 \u0130ngiliz zannetmi\u015f!\u00a0\u201cMa\u015fallah Rafael Bey, T\u00fcrk\u00e7eniz \u00e7ok iyi. Nas\u0131l \u00f6\u011frendiniz?\u201d<\/em>\u00a0gibi tuhaf sorular sormu\u015flar. Bizimki durumu anlat\u0131nca da utan\u0131p,\u00a0\u201cAma biz \u00f6mr\u00fcm\u00fczde ilk kez Yahudi g\u00f6r\u00fcyoruz, kusura bakmay\u0131n\u201d<\/em>demi\u015fler. Halbuki 1914 Osmanl\u0131 say\u0131m\u0131na g\u00f6re, Kayseri\u2019de 184 bin M\u00fcsl\u00fcman, 50 bin Ermeni, 26 bin 500 Rum ve 2 bin civar\u0131nda da Protestan ya\u015f\u0131yordu. Yani 1914 rakamlar\u0131na g\u00f6re n\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te biri gayrim\u00fcslimlerden olu\u015fuyordu. B\u00f6ylesine \u00e7ok-dinli ve \u00e7ok-k\u00fclt\u00fcrl\u00fc bir ge\u00e7mi\u015ften gelen insanlar g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130stanbullu Yahudi g\u00f6r\u00fcnce pek \u015fa\u015f\u0131r\u0131yorlar. Bu kesim \u00fczerinde\u00a0Kul\u00fcp<\/em>\u00a0dizisinin etkisi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ve bence \u00f6nemlidir.<\/p>\n

Varl\u0131k Vergisi ve T\u00fcrkle\u015ftirme Politikalar\u0131<\/em><\/strong>\u2019n\u0131 yazmaya sizi y\u00f6nelten ne olmu\u015ftu, Varl\u0131k Vergisi\u2019yle ilgilenmeye nas\u0131l ba\u015flad\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n

Doktora derecesini ald\u0131ktan sonra, kendime bir \u201caktif tatil\u201d zaman\u0131 vermi\u015ftim. \u0130ki y\u0131l sadece roman ve an\u0131 okudum. 1991 yaz\u0131nda tatildeyken \u0130stanbul Defterdar\u0131 Faik \u00d6kte\u2019nin\u00a0Varl\u0131k Vergisi Facias\u0131<\/em>\u00a0isimli an\u0131lar\u0131 okudum ve bu konuda bir monografi yazmaya karar verdim. D\u00f6nemin gazetelerini okudum ve i\u00e7im karard\u0131. Gayrim\u00fcslimlere kar\u015f\u0131 kullan\u0131lan nefret s\u00f6ylemi midemi buland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. 1992\u2019de, \u0130spanya engizisyonundan ka\u00e7an Yahudilerin T\u00fcrkiye\u2019ye geli\u015finin 500. y\u0131l\u0131n\u0131 kutlamak amac\u0131yla\u00a0500. Y\u0131l\u00a0<\/em>isimli bir vak\u0131f kurulmu\u015ftu. Vak\u0131f b\u00fcy\u00fck bir akademik toplant\u0131 organize etmi\u015fti. Toplant\u0131da Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi\u2019nden hocam Prof. Heath Lowry beni Prof. Bernard Lewis ve Prof. Stanford Shaw\u2019la tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131.\u00a0\u201cAyhan benim eski \u00f6\u011frencimdir. Biraz haylaz bir adamd\u0131r. Varl\u0131k Vergisi gibi netameli bir konuyla ilgileniyor\u201d<\/em>\u00a0demi\u015fti. Lewis de\u00a0\u201cVarl\u0131k Vergisi\u2019ni kimse do\u011fru d\u00fcr\u00fcst yazamad\u0131\u201d<\/em>\u00a0dedi. Ben de\u00a0\u201cVarl\u0131k Vergisi\u2019ni yazabilmek i\u00e7in ar\u015fivlerin a\u00e7\u0131lmas\u0131 l\u00e2z\u0131m. Bizim ar\u015fivlerimiz h\u00e2l\u00e2 kapal\u0131\u201d<\/em>\u00a0dedim. Bana g\u00fclerek,\u00a0\u201cAman, ne \u00f6nemi var? Siz de ba\u015fka memleketin ar\u015fivlerine bak\u0131n. \u0130ngiliz ar\u015fivinde \u00e7ok malzeme var. Hi\u00e7 durmay\u0131n Londra\u2019ya gidin\u201d\u00a0<\/em>dedi. Ben de Stanford Shaw\u2019a d\u00f6n\u00fcp\u00a0\u201cBu sene izin ald\u0131m, Amerika\u2019ya gidiyorum. Amerikan Milli Ar\u015fivleri Washington\u2019da m\u0131?\u201d\u00a0<\/em>diye sordum. Shaw da\u00a0\u201cWashington\u2019a gitmenize gerek yok. Orgeneral Kenan Evren Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn do\u011fumunun 100. y\u0131l\u0131 nedeniyle Amerikan milli ar\u015fivlerindeki T\u00fcrkiye\u2019yle ilgili mikrofilmleri Ankara\u2019ya getirtti. Amerikan K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nde inceleyebilirsiniz\u201d<\/em>\u00a0dedi.<\/p>\n

O gece otob\u00fcse binip Ankara\u2019ya gittim. Amerikan K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nde\u00a0\u201cBurada sadece iki g\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fabilirsiniz. Yaz tatiline giriyoruz. \u0130lgilendi\u011finiz mikrofilm makaralar\u0131n\u0131 yaz\u0131n, \u0130stanbul\u2019daki konsoloslu\u011fa yollar\u0131z\u201d<\/em>\u00a0dediler. \u00dc\u00e7-d\u00f6rt makara se\u00e7tim. Her mikrofilm makaras\u0131nda yakla\u015f\u0131k on bin belge vard\u0131. Amerikan devletinin b\u00fcrokratik kurulu\u015flar\u0131n\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc belge tasnif mant\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. Amerikan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 belgeleri Ortado\u011fu, T\u00fcrkiye ve T\u00fcrkiye\u2019de az\u0131nl\u0131klar ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda tasnif etmi\u015fti. Tasnifte \u00fcstte olanlar 1940\u2019lar\u0131n Varl\u0131k Vergisi belgeleriydi. Belgeleri okuduk\u00e7a ge\u00e7mi\u015fe do\u011fru gidiyordum. Mesela, 1934 Trakya Yahudi Pogromu\u2019nu ve 1923-24 m\u00fcbadelesinin incelikli taraflar\u0131n\u0131 Amerikan milli ar\u015fivlerindeki belgelerden \u00f6\u011frendim.<\/p>\n

\"\"
Vakit gazetesinden Varl\u0131k Vergisi haberleri. \u00dcstte, Yeni Sabah\u2019tan Sezai Say\u0131c\u0131\u2019n\u0131n \u00e7izimiyle Saydam, Sara\u00e7o\u011flu ve \u0130n\u00f6n\u00fc.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n

Kitab\u0131n\u0131zda 1915 Ermeni tehciri ve soyk\u0131r\u0131m\u0131na, 1923-24 m\u00fcbadelesine de geni\u015f yer veriyorsunuz. Sizinle Ermeni tehciriyle ilgili yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u00a0<\/strong>s\u00f6yle\u015fide<\/strong><\/a>T\u00fcrkiye\u2019de Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 d\u00f6neminde ya\u015fananlar\u0131n pek tart\u0131\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftiniz. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda ya\u015fananlar sonras\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiledi?<\/strong><\/p>\n

1942\u2019de \u00e7\u0131kan Varl\u0131k Vergisi Kanunu\u2019nun evveliyat\u0131na bakmadan T\u00fcrkle\u015ftirme politikalar\u0131n\u0131n mant\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lamaz. Galiba i\u015fe I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan ba\u015flamak l\u00e2z\u0131m. Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda Osmanl\u0131 toplumu tam bir alt\u00fcst olu\u015f ya\u015f\u0131yor. Peki, sava\u015f d\u0131\u015f\u0131 kalmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil miydi? M\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. 1913-15 aras\u0131nda Sofya\u2019da askeri ata\u015fe olarak g\u00f6rev yapan Yarbay Mustafa Kemal Bey Harbiye Naz\u0131r\u0131 Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n 2 A\u011fustos 1914 tarihli seferberlik karar\u0131n\u0131 duyduktan sonra, arkada\u015f\u0131 Dr. Tevfik R\u00fc\u015ft\u00fc Aras\u2019a yazd\u0131\u011f\u0131 on yedi sayfal\u0131k mektupta Osmanl\u0131 devletinin sava\u015f d\u0131\u015f\u0131nda kalmas\u0131 gerekti\u011fini vurgular. Ayr\u0131ca, Almanlar\u0131n sava\u015f\u0131 kazanmas\u0131n\u0131n imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu kurmay subay mant\u0131\u011f\u0131yla analiz eder. Ama Enver Pa\u015fa \u00f6nceden i\u015fi ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Sava\u015fa girmek amac\u0131yla Almanlarla gizli bir anla\u015fma yapm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 Harbiye Nezareti 1914-18 aras\u0131nda yakla\u015f\u0131k 2 milyon 850 bin askeri silah alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. Peki, bu kadar b\u00fcy\u00fck bir orduyu nas\u0131l besleyeceksiniz, nas\u0131l giydireceksiniz? Bunlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen bir liderlik yoktur. Tamamen Almanlar\u0131n verece\u011fi bor\u00e7, askeri yard\u0131m, silah ve m\u00fchimmata g\u00fcvenerek bu insanlar sava\u015f meydanlar\u0131na s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. 1914\u2019te 40 bin askerin Sar\u0131kam\u0131\u015f\u2019ta donarak \u00f6lmesi b\u00fcy\u00fck bir fel\u00e2kettir. Enver Pa\u015fa 26-30 A\u011fustos 1914 tarihinde Almanlar\u0131n Ruslara kar\u015f\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 Tannenberg meydan muharebesini taklit etmek ister. Almanlar sava\u015f\u0131 yaz\u0131n d\u00fcz bir co\u011frafyada kazan\u0131rlar. Maceraperest Enver Pa\u015fa aral\u0131k ay\u0131 sonunda eksi 20 derecede, 2 bin 500 metre rak\u0131ml\u0131 da\u011flar\u0131 a\u015farak Kafkasya\u2019y\u0131 ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Olacak i\u015f de\u011fil! Sar\u0131kam\u0131\u015f\u2019ta askerler donarak ya da tif\u00fcsten hayatlar\u0131n\u0131 kaybeder.<\/p>\n

1926 tarihli Memurin Kanunu\u2019ndaki devlet memuru olacaklarda aranan \u015fartlar\u0131n birinci maddesi\u00a0\u201cT\u00fcrk olmak\u201d<\/em>t\u0131r.T\u00fcrk olmak deyince Yahudiler, Rumlar, Ermeniler memur olam\u0131yor. Peki K\u00fcrt nas\u0131l oluyor? K\u00fcrtler de T\u00fcrk oldu\u011funu s\u00f6yleyerek, T\u00fcrkl\u00fc\u011fe asimile olarak memur olabiliyor. \u201cNe mutlu T\u00fcrk\u2019\u00fcm diyene\u201d durumu b\u00f6yle \u015fekilleniyor.<\/p><\/blockquote>\n

\u015eevket S\u00fcreyya Aydemir\u2019in\u00a0Suyu Arayan Adam<\/em>\u00a0kitab\u0131nda yazd\u0131klar\u0131ndan Kafkas Cephesi\u2019nin 1916\u2019da Dersim\u2019e kadar geriledi\u011fini anl\u0131yoruz. Yani, i\u015fgal g\u00fc\u00e7leri Anadolu\u2019nun ortas\u0131na kadar gelmi\u015f. Bizim askeri tarihimizde bu yaz\u0131lmaz, tart\u0131\u015f\u0131lmaz. 1917\u2019de Bol\u015fevik devrimi olmasa ve cepheden Ruslar \u00e7ekilmese Rusya\u2019yla s\u0131n\u0131r\u0131m\u0131z Dersim\u2019den ba\u015flayacakt\u0131. Bol\u015fevik h\u00fck\u00fcmeti 1918 mart\u0131nda Brest-Litovsk Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131 imzalar ve sava\u015ftan \u00e7ekilir. 1918\u2019de Filistin bozgunu ya\u015fand\u0131ktan sonra \u0130stanbul\u2019un i\u015fgal edilmesi yak\u0131nla\u015f\u0131r, \u0130ttihat Terakki reisleri bir Alman torpido botuna binip T\u00fcrkiye\u2019den ka\u00e7ar. T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fanan bu fel\u00e2ketlerin maalesef siyaseten hesab\u0131 sorulmam\u0131\u015ft\u0131r. H\u00e2l\u00e2 Enver Pa\u015fa i\u00e7in\u00a0\u201cb\u00fcy\u00fck asker ve kahraman\u201d<\/em>\u00a0edebiyat\u0131 var. Enver Pa\u015fa darbe yaparak dikta rejimi kurmu\u015f, saraydan Naciye Sultan\u2019la evlendi\u011fi i\u00e7in \u201cPa\u015fa\u201d r\u00fctbesi verilmi\u015f ve Osmanl\u0131 Harbiye Naz\u0131r\u0131 makam\u0131na y\u00fckseltilmi\u015f biridir. I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 ve Enver Pa\u015fa ve di\u011fer \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n ya\u015fatt\u0131\u011f\u0131 fel\u00e2ketleri y\u00fcz sene sonra tart\u0131\u015famayacak m\u0131y\u0131z?<\/p>\n

B<\/strong>u alt\u00fcst olu\u015f d\u00f6nemi toplumu nas\u0131l etkiliyor?<\/strong><\/p>\n

Falih R\u0131fk\u0131 Atay\u2019\u0131n\u00a0Zeytinda\u011f\u0131\u00a0<\/em>kitab\u0131 I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda ya\u015fananlar\u0131 \u00e7ok iyi anlat\u0131r. Filistin cephesinde sava\u015f bitmi\u015ftir. 1918 eyl\u00fcl ay\u0131nda Filistin cephesi \u00e7\u00f6kt\u00fckten ve sava\u015f kaybedildikten sonra yazar \u0130stanbul\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015f yolundad\u0131r. Tren Anadolu\u2019da bir istasyonda durur. Falih R\u0131fk\u0131 bir annenin trendeki askerlere\u00a0\u201cBenim Ahmed\u2019i g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz m\u00fc?\u201d<\/em>\u00a0diye seslendi\u011fi anlat\u0131r. \u201cAnne, trenin gidece\u011fi yolun yani \u0130stanbul yolunun aksini g\u00f6stererek \u2018Bu tarafa gitmi\u015fti\u2019 der<\/em>\u201d. Ve Falih R\u0131fk\u0131 devam eder:\u00a0\u201c<\/em>Anadolu Ahmed\u2019ini soruyor\u2026 Ahmed\u2019i ne i\u00e7in harcad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bir s\u00f6yleyebilsek, onunla ne kazand\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bir anaya anlatabilsek, onu \u00f6v\u00fcnd\u00fcrecek bir haber verebilsek \u2026 Fakat biz Ahmed\u2019i kumarda kaybettik.\u201d<\/em><\/p>\n

1918\u2019deki hava bu. Anadolu ahalisi sava\u015ftan b\u0131km\u0131\u015f. Milli M\u00fccadele s\u0131ras\u0131nda, Sakarya Sava\u015f\u0131\u2019nda askerler cepheden ka\u00e7ar. \u0130stikl\u00e2l Mahkemeleri esasen sava\u015ftan ka\u00e7an askerleri yarg\u0131lamak amac\u0131yla kurulmu\u015ftur. Bu ka\u00e7\u0131\u015flar\u0131n sava\u015fa kar\u015f\u0131 bir pasif direni\u015f oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Yunan ordusunun \u0130zmir\u2019e \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra rahat\u00e7a Anadolu i\u00e7lerine do\u011fru ilerlemesinin nedeni halk\u0131n sava\u015f yorgunu olmas\u0131d\u0131r. \u0130lgin\u00e7tir, bu pasif sava\u015f kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n siyasi yans\u0131malar\u0131 bizim literat\u00fcr\u00fcm\u00fczde yoktur. T\u00fcrk siyasi se\u00e7kinlerinin aras\u0131nda en sava\u015f kar\u015f\u0131t\u0131 s\u00f6zleri Mustafa Kemal Pa\u015fa s\u00f6ylemi\u015ftir. 1923\u2019te Musul meselesi y\u00fcz\u00fcnden muhalefet\u00a0\u201cSava\u015fa girelim\u201d<\/em>\u00a0diye tutturur. Mustafa Kemal Pa\u015fa \u015f\u00f6yle cevap verir:\u00a0\u201cBehemehal \u015fu ve bu sebepler i\u00e7in milleti harbe s\u00fcr\u00fcklemek taraftar\u0131 de\u011filim. Harp zaruri ve hayat\u00ee olmal\u0131. Hakiki kanaatim \u015fudur: Milleti sava\u015fa g\u00f6t\u00fcr\u00fcnce vicdan\u0131mda azap duymamal\u0131y\u0131m. \u2018\u00d6ld\u00fcrece\u011fiz\u2019 diyenlere kar\u015f\u0131 \u2018\u00f6lmeyece\u011fiz\u2019 diye harbe girebiliriz. L\u00e2kin milletin hayat\u0131 tehlikeye maruz kalmay\u0131nca, sava\u015f bir cinayettir.\u201d<\/em><\/p>\n

\u0130lgin\u00e7tir, T\u00fcrkiye\u2019de ciddi anlamda sava\u015f kar\u015f\u0131t\u0131 \u015fiir, roman ve edebiyat gelene\u011fi pek yoktur. Belki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde siyasi muhalefetin h\u00fck\u00fcmetin TBMM\u2019ye getirdi\u011fi Suriye ve Irak tezkereleriyle ilgili dillerinin tutulmas\u0131n\u0131n nedeni sava\u015f kar\u015f\u0131t\u0131 ilkeli bir siyasi gelene\u011fin eksikli\u011findendir. 1918\u2019de \u0130stanbul\u2019un i\u015fgali Osmanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusu a\u00e7\u0131s\u0131ndan travmatik bir deneyimdir. \u0130ngiliz ve Frans\u0131z askerlerinin \u0130stanbul\u2019a, daha sonra Yunan ordusunun \u0130zmir\u2019e, \u0130talyan ordusunun Antalya\u2019ya girmesi derin yaralar a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu travma \u0130stikl\u00e2l Sava\u015f\u0131\u2019na gen\u00e7 subaylar\u0131n kat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Genelde sava\u015flarda y\u00fcksek r\u00fctbeli askerler hayat\u0131n\u0131 kaybetmez. Ama \u0130stikl\u00e2l Sava\u015f\u0131\u2019nda \u015fehit olan subay say\u0131s\u0131 \u00e7oktur, gen\u00e7 subaylar \u00f6l\u00fcm\u00fcne sava\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fgalin yaratt\u0131\u011f\u0131 eziklik duygusu \u00f6l\u00fcm\u00fcne sava\u015farak kapat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Yeni Sabah \u00e7izeri Ramiz\u2019den \u201cYahudi karikat\u00fcr\u00fc\u201d (23 Kas\u0131m 1942)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n

Toplumun d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde Ziya G\u00f6kalp\u2019in T\u00fcrkl\u00fck tezi kritik. G\u00f6kalp \u201cT\u00fcrkl\u00fck\u201d ve \u201cmillet\u201d derken neyi kastediyor?<\/strong><\/p>\n

Benedict Anderson milleti tan\u0131mlarken \u201chayali cemaat\u201d terimini kullan\u0131r. Ziya G\u00f6kalp\u2019e g\u00f6re T\u00fcrk milletine mensup olman\u0131n kriteri T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmak ve T\u00fcrk terbiyesi i\u00e7inde yeti\u015fmi\u015f olmakt\u0131r. Ziya G\u00f6kalp T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn i\u00e7inde sosyalle\u015fme tecr\u00fcbesini kastederek \u201chars\u201d terimini kullan\u0131r. G\u00f6kalp\u2019e g\u00f6re hars\u0131n elde edilmesi iki a\u015famada olur. Bir \u00e7ocuk T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, yani bayram namaz\u0131, b\u00fcy\u00fcklerin elinin \u00f6p\u00fclmesi gibi \u00e2detleri ailede \u00f6\u011frenir. Hars\u0131n \u00f6\u011frenildi\u011fi ikinci yer de okuldur. \u00c7ocuk okulda milli e\u011fitim doktrini do\u011frultusunda T\u00fcrk olman\u0131n \u00f6nemini, \u00f6zelliklerini \u00f6\u011frenir, terbiye edilir. Ziya G\u00f6kalp \u201cMillet ne co\u011frafi, ne \u0131rki, ne siyasi, ne de iradi bir z\u00fcmredir. Millet, lisanen m\u00fc\u015fterek olan, yani ayn\u0131 terbiyeyi alm\u0131\u015f fertlerden m\u00fcrekkep bulunan hars\u00ee [k\u00fclt\u00fcrel] bir z\u00fcmredir<\/em>\u201d der.<\/p>\n

O zamanlar etnisite diye bir tan\u0131m yok. Etnisite yerine \u201c\u0131rk\u201d tan\u0131m\u0131 kullan\u0131l\u0131r. G\u00f6kalp\u00a0\u201cIrk diye tutturursak T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn ilerlemesi i\u00e7in m\u00fccadele etmi\u015f K\u00fcrt, Arnavut, Arap ve Bo\u015fnaklar\u0131 silmemiz gerekir. B\u00f6yle bir \u015fey m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir\u201d\u00a0<\/em>diyor. G\u00f6kalp\u2019in millet tan\u0131m\u0131 \u00e7e\u015fitli etnik ve dini gruplar\u0131 M\u00fcsl\u00fcman olduklar\u0131 s\u00fcrece i\u00e7ine alan, asimilasyoncu bir anlay\u0131\u015f. G\u00f6kalp \u0131rk \u00fczerinden ayr\u0131\u015ft\u0131rma yapmaz. 1930\u2019lar\u0131n Almanya\u2019s\u0131nda\u00a0\u201c\u00c7ingeneleri nas\u0131l aryanla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131z?<\/em>\u201ddiye bir soru soramazs\u0131n\u0131z. Naziler\u00a0\u201cBiz aryan\u0131z, onlar \u00c7ingene\u201d\u00a0<\/em>der. G\u00f6kalp\u2019in asimilasyoncu milliyet\u00e7ili\u011fi ho\u015f bir \u015fey mi? Tabii ki de\u011fil.<\/p>\n

G\u00f6kalp T\u00fcrk\u00e7e konu\u015ftu\u011fu takdirde gayrim\u00fcslimleri T\u00fcrk milletine dahil edebiliyor, ama gayrim\u00fcslimler ticarete girmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda i\u015fler de\u011fi\u015fiyor\u2026<\/strong><\/p>\n

G\u00f6kalp o konuda ikirciklidir. \u0130stanbul Yahudi cemaatinden Marsel Franko Ahmet Emin Yalman\u2019a\u00a0\u201cBirlikte ya\u015faman\u0131n kurallar\u0131 var. Biz neden devlet memuru olam\u0131yoruz?\u201d<\/em>\u00a0diye soruyor. Tek parti rejiminin 1926\u2019da \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 Memurin Kanunu\u2019ndaki devlet memuru olacaklarda aranan \u015fartlar\u0131n birinci maddesi\u00a0\u201cT\u00fcrk olmak\u201d<\/em>t\u0131r.Bu yasa 1960\u2019lara kadar uygulan\u0131yor. \u201860\u2019larda Memurin Kanunu\u2019nun birinci maddesi\u00a0\u201cT.C vatanda\u015f\u0131 olmak\u201d<\/em>\u00a0olarak de\u011fi\u015fiyor. T\u00fcrk olmak deyince Yahudiler, Rumlar, Ermeniler memur olam\u0131yor. Peki K\u00fcrt nas\u0131l oluyor? K\u00fcrtler de T\u00fcrk oldu\u011funu s\u00f6yleyerek, T\u00fcrkl\u00fc\u011fe asimile olarak memur olabiliyor. \u201cNe mutlu T\u00fcrk\u2019\u00fcm diyene\u201d durumu b\u00f6yle \u015fekilleniyor.<\/p>\n

1906 n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re, Misak-\u0131 Milli s\u0131n\u0131rlar\u0131nda gayrim\u00fcslimlerin genel n\u00fcfusa oran\u0131 y\u00fczde 20. 1927\u2019deyse gayrim\u00fcslim n\u00fcfusu y\u00fczde 2,6\u2019ya, yani k\u0131rkta bire d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Bug\u00fcn, 85 milyonluk \u00fclkede 50-60 bin Ermeni, 20-25 bin Yahudi, 2-3 bin kadar Rum, toplam 80-85 bin civar\u0131nda gayrim\u00fcslim ya\u015f\u0131yor. Yani bin ki\u015fiden sadece 1\u2019i gayrim\u00fcslim!<\/p><\/blockquote>\n

Tehcirle Ermeniler, m\u00fcbadeleyle Rumlar tasfiye ediliyor ve gayrim\u00fcslim n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc k\u0131sa s\u00fcrede yok ediliyor. Ziya G\u00f6kalp\u2019in T\u00fcrkl\u00fck tezinin zamanla ge\u00e7erlili\u011fini kaybetmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir mi?<\/strong><\/p>\n

\u00c7ok ciddi bir demografik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fan\u0131yor. Kemalistlerin tevar\u00fcs ettikleri toplum a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak M\u00fcsl\u00fcmanlardan olu\u015fuyor. Bu y\u00fczden 1930\u2019larda konsolide edilen Kemalist milliyet\u00e7ilik etnik milliyet\u00e7ilik olarak tan\u0131mlan\u0131yor. 1906 n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re, Misak-\u0131 Milli s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde gayrim\u00fcslimlerin genel n\u00fcfusa oran\u0131 y\u00fczde 20\u2019dir. Yani hayali bir Osmanl\u0131 caddesinde y\u00fcr\u00fcyen be\u015f ki\u015fiden biri gayrim\u00fcslim o d\u00f6nemde. 1927\u2019de Cumhuriyet\u2019in ilk n\u00fcfus say\u0131m\u0131nda ise gayrim\u00fcslim n\u00fcfusu y\u00fczde 2,6\u2019ya, yani k\u0131rkta bire d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Peki bug\u00fcn durum ne? 85 milyonluk \u00fclkede 50-60 bin Ermeni, 20-25 bin Yahudi, 2-3 bin kadar Rum, toplasan 80-85 bin civar\u0131nda gayrim\u00fcslim ya\u015f\u0131yor. Yani g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sinde bin ki\u015fiden sadece 1\u2019i gayrim\u00fcslim!<\/p>\n

Osmanl\u0131 toplumunun milliyet\u00e7ilik r\u00fczg\u00e2r\u0131na kap\u0131lmas\u0131 ve benimsemesi nas\u0131l oluyor?<\/strong><\/p>\n

1913 y\u0131l\u0131ndan itibaren topluma\u00a0\u201cBalkan Sava\u015flar\u0131n\u0131 i\u00e7imizdeki d\u00fc\u015fmanlar\u0131n ihaneti y\u00fcz\u00fcnden kaybettik\u201d<\/em>d\u00fc\u015f\u00fcncesi h\u00e2kim oluyor. Gayrim\u00fcslimler \u201ci\u00e7 d\u00fc\u015fman\u201d olarak tan\u0131mlan\u0131yor. Halbuki Balkan Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 analitik olarak okudu\u011fumuzda sava\u015f\u0131n sevk ve idaresinde yap\u0131lan hatalar y\u00fcz\u00fcnden kaybedildi\u011fini g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Balkan Sava\u015f\u0131 bir k\u0131r\u0131lma noktas\u0131d\u0131r. Sava\u015ftan sonra T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi fikri se\u00e7kinler aras\u0131nda yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r ve ba\u015far\u0131l\u0131 olur. Osmanl\u0131 se\u00e7kinleri T\u00fcrk\u00e7\u00fc\/milliyet\u00e7i olur. 1912-22 aras\u0131 \u00e7ok kritiktir. Osmanl\u0131c\u0131l\u0131ktan kopup T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi fikriyat\u0131na ge\u00e7i\u015f 10 senelik s\u00fcre\u00e7te m\u00fcmk\u00fcn oluyor. Milliyet\u00e7ilik kitlelere \u0130slamc\u0131l\u0131k ambalaj\u0131yla yay\u0131l\u0131yor. 1913\u2019te Ahmet Nedim Bey bir risale yay\u0131nl\u0131yor. Risalede\u00a0\u201cT\u00fcrklerin, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n birbiriyle al\u0131\u015fveri\u015f ettikleri, elden geldi\u011fi kadar yerli mallar kullanacaklar\u0131 vakit kim bilir nas\u0131l \u015fenlik, bayram yapaca\u011f\u0131z!\u201d\u00a0<\/em>diye yazar. Balkan Sava\u015f\u0131 devam ederken\u00a0\u201cRum bakkaldan al\u0131\u015fveri\u015f etmeyin\u201d<\/em>\u00a0denerek gayrim\u00fcslim d\u00fckk\u00e2nlar\u0131 boykot edilmeye ba\u015flan\u0131r.<\/p>\n

\"\"
15 Temmuz 1934 tarihli Haber gazetesi.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n

Ve i\u015f m\u00fcbadeleye var\u0131yor\u2026<\/strong><\/p>\n

Lozan\u2019daki T\u00fcrk-Yunan n\u00fcfus m\u00fcbadelesi karar\u0131 diplomatik m\u00fczakereler sonucu al\u0131nan bir karard\u0131r. \u0130ki taraf\u0131n da kamu idaresi yoluyla hayata ge\u00e7irilmi\u015ftir. Asl\u0131nda, \u201ckibarca\u201d yap\u0131lan bir etnik temizliktir. Rum, T\u00fcrk ve Ermeniler 500 sene bu topraklarda beraber ya\u015fam\u0131\u015flar. Bu beraberli\u011fi da\u011f\u0131tmak i\u00e7in birlikte ya\u015fama d\u00fc\u015f\u00fcncesinden kopu\u015f gerekiyor. Kopuyorlar da.<\/p>\n

M\u00fcbadelenin ama\u00e7lar\u0131ndan birinin ekonomik faaliyetin \u201cmilli\u201d t\u00fcccar\u0131n eline ge\u00e7mesi oldu\u011funu s\u00f6yleyebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n

Evet, ama hemen olmuyor. Ege Orta Anadolu gibi a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak ge\u00e7imlik tar\u0131m i\u015fletmelerinin oldu\u011fu bir yer de\u011fil. Ege\u2019de piyasaya d\u00f6n\u00fck tar\u0131m yap\u0131l\u0131yor. \u0130zmir\u2019de bu mallar\u0131 uluslararas\u0131 piyasaya satan Levanten t\u00fcccarlar var. Ermeniler bu mallar\u0131 \u00fcreten M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6yl\u00fcyle Levanten ihracat\u00e7\u0131lar aras\u0131nda arac\u0131l\u0131k yap\u0131yor. 1915\u2019te Ermeniler, 1923-24\u2019te m\u00fcbadeleyle Rumlar tasfiye edilince i\u015fi bilen arac\u0131 t\u00fcccarlar ortadan kayboluyor. K\u00f6yl\u00fcn\u00fcn mal\u0131 ortada kal\u0131yor. Ayr\u0131ca araba tekerle\u011fini tamir edecek zanaatk\u00e2r da kalifiye in\u015faat ustas\u0131 da yok oluyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc gayrim\u00fcslimler Osmanl\u0131 i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n en kalifiye kesimi. M\u00fcsl\u00fcmanlar \u00fcretim yap\u0131yor, ama \u00fcr\u00fcnlerini satabilecekleri sistem ortadan kalk\u0131yor. 1929\u2019da d\u00fcnya ekonomik bunal\u0131m\u0131yla d\u00fcnya ekonomik sistemi \u00e7\u00f6k\u00fcnce i\u015fler daha da zorla\u015f\u0131yor. Mecburen devlet\u00e7i ekonomik politikalar hayata ge\u00e7iriliyor. K\u0130T\u2019ler a\u00e7\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Yani, m\u00fcbadeleyle arzulanan ekonomik alandaki millile\u015fme d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi ger\u00e7ekle\u015fmiyor mu?<\/strong><\/p>\n

Tabii ki ger\u00e7ekle\u015fmiyor. Varl\u0131k Vergisi\u2019yle emek ve sermaye piyasas\u0131n\u0131n millile\u015ftirilmesi d\u00fc\u015f\u00fcncesi de tutmam\u0131\u015ft\u0131r. D\u00f6nemin Ba\u015fbakan\u0131 \u015e\u00fckr\u00fc Sara\u00e7o\u011flu bas\u0131na kapal\u0131 olarak yapt\u0131\u011f\u0131 bir meclis konu\u015fmas\u0131nda, \u201cBu kanun ayn\u0131 zamanda bir devrim kanunudur. Bize ekonomik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 kazand\u0131racak bir f\u0131rsat kar\u015f\u0131s\u0131nday\u0131z. Piyasam\u0131za egemen olan yabanc\u0131lar\u0131 b\u00f6ylece ortadan kald\u0131rarak, T\u00fcrk piyasas\u0131n\u0131 T\u00fcrklerin eline verece\u011fiz<\/em>\u201d diyor. Gayrim\u00fcslimleri \u201cyabanc\u0131\u201d ilan ediyor.<\/p>\n

Balkan Sava\u015f\u0131 bir k\u0131r\u0131lma noktas\u0131d\u0131r. Sava\u015ftan sonra T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi fikri se\u00e7kinler aras\u0131nda yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r ve ba\u015far\u0131l\u0131 olur. 1912-22 aras\u0131 \u00e7ok kritiktir. Osmanl\u0131 se\u00e7kinleri 10 senelik s\u00fcre\u00e7te, Osmanl\u0131c\u0131l\u0131ktan kopup T\u00fcrk\u00e7\u00fc\/milliyet\u00e7i olur. Milliyet\u00e7ilik kitlelere \u0130slamc\u0131l\u0131k ambalaj\u0131yla yay\u0131l\u0131r.<\/p><\/blockquote>\n

Varl\u0131k Vergisi \u00f6deyenlerle veya birinci dereceden yak\u0131nlar\u0131yla m\u00fclakatlar yaparken bir milyon lira Varl\u0131k Vergisi tahakkuk ettirilen Mensucat Santral\u2019in ortaklar\u0131ndan rahmetli Bedii Taranto\u2019yla da konu\u015fmu\u015ftum. Bedii Bey\u2019e\u00a0\u201cVarl\u0131k Vergisi\u2019nin amac\u0131 gayrim\u00fcslim t\u00fcccar\u0131 piyasadan silmek ve milli t\u00fcccar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7makt\u0131. Bu ger\u00e7ekle\u015fti mi?\u201d<\/em>\u00a0diye sordu\u011fumda g\u00f6z\u00fcm\u00fcn i\u00e7ine bakarak\u00a0\u201cHay\u0131r efendim ger\u00e7ekle\u015fmedi\u201d\u00a0<\/em>dedi.\u00a0\u201cNeden bu kadar eminsiniz?\u201d\u00a0<\/em>dedim. Karak\u00f6y\u2019de y\u00fcksek bir binan\u0131n \u00e7at\u0131s\u0131ndayd\u0131k, a\u015fa\u011f\u0131da taksi dura\u011f\u0131 vard\u0131. Bana\u00a0\u201cA\u015fa\u011f\u0131 bak\u0131n. Taksi dura\u011f\u0131ndaki \u015fof\u00f6rlerin hepsi 10-15 sene Almanya\u2019da \u00e7al\u0131\u015f\u0131p 100-150 bin Mark biriktirdikten sonra T\u00fcrkiye\u2019ye kesin d\u00f6n\u00fc\u015f yapm\u0131\u015f eski i\u015f\u00e7ilerdir\u201d<\/em>\u00a0dedi.\u00a0\u201cTekstil i\u015finde 150 bin Mark sermaye olarak kullanabilece\u011finiz iyi bir parad\u0131r. Bu ki\u015filer biriktirdikleri parayla neden tekstilci olmam\u0131\u015f?\u201d<\/em>\u00a0diye sormu\u015ftu. Tekstilci olmak i\u00e7in hangi kuma\u015f\u0131 nas\u0131l bir iplikten \u00fcreteceksiniz, nerede \u00fcrettireceksiniz, kime satacaks\u0131n\u0131z bilmeniz gerekir. Yani kapitalist olmak sadece para meselesi de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda bilgi-beceri\u00a0(know-how)<\/em>\u00a0meselesidir. Varl\u0131k Vergisi\u2019ni \u00e7\u0131karan zihniyet bu basit ekonomik ger\u00e7e\u011fin fark\u0131nda de\u011fildi.\u00a0\u201cGayrim\u00fcslimleri sildik, milli burjuva gelir\u201d\u00a0<\/em>demekle bitmiyor i\u015f. T\u00fcrkiye\u2019de burjuva kesiminin geli\u015fmesi \u201870\u2019lerden, Cumhuriyet\u2019in ellinci y\u0131l\u0131ndan sonra olur.<\/p>\n

Ulus-devlet in\u015fa edilirken yeni bir ekonomik model de tasarlan\u0131yor mu? Bu ekonomik modeli nas\u0131l tan\u0131mlars\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n

Taha Parla Ziya G\u00f6kalp \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 politik biyografide\u00a0solidarizm<\/em>\u00a0anlay\u0131\u015f\u0131ndan bahseder. Ulus-devletin benimsedi\u011fi milliyet\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131 ile ekonomik rejim aras\u0131nda baz\u0131 akrabal\u0131klar vard\u0131r. Anglosakson d\u00fcnyadaki gibi bireyselci ve \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici milliyet\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131z varsa, bu anlay\u0131\u015f kurumlar vas\u0131tas\u0131yla hayata ge\u00e7iyorsa, tarihinizde parlamento her zaman olmu\u015fsa,\u00a0Magna Carta<\/em>\u00a0gibi bir anla\u015fmayla kral\u0131n yetkileri dengelenmi\u015fse, ABD \u00f6rne\u011findeki gibi ulusal toplulu\u011fun par\u00e7as\u0131 olmak ABD anayasas\u0131na sadakatle ba\u011fl\u0131 olmak \u00fczerinden \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcyorsa \u201c\u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici\u201d bir milliyet\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131z olabilir. Ama bunlar olmay\u0131p, devlet kurumlar\u0131 az geli\u015fmi\u015f, milliyet\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131z otoriterse, \u201cmillet ad\u0131na\u201d yap\u0131lan i\u015fleri halk\u0131n kontrol etme ve s\u0131n\u0131rland\u0131rma hakk\u0131 yoksa, Enver Bey gibi B\u00e2b-\u0131 \u00c2li\u2019yi bas\u0131p sadrazam\u0131n kafas\u0131na silah dayayarak kendisini millet ad\u0131na istifaya zorlayabilirsiniz. Yarbay Enver Bey\u00a0\u201cBen milleti temsil ediyorum\u201d<\/em>diyebiliyor. Otoriter ve kollektivist milliyet\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n egemen oldu\u011fu yerlerde, kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 millet ile e\u015fle\u015ftiren siyasi liderlikler ve \u015fefler bol miktarda bulunur. Bunlar kendilerini vazge\u00e7ilmez zanneder! Farkl\u0131 milliyet\u00e7ilik anlay\u0131\u015flar\u0131 farkl\u0131 ekonomik modelleri yarat\u0131yor. Taha Parla iki t\u00fcrl\u00fc korporatizmden bahseder: biri fa\u015fist, di\u011feri solidarist korporatizm. Gen\u00e7 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019ni solidarist korporatist bir rejim olarak tan\u0131mlayabiliriz. Solidarist korporatizm sermaye birikiminin zay\u0131f oldu\u011fu \u00fclkelerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. T\u00fcrkiye\u2019de solidarizmin etkileri h\u00e2l\u00e2 s\u00fcr\u00fcyor. Mesela, Mill\u00ee E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n Talim ve Terbiye Kurulu tamamen Ziya G\u00f6kalp mant\u0131\u011f\u0131yla i\u015fleyen solidarist bir kurumdur. Ders kitaplar\u0131n\u0131 Talim ve Terbiye Kurulu denetler, gen\u00e7 insanlar\u0131n hangi tornadan ge\u00e7irilece\u011fine karar verir.<\/p>\n

Lozan\u2019daki T\u00fcrk-Yunan n\u00fcfus m\u00fcbadelesi karar\u0131 diplomatik m\u00fczakereler sonucu al\u0131nan bir karard\u0131r. \u0130ki taraf\u0131n da kamu idaresi yoluyla hayata ge\u00e7irilmi\u015ftir. Asl\u0131nda, \u201ckibarca\u201d yap\u0131lan bir etnik temizliktir. Rum, T\u00fcrk ve Ermeniler 500 sene bu topraklarda beraber ya\u015fam\u0131\u015flar. Bu beraberli\u011fi da\u011f\u0131tmak i\u00e7in birlikte ya\u015fama d\u00fc\u015f\u00fcncesinden kopu\u015f gerekiyor. Kopuyorlar da.<\/p><\/blockquote>\n

\u201834 Trakya Yahudi Olaylar\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkle\u015ftirme siyaseti a\u00e7\u0131s\u0131ndan nas\u0131l bir yeri var?<\/strong><\/p>\n

Cumhuriyet tarihindeki baz\u0131 az\u0131nl\u0131k kar\u015f\u0131t\u0131 hadiseleri \u201cAlmanya\u2019dan esen Nazi r\u00fczg\u00e2rlar\u0131<\/em>\u201d, \u201cAvrupa\u2019da geli\u015fen \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki yans\u0131malar\u0131<\/em>\u201d gibi gerek\u00e7elerle a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fan akademisyenler vard\u0131r. Ben bu g\u00f6r\u00fc\u015flere kat\u0131lm\u0131yorum. Evet, Cevat Rifat\u00a0Milli \u0130nkilap\u00a0<\/em>diye \u0131rk\u00e7\u0131 bir dergi \u00e7\u0131kar\u0131yor. Ama b\u00fct\u00fcn Trakya\u2019da yakla\u015f\u0131k iki hafta s\u00fcren, binlerce ki\u015finin kat\u0131l\u0131m\u0131yla devam eden pogromu\u00a0\u201cHalk Turanc\u0131 dergileri okuyup galeyana geldi ve Yahudilerin evlerine ve i\u015f yerlerine sald\u0131rd\u0131\u201d<\/em>\u00a0diye a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde teknoloji \u00e7ok geli\u015fti, ABD\u2019deki kongre bask\u0131n\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya canl\u0131 olarak izledik. 1933\u2019te Berlin\u2019deki\u00a0Reichstag<\/em>\u00a0yang\u0131n\u0131n\u0131 Trakya\u2019n\u0131n k\u00f6y\u00fcnde ya\u015fayan bir ki\u015fi nas\u0131l \u00f6\u011frenmi\u015f olabilir? T\u00fcrkiye\u2019de 1930\u2019larda gazete tirajlar\u0131 son derece d\u00fc\u015f\u00fck, okur yazarl\u0131k oran\u0131ysa y\u00fczde 5\u2019lerdedir. K\u00f6ylere gazetenin gitti\u011fi yok, radyo sahibi olmak \u00e7ok zor. Radyonuz olsa bile Anadolu\u2019ya ula\u015fan yay\u0131n yok. Dolay\u0131s\u0131yla, Trakya\u2019n\u0131n M\u00fcsl\u00fcman ahalisinin Avrupa\u2019dan esen Nazi r\u00fczg\u00e2rlar\u0131ndan etkilenerek, Turanc\u0131 dergileri okuyarak Trakyal\u0131 Yahudilerin imalathanelerine sald\u0131rm\u0131\u015f olmas\u0131 bana pek mant\u0131kl\u0131 bir a\u00e7\u0131klama olarak g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor. Amerikan ve \u0130ngiliz ar\u015fiv belgeleri \u201834 Trakya Yahudi Olaylar\u0131\u2019n\u0131n Ankara\u2019n\u0131n te\u015fvikiyle, yerel spor kul\u00fcplerinin taraftar gruplar\u0131ndaki gen\u00e7lerin devreye sokulmas\u0131yla organize edildi\u011fini yazar. Ben 60 ya\u015f\u0131m\u0131 ge\u00e7tim; Mara\u015f ve Sivas katliamlar\u0131n\u0131n nas\u0131l \u00f6rg\u00fctlendi\u011fini hat\u0131rl\u0131yorum. Merkezi otorite ye\u015fil \u0131\u015f\u0131k yakmadan kimse gidip kom\u015fusunun cam\u0131na ta\u015f atmaz. Ye\u015fil \u0131\u015f\u0131k yak\u0131l\u0131r,\u00a0\u201cYa\u011fmalay\u0131n, kimseden hesap sormayaca\u011f\u0131z\u201d\u00a0<\/em>denir, ancak bundan sonra ahali soka\u011fa \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

Ankara\u2019n\u0131n Yahudilerin Trakya\u2019dan g\u00f6nderilmesinde ne gibi ama\u00e7lar\u0131 var?<\/strong><\/p>\n

1933\u2019te T\u00fcrkiye\u2019nin fa\u015fist \u0130talya\u2019yla ili\u015fkileri \u00e7ok problemlidir. Romal\u0131lar Akdeniz\u2019i kastederek\u00a0mare nostrum\u00a0<\/em>yani\u00a0\u201cbizim deniz\u201d\u00a0<\/em>derler. Fa\u015fist lider Mussolini\u00a0mare nostrum<\/em>\u00a0doktrinini benimseyince Mustafa Kemal Yavuz z\u0131rhl\u0131s\u0131yla Antalya\u2019ya gider. Askeri birlikler tefti\u015f edilir. Gen\u00e7 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin Mussolini\u2019ye boyun e\u011fmeyece\u011finin i\u015fareti verilir. Mustafa Kemal\u2019in \u00f6zel kalem m\u00fcd\u00fcr\u00fc Hasan R\u0131za Soyak an\u0131lar\u0131nda, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn\u00a0\u201cMussolini Antalya\u2019ya asker \u00e7\u0131kar\u0131rsa onlar\u0131 k\u0131sa zamanda denize d\u00f6kece\u011fimizi bilir. Ama Arnavutluk taraf\u0131ndan, Trakya s\u0131n\u0131r\u0131ndan gelirlerse tehlikeli olurlar\u201d\u00a0<\/em>dedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Mustafa Kemal\u2019in askeri analizi ve endi\u015fesi do\u011fru \u00e7\u0131kar. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131nda \u0130talya, Arnavutluk \u00fczerinden Yunanistan\u2019a sald\u0131r\u0131yor. Yunan ordusu \u00e7ok iyi savunma yap\u0131yor. \u0130stanbul bas\u0131n\u0131 Yunan ordusuna m\u00fcthi\u015f bir destek veriyor. Hatta T\u00fcrkiye Yunan vatanda\u015f\u0131 olup \u0130stanbul\u2019da ikamet edenlerin Yunan ordusunda sava\u015fmalar\u0131na bile izin veriyor.<\/p>\n

\n
\n