{"id":66569,"date":"2022-01-13T04:04:21","date_gmt":"2022-01-13T09:04:21","guid":{"rendered":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569"},"modified":"2022-01-13T04:04:21","modified_gmt":"2022-01-13T09:04:21","slug":"gokcumen-etnik-ve-dini-kimlikleri-biyolojiyle-bagdastirmak-temelden-yanlis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569","title":{"rendered":"G\u00f6k\u00e7\u00fcmen: \u201cEtnik ve dini kimlikleri biyolojiyle ba\u011fda\u015ft\u0131rmak temelden yanl\u0131\u015f\u201d"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n
\n
\n

\"\"<\/p>\n

DNA veya gen testleri d\u00fcnyada giderek pop\u00fclerle\u015fen bir fenomen. \u0130nsanlar, soylar\u0131n\u0131n nereden geldi\u011fine dair meraklar\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha fazla bu testlere ba\u015fvuruyorlar. T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6zellikle N\u00fcfus M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fcn alt-\u00fcst soy bilgilerini vatanda\u015flara a\u00e7mas\u0131yla h\u0131zlanan bu s\u00fcre\u00e7, Antakyal\u0131 Ortodokslar aras\u0131nda da olduk\u00e7a pop\u00fcler. Halihaz\u0131rda var olan \u201cBiz kimiz?\u201d sorusuna ve etnik kimlik meselesine dair bilimsel cevaplar s\u0131kl\u0131kla bu testlerde aran\u0131yor. Peki, bu testler bize ger\u00e7ekten ne anlat\u0131yor? New York Eyalet \u00dcniversitesi Buffalo Kamp\u00fcs\u00fc Biyolojik Bilimler B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nden Do\u00e7. \u00d6mer G\u00f6k\u00e7\u00fcmen, bu testler \u00fczerine de \u00e7al\u0131\u015fan bir evrimsel biyolog. G\u00f6k\u00e7\u00fcmen\u2019le bu sorunun cevab\u0131n\u0131, kimliklerin biyolojik temellerini ve testlerin sorunlar\u0131n\u0131 konu\u015ftuk.<\/strong><\/em><\/p>\n

R\u00f6portaj: Emre Can Da\u011fl\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

Basit ama k\u0131saca cevaplamas\u0131 zor bir soruyla ba\u015flamak istiyorum. Gen ve DNA nedir?<\/strong><\/p>\n

Gen, bizim h\u00fccrelerimizde bulunan ve A, T, C, G diye d\u00f6rt kimyasaldan olu\u015fan bir molek\u00fcl. Bu harfler tek tek dizilerek, adeta bir sicim gibi bir araya gelir. Bu harflerden yakla\u015f\u0131k 3 milyar kadar\u0131 her h\u00fccremizde bu sicimleri olu\u015fturur. \u0130\u015fte bu biyomolek\u00fcller bizim DNA\u2019lar\u0131m\u0131z. Neden bu DNA bu kadar \u00f6nemli? Niye mesela kimse \u201cbenim proteinlerim \u0130rlanda\u2019dan gelmi\u015f, benim lipidlerim \u015furadan gelmi\u015f\u201d demiyor da \u201cDNA\u2019m \u015furadan gelmi\u015f\u201d diye konu\u015fuyoruz? \u00c7\u00fcnk\u00fc DNA kal\u0131t\u0131m molek\u00fcl\u00fc. Yani, benim DNA\u2019m annemden babamdan geliyor. Onlar\u0131n DNA\u2019s\u0131 onlar\u0131n anne-babas\u0131ndan. Bu, hayat\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131na kadar gidiyor. Bu y\u00fczden de benim DNA\u2019m de\u011fi\u015fmiyor, benle \u00f6lene kadar kal\u0131yor. Hatta be\u015f bin sene sonra benim kemiklerimi \u00e7\u0131karsalar, DNA ayn\u0131 DNA. Bu y\u00fczden de DNA\u2019m\u0131z\u0131n haritas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kararak, bu harflere bakarak ve o harfleri di\u011fer insanlardaki harflerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak, \u201c\u0130ki insan aras\u0131nda ne kadar farkl\u0131l\u0131k var ve bu farkl\u0131l\u0131klar ka\u00e7 nesil \u00f6nceki ortak atalara denk geliyor?\u201d sorusunu cevaplayabiliyoruz. Bu y\u00fczden DNA, demografik tarihi ve insanl\u0131k tarihini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in olduk\u00e7a enteresan ve objektif bir ara\u00e7.<\/p>\n

DNA testi, hayat\u0131m\u0131za ilk ba\u015fta babal\u0131k testi olarak girdi. Zaman i\u00e7erisinde ise insanlar\u0131n soyunu \u00f6\u011frendikleri bir ara\u00e7 olarak pop\u00fclerle\u015fti. DNA testi, neyi tahlil ediyor, bize ve geni\u015f ailemize dair neler anlat\u0131yor?<\/strong><\/p>\n

DNA\u2019ya dayal\u0131 k\u00f6ken \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda ilk \u00f6nce daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve \u00e7al\u0131\u015f\u0131labilir oldu\u011fu i\u00e7in mitokondriye bak\u0131l\u0131yordu. Yani, DNA sicimlerinin \u00fczerinde, 15 bin harf bulunan daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir genom par\u00e7as\u0131na. \u0130nsan\u0131n mitokondrisi yaln\u0131zca anneden ge\u00e7er. Bana annemden, ona annesinden, anneanneme de annesinden ge\u00e7mi\u015f. Dolay\u0131s\u0131yla, iki ki\u015finin mitokondrilerini inceledi\u011fimizde ortak b\u00fcy\u00fckannelerinin ne kadar zaman \u00f6nce ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayabiliyoruz. Mitokondri \u00fczerindeki belirli i\u015faretlerin, de\u011fi\u015fikliklerin, farkl\u0131l\u0131klar\u0131n ve benzerliklerin belirli yerlerde \u00f6beklendi\u011fini tespit edebiliyoruz. Bu incelemeleri kullanarak t\u00fcm insanl\u0131k i\u00e7in bir aile a\u011fac\u0131 kurabiliyoruz. Pop\u00fclasyonlar\u0131 co\u011frafyalar\u0131na g\u00f6re birbirinden ay\u0131rabiliyoruz. Bu a\u011fac\u0131n en uzun ve kadim dallar\u0131 hep Afrika\u2019da, ondan daha k\u0131sa dallar ise Avrasya\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerine da\u011f\u0131lm\u0131\u015f. Diyelim ki, belirli bir de\u011fi\u015fiklik \u0130rlanda\u2019da daha fazla iken, \u0130ran\u2019da biraz daha az bulunuyor. Ama sadece tek bir pop\u00fclasyonda olan bir genetik i\u015faret yok. Daha co\u011frafyalar ne kadar uzaksa, mitokondri benzerli\u011fi de o kadar azal\u0131yor. Ama tam tersi de ge\u00e7erli. Dolay\u0131s\u0131yla, T\u00fcrkler, \u0130ranl\u0131lar, Yunanlar veya T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan farkl\u0131 gruplar aras\u0131nda mitokondri anlam\u0131nda net bir farkl\u0131l\u0131k yok.<\/p>\n

\u015eimdi bu testler otozomlar\u0131 inceliyorlar san\u0131r\u0131m.<\/strong><\/p>\n

Evet, bug\u00fcnlerde genomum geri kalan\u0131n\u0131, yani otozomalara (seks kromozomlar\u0131 ve mitokondri d\u0131\u015f\u0131ndaki genom par\u00e7alar\u0131 bunlar) inceliyor \u015fu anda testler. Otozomlar, mitokondri gibi bir tane de\u011fil. Biri anneden biri babadan gelen bir \u00e7ift olarak kal\u0131t\u0131l\u0131yor. Bu \u00e7ift, mitokondriden \u00e7ok daha fazla harf i\u00e7eriyor. 3 milyar harfin neredeyse tamam\u0131 burada. Mesela, kromozom 1\u2019de 250 milyon harf var. Otozomlar\u0131n soydan soya ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde anneden ve babadan gelen kromozomlar\u0131n birbirisi ile kar\u0131\u015fmas\u0131 ile her nesilden farkl\u0131 ve minik par\u00e7alara sahip bir mozaik ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu mozai\u011fin her bir par\u00e7as\u0131 ba\u015fka bir atadan geliyor. Bu atalar\u0131n baz\u0131s\u0131 bin y\u0131l \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f, baz\u0131s\u0131 10 bin sene \u00f6nce. Baz\u0131lar\u0131 ise daha belki de bug\u00fcnk\u00fc anlam\u0131yla insan bile de\u011fildi. Bu ufak par\u00e7alar\u0131n her birinin mitokondriye e\u015fde\u011fer oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Mitokondriye bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015funu diyebiliyoruz: \u015eu insan\u0131n mitokondri tipi \u0130talya\u2019da \u00e7ok g\u00f6r\u00fclen bir mitokondri tipine benziyor. Yani o insan\u0131n annesinin bir atas\u0131 zaman\u0131nda \u0130talya\u2019da ya\u015fayan insanlara yak\u0131n bir gruptaym\u0131\u015f. Kromozoma bak\u0131nca ise bunu her bir ufak par\u00e7a i\u00e7in s\u00f6yleyebiliyoruz. \u015eu par\u00e7a, \u0130talya\u2019da ya\u015fayan gruplara benziyor; bu par\u00e7a Sibirya\u2019dakilere benziyor ve \u00f6b\u00fcr\u00fc ise Afrika\u2019da g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Yani, pop\u00fcler DNA test kitlerinden birine t\u00fck\u00fcr\u00fck \u00f6rne\u011fi b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, sizin t\u00fcm bu par\u00e7alar\u0131n\u0131z bu testleri \u00fcretenlerin elindeki co\u011frafi veri bankalar\u0131yla e\u015fle\u015ftiriliyor. Sonu\u00e7 olarak, basitle\u015ftirmek i\u00e7in y\u00fcz par\u00e7aya bak\u0131yorlar diyelim. Bunun doksan\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye ait verilerle e\u015fle\u015fiyorsa, test sonucu y\u00fczde 90 T\u00fcrkiye\u2019den diye geliyor. On tanesi \u0130rlanda\u2019ya benziyor, y\u00fczde 10 \u0130rlanda\u2019dan diyor.<\/p>\n

Bu tespitlerin ne gibi sorunlar\u0131 var?<\/strong><\/p>\n

Burada iki b\u00fcy\u00fck yanl\u0131\u015f anlamaya a\u00e7\u0131k durum var. Birincisi, genetik i\u015faretlerin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 co\u011frafi bir durumu i\u015faret ediyor, ikincisi ise zamansall\u0131k sorunu \u2013 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z gruplar bug\u00fcn ya\u015fayan gruplar \u2013 o y\u00fczden ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fayan gruplara ne kadar yak\u0131n veya uzak oldu\u011fumuzu s\u00f6ylemiyor. Dolay\u0131s\u0131 ile bu testlerin yapt\u0131\u011f\u0131 genetik i\u015faretleri ellerinde bulunan de\u011fi\u015fik gruplar\u0131n DNA\u2019lar\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak. Dolay\u0131s\u0131 ile bu \u015firketlerin elinde hangi kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma veri taban\u0131 varsa, ona ba\u011fl\u0131 sonu\u00e7lar. \u00a0Y\u00fcz binlerce par\u00e7adan olu\u015fan bu gen mozai\u011fini inceledikten sonra \u015f\u00f6yle bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kt\u0131 diyelim: Y\u00fczde 85 T\u00fcrkiye, y\u00fczde 9 Kafkasya, y\u00fczde 4 \u0130talya, y\u00fczde 1 Finlandiya ve y\u00fczde 1 \u00c7in. \u00c7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131s\u0131m Finlandiya gibi g\u00f6rece k\u00fc\u00e7\u00fck ve daha az karma\u015f\u0131k bir yere benzerken, ayn\u0131 oranda bir benzerlik ise koskoca \u00c7in\u2019le \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00c7in gibi neredeyse iki milyar insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 karma\u015f\u0131k bir co\u011frafyay\u0131 testler tek bir pop\u00fclasyon olarak g\u00f6steriyor. Ayn\u0131 \u015fey T\u00fcrkiye, Hindistan veya ba\u015fka kar\u0131\u015f\u0131k n\u00fcfuslu yerler i\u00e7in de ge\u00e7erli. Bu \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir sorun.<\/p>\n

Bu durum neden kaynaklan\u0131yor?<\/strong><\/p>\n

Bu testler esas olarak ABD ve Avrupa piyasas\u0131na y\u00f6nelik olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve basit\u00e7e buradaki insanlar mesela \u0130ranl\u0131 Zerd\u00fc\u015ft m\u00fc, yoksa \u015eii mi olduklar\u0131n\u0131 \u00f6nemsemiyorlar. Onlar i\u00e7in \u00f6nemli olan \u0130rlanda\u2019n\u0131n veya \u0130sko\u00e7ya\u2019n\u0131n neresinden geldiklerini \u00f6\u011frenmek. Dolay\u0131s\u0131yla, \u015f\u00f6yle raporlar \u00e7\u0131k\u0131yor ortaya: Y\u00fczde 80 Galler\u2019in \u015fu k\u00f6y\u00fc ve y\u00fczde 5 \u00c7in. Bir yanda ufac\u0131k bir k\u00f6y ile di\u011fer yandan koskoca \u00c7in ayn\u0131 kategori olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Sonu\u00e7ta, bunlar kar amac\u0131 g\u00fcden \u015firketlerin yapt\u0131klar\u0131 testler. Bu testlerin \u00e7ok ciddi a\u00e7\u0131l\u0131m yapmalar\u0131n\u0131, \u00c7in\u2019in, \u0130\u00e7 Asya\u2019n\u0131n veya Ortado\u011fu\u2019nun karma\u015f\u0131k co\u011frafyalar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fik par\u00e7alar\u0131n\u0131 tek tek \u00f6rneklemelerini beklememek gerekir.<\/p>\n

Peki, zamansall\u0131k sorunu dedi\u011finiz nedir?<\/strong><\/p>\n

Bug\u00fcn biliyoruz ki, \u00f6zellikle antik DNA \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan, bug\u00fcn ya\u015fayan gruplarla eskiden ya\u015fayan gruplar aras\u0131nda ciddi farkl\u0131l\u0131klar var. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar yerlerinde durmuyorlar, g\u00f6\u00e7 ediyorlar. Dinler de\u011fi\u015fiyor, diller de\u011fi\u015fiyor. Kimi zaman birbirleriyle hi\u00e7 ili\u015fkide olmayan gruplar birbirleriyle ili\u015fkiye giriyorlar. Sosyal ili\u015fkide olan gruplar birbirlerinden kopuyorlar. Ve de bundan dolay\u0131, \u00f6rne\u011fin eskiden Antakya\u2019da ya\u015fayan gruplar ile \u015fimdi ya\u015fayan gruplar aras\u0131nda nas\u0131l bir ba\u011f oldu\u011funu tam bilemiyoruz. Belki tamamen bir devaml\u0131l\u0131k vard\u0131r, belki de tamamen bir ayr\u0131l\u0131k var. Ama bunu Avrupa i\u00e7in daha iyi biliyoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc Avrupa \u00e7ok iyi \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir yer. Avrupa\u2019ya ilk gelenler ile \u015fu anda Avrupa\u2019da ya\u015fayanlar aras\u0131nda da\u011flar kadar fark var. Hatta ironiktir, \u015fu anda Avrupa\u2019y\u0131 olu\u015fturan gruplar\u0131n \u00e7o\u011fu muhtemelen Anadolu\u2019dan g\u00f6\u00e7en insanlar ve muhtemelen Anadolu\u2019da tar\u0131m yapan bu insanlar\u0131n torunlar\u0131n\u0131n \u00e7ok az\u0131 \u015fu an halen orada ya\u015f\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bizim topraklar yo\u011fun g\u00f6\u00e7 alan bir co\u011frafya. \u0130\u015fte kuzeyden muhtemelen Hititler, g\u00fcneyden Ortado\u011fulu ve Kuzey Afrikal\u0131 gruplar ve \u0130\u00e7 Asya\u2019dan gelen g\u00f6\u00e7lerle b\u00fcy\u00fck bir tarihi karma\u015f\u0131kl\u0131k var. Eminim ileride bu tip gruplardan gelen par\u00e7alar\u0131n ne kadar yak\u0131n oldu\u011funu da g\u00f6steren testler \u00e7\u0131kacak. Yani ayn\u0131 bug\u00fcnk\u00fc testler gibi, y\u00fczde 5 Hititli, y\u00fczde 3 Asuri oldu\u011funu g\u00f6steren testler m\u00fcmk\u00fcn olacak. Zira arkeolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar ve elimizdeki veriler giderek art\u0131yor. Fakat testlerin bundan daha fazlas\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi \u00e7ok zor.<\/p>\n

Yani, bu co\u011frafyalardan gelen bir akrabam\u0131z oldu\u011funu \u00f6\u011freniyoruz testlerden ama bu akrabam\u0131z\u0131n ne zaman ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilemiyoruz.<\/strong><\/p>\n

Kesinlikle. Fransa\u2019da ya\u015fayan Katoliklerin bin sene \u00f6nce Fransa\u2019da ya\u015fayanlardan m\u0131 geldi\u011fine, yoksa iki y\u00fcz sene \u00f6nce oraya gelip mi H\u0131ristiyanla\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair bir veri sunmuyor bu testler. Neredeyse hi\u00e7birimizin tek bir sicim \u00fczerinden giden bir soyu yok. Nihayetinde biz, zaman i\u00e7erisinde binlerce insan\u0131n seks yapmas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcy\u00fcz. Ve bu binlerce atan\u0131n genlerini ta\u015f\u0131yoruz. O y\u00fczden neredeyse \u00e7o\u011fumuzun atas\u0131 Afrika\u2019dan. Bir k\u0131s\u0131m atam\u0131z H\u0131ristiyan, bir k\u0131s\u0131m atam\u0131z M\u00fcsl\u00fcman, bir k\u0131s\u0131m atam\u0131z belki ger\u00e7ekten de peygambere dayan\u0131yor. Bir k\u0131s\u0131m atam\u0131z, belki ger\u00e7ekten Orta Asya\u2019dan gelen atl\u0131lar. Bilemiyoruz. Nihayetinde, bug\u00fcnk\u00fc kompleks ve kadim kimlikleri bu tip bir DNA devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131na indirgemek \u00e7ok yanl\u0131\u015f olur. Bu durum ne T\u00fcrkiye\u2019ye ne Afrika\u2019ya ne de Fransa\u2019ya \u00f6zel bir \u015fey. \u0130leride bu tip testlerin zamansal \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc artabilir ama daha vakit var.<\/p>\n

Sosyal bilimlerde etnik, dinsel ve \u0131rksal kimliklerin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n net bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 modernitenin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Etnisitenin ve onla ili\u015fkilendirilen dinsel kimliklerin ulus-devletle\u015fme s\u00fcrecinin \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Yani, \u0131rk denilen kavram\u0131 \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k yaratm\u0131\u015ft\u0131r denir. DNA\u2019m\u0131zda etnisiteye veya \u0131rka ait bir kodlama var m\u0131, yoksa bizim kurdu\u011fumuz bu kimliklerle mi bu sonu\u00e7lar\u0131 yorumluyoruz?<\/strong><\/p>\n

Ben \u00e7ok ciddi bir \u015fekilde in\u015fa etti\u011fimiz kimliklerle DNA testlerinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 okudu\u011fumuzu savunuyorum. Yani, DNA verileri, zaten oturmu\u015f \u0131rk ve etnisite kategorilerine s\u0131\u011fd\u0131r\u0131lmaya zorlan\u0131yor. Test sonu\u00e7lar\u0131 belirli ulus-devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 i\u015faretliyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, halbuki bu ulus-devletlerin DNA\u2019y\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir somut neden yok. Bu kadim, binlerce atan\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan DNA sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 nas\u0131l en fazla iki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k s\u0131n\u0131rlarla b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f co\u011frafyalar a\u00e7\u0131klayabilir ki? Zaten bu co\u011frafi kategoriler de test sonu\u00e7lar\u0131nda keyfi olarak b\u00f6l\u00fcn\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin, neredeyse t\u00fcm Afrika tek bir \u00fclke gibi g\u00f6steriliyor. Bu durum, Avrupa-merkezci bir ulus-devlet bak\u0131\u015f\u0131n\u0131n sonucu. Yine de \u00f6rne\u011fin, Fransa\u2019da \u015fu anda ya\u015fayan insanlar elbette ki birbirlerine benziyorlar, \u00e7\u00fcnk\u00fc son 200 senedir birlikte ya\u015fay\u0131p birbirlerinden \u00e7ocuk yapm\u0131\u015flar. Bu durum, t\u00fcm ulus-devletler i\u00e7in ge\u00e7erli. Co\u011frafi birliktelik, bu anlamda politik ayr\u0131l\u0131klar\u0131 da a\u015fan bir \u00f6zellik g\u00f6steriyor. \u00d6rne\u011fin, \u0130srail-Filistin meselesine DNA perspektifinden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ciddi oranda bir sosyal ge\u00e7i\u015flilik g\u00f6r\u00fcyoruz. O y\u00fczden de herhangi bir genetik farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 \u00e7izmenin pek imkan\u0131 yok. Bunun istisnas\u0131 olan baz\u0131 dini ve etnik gruplar da var. \u00c7ok ender olsa da sadece grup i\u00e7i \u00e7ocuk yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in belirli bir genetik tipoloji ortaya \u00e7\u0131kabiliyor. Fakat bunun d\u0131\u015f\u0131nda, \u00f6rne\u011fin, T\u00fcrkiye\u2019deki H\u0131ristiyanlar\u0131n genetik yap\u0131s\u0131 \u015fudur diye bir \u015fey diyemeyiz. Bu test sonu\u00e7lar\u0131na daha yak\u0131ndan bakarak, en fazla T\u00fcrkiye\u2019deki H\u0131ristiyanlar son y\u00fcz iki y\u00fcz y\u0131ld\u0131r birbirleriyle daha \u00e7ok \u00e7ocuk yapm\u0131\u015flar diyebiliriz.<\/p>\n

Anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla, bu testlerden \u015f\u00f6yle bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131k\u0131yor: Ulus-devletler hayal edildikleri gibi birbiriyle kadim kan ba\u011flar\u0131 olan insanlardan olu\u015fmuyorlar.<\/strong><\/p>\n

Hay\u0131r, bunun cevab\u0131 her yer i\u00e7in ayn\u0131. Bir ulus-devlet, ayn\u0131 zamanda kadim kan ba\u011flar\u0131yla birbirlerine ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Ne Fransa\u2019da ne T\u00fcrkiye\u2019de b\u00f6yledir. Bunun istinas\u0131 belki \u0130zlanda gibi izole, yak\u0131n tarihte yerle\u015filmi\u015f co\u011frafyalar olabilir. Son 200 senede \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir Viking grubu o adaya gidip \u0130zlanda\u2019y\u0131 kurdu\u011fu i\u00e7in zaten oray\u0131 bizdeki bir a\u015firet olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Avrupa\u2019dan da uzun s\u00fcre izole ya\u015fad\u0131klar\u0131 i\u00e7in, kendi i\u00e7inde di\u011fer gruplardan ayr\u0131 ve \u00e7ok az genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fe sahip bir grup olu\u015fturmu\u015flar. Ama bunun nedeni k\u00fc\u00e7\u00fck bir grubun bug\u00fcnk\u00fc \u0130zlandal\u0131lar\u0131n atas\u0131 olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor Yine de \u0130zlanda d\u0131\u015f\u0131ndaki yerlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Do\u011fu Avrupa\u2019da, Akdeniz havzas\u0131nda, \u0130\u00e7 Asya\u2019da, Kuzey Afrika\u2019da gen \u00e7e\u015fitlili\u011finin etnik veya devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131yla b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u00fcyoruz.<\/p>\n

T\u00fcrkiye ba\u011flam\u0131nda, \u00f6zel olarak Antakyal\u0131 Ortodokslar\u0131 soracak olursam, b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7 yollar\u0131 \u00fczerindeki bir b\u00f6lgeden gelen insanlar\u0131n DNA testleri etnisiteleri hakk\u0131nda bize ne anlat\u0131r?<\/strong><\/p>\n

\u00c7ok fazla bir bilgi verebilece\u011fini zannetmiyorum. Elbette ki, ke\u015fke bu gruplara daha yak\u0131ndan bakan ve yerele odaklanan \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lsa fakat bu \u00e7al\u0131\u015fmalar bize ba\u015fka \u015feyler anlatacakt\u0131r. Bunlar da Antakyal\u0131 Ortodokslar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ve sosyal olarak ne kadar izole ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, hangi gruplarla sosyal ili\u015fki i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131 ve bu ili\u015fkilerin hangi taraftan kuruldu\u011funu g\u00f6sterir. Fakat DNA \u00f6rne\u011fini g\u00f6nderdi\u011finde sen pir\u00fcpak Antakyal\u0131 Ortodoks, Rum, Arap, T\u00fcrk, Ermeni veya S\u00fcnni olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorsun gibi bir cevap aran\u0131yorsa, DNA\u2019n\u0131n bu cevab\u0131 vermesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Al\u0131nacak tek cevap, son 500 senede atalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun bu co\u011frafyalarda ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu. Yani, atalar\u0131m\u0131z Bat\u0131 Asya\u2019dan, yani \u0130ran\u2019dan, Mezopotamya\u2019dan, Anadolu\u2019dan veya ba\u015fka yerlerden geliyor.<\/p>\n

Daha da \u00f6zelle\u015ftirirsem. \u00d6rne\u011fin, test sonucunda belirli bir y\u00fczdenin Somali veya M\u0131s\u0131r ya da Yunanistan \u00e7\u0131kmas\u0131, bu insan\u0131n Arap veya Rum oldu\u011fu anlam\u0131na m\u0131 gelir?<\/strong><\/p>\n

Hay\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Antakyal\u0131 Ortodokslar\u0131n net bir DNA kodlamas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, Araplar\u0131n ya da Rumlar\u0131n da \u00f6yle bir kodlamas\u0131 yok. Yani, \u201cDNA\u2019n\u0131n \u015furas\u0131nda bir A harfi varsa sen kesin Araps\u0131n\u201d diye bir \u015fey yok. Bu sonu\u00e7, sadece atalar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n bir zamanlar Somali\u2019de veya Yunanistan\u2019da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Ne M\u0131s\u0131rl\u0131lar\u0131n ne de Yunanistanl\u0131lar\u0131n s\u0131n\u0131rda\u015flar\u0131 olan \u00fclkelerdeki insanlarla aralar\u0131nda genetik olarak pek bir fark yok. Bu testlerin sonucunda ortaya \u00e7\u0131kan oral\u0131 atalar\u0131m\u0131z\u0131n da ne olduklar\u0131n\u0131 bilmiyoruz. Bu atalar belki Ortodoks H\u0131ristiyanlard\u0131, belki bu atalar Yahudiydi, belki bu atalar M\u00fcsl\u00fcmand\u0131. Bunu tam olarak bilemiyoruz. Bu atalar\u0131n iki y\u00fcz sene \u00f6nce mi, yoksa be\u015f y\u00fcz sene \u00f6nce mi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilmiyoruz. Test sonucunda bu atalar\u0131n M\u0131s\u0131r\u2019da, Suriye\u2019de veya Yunanistan\u2019da ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek, buralara ait etnik kimliklerden gelme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r ama net bir cevap vermez. Dolay\u0131s\u0131yla, soruna k\u0131sa cevab\u0131m hay\u0131r.<\/p>\n

Peki, bu testlerin sonucunda veri havuzunun yeterince geni\u015fledi\u011fi bir durum olu\u015fursa, daha net cevaplar alabilir miyiz?<\/strong><\/p>\n

Alabiliriz ama ne kadar net? Diyelim ki, Antakya\u2019dan ve Mersin\u2019den binlerce insan\u0131n genotipine bak\u0131ld\u0131. Daha \u00e7ok \u015fey s\u00f6yleyebiliriz bu genotip hakk\u0131nda ama bu sefer de meselenin zaman boyutu ortaya \u00e7\u0131kar. Yani, kimin ne zaman nereden geldi\u011fini bilemeyece\u011fiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fu anda Antakya\u2019daki Ortodokslar\u0131n genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fi ile bin sene \u00f6nce Antakya\u2019da ya\u015fayan Ortodokslar\u0131n genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fi ayn\u0131 de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc pop\u00fclasyon s\u00fcrekli de\u011fi\u015fiyor. Arkeolojik verilerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak bu y\u00fczden \u00f6nemli. Fakat etnik ve dini kimlikleri biyolojiyle ba\u011fda\u015ft\u0131rman\u0131n temelden yanl\u0131\u015f oldu\u011funa inan\u0131yorum. Bu y\u00fczden, insanlar neredeyse hi\u00e7bir zaman istedikleri cevab\u0131 alamayacaklar. Nihayetinde, \u015fu anda ABD\u2019de ya\u015fayan bir beyaz\u0131n y\u00fczde 5 Amerikan yerlisi \u00e7\u0131kmas\u0131 \u00e7ok olas\u0131. Fakat isterse y\u00fczde 100 yerli \u00e7\u0131ks\u0131n, bu beyaz\u0131n ki\u015fisel ve k\u00fclt\u00fcrel tarihiyle uyu\u015fan bir ger\u00e7eklik de\u011fil. G\u00fcn\u00fcn sonunda, bir beyaz olarak b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ve kimli\u011fini in\u015fa etmi\u015f birinin ne t\u00fcr bir DNA\u2019ya sahip oldu\u011funun ne \u00f6nemi var?<\/p>\n

Yani, kimli\u011fin in\u015fa edilmi\u015f yap\u0131s\u0131n\u0131n biyolojik bir temeli yok asl\u0131nda. Bahsetti\u011finiz izole co\u011frafyalar i\u00e7in de mi bu durum b\u00f6yle?<\/strong><\/p>\n

Evet, mesela \u0130zlanda\u2019dan bahsettim biraz \u00f6nce ama bu durum oras\u0131 i\u00e7in bile ge\u00e7erli. \u00c7\u00fcnk\u00fc son d\u00f6nemdeki \u00e7al\u0131\u015fmalarda ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor ki, Vikingler de tek tip bir genetik yap\u0131ya sahip de\u011fil. Farkl\u0131 b\u00f6lgelerden gelen sava\u015f\u00e7\u0131 gruplar\u0131n birle\u015fmesiyle olu\u015fan bir topluluk. Hepsi, bizim kafam\u0131zdaki gibi sar\u0131\u015f\u0131n ve mavi g\u00f6zl\u00fc tipler de\u011fil. Bu durum, \u0130ngilizler i\u00e7in de ge\u00e7erli, Frans\u0131zlar i\u00e7in de. Bizim Orta Asya veya Ortado\u011fu zaten \u00e7ok daha kar\u0131\u015f\u0131k. Her insan pop\u00fclasyonu karma\u015f\u0131k atalar silsilesinin \u00fcr\u00fcn\u00fc.<\/p>\n

Peki, bu gruplar\u0131n olu\u015fumunda biyolojinin bir rol\u00fc var m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Bu benim i\u00e7in \u00e7ok ilgin\u00e7 bir soru. Biyolojik yarg\u0131lar\u0131n veya akrabal\u0131\u011f\u0131n gruplar\u0131n olu\u015fumunda etkisi var m\u0131? Avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 d\u00f6nemde bile kimin kimin akrabas\u0131 oldu\u011funun herkes fark\u0131nda gibi duruyor. \u201cBu durum, n\u00f6rolojik bir s\u00fcre\u00e7 mi?\u201d diye sorabiliriz. Gruba kimin girebilece\u011fine karar verirken, biyolojik meseleler i\u015fin i\u00e7ine mutlaka giriyor. Kimin kimle \u00e7ocuk yapabilece\u011fine, maddi varl\u0131\u011f\u0131n nas\u0131l da\u011f\u0131t\u0131laca\u011f\u0131na, ailenin kimlerden olu\u015ftu\u011funa sosyal ve ahlaki kurallar \u00e7er\u00e7evesinde karar veriliyor. Ama bu insanlar\u0131n kafas\u0131nda zaten olan, biyolojik bir temelde mi yap\u0131l\u0131yor, yoksa k\u00fclt\u00fcrel olarak m\u0131 in\u015fa ediliyor? \u00c7ok zor bir soru. Sonu\u00e7ta ben evrimsel biyolo\u011fum, o y\u00fczden her \u015feyde biyolojik bir temel ar\u0131yorum. Ama buna cevap vermek i\u00e7in elimde yeterli veri yok a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131.<\/p>\n

* Bu s\u00f6yle\u015finin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan Aysu Uygur\u2019a ve s\u00f6yle\u015fiyi de\u015fifre eden I\u015f\u0131l T\u00fcrkmen\u2019e \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/em><\/p>\n

https:\/\/nehna.org\/gokcumen-etnik-ve-dini-kimlikleri-biyolojiyle-bagdastirmak-temelden-yanlis\/\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n

\n
\n
\n
\n
<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

DNA veya gen testleri d\u00fcnyada giderek pop\u00fclerle\u015fen bir fenomen. \u0130nsanlar, soylar\u0131n\u0131n nereden geldi\u011fine dair meraklar\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha fazla bu testlere ba\u015fvuruyorlar. T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6zellikle N\u00fcfus M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fcn alt-\u00fcst soy bilgilerini vatanda\u015flara a\u00e7mas\u0131yla h\u0131zlanan bu s\u00fcre\u00e7, Antakyal\u0131 Ortodokslar aras\u0131nda da olduk\u00e7a pop\u00fcler. Halihaz\u0131rda var olan \u201cBiz kimiz?\u201d sorusuna ve etnik kimlik meselesine dair bilimsel cevaplar […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":66570,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,71],"tags":[],"class_list":["post-66569","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-mulakatlar"],"yoast_head":"\nG\u00f6k\u00e7\u00fcmen: \u201cEtnik ve dini kimlikleri biyolojiyle ba\u011fda\u015ft\u0131rmak temelden yanl\u0131\u015f\u201d - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"G\u00f6k\u00e7\u00fcmen: \u201cEtnik ve dini kimlikleri biyolojiyle ba\u011fda\u015ft\u0131rmak temelden yanl\u0131\u015f\u201d - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"DNA veya gen testleri d\u00fcnyada giderek pop\u00fclerle\u015fen bir fenomen. \u0130nsanlar, soylar\u0131n\u0131n nereden geldi\u011fine dair meraklar\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha fazla bu testlere ba\u015fvuruyorlar. T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6zellikle N\u00fcfus M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fcn alt-\u00fcst soy bilgilerini vatanda\u015flara a\u00e7mas\u0131yla h\u0131zlanan bu s\u00fcre\u00e7, Antakyal\u0131 Ortodokslar aras\u0131nda da olduk\u00e7a pop\u00fcler. Halihaz\u0131rda var olan \u201cBiz kimiz?\u201d sorusuna ve etnik kimlik meselesine dair bilimsel cevaplar […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-01-13T09:04:21+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/01\/G\u00f6k\u00e7\u00fcmen.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"280\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"280\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=66569#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=66569\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"headline\":\"G\u00f6k\u00e7\u00fcmen: \u201cEtnik ve dini kimlikleri biyolojiyle ba\u011fda\u015ft\u0131rmak temelden yanl\u0131\u015f\u201d\",\"datePublished\":\"2022-01-13T09:04:21+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=66569\"},\"wordCount\":3298,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=66569#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2022\\\/01\\\/G\u00f6k\u00e7\u00fcmen.jpeg\",\"articleSection\":[\"Haberler\",\"M\u00fclakatlar\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=66569#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=66569\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=66569\",\"name\":\"G\u00f6k\u00e7\u00fcmen: \u201cEtnik ve dini kimlikleri biyolojiyle ba\u011fda\u015ft\u0131rmak temelden yanl\u0131\u015f\u201d - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=66569#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=66569#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2022\\\/01\\\/G\u00f6k\u00e7\u00fcmen.jpeg\",\"datePublished\":\"2022-01-13T09:04:21+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=66569#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=66569\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=66569#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2022\\\/01\\\/G\u00f6k\u00e7\u00fcmen.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/6\\\/2022\\\/01\\\/G\u00f6k\u00e7\u00fcmen.jpeg\",\"width\":280,\"height\":280},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?p=66569#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"G\u00f6k\u00e7\u00fcmen: \u201cEtnik ve dini kimlikleri biyolojiyle ba\u011fda\u015ft\u0131rmak temelden yanl\u0131\u015f\u201d\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e\",\"name\":\"admin\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/tr\\\/?author=7\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"G\u00f6k\u00e7\u00fcmen: \u201cEtnik ve dini kimlikleri biyolojiyle ba\u011fda\u015ft\u0131rmak temelden yanl\u0131\u015f\u201d - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"G\u00f6k\u00e7\u00fcmen: \u201cEtnik ve dini kimlikleri biyolojiyle ba\u011fda\u015ft\u0131rmak temelden yanl\u0131\u015f\u201d - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"DNA veya gen testleri d\u00fcnyada giderek pop\u00fclerle\u015fen bir fenomen. \u0130nsanlar, soylar\u0131n\u0131n nereden geldi\u011fine dair meraklar\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha fazla bu testlere ba\u015fvuruyorlar. T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6zellikle N\u00fcfus M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fcn alt-\u00fcst soy bilgilerini vatanda\u015flara a\u00e7mas\u0131yla h\u0131zlanan bu s\u00fcre\u00e7, Antakyal\u0131 Ortodokslar aras\u0131nda da olduk\u00e7a pop\u00fcler. Halihaz\u0131rda var olan \u201cBiz kimiz?\u201d sorusuna ve etnik kimlik meselesine dair bilimsel cevaplar […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2022-01-13T09:04:21+00:00","og_image":[{"width":280,"height":280,"url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/01\/G\u00f6k\u00e7\u00fcmen.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"16 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"headline":"G\u00f6k\u00e7\u00fcmen: \u201cEtnik ve dini kimlikleri biyolojiyle ba\u011fda\u015ft\u0131rmak temelden yanl\u0131\u015f\u201d","datePublished":"2022-01-13T09:04:21+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569"},"wordCount":3298,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/01\/G\u00f6k\u00e7\u00fcmen.jpeg","articleSection":["Haberler","M\u00fclakatlar"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569","name":"G\u00f6k\u00e7\u00fcmen: \u201cEtnik ve dini kimlikleri biyolojiyle ba\u011fda\u015ft\u0131rmak temelden yanl\u0131\u015f\u201d - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/01\/G\u00f6k\u00e7\u00fcmen.jpeg","datePublished":"2022-01-13T09:04:21+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/01\/G\u00f6k\u00e7\u00fcmen.jpeg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/01\/G\u00f6k\u00e7\u00fcmen.jpeg","width":280,"height":280},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?p=66569#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/tr"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"G\u00f6k\u00e7\u00fcmen: \u201cEtnik ve dini kimlikleri biyolojiyle ba\u011fda\u015ft\u0131rmak temelden yanl\u0131\u015f\u201d"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/tr\/#\/schema\/person\/096f1d38a12cce57fb855b485ed24c9e","name":"admin","url":"https:\/\/akunq.net\/tr\/?author=7"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66569","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66569"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66569\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66571,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66569\/revisions\/66571"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/66570"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66569"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66569"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66569"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}